Hükümet Sistemleri Ve Türkiye'nin Hükümet Sistemleri Pratiği

Abdullah Balamur (Cumhuriyet Savcısı)

İÇİNDEKİLER

Teşekkür 

5

Önsöz 

7

Kısaltmalar 

9

Giriş 

17

Birinci Bölüm

HÜKÜMET SİSTEMLERİ

1. HÜKÛMET SİSTEMLERİ 

21

1. Genel Olarak Hükûmet Sistemleri 

21

1. Kuvvetler Birliği Sistemleri 

33

1. Kuvvetlerin Yürütme Organında Birleşmesi 

36

1. Monarşi 

37

1. Diktatörlük 

43

2. Kuvvetlerin Yasama Organında Birleşmesi: Meclis Hükûmeti Sistemi 

48

1. Genel Olarak Meclis Hükûmeti Sistemi 

48

1. Meclis Hükûmeti Sistemi Teorik Dayanağı ve Tarihsel Gelişimi 

51

1. Meclis Hükûmeti Sistemi Uygulamaları 

54

1. Meclis Hükûmeti Sisteminde Yasama Kuvveti 

57

1. Meclis Hükûmeti Sisteminde Yürütme Kuvveti 

60

1. Meclis Hükûmeti Sisteminin Pratiğinde Yürütme Kuvvetinin Durumu 

69

1. Meclis Hükûmeti Sisteminde Yargı Kuvveti 

70

1. Yetkilerin Sınırlandırılması veya Sınırlandırılmaması Bakımından Meclis Hükûmeti

Sistemleri 

72

1. Meclis Hükûmeti Sistemine Yönelik Getirilen Eleştiriler 

73

1. Kuvvetler Ayrılığı Teorisi ve Bu Teoriye Dayanan Hükûmet Sistemleri 

77

1. Tanım ve Genel Olarak 

77

2. Kuvvetler Ayrılığı Teorisinin Tarihi Gelişimi 

86

3. Kuvvetler Ayrılığı Teorisinin Fikri Temelleri 

100

1. Eflatun(Platon) 

101

1. Aristoteles 

101

1. Grotius, Wolf ve Pufendurf 

104

1. Jean Bodin 

106

1. Saint Thomas D’Aquin 

106

1. Polybius 

107

1. Cicero 

109

1. John Locke 

110

1. Montesquieu 

113

4. Kuvvetler Ayrılığı Teorisine Getirilen Eleştiriler 

120

1. Sert Kuvvetler Ayrılığı (Başkanlık Sistemi) 

136

1. Başkanlık Sisteminin Asli(Temel) Özellikleri 

146

1. Yürütmenin Tek Kişiden Oluşması 

146

1. Başkanın Halk Tarafından Seçimle Seçilmesi 

147

1. Başkanın Yasamanın Güvenine Dayanmaması 

148

2. Başkanlık Sisteminin Tali Özellikleri 

149

1. Başkanın Yasama Kuvvetini Feshedememesi 

150

1. Başkanlık Sisteminde Yasama ve Yürütmede Aynı Anda Görev Alınamaması 

150

1. Başkanın Yasama Kuvvetinin (Meclisin) Çalışmalarına Katılamaması 

151

1. Başkanlık Sisteminde Çift Meclis Bulunma Konusu 

152

3. Başkanlık Sistemi Tarihsel Süreç 

153

4. Başkanlık Sisteminde Yasama Kuvveti (KONGRE) 

162

5. Başkanlık Sisteminde Yürütme Kuvveti (BAŞKAN) 

167

6. Başkanlık Sisteminde Yargı Kuvveti 

180

7. Başkanlık Sisteminde Karşılıklı Etkileşim Araçları 

186

8. Başkanlık Sisteminde Kararnameler 

194

9. Başkanlık Sisteminde Frenler ve Dengeler Sistemi 

197

10. Başkanlık Sisteminin Güçlü ve Zayıf Yanları 

201

1. Sistemin Güçlü Yanları 

201

1. Sistemin Zayıf Yanları ve Sisteme Getirilen Eleştiriler 

205

11. Başkanlık Sistemine Başkanın Anayasal Sorumluluğu 

213

12. Başkanlık Sisteminde Parti Disiplini 

214

13. ABD Dışında Başkanlık Sistemi Örnekleri 

215

1. Yumuşak Kuvvetler Ayrılığı (Parlamenter Sistem) 

216

1. Yumuşak Kuvvetler Ayrılığı (Parlamenter Sistem) Tarihi Gelişimi 

221

2. Yumuşak Kuvvetler Ayrılığı(Parlamenter Sistem) Belirleyici Özellikleri 

229

1. Parlamenter Sistemin Asli Özellikleri 

230

1. Yürütmenin İki Yapılı(Düalist) Bir Yapıda Olması 

231

1. Yürütmenin Göreve Geliş Şekli 

233

1. Sorumluluk Yönüyle Yasamanın Güvenine Dayanma 

233

1. Parlamenter Sistemin Tali Özellikleri 

235

1. Yürütme Kuvvetinin Yasama Kuvvetini Feshedebilmesi 

236

1. Aynı Kişinin Hem Yasamada Hem Yürütmede Görev Alabilmesi 

240

1. Kabinenin(Bakanlar Kurulu) Yasama Çalışmalarına Katılması 

241

3. Parlamenter Hükûmet Sisteminde Karşılıklı Etkileşim Araçları 

242

4. Parlamenter Hükûmet Sisteminde Yasama Kuvveti 

244

5. Parlamenter Hükûmet Sisteminde Yürütme Kuvveti 

249

6. Parlamenter Hükûmet Sisteminde Yargı Kuvveti 

261

7. Parlamenter Hükûmet Sisteminin Çeşitleri 

264

1. Monist ve Düalist Parlamenter Sistemleri 

264

1. Kabine Tipi Parlamenter Sistem –Meclis Hükûmeti Tipi Parlamenter Sistem 

268

1. Rasyonelleştirilmiş Parlamentarizm 

272

1. Çoğunlukçu Parlamenter Sistem ve Oydaşmacı Parlamenter Sistem 

283

8. Parlamenter Hükûmet Sisteminin Güçlü ve Zayıf Yanları 

284

1. Güçlü Yanları 

284

1. Zayıf Yanları ve Sisteme Getirilen Eleştiriler 

289

9. Parlamenter Sistemin Uygulandığı Ülkeler 

299

1. Yarı Başkanlık (Yarı Parlamenter) Hükûmet Sistemi 

300

1. Yarı Başkanlık Sisteminin Özellikleri 

306

1. Seçilme Seçilen ve Yetkileri Artırılmış Olan Cumhurbaşkanı 

309

1. Cumhurbaşkanın Fesih Yetkisinin Olması 

312

1. Parlamentoya Karşı Sorumluluğu Olan Hükûmet 

312

1. Yasam ve Yürütme Kuvveti Arasında Uzlaşma ve İş Birliği Olması 

313

2. Yarı Başkanlık Sisteminde Yasama Kuvveti 

313

3. Yarı Başkanlık Sisteminde Yürütme Kuvveti 

315

4. Yarı Başkanlık Sisteminde Yargı Kuvveti 

319

5. Yarı Başkanlık Sisteminin Avantaj ve Dezavantajları 

321

1. Sisteminin Avantajları 

321

1. Sisteminin Dezavantajları ve Eleştiriler 

323

6. Yarı Başkanlık Hükûmet Sistemini Uygulayan Ülkeler 

330

7. Konkordanz Yönetim Sistemi 

330

1. Yasama Kuvveti 

337

1. Yürütme Kuvveti 

340

1. Yargı Kuvveti 

345

1. Netice ve Değerlendirme 

346

İkinci Bölüm

1876 KANUN–İ ESASİ’DEN 1982 ANAYASA’SINA TÜRKİYE’DE UYGULANAN HÜKÛMET SİSTEMLERİ (2017 ANAYASA DEĞİŞİKLİĞİ DÖNEMİNE KADAR)

1. 1876 KANUN–I ESASI’DEN 1982 ANAYASA’SINA TÜRKIYE’DE UYGULANAN

HÜKÛMET SISTEMLERI 

349

1. Genel Olarak 

349

1. 1876 Öncesi Dönem ve Padişahın Yetkilerinin Sınırlandırılmaya Başlanması 

351

1. Sened–i İttifak 

352

2. Tanzimat Fermanı 

356

3. Islahat Fermanı 

358

1. 1876 Kanun–ı Esasi Dönemi 

359

1. Kanun–ı Esasinin İlan Edilmesi 

362

2. Kanun–ı Esasi Dönemi Yasama Kuvveti(Meclis–i Umumi) 

363

3. Kanun–ı Esasi Dönemi Yürütme Kuvveti 

364

4. Kanun–ı Esasi Dönemi Yargı Kuvveti 

367

5. 1876 KE Dönemi Hükûmet Sistemi 

368

1. 1909 Değişiklikleri Dönemi Hükûmet Sistemi 

370

1. 1921 Anayasası(Teşkilatı Esasiye Kanunu) Dönemi– Genel Olarak ve Tarihsel

Süreç 

376

1. 1921 Anayasa’ sının Hazırlanışı, İsmi ve Yürürlük Konuları 

380

2. 1921 Anayasasında Tercih Edilen Hükûmet Sistemi(Meclis Hükûmeti) 

383

3. 1921 Anayasasında Yargı Kuvveti 

389

4. Saltanat ve Halifeliğin Kaldırılması, Cumhuriyetin İlanı ve Cumhurbaşkanı

Kurumunun Getirilmesi(1921–1924 Arası Hükûmet Sistemi) 

390

1. 1924 Teşkilatı Esasiye (1924 Anayasası) Dönem Hükûmet Sistemi 

393

1. 1924 Anayasası Hazırlanışı, Genel Özellikleri 

393

2. 1924 Anayasası Dönemi Yasama Kuvveti 

400

3. 1924 Anayasası Dönemi Yürütme Kuvveti 

403

4. 1924 Anayasası Dönemi Yargı Kuvveti 

407

5. 1924 Anayasası Dönemi Hükûmet Sistemi– Kuvvetler Ayrılığı ve Kuvvetlerin İş

Birliği Konusu (Karma Hükûmet Sistemi) 

411

1. 1961 Anayasası Dönemi 

416

1. 1961 Anayasası Hazırlanış ve Genel Özellikler 

416

2. 1961 Anayasasında Yasama Kuvveti 

422

3. 1961 Anayasasında Yürütme Kuvveti 

426

4. 1961 Anayasasında Yargı Kuvveti 

430

5. 1961 Anayasasında Hükûmet Sistemi 

432

1. 1982 Anayasası Dönemi 

436

1. 1982 Anayasası Değişiklikler Öncesi İlk Dönem 

436

2. 1982 Anayasasının Yapımı, Genel Özellikleri, Tarihsel Süreç 

437

3. 1982 Anayasasının Özellikleri ve Getirdiği Tıkanıkların Çözüm Yolları ve Yenilikler 

443

4. 1982 Anayasası Değişiklik Öncesi Dönem Yasama Kuvveti(TBMM) 

447

5. 1982 Anayasası Değişiklik Öncesi Dönem Yürütme Kuvveti 

453

1. Cumhurbaşkanı 

455

1. Bakanlar Kurulu 

464

6. 1982 Anayasası Değişiklik Öncesi Dönem Yargı Kuvveti 

469

7. 1982 Anayasası Değişiklikler Öncesi Dönem Hükûmet Sistemi 

480

1. 21 Ekim 2007 Değişikliği Dönemi (28 Ağustos 2014 – 9 Temmuz 2018 Arası– Yarı

Başkanlık Sistemi) 

488

1. Tarihsel Süreç 

489

2. 2007 Anayasa Değişikliğinin Getirdiği Yenilikler 

493

3. 2010 Referandumu Sonrası Hükûmet Sistemi (28 Ağustos 2014 – 9 Temmuz 2018

Arası) 

497

Üçüncü Bölüm

CUMHURBAŞKANLIĞI HÜKÛMET SİSTEMİ ve BU SİSTEMİN ABD BAŞKANLIK SİSTEMİ İLE KARŞILAŞTIRILMASI

1. CUMHURBAŞKANLIĞI HÜKÛMET SİSTEMİ VE BU SİSTEMİN ABD BAŞKANLIK

SİSTEMİ İLE KARŞILAŞTIRILMASI 

507

1. Genel Olarak 

507

1. 2017 Hükûmet Sistemi Değişikliği Süreci 

508

1. Yeni Getirilen Hükûmet Sisteminin İsmi 

512

1. Yeni Hükûmet Sisteminin Özellikleri ve Getirilen Değişiklikler 

514

1. Cumhurbaşkanlığı Hükûmet Sisteminde Yasama Kuvveti 

515

2. Cumhurbaşkanlığı Hükûmet Sistemi Sonrası Yürütme Kuvveti 

519

3. Cumhurbaşkanlığı Hükûmet Sistemi Sonrası Yargı Kuvveti 

534

1. TBMM ve Cumhurbaşkanının Seçimleri Yenileme Yetkisi 

536

1. Cumhurbaşkanlığı Kararnameleri 

540

1. Cumhurbaşkanlığı Hükûmet Sistemi 

546

1. Cumhurbaşkanlığı Hükûmet Sistemine Avantajları ve Dezavantajları 

554

1. Eleştiriler ve Sistemin Dezavantajlı Yanları 

554

2. Sisteminin Avantajlı Yanları 

565

1. CUMHURBAŞKANLIĞI HÜKÛMET SİSTEMİ İLE ABD BAŞKANLIK SİSTEMİNİN

KARŞILAŞTIRILMASI 

572

1. Genel Olarak 

572

1. Cumhurbaşkanlığı Hükûmet Sistemi ile ABD Başkanlık Sisteminin Benzeyen Yönleri . 572
2. Yürütme Kuvvetinin Tek Kişiden ve Seçimle Oluşması Yönünden 

573

2. Yasama ve Yürütmenin Sert Ayrımının Belirlenmiş Olması 

574

3. Bakanların, Başkan Yardımcısının, Bakanlar Kurulu veya Kabinenin Mevcudiyeti ve

Bakanların, Başkan Yardımcısının Başkanca Atanması Seçilmesi, Azledilmesi

Yönünden 

574

4. Kararname Çıkarma Yetkisi Yönünden 

575

5. Başkanın ve Cumhurbaşkanının VETO Yetkisi Yönünden 

576

6. Cumhurbaşkanının ve Başkanının Siyasi Sorumluluğu 

577

7. Her iki Sistemde de Suçlama(Impeachment) Sistemi Mevcut Olması 

577

1. Cumhurbaşkanlığı Hükûmet Sistemi ile ABD Başkanlık Sisteminin Farklı Yönleri 

578

1. Yasama Kuvvetinin, Yürütme Kuvvetinin Görevine Son Verebilmesi/ Verememesi

Yönünden Karşılaştırma 

578

2. Yürütme Organının, Yasama Organını Feshedebilmesi / Feshedememesi Yönünden

Karşılaştırma 

580

3. Başkan Yardımcısının/CB Yardımcısının Seçim ve Atanma Şekli Yönünden

Karşılaştırma 

581

4. Bakanların Atama Şekli Yönünden Karşılaştırma 

582

5. Yargıç Atama Yetkisi Yönünden Karşılaştırma 

583

6. Milletler Arası Anlaşmaların Onayı Yönünden Karşılaştırma 

586

7. Devlet Bütçesinin Belirlenmesi Açısından Karşılaştırma 

588

8. Yürütmenin Başının Siyasi Partisi ile Bağı Açısından Karşılaştırma 

589

9. Yasama ve Yürütme Kuvvetinin Seçimlerinin Yapılış Zamanın Farklı Olması Yönünden 

590

10. İki Seçim Dönemi Arası Seçim Yapılabilmesi/ Yapılamaması Yönünden 

590

11. Bakanlar ve Başkan Yardımcısının, Cumhurbaşkanı Yardımcısının Meclis

Araştırması, Meclis Soruşturması, Genel Görüşme ve Yazılı Soru Yoluyla

Denetlenmesi Yönünden 

591

12. Karşılıklı Etkileşim Araçları ve Fren/Denge SistemininVarlığı Yönünden 

591

Sonuç 

593

Kaynakça 

617