Zenginleri Vergilendirmek: Türkiye İçin Servet Vergisi Modeli

Dr. Adem ER

İÇİNDEKİLER

Tablo 2.1. Servet Vergilerinin Sınıflandırılması
Tablo 2.2. Servet Vergisi Uygulayan Ülkeler
Tablo 2.3. Seçili Milyarderlerin Servet Artışı ve Gerçek Vergi Yükü
Tablo 3.1. Dünyada Servetin Demografik Dağılımı
Tablo 3.2. Seçili Ülkelerde 2020 Yılı Gini Değerleri
Tablo 3.3. Türkiye'de Gelir Eşitsizliğinin Tarihsel Gelişimi
Tablo 3.4. Türkiye'de Yıllar İtibariyle Gini Katsayısı ve Gelir Dağılım Oranları
Tablo 3.5. %20'lik Gruplar İtibariyle Hane Halkı Kullanılabilir Fert Gelirinin Dağılımı
Tablo 3.6. Türkiye’de 2023 Yılı İtibariyle Servetin Sınıflar İtibariyle Dağılımı (%)
Tablo 3.7. COVID-19 Salgını Öncesi ve Sonrasında Dünya Ekonomik Görünümü (%)
Tablo 3.8. Seçili Ülkelerde Salgın Döneminde Bütçe Açığının Değişimi
Tablo 3.9. COVID-19 Döneminde Net Borç Yükünün Değişimi (%)
Tablo 3.10. Yıllar İtibariyle Merkezi Yönetim Brüt Borç Stoğu (Milyar TL)
Tablo 3.11. Uluslararası Kurumlara Göre Vergi Cennetleri Listesi
Tablo 3.12. Vergi Cennetlerinin Avrupa Birliği Ülkelerine Sebep Olduğu Vergi Zararı
Tablo 3.13. Vergi Cenneti Ülkelerin Sebep Olduğu Vergi Zararı
Tablo 3.14. Vergi Cennetlerinin Dünya Genelinde Sebep Olduğu Vergi Zararı
Tablo 3.15. Küresel Servet Miktarı ve Vergi Cennetlerindeki Tahmini Servet Tutarları
Tablo 3.16. Neoliberal Sistemde Küresel Finans Krizinde Devlet Müdahaleleri
Tablo 3.17. Türkiye ve OEDC Ülkelerinde Vergi Yapısı
Tablo 3.18. Emek ve Sermaye Gelirlerinin Milli Gelir ve Vergi Yükü Açısından Dağılımı
Tablo 3.19. Seçili OECD Ülkelerinde Vergi Öncesi ve Sonrası Gini Katsayısı
Tablo 3.20. Türkiye’de Vergilerin Gelir Dağılımına Etkisi
Tablo 3.21. Vergi Denetimleri ve Dava Sayılarının Yıllara Göre Değişimi
Tablo 3.22. Gelir Gruplarına Göre Karbon Salınımı – 2019
Tablo 3.23. Seçili Ülkeler Gelir Grupları Arasında Karbon Salımı Farkı-2020
Tablo 4.1. İsviçre Servet Gelirlerinin, Toplam Vergi Gelirleri İçindeki Payı (1991-2020)
Tablo 4.2. Norveç Servet Vergisi Tarifesi
Tablo 4.3. Norveç Servet Vergisi Gelirlerinin Vergi gelirleri İçindeki Payı
Tablo 4.4. İspanya Servet Vergisi Tarifesi
Tablo 4.5. İspanya Servet Vergisi Gelirlerinin Vergi gelirleri İçindeki Payı (1989-2020)
Tablo 4.6. Arjantin’de Değerli Konutlara İlişkin Vergi Tarifesi
Tablo 4.7. Arjantin Servet Vergisi Tarifesi
Tablo 4.8. Venezuela Servet Vergisi Tarifesi
Tablo 4.9. Uruguay Servet Vergisi Tarifesi
Tablo 4.10. Bolivya Servet Vergisi Tarifesi
Tablo 4.11. Fransa Servet Vergisi Gelirlerinin Vergi gelirleri İçindeki Payı (1989-2020)
Tablo 4.12. Fransa Cari Servet Vergisi Tarifesi
Tablo 4.13. İtalya Servet Vergisi Oranları
Tablo 4.14. İtalya Servet Vergisi Gelirlerinin Vergi Gelirleri İçindeki Payı
Tablo 4.15. Lüksemburg Servet Vergisi Tarifesi
Tablo 4.16. Lüksemburg Asgari Servet Vergisi Tarifesi
Tablo 4.17. Lüksemburg Servet Vergisi Gelirlerinin Toplam Vergi Gelirleri İçindeki Payı
Tablo 4.18. Portekiz Servet Vergisi Oranları
Tablo 4.19. Belçika Servet Vergisi Oranları
Tablo 4.20. Tarihte Genel Servet Vergisini Uygulayan Ülkeler
Tablo 4.21. Servet Vergisi Uygulanan OECD Ülkelerinde Verginin Kapsamı
Tablo 4.22. Gram Altın Cinsinden Kişi Başına Düşen Yıllık Vergi Miktarları
Tablo 4.23. Tanzimat Sonrası Dönemde Kamu Gelirlerinin Türler İtibariyle Dağılımı
Tablo 4.24. Cumhuriyet Dönemi Ağnam Vergisinin Genel Bütçe Gelirleri İçindeki Payı
Tablo 4.25. Cumhuriyet Dönemi Emlak Vergisi Gelirlerinin Bütçe Gelirleri İçindeki Payı
Tablo 4.26. Varlık Vergisi Öncesi Genel Ekonomik Görünüm 1939-1942 (milyon TL)
Tablo 4.27. Mükellef Grubu İtibariyle Varlık Vergisi Tahakkuk ve Tahsilat Bilgileri
Tablo 4.28. Emlak Alım Vergisinin Vergi Gelirleri İçindeki Payı
Tablo 4.29. Taşıt Alım Vergisinin Vergi Gelirleri İçindeki Payı
Tablo 4.30. Net Aktif Vergisinin Vergi Gelirleri İçindeki Payı (%)
Tablo 4.31. Gemi ve Yatlardan Alınan Harç Tahsilatları
Tablo 4.32. OECD Ülkelerinde Emlak Vergilerinin GSYİH ve Vergi Gelirlerine Oranı
Tablo 4.33. Emlak Vergisi Gelirlerinin Genel Bütçe ve Mahalli İdareler Bütçesindeki Payı
Tablo 4.34. Değerli Konut Vergisinin Vergi Gelirleri İçindeki Payı
Tablo 4.35. Yıllar İtibariyle Tescil Edilen Motorlu Araç Sayısı
Tablo 4.36. Seçili OECD Ülkelerinde MTV Tahsilatının Vergi Gelirleri İçindeki Payı
Tablo 4.37. OECD Ülkelerinde Veraset ve İntikal Vergisinin Vergi Gelirlerindeki Payı
Tablo 5.1. Menkul Kıymet Değerleme Yöntemleri
Tablo 5.2. Servet Vergisi Oranlarının Belirlenmesindeki Temel Ölçütler
Tablo 5.3. Türkiye için Artan Oranlı Servet Vergisi Tarifesi
Tablo 5.4. Tek Seferlik Servet Vergisinin Potansiyel Geliri ve Mükellef Sayısı
Tablo 5.5. Türkiye'deki Dolar Milyonerlerinin Sayısal Dağılımı
Tablo 6.1. Servet Dilimleri ve Tahmini Mükellef Sayıları
Tablo 6.2. Pareto Analizi ve Forbes Verileri Arasındaki Tutarsızlığın Analizi
Tablo 6.3. Servet Dilimleri ve Ortalama Servet Değerleri
Tablo 6.4. En Üst Servet Grubu Ortalama Servet Tahmini: Duyarlılık Analizi
Tablo 6.5. Monte Carlo Simülasyonu Sonuçları
Tablo 6.6. Döviz Kuru Değişimi Sonrası Vergilendirme Eşikleri
Tablo 6.7. Döviz Kuru Senaryolarına Göre Mükellef Sayıları
Tablo 6.8. Döviz Kuru Duyarlılık Analizi Sonuçları (Orta Senaryo)
Tablo 6.9. Üç Farklı Senaryoda Potansiyel Servet Vergisi Gelir Tahminleri (Milyar TL)
Tablo 6.10. Türkiye İçin Servet Gini Katsayısı Hesaplama Tablosu
Tablo 6.11. Türkiye İçin Servet Gini Katsayısının Hesaplanması
Tablo 6.12. Yeniden Dağıtım Etkisi ve Potansiyel Gelir Transferi
Tablo 6.13. Servet Vergisinin Servet Eşitsizliği Üzerine Mekanik Etkisi
Tablo 7.1. En Üst Servet Grubunda Servet Birikimi ile Vergi Yükü Arasındaki İlişki
Tablo 7.2. Ülkelere Göre Gelir Tanımı
Tablo 7.3. Vergi Gelirleri ve Vergi Harcamalarının Yıllar İtibariyle Gelişimi
Tablo 7.4. İspanya'da Dijital Beyan Sisteminin Vergi Gelirlerine Etkisi

Şekillerin Listesi

Şekil 2.1. Modern Vergilerin Dünya’da Yayılma Hızı ve Yoğunluğu
Şekil 3.1. Küresel Gelir ve Servet Eşitsizliği, 2026
Şekil 3.2. En Zengin %10’luk kesim ile En Alt %50’lik Kesim Arasındaki Fark
Şekil 3.3. Küresel Gelir Eşitsizliği, En Zengin %10’un Gelirinin En Yoksul %50’ye Oranı
Şekil 3.4. Aşırı Servet Eşitsizliği: Küresel Milyarderlerin Yükselişi, 1995-2025
Şekil 3.5. Dünya Gelir Eşitsizliği (1820-2025)
Şekil 3.6. En Alt %50'lik Kesimin Toplam Servetine Eşit Yüksek Net Servete Sahip Bireylerin Sayısı
Şekil 3.7. Avrupa Ülkelerinde Gelirin %20'lik Dilimler İtibariyle Dağılımı, 2021
Şekil 3.8. Türkiye'de En Zengin ve Yoksul Sınıfın Gelirden Aldığı Paylar
Şekil 3.9. Türkiye'de Emek ve Sermaye Gelirlerinin GSYİH İçindeki Değişimi
Şekil 3.10. Dünya Geneli İşsizlik Oranları
Şekil 3.11. Seçili Ülkelerde Covid Salgınında Verilen Devlet Destekleri
Şekil 3.12. Çok Uluslu Şirket Karları ve Küresel Şirket Karlarının Seyri
Şekil 3.13. Vergi Cennetlerindeki Tutulan Finansal Servet Miktarının GSYİH Oranı
Şekil 3.14. Türkiye'nin Vergi Cennetlerin Tutulan Servet Miktarı
Şekil 3.15. Sermaye ve Emek Üzerindeki Etkin Vergi Oranları
Şekil 3.16. Dünya Ekonomik Büyümesi (1960-2024)
Şekil 3.17. Dünya Genelinde Özelleştirme Gelirleri (Milyar ABD Doları)
Şekil 3.18. Zengin Ülkelerde Kamusal Servetin Düşüşü ve Özel Servetin Yükselişi
Şekil 3.19. Kurumlar Vergisi Oranının Dünya Genelindeki Değişimi
Şekil 3.20. Uluslararası Finans Sisteminin Ülkeler Arası Eşitsizliği Artırması
Şekil 3.21. Emeğin Milli Gelirdeki Payı
Şekil 3.22. Emeğin Verimliliğindeki Artış
Şekil 3.23. Neoliberal Dönemde Küresel Büyüme ve Para Arzı İlişkisi
Şekil 3.24. Reel Sektörün Diğer Olağan Gelir ve Karlarının Yıllar İçindeki Seyri
Şekil 3.25. Gelir ve Kazançlar Üzerinden Alınan Vergilerin GSYİH’ya Oranları (%)
Şekil 3.26. Mal ve Hizmetler Üzerinden Alınan Vergilerin GSYİH’ya Oranları (%)
Şekil 3.27. Türkiye’nin Dolaylı, Dolaysız Vergi Yükü ile OECD Toplam Vergi Yükü
Şekil 3.28. Türkiye ve OECD KDV ve ÖTV yükü (%)
Şekil 3.29. Sermaye ve Emek Gelirlerinin Milli Gelir Payları ve Vergi Yükleri
Şekil 3.30. Vergi ve Transfer Ödemelerinin Gelir Dağılıma Etkisi
Şekil 3.31. OECD Ülkelerinde Servet vergilerinin Milli Gelir İçindeki Payları – 2021
Şekil 3.32. Türkiye ve OECD ülkelerinde Vergi Açığı
Şekil 3.33. Türkiye ve OECD ülkelerinde Vergi Baskısı
Şekil 3.34. Kişi Başına Karbon Salınımı (Ton)- 2019
Şekil 4.1. Gelir, Kurumlar, Veraset Vergisi Oranları ve Eşitsizliğin Seyri (1980-2020)
Şekil 6.1. Servet Vergisi Öncesi ve Sonrası Lorenz Eğrisi
Şekil 7.1. Gelir Gruplarına ve Milyarderlere Göre Ortalama Vergi Oranları
Şekil 7.2. Servet Ölçeklerine 1995-2025 Dönemi Servet Büyüme Oranları

Kısaltmalar Dizini

Giriş

1. Giriş

2. Servet Vergisinin Kavramsal ve Tarihsel Çerçevesi
    2.1. Servet Kavramı
     2.1.1. Servet Kavramının Gelişimi
     2.1.2. Servetin Kaynakları
    2.2. Servet Vergilerinin Çeşitleri
     2.2.1. Özel Servet Vergisi
     2.2.2. Genel Servet Vergisi
    2.3. Genel Servet Vergisinin Tarihsel Gelişimi
    2.4. Genel Servet Vergisi Üzerine Teorik Tartışmalar
     2.4.1. Genel Servet Vergisi Lehindeki Görüşler
      2.4.1.1. Servet Eşitsizliğin Azaltılması
      2.4.1.2. Mali Sürdürülebilirliğe Katkı
      2.4.1.3. Dolaysız ve Adil Vergilendirme Aracı
      2.4.1.4. Gelir Vergisini Tamamlama Fonksiyonu
      2.4.1.5. Sermaye Vergilerinin Yetersizliği
      2.4.1.6. Ekonomik Davranışları Bozmadan Vergi Toplama
     2.4.2. Genel Servet Vergisinin Aleyhindeki Görüşler
      2.4.2.1. Uygulama Zorlukları
      2.4.2.2. Vergiden Kaçınma ve Sermaye Kaçışı
      2.4.2.3. Çifte Vergilendirme Eleştirisi
      2.4.2.4. Yatırım ve Girişimciliğe Olumsuz Etki

3. Türkiye İçin Genel Servet Vergisini Gerekli Kılan Unsurlar
    3.1. Türkiye’de Artan Gelir ve Servet Eşitsizliği
     3.1.1. Gelir ve Servet Eşitsizliğinin Zararları
      3.1.1.1. Topluma Zararları
      3.1.1.2. Demokrasiye Zararları
      3.1.1.3. Ekonomiye Zararları
     3.1.2. Dünya’da Gelir ve Servet Eşitsizliği
     3.1.3. Türkiye’de Gelir ve Servet Eşitsizliği
      3.1.3.1. Türkiye’de Gelir Eşitsizliği
      3.1.3.2. Türkiye’de Servet Eşitsizliği
      3.1.3.3. Türkiye’de Servet Eşitsizliğinin Tarihsel Nedenleri
    3.2. Büyük Miras Aktarımlarının Servet Eşitsizliğini Artırması
    3.3. COVID-19 Salgınının Ekonomik ve Mali Etkileri
     3.3.1. COVID-19 Salgının Dünya Ekonomisine Etkisi
     3.3.2. COVID-19 Salgının Ülke Kamu Maliyelerine Etkisi
     3.3.3. COVID-19 Salgını ve Yoksulluk
    3.4. Vergi Cennetlerinin Servet Vergisi Uygulamasına Etkileri
     3.4.1. Vergi Cennetlerinin Tanımı ve Özellikleri
     3.4.2. Vergi Cennetlerinin Sebep Olduğu Vergi Kaybı
     3.4.3. Dünyada Vergi Cennetlerinde Tutulan Servet
     3.4.4. Türkiye Kaynaklı Servetlerin Vergi Cennetlerindeki Yoğunluğu
     3.4.5. Vergi Cennetleri ile Mücadelede Servet Vergisinin Rolü
    3.5. Neoliberalizmin Servet Eşitsizliği Üzerindeki Yapısal Etkileri
    3.6. Türkiye’de Finansallaşmanın Eşitsizlik Üretici Etkisi
    3.7. Gelir ve Servet Eşitsizliklerini Gidermede Türk Vergi Sisteminin Yetersizliği
     3.7.1. Gelir Üzerinden Alınan Vergilerin Yetersizliği
     3.7.2. Servet Üzerinden Alınan Vergilerin Yetersizliği
     3.7.3. Vergi Açığı: Tahsilat Etkinliği
     3.7.4. Objektif ve Subjektif Vergi Yükü
     3.7.5. Vergi İdaresinin Etkinlik Sorunları ve Denetim Yetersizlikleri
    3.8. Servet Yoğunlaşmasının Ekolojik Dengeye Zararları

Genel Servet Vergisi Dünya Uygulamaları ve Türkiye’de Uygulanan Servet Vergileri
 4.1. Avrupa Ülkelerinde Genel Servet Vergisi Uygulamaları
  4.1.1. İsviçre Servet Vergisi
  4.1.2. Norveç Servet Vergisi
  4.1.3. İspanya Servet Vergisi
 4.2. Güney Amerika Ülkelerinde Genel Servet Vergisi Uygulamaları
  4.2.1. Arjantin Servet Vergisi
  4.2.2. Kolombiya Servet Vergisi
  4.2.3. Venezuela Servet Vergisi
  4.2.4. Uruguay Servet Vergisi
  4.2.5. Bolivya Servet Vergisi
 4.3. Avrupa Ülkelerinde Sınırlı Servet Vergisi Uygulamaları
  4.3.1. Fransa Servet Vergisi
  4.3.2. İtalya Servet Vergisi
  4.3.3. Lüksemburg Servet Vergisi
  4.3.4. Portekiz Servet Vergisi
  4.3.5. Belçika Servet Vergisi
 4.4. Avrupa Ülkelerinde Geçmişte Genel Servet Vergisi Uygulamaları
  4.4.1. Almanya Servet Vergisi (1952-1997)
  4.4.2. Danimarka Servet Vergisi (1903-1997)
  4.4.3. İsveç Servet Vergisi (1947-2007)
  4.4.4. Fransa Servet Vergisi (1982-2017)
  4.4.5. Lüksemburg Servet Vergisi (1934-2006)
  4.4.6. Avusturya Servet Vergisi (1954-1994)
  4.4.7. İzlanda Servet Vergisi (1944-2006)
  4.4.8. Finlandiya Servet Vergisi (1926-2006)
  4.4.9. Hollanda Servet Vergisi (1965-2001)
 4.5. Avrupa Ülkelerinde Genel Servet Vergisinin Kaldırılma Sebepleri
  4.5.1. Ekonomik Nedenler
  4.5.2. İdari ve Teknik Nedenler
  4.5.3. Vergi Uyumu ve Kaçınma
  4.5.4. Politik ve Sosyal Nedenler