Kanun-i Esasi'den Türkiye Cumhuriyeti'ne Divan-ı Ali (Yüce Divan) (1876-1929)

Ali Turan

İÇİNDEKİLER

Ön Söz 

7

Kısaltmalar 

9

GİRİŞ 

15

Birinci Bölüm

UMUMİ CİHETLERİYLE DİVAN–I ALİ (YÜCE DİVAN)

1. DİVAN–I ALİ KAVRAMI 

21

1. DİVAN–I ALİ’NİN HUKUKİ NİTELİĞİ 

23

III. DİVAN–I ALİ’NİN AMACI 

24

1. DİVAN–I ALİ’NİN MENŞEİ 

27

1. MUKAYESELİ HUKUKTA DİVAN–I ALİ SİSTEMLERİ 

30

1. Yasama Organlarınca İcra Edilen Divan–ı Ali Sistemleri 

31

1. İngiltere 

31

2. Amerika Birleşik Devletleri 

32

3. Arjantin 

33

4. Brezilya 

34

5. İrlanda Cumhuriyeti 

35

6. Hindistan 

36

7. Kazakistan 

36

1. Temyiz Mahkemelerince İcra Edilen Divan–ı Ali Sistemleri 

37

1. Belçika 

37

2. İspanya 

37

3. Portekiz 

38

4. Romanya 

39

1. Hususi Olarak Teşkil Edilen Divan–ı Ali Sistemleri 

40

1. Fransa 

40

2. Yunanistan 

42

3. Finlandiya 

43

4. Mısır 

44

1. Anayasa Mahkemesi’nce İcra Edilen Divan–ı Ali Sistemleri 

45

1. Avusturya 

46

2. Almanya 

47

3. İtalya 

48

4. Macaristan 

49

5. Güney Kore 

50

6. Rusya 

51

İkinci Bölüm

KANUNİ ESASİ’NİN İLANI ve MEŞRUTİYET DÖNEMİNDE DİVAN–I ALİ

1. ANA HATLARIYLA TANZİMAT VE KANUN–İ ESASİ’NİN KABULÜNÜ HAZIRLAYAN

ANAYASAL GELİŞMELER 

53

1. Sened–i İtifak 

54

1. Tanzimat Fermanı (Gülhane Hatt–ı Hümayunu 

55

1. Islahat Fermanı 

59

1. Ferman–ı Adalet 

60

1. ANA HATLARIYLA KANUN–İ ESASİ’NİN KABULÜNÜ HAZIRLAYAN FİKRİ GELİŞMELER 

62

III. KANUN–İ ESASİ’NİN HAZIRLANIŞI ve İLANI 

65

1. KANUN–İ ESASİ TASARILARINDA DİVAN–I ALİ 

67

1. Midhat Paşa Tasarısı 

67

1. Küçük Said Paşa Tasarısı 

68

1. Süleyman Hüsnü Paşa Tasarısı 

70

1. Kanun–i Esasi Komisyonu (Cemiyet–i Mahsusa) Tasarıları 

71

1. MEHAZ ANAYASALARDA DİVAN–I ALİ 

74

1. 1850 Prusya Anayasası 

74

1. 1831 Belçika Anayasası 

75

1. BİRİNCİ MEŞRUTİYET DÖNEMİNDE DİVAN–I ALİ 

76

1. Divan–ı Ali’nin Yapısı 

76

1. Divan–ı Ali’nin Muhakeme Usulü 

77

1. Divan–ı Ali’nin Yetkileri 

79

1. Konu Bakımından Yetkisi 

79

2. Şahıs Bakımından Yetkisi 

80

1. Bakanlar 

80

1. Mahkeme–i Temyiz Başkan ve Üyeleri 

82

1. Mahkeme–i Temyiz Başmüddeiumumisi ve Müstantikleri 

85

1. Diğer Kimseler 

85

VII. İKİNCİ MEŞRUTİYET DÖNEMİNDE DİVAN–I ALİ 

86

1. İkinci Meşrutiyet Dönemi Anayasa Değişiklikleri ve Divan–ı Ali Kanunu Teşebbüsü 

86

1. Divan–ı Ali Kanunu’nda Divan–ı Ali 

95

1. Divan–ı Ali’nin Yapısı ve Vazifesi 

95

2. Vükelanın Mesuliyetini Doğuran Hususlar 

98

3. Vükelanın Divan–ı Ali’de Muhakeme Usulü 

99

1. İtham Safhası 

99

1. Divan–ı Hüküm’de Ön İnceleme Safhası 

101

1. Muhakeme Safhası 

102

1. Hüküm Safhası 

103

1. Ek Hükümler 

104

Üçüncü Bölüm

1921 ve 1924 ANAYASALARINDA DİVAN–I ALİ

1. 1921 ANAYASASI’NIN HAZIRLANMASI VE MUHTEVASI 

105

1. 1921 ANAYASASI DÖNEMİNDE KANUN–İ ESASİ VE DİVAN–I ALİ 

108

1. 1921 Anayasası Döneminde Kanun–i Esasi’nin Durumu 

108

1. 1921 Anayasası Döneminde İstiklal Mahkemeleri ve Divan–ı Ali 

109

III. 1924 ANAYASASI DÖNEMİNDE DİVAN–I ALİ 

117

1. 1924 Anayasasının Kabulü 

117

1. 1924 Anayasası’nda Divan Ali 

118

1. Divan–ı Ali’nin Yapısı 

119

2. Divan–ı Ali’nin Muhakeme Usulü 

120

3. Divan–ı Ali’nin Görev ve Yetkileri 

121

1. Konu Bakımından 

121

1. Şahıs Bakımından 

123

(1) Başbakan ve Bakanlar 

123

(2) Mahkeme–i Temyiz Başkan ve Üyeleri ile Başmüddeiumumi 

124

(3) Şura–yı Devlet Başkan ve Üyeleri 

125

Dördüncü Bölüm

KANUN–İ ESASİ’DEN 1929 SENESİNE KADAR DİVAN–I ALİ TATBİKATI

1. KANUN–İ ESASİ DÖNEMİNDE DİVAN–I ALİ TATBİKATI 

127

1. BİRİNCİ MEŞRUTİYET DÖNEMİNDE DİVAN–I ALİ 

127

1. Mahmud Nedim Paşa Hakkında Verilen Takrirler 

129

2. Bahriye Nazırı Said Paşa Hakkında Soruşturma Talebi 

130

3. Menekşelizade Mehmed Emin Efendi Hakkında Divan–ı Ali Talebi 

131

4. Namık Kemal Hakkında Divan–ı Ali Talebi 

134

5. Süleyman Hüsnü Paşa Hakkında Divan–ı Ali Talebi 

138

1. İKİNCİ MEŞRUTİYET DÖNEMİNDE DİVAN–I ALİ 

140

1. Esbak Bahriye Nazırı Hasan Rami Paşa Hakkında Divan–ı Ali Tartışmaları 

140

1. İbrahim Hakkı Paşa Kabinesi Hakkında Divan–ı Ali Teşebbüsü 

146

1. Gazi Ahmed Muhtar Paşa Kabinesi Hakkında Divan–ı Ali Talebi 

154

1. Kamil Paşa Kabinesi Hakkında Divan–ı Ali Talebi 

172

1. Said Halim ve Talat Paşa Kabinelerinin (Harp Kabinelerinin/İttihat ve Terakki’nin)

Divan–ı Ali’ye Sevki 

174

1. Meclis–i Mebusan’da Said Halim ve Talat Paşa Kabinelerinin Divan–ı Ali’ye Sevki

Hakkındaki Takrirler ve Bu Esnada Gerçekleşen Münakaşalar 

175

1. Divaniye Mebusu Fuat Bey’in Takriri 

175

(1) Takririn Meclis–i Mebusan Müzakereleri 

175

(2) Harp Kabineleri Hakkındaki Takririn Meclis–i Ayan’a Yansımaları 

183

1. Eskişehir Mebusu Abdullah Azmi Efendi ile Kal‘a–yı Sultaniye Mebusu Yahya

Sezai Bey’in Takrirleri 

193

2. Said Halim ve Talat Paşa Kabinelerinin Divan–ı Ali’ye Sevkine İlişkin Takririn

Kabulü Üzerine Meclis–i Mebusan Beşinci Şubesi

Tarafından Yapılan Tahkikat 

198

1. Sadrazam Said Halim Paşa’nın İfadesi 

200

1. Nafia Nazırı Çürüksulu Mahmud Paşa’nın İfadesi 

204

1. Adliye Nazırı İbrahim Bey’in İfadesi 

205

1. Maarif Nazırı Ahmed Şükrü Bey’in İfadesi 

208

1. Hariciye Nazırı Ahmed Nesimi Bey’in İfadesi 

211

1. Nafia Nazırı Abbas Halim Paşa’nın İfadesi 

213

1. Adliye Nazırı ve Meclis–i Mebusan Reisi Halil (Menteşe) Bey’in İfadesi 

214

1. Maliye Nazırı Cavid Bey’in İfadesi 

218

1. Nafia Nazırı Ali Münif Bey’in İfadesi 

222

1. Dahiliye Nazırı İsmail Canbulat Bey’in İfadesi 

229

1. Posta Telgraf Nazırı Hüseyin Haşim Bey’in İfadesi 

233

1. İaşe Nazırı Kemal Bey’in İfadesi 

237

1. Şeyhülislam Ürgüplü Hayri Efendi’nin Yazılı İfadesi 

245

1. Şeyhülislam Musa Kazım Efendi’nin Yazılı İfadesi 

248

1. Ferit Paşa Kabinesinin Divan–ı Ali’ye Sevki Hakkında Takrir 

251

1. Hakkı, Muhtar ve Mahmut Şevket Paşa Kabinelerinin Divan–ı Ali’ye

Sevki Hakkında Takrir 

251

III. 1921 ANAYASASI DÖNEMİNDE DİVAN–I ALİ TATBİKATI 

255

1. Dahiliye Vekili Ahmed Ferid [Tek] Bey Hakkında Divan–ı Ali Münakaşaları 

256

1. İhsan Bey’in [Eryavuz] Divan–ı Ali Muhakemesi 

264

1. Divan–ı Ali’ye Sevk Süreci 

265

2. Divan–ı Ali’nin Teşkili, Hazırlıklar ve Muhakeme Süreci 

274

3. Hüküm 

297

1. Ali Cenani Bey’in Divan–ı Ali Muhakemesi 

301

1. Sevk Süreci ve Hazırlıklar 

302

2. Muhakeme ve Hüküm 

309

1. Mahmud Muhtar Paşa’nın [Katırcıoğlu] Divan–ı Ali Muhakemesi 

317

1. Divan–ı Ali’ye Sevk Süreci 

317

2. Muhakeme ve Hüküm Süreci 

337

SONUÇ 

355

KAYNAKÇA 

359