Türk ve Alman Milletlerarası Özel Hukukunda Ergin Kişilerin Fiil Ehliyetinin Kısıtlanması

Alparslan ÖZALTUĞ

İÇİNDEKİLER

ÖNSÖZ  III
İÇİNDEKİLER LİSTESİ  V
KISALTMALAR LİSTESİ . XI
ÖZET . XIII
GİRİŞ .1
BİRİNCİ BÖLÜM:
TÜRK VE ALMAN HUKUKUNDA ERGİNLERİN FİİL EHLİYETİNİN KISITLANMASINA İLİŞKİN KURUMLAR
I. TÜRK HUKUKUNDA VESAYET KURUMU .3
A. Vesayet Kavramı ve Hukuki Niteliği . 3
B. Türk Hukuku Yönünden Vesayet Kurumu Organları  5
1. Genel Olarak . 5
2. Vasi . 5
3. Vesayet Daireleri  6
a. Vesayet Makamı . 6
b. Denetim Makamı  8
4. Kayyım . 8
5. Yasal Danışman  9
C. Vesayeti Gerektiren Haller. 9
1. Akıl Hastalığı veya Akıl Zayıflığı (TMK m.405) . 10
2. Savurganlık, Alkol veya Uyuşturucu Madde Bağımlılığı, Kötü Yaşama Tarzı, Kötü Yönetim (TMK m.406) . 15
a. Savurganlık . 16
b. Alkol veya Uyuşturucu Bağımlılığı  17
c. Kötü Yaşam Tarzı . 18
d. Kötü Yönetim . 20
3. Özgürlüğü Bağlayıcı Ceza  21
4. Kişinin İstemi . 25
D. Kısıtlanma Usulü ve Vasi Atanması  27
1. Kısıtlama Yargılamasında Yetkili ve Görevli Mahkeme  27
2. İlgilinin Dinlenmesi Gereği  27
3. Kısıtlama Kararının İlanı  29
4. Vasi Atanması Usulü  30
5. Vasi Olma Koşulları . 31
6. Vasilik Engelleri . 31
a. Kısıtlılar  31
b. Kamu Hizmetinden Yasaklılar veya Haysiyetsiz Hayat Sürenler . 32
c. Menfaati Kendisine Vasi Atanacak Kişinin Menfaati ile Önemli Ölçüde Çatışanlar veya Onunla Aralarında Düşmanlık Bulunanlar  32
d. İlgili Vesayet Daireleri Hakimleri. 33
7. Vasiliği Kabul Yükümlülüğü  33
8. Vasilikten Kaçınma Sebepleri  34
9. Vasi Atanmasında Özel Durumlar  35
10. Vasi Atanmasında Usul  35
E. Vesayetin Yürütülmesi . 38
1. Vasinin Görev ve Yetkileri . 38
2. Kişiye Sıkı Sıkıya Bağlı Haklar  39
3. Vesayet Altındaki Kişinin Bir Meslek veya Sanatı İcrası . 41
4. Yasak İşlemler  41
II. ALMAN HUKUKU BAKIMINDAN GÖZETİM KURUMU  42
A. Alman Hukukunda Vesayet Kurumundan Gözetim Kurumuna Geçiş . 42
B. Alman Hukuku’na Göre Gözetim Altına Alma Sebepleri . 44
1. Gözetim Kararı İçin Tıbbi Gereklilikler . 46
2. Gözetim Altına Alma Bakımından Gereklilik Koşulları  48
a. Gözetim İhtiyacının Varlığı  49
b. Gözetimin İkincilliği . 50
c. İlgilinin Rızasının Olması . 51
C. Gözetim Altına Alınmanın Hukuki Sonuçları  53
D. Gözetenin Yapamayacağı İşler  55
E. Gözeten Seçimi  56
F. Gözeten Olarak Atanmak İçin Gereken Koşullar . 57
1. Gözeten Olma Ehliyeti . 57
2. Gözetilenin Önerisi . 58
3. Gözetilenin Menfaati  59
4. Gözetilenin Önerisinin Olmadığı Haller . 59
G. Gözetenin Görevi Kabul Yükümlülüğü . 60
H. Gözetim Yargılaması . 60
1. Yetkili ve Görevli Mahkeme  61
2. İlgilinin Mahkemede Dinlenmesi . 61
İ. Alman Hukuku’nda Fiil Ehliyetini Kısıtlayan Diğer Kurumlar . 64
1. Kayyımlık (“Pflegschaft”) . 64
2. Kişinin Tedavi Amacıyla Bir Sağlık Kurumuna Yatırılması (Unterbringung) . 65
III. ARA SONUÇ . 65
İKİNCİ BÖLÜM:
YETİŞKİNLERİN FİİL EHLİYETİNİNİN KISITLANMASINA İLİŞKİN TALEPLER AÇISINDAN YETKİLİ MAHKEMENİN VE UYGULANACAK HUKUKUN BELİRLENMESİ
I. YETİŞKİNLERİN FİİL EHLİYETİNİN KISITLANMASINA İLİŞKİN TALEPLERDE TÜRK VE ALMAN MAHKEMELERİNİN MİLLETLERARASI YETKİSİNİN TESPİTİ . 70
A. Yetki Kurallarının Kaynağı Ve Uygulama Alanları  70
1. Türk Hukukunda Vesayete İlişkin Uyuşmazlıklarda Milletlerarası Yetkiyi Belirleyen Kurallar . 70
a. Yetki Kurallarının Kaynağı . 70
b. Vesayete İlişkin Yetki Kurallarının Uygulanma Koşulları . 72
i. Yabancılık Unsuru  72
ii. Çekişmesiz Yargı İşlerinin Kapsam İçinde Olup Olmadığı . 73
iii. Hakkında Karar Verilecek Kişinin Vatandaşlığı  75
iv. MÖHUK m. 41 Kapsamındaki Davalar Açısından Aranan Özel Şart: Davanın Daha Önce Açılmamış veya Açılamamış Olması. 79
v. MÖHUK m. 42’deki Yetki Kuralının Uygulanması İçin Gereken Koşul: Yabancının Türkiye’de Yerleşim Yerinin Bulunmaması  81
2. Alman Hukukunda Vesayete İlişkin Uyuşmazlıklarda Milletlerarası Yetkiyi Belirleyen Kurallar  81
a. 2000 Lahey Sözleşmesinin Uygulanma Koşulları  82
i. Sözleşmenin Uygulama Alanı  82
ii. Yetişkin Kimse Olma Koşulu  82
iii. Korunmaya Muhtaç Olma Koşulu  83
iv. Korunması İstenen Erginin Mutad Meskeninin Sözleşmeye Taraf Devletlerden Birinde Bulunması . 83
b. Alman İç Hukukunda Yer Alan Milletlerarası Yetkiye İlişkin Kuralların Uygulanması . 84
i. Yetki Kurallarının Kaynağı  84
ii. Yetki Kurallarının Uygulanma Koşulları. 85
aa. Uyuşmazlık Konusunun Aile Hukukuna İlişkin Olması . 85
bb. Uyuşmazlıkla İlgili Uygulanacak Uluslararası Anlaşma ya da Avrupa Birliği Düzenlemelerinin Bulunmaması . 85
cc. İlgilinin Alman Vatandaşı Olması veya Mutad Meskeninin Almanya’da Bulunması . 85
B. Milletlerarası Yetkiyi Belirleyen Kriterler . 86
1. Kişinin Yaşadığı Ülke (Yerleşim Yeri, Mutad Meskeni, Son Oturma Yeri, Bulunduğu Ülke) Makamlarının Yetkisi  87
a. Yerleşim Yeri Mahkemesinin Yetkisi . 87
b. Mutad Mesken Mahkemelerinin Yetkisi . 91
2. Kişinin Vatandaşı Olduğu Devlet Makamlarının Tamamlayıcı Yetkisi . 95
a. Türk Hukukunda Vatandaşlığın Yetki Kriteri Olarak Kabulü  95
b. 2000 Lahey Sözleşmesi ve Alman Aile Kanunu Uyarınca Yetki Kriteri Olarak Vatandaşlık . 96
3. Malvarlığının Bulunduğu Yer Mahkemeleri  98
4. Zorunluluk Halinde Yetki . 100
C. Yargılama Usulüne Uygulanacak Hukuk . 104
II. YETİŞKİNLERİN KORUNMASINA İLİŞKİN YABANCILIK UNSURU İÇEREN TALEPLERE UYGULANACAK HUKUK . 104
A. Kanunlar İhtilafı Hukukuna İlişkin Genel Meselelerin Yetişkinlerin Korunmasına İlişkin Talepler Açısından Ele Alınması . 105
1. Vasıflandırma . 105
2. Atıf  107
B. Yetişkinlerin Korunmasına Uygulanacak Hukuku Tespit Eden Bağlama Kuralları . 108
1. Bağlama Kurallarının Kaynağı . 108
2. İlgilinin Ehliyetinin Sınırlanması Sebepleri Konusunda Uygulanacak Hukuk . 110
a. Kişinin Millî Hukuku  110
i. Birden Çok Vatandaşlık Sahiplerinin, Mülteciler, Vatansızlar ve Diğer Hukuki Koruma Sahiplerinin Statülerinin Değerlendirilmesi  112
aa. Birden Çok Vatandaşlığı Olan Kimseler . 112
bb. Vatansızlar  113
cc. Mülteciler  114
dd. Diğer Hukuki Koruma Statüsü Sahipleri. 115
ii. Bağlama Noktası Olarak Milli Hukuk . 118
b. Lex Fori’nin Uygulanacağı Haller  119
c. İlgilinin Yaşadığı Ülke ( Mutad Meskeni, Bulunduğu Ülke) Hukuku . 120
i. Mutad Mesken Hukuku  120
ii. Kişinin Bulunduğu Ülke Hukuku  122
3. Kısıtlama Kararı Verildikten Sonraki Süreç İçin Uygulanacak Hukuk  123
a. Lex Fori . 123
b. İşlemin Yapıldığı Yer Hukuku  125
C. Kanunlar İhtilafı Kurallarının veya Yabancı Hukukun Uygulanmasını Engelleyen Haller  126
1. Doğrudan Uygulanan Kurallar 126
2. Kamu Düzeni  129
SONUÇ  135
BİBLİYOGRAFYA . 143