Lekelenmeme Hakkı

Dr. Aslıhan ULUSOY

İÇİNDEKİLER

ÖZET . 7

İÇİNDEKİLER 9

KISALTMALAR . 15

GİRİŞ . 19

BİRİNCİ BÖLÜM

LEKELENMEME HAKKININ KAVRAMSAL ÇERÇEVESİ VE

TARİHÎ GELİŞİMİ

GENEL OLARAK23

LEKELENMEME HAKKININ KAVRAMSAL ÇERÇEVESİ 24

Lekelenmeme Hakkının Tanımı. 24

Lekelenmeme Hakkının Önemi. 32

Lekelenmeme Hakkının Kapsamı 38

Lekelenmeme Hakkının Hukuki Niteliği 47

LEKELENMEME HAKKININ TARİHÎ GELİŞİMİ51

İlkel Ceza Hukuku Dönemi 53

Orta Çağ Dönemi. 57

Aydınlanma Dönemi . 58

Modern Dönem 61

Birleşmiş Milletler Hukuki Düzenlemeleri. 61

Birleşmiş Milletler İnsan Hakları Evrensel Beyannamesi . 62

Birleşmiş Milletler Medeni ve Siyasi Haklara İlişkin

Uluslararası Sözleşme  63

Birleşmiş Milletler Çocuk Adalet Sisteminin Uygulanması

Hakkında Asgari Standart Kurallar . 64

Birleşmiş Milletler Herhangi Bir Biçimde Tutulan veya

Hapsedilen Kişilerin Korunması İçin Prensipler Bütünü . 65

Birleşmiş Milletler Çocuk Haklarına Dair Sözleşme 66

Birleşmiş Milletler Özgürlüğünden Yoksun Bırakılmış

Küçüklerin Korunması İçin Kurallar  67

Birleşmiş Milletler Tüm Göçmen İşçilerin ve Aile Fertlerinin

Haklarının Korunmasına Dair Uluslararası Sözleşme . 68

10 İçindekiler

Avrupa Entegrasyon Örgütleri Hukuki Metin ve İçtihatları 70

Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi 71

Avrupa Birliği Temel Haklar Şartı 77

2016/343 Sayılı Ceza Hukukunda Masumiyet Karinesi ve Adil

Yargılanma Hakkı Üzerine Avrupa Birliği Direktifi.79

Avrupa Konseyi Bakanlar Komitesi Rec(2003)13 – Adaletin

Medyada Temsili Hakkında Tavsiye Kararı .81

Türk Hukuku Yönünden .83

İslam Hukuku Dönemi 83

Osmanlı Dönemi.86

Cumhuriyet Dönemi .89

III. 5271 SAYILI CEZA MUHAKEMESİ KANUNUNDA YER ALAN BAZI

KURUMLARIN LEKELENMEME HAKKI YÖNÜNDEN İNCELENMESİ 94

Mukayeseli Hukuk ve 5271 Sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu Açısından

Soruşturmanın Gizliliği İlkesi95

Mukayeseli Hukukta Soruşturmanın Gizliliği İlkesi.95

5271 Sayılı Ceza Muhakemesi Kanununda Soruşturmanın Gizliliği

İlkesi97

Soruşturmanın Gizliliği İlkesine Dair Diğer Mevzuatın İncelenmesi .101

Soruşturmanın Gizliliğinin Kapsamı104

Soruşturmanın Gizliliği İlkesinin Masumiyet Karinesi ve

Lekelenmeme Hakkı Çerçevesinde Değerlendirilmesi .106

Ceza Muhakemesi Kanunu Kapsamında Soruşturma Yapılmasına Yer

Olmadığına Dair Kararın Lekelenmeme Hakkı Yönünden İncelenmesi108

Soruşturma Yapılmasına Yer Olmadığına Dair Kararın Yasal

Çerçevesi 110

Soruşturma Yapılmasına Yer Olmadığına Dair Karara İlişkin Kayıt

Sisteminin Lekelenmeme Hakkı Yönünden Değerlendirilmesi.114

Soruşturma Yapılmasına Yer Olmadığına Dair Karara İlişkin Kayıt

Sisteminin Hukukiliğinin Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi Kararları

Işığında İncelenmesi .119

İKİNCİ BÖLÜM

LEKELENMEME HAKKININ MASUMİYET KARİNESİ İLE KESİŞİM VE

AYRIŞMA NOKTALARI İLE İLİŞKİLİ OLDUĞU DİĞER KAVRAM VE HAKLAR

GENEL OLARAK 125

LEKELENMEME HAKKININ MASUMİYET KARİNESİ İLE KESİŞİM VE

AYRIŞMA NOKTALARI 126

İçindekiler 11

Lekelenmeme Hakkının Masumiyet Karinesi ile Kesişim Noktaları 126

Adil Yargılanma Hakkı 127

Adil Yargılanma Hakkının Ulusal Mevzuattaki Yeri 130

Anayasal Çerçevede Adil Yargılanma Hakkı 130

Türk Ceza Hukuku Sisteminde Adil Yargılanma Hakkı. 132

Adil Yargılanma Hakkının Kapsamı ve Hukuki Niteliği 133

Adil Yargılanma Hakkının Bileşenleri Olarak Masumiyet

Karinesi ve Lekelenmeme Hakkının İncelenmesi . 139

Lekelenmeme Hakkı ve Masumiyet Karinesinin Etkili Başvuru Hakkı

Bağlamında Kesişimi  144

Etkili Başvuru Hakkının Kavramsal Çerçevesi ve Normatif

Dayanağı  145

Etkili Başvuru Hakkının Amacı ve Fonksiyonları. 149

Etkili Başvuru Hakkının Kapsamı 150

Devletin Pozitif Yükümlülükleri 155

Etkili Başvuru Hakkı ile Lekelenmeme Hakkı ve Masumiyet

Karinesi Arasındaki Sistematik Bağa İlişkin Değerlendirme . 159

Lekelenmeme Hakkı ile Masumiyet Karinesinin Ayrışma Noktaları 163

Normatif Statü Yönünden Ayrışma 164

Zaman Bakımından Ayrışma 166

Korunan Hukuki Değer Yönünden Ayrışma . 173

Koruma Araçları Bağlamında Ayrışma . 176

LEKELENMEME HAKKININ BAZI TEMEL HAK VE KAVRAMLARLA İLİŞKİSİ 179

İnsan Onuru Bağlamında Lekelenmeme Hakkı . 179

İnsan Onuru Kavramına Genel Bakış 179

İnsan Onuru Kavramının İçtihadi Gelişimi 182

İnsan Onurunun Korunması Bakımından Lekelenmeme Hakkı . 185

İfade ve Basın Özgürlüğünün Lekelenmeme Hakkı ile Çatışma ve

Dengesi . 187

İfade Özgürlüğü . 188

Kavram Olarak 188

İfade Özgürlüğüne İlişkin Hukuki Düzenlemeler 189

Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi. 189

Anayasa kapsamında ifade özgürlüğü. 190

Basın Özgürlüğü. 191

Kavram Olarak 191

12 İçindekiler

Basın Özgürlüğüne İlişkin Hukuki Düzenlemeler 194

İfade ve Basın Özgürlüğünün Dijitalleşmesi: İnternet 194

İfade ve Basın Özgürlüğünün Lekelenmeme Hakkı Yönünden

Sınırlandırılma Sebebi.198

Adli Haber Yayınlarında İfade ve Basın Özgürlüğü ile Lekelenmeme

Hakkı Arasındaki Denge202

Haberin Gerçek Olması.203

Haberin Verilmesinde Kamu Yararı Bulunması.208

Kişinin Kamusal Tanınırlığı 210

Haberin güncel olması 213

Konu ile İfade Arasında Düşünsel Bağ 216

Adli Olayların Verilmesinde Lekelenmeme Hakkının Gözetilmesi218

Özel Hayata Saygı Hakkının Lekelenmeme Hakkı ile İlişkisi .221

Özel Hayat Kavramı ve Kapsamı .222

Hukuki Düzenlemeler .227

Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi 227

Anayasa Kapsamında Özel Hayata Saygı Hakkı.228

Özel Hayata Saygı Hakkının Unsurları.229

Mahremiyet Hakkı 230

Şeref ve İtibar Hakkı232

Kavram Olarak .232

Yüksek Yargı Kararlarında Şeref Ve İtibar Hakkı.236

Anayasa Mahkemesi Kararlarında Şeref ve İtibar

Hakkı237

Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi Kararlarında Şeref

ve İtibar Hakkı241

ÜÇÜNCÜ BÖLÜM

DİJİTAL ÇAĞDA LEKELENMEME HAKKI VE HUKUKİ KORUMA YOLLARI

GENEL OLARAK 245

DİJİTAL ÇAĞDA LEKELENMEME HAKKI 246

Dijitalleşmenin Lekelenmeme Hakkı Üzerindeki Etkileri .246

İnternet, Sosyal Medya ve Arama Motorları247

İnternet.247

İnternete erişim .249

Temel Hak ve Özgürlükler Bağlamında İnternete Erişim .252

İçindekiler 13

İnternet Özgürlüğü 254

Sosyal Medya . 256

Arama Motorları 262

Dijital Hafıza ve Kalıcılık . 267

Veri Aracıları ve Arşiv Siteleri. 269

Veri Kazıma ve Veri Simsarlığı 273

Arşiv Gazeteciliği ile Güncelleme ve Düzeltme Rejimleri. 276

Görünürlük Dinamikleri . 278

Ölçüm ve Kanıt. 280

İlk Ekran Etkisi . 280

Erişim Kapsamı ve Yayılım. 281

Güncelleme ve Düzeltme İzleri . 282

Dijital İtibar 282

Tanım . 282

Dijital İtibar Ekosisteminin Aktörleri 286

Dijital İtibara Zarar Veren Olgular 287

Dezenformasyon. 289

Dijital Manipülasyon . 292

Dijital Linç 296

LEKELENMEME HAKKININ HUKUKİ KORUMA YOLLARI301

Kişisel Verilerin Korunması ve Unutulma Hakkı 301

Kişisel Verilerin Korunması 301

Kişisel Verinin Tanımı ve Unsurları. 301

Kişisel Verinin Tanımı 301

Kişisel Verinin Unsurları 307

Veri 307

Belirlenebilirlik 313

iii. İlişkilendirilebilirlik  315

6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu Kapsamında

İmha Politikası 318

Kişisel Verilerin Silinmesi. 322

Kişisel Verilerin Yok Edilmesi. 322

Kişisel Verilerin Anonim Hâle Getirilmesi 323

Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi Kararlarında Kişisel Verilerin

Korunması 324

Anayasa Mahkemesi Kararlarında Kişisel Verilerin Korunması 326

14 İçindekiler

Unutulma Hakkı328

Unutulma Hakkı Kavramı331

Unutulma Hakkının Tanımı .334

Unutulma Hakkının Kapsamı 338

Unutulma Hakkının Sınırları343

Mukayeseli Hukukta Unutulma Hakkı 346

Dijital Yayıncılık ve Arama Motorları Kapsamında Unutulma

Hakkının Lekelenmeme Hakkına Yansımaları.354

Medeni Hukuk Kapsamında Koruma Yolları 358

Koruyucu Dava Türleri 364

Saldırının Önlenmesi Davası .364

Saldırının Sonlandırılması Davası 365

Saldırının Hukuka Aykırılığının Tespiti Davası .367

Tazminat Davası .368

Düzeltme ve Cevap Hakkı ile Yayın Yasakları.372

Düzeltme ve Cevap Hakkı.372

Anayasal Güvence Boyutu 373

5187 Sayılı Basın Kanunu 374

Radyo ve Televizyonların Kuruluş ve Yayın Hizmetleri

Hakkında Kanun375

Türkiye Radyo ve Televizyon Kanunu .376

Yayın Yasakları377

Radyo ve Televizyonların Kuruluş ve Yayınları Hakkında Kanun.377

5187 Sayılı Basın Kanunu 378

5651 Sayılı Kanun Kapsamında Koruma Yolu.379

Türk Ceza Kanunu Kapsamında Koruma Yolları.381

Hakaret.382

İftira388

Gizliliğin İhlali394

Suç Uydurma 402

Adil Yargılamayı Etkilemeye Teşebbüs .407

Ses veya Görüntülerin Kayda Alınması.414

Haberleşmenin Gizliliğini İhlal 418

SONUÇ.427

KAYNAKÇA.431