Dijital Platform Çalışması Ve Platform Çalışanlarının Hukuki Konumu

Av. Aybüke Saliha BILDIRCIN

İÇİNDEKİLER

İÇİNDEKİLER . 3

KISALTMALAR CETVELİ . 11

GİRİŞ . 13

BİRİNCİ BÖLÜM

DİJİTAL PLATFORMLAR

.1. Genel Olarak 15

Dijital Platformların Tanımı 17

Dijital Çalışma Platformlarının Sınıflandırılması 21

Genel Olarak 21

Çevrim İçi Web Tabanlı Platformlar 23

Mikro Görev Platformları 23

Mikro Görev Platformlarında Çalışma Süreci . 27

Mikro Görev Platformları Alanında Yapılan

Girişimler  27

Turkopticon . 28

Faircrowdwork 29

Ombudsman Ofisi ve Kitle Kaynaklı Davranış

Kuralları  29

Serbest Çalışma Platformları . 30

Yarışma Tabanlı (Rekabete Dayalı) Yaratıcı Nitelikli

Platform Çalışması  31

Konum Tabanlı Platformlar 33

Ulaşım Platformları . 34

Teslimat Platformları . 37

Ev Hizmetlerinin Yapıldığı Platformlar 38

İçindekiler

4

Konaklama Platformları 38

İçerik Platformu . 39

İKİNCİ BÖLÜM

DİJİTAL ÇALIŞMA PLATFORMLARININ

UNSURLARI VE ÖZELLİKLERİ

.2. Genel Olarak 41

Dijital Çalışma Platformlarının Unsurları ve Özellikleri 41

Platform Hizmet Şartları Sözleşmesi . 41

Platformun Kullanımı ve Platformun Her Türlü Mali,

İşletmesel ve Finansal Riski Çalışanlara Kaydırması  45

Platform Çalışmasının Tarafları . 45

Platform Çalışanlarının Profili . 46

Platform Çalışanının Çalışma Süresinin Hesaplanması . 47

İş-Özel Hayat Dengesi . 49

Görevlerin Tamamlanması ve Ödeme 50

İş Sağlığı ve Güvenliği . 51

Vergilendirme . 57

Şikâyet ve Uyuşmazlık Çözümü 59

Abonelik ve Komisyon Kesintisi . 63

Çalışanların Verileri, Verilere Erişim ve Verilerin

Gizliliği . 66

İş Organizasyonunun Sağlanması ve Çalışanların

Denetimi . 69

Algoritmik Yönetim 69

Çalışmanın İzlenmesi ve Denetlenmesi 71

Derecelendirme (İtibar) 73

Çalışma Süresi ve Ücret . 76

Aybüke Saliha BILDIRCIN

5

Dijital Platform Çalışmasında Sendikal Faaliyet ve Sosyal

Diyalog . 78

Platform Çalışmasında Sendika ve Sendikal Faaliyet 78

Sosyal Diyalog . 83

ÜÇÜNCÜ BÖLÜM

PLATFORM ÇALIŞMASININ YARARLARI VE

ZORLUKLARI

.3. Genel Olarak 87

Yararlar 87

Platformun İşletmeler Açısından Sağladığı Yararlar . 88

İstihdam ve Ek Gelir Fırsatı . 89

İstihdam . 89

Ek Gelir . 90

Esnek Çalışma Koşulları 90

Eğitim . 91

Zorluklar 92

Hizmet Şartları Sözleşmesinin Tek Taraflı Olarak

Hazırlanması ve Pazarlığın Mümkün Olmaması . 93

Platform Çalışanı ve Platform Çalışması İçin Kullanılan

Farklı İfadeler  94

İşletme ve Çalışma ile İlgili Tüm Risklerin Çalışanın

Üzerine Bırakılması . 95

Platform Çalışma Koşullarının Aslında "Esnek" veya

"Özgür" Olmaması  96

Yoğun ve Haksız Rekabet 97

Sömürü Riskine Açık Olması . 98

Coğrafi Engel Sorunu . 99

Coğrafi Engelilerin Çalışanların Örgütlenmesini

Zorlaştırması/İmkansız Hale Getirmesi  100

İçindekiler

6

Coğrafi Engellerin Birden Fazla Yargı Alanı Yaratması 100

Coğrafi Dağılım Sebebiyle Farklı Saat Diliminden

Doğan Sorunlar . 101

Algoritmik Yönetimden Kaynaklı Sorunlar . 102

Fiziki Olarak Görünür Olmadığı İçin Emeğin

Değersizleşmesi ve Meta Haline Gelme Riski . 104

Platform Çalışmasının Güvencesiz ve Öngörülemez

Olma Özelliği . 105

Güç Dengesizliği (Güç Asimetrisi) 108

Gerçek Dışı İnceleme, Yorum ve Değerlendirme Gibi

Etik Dışı Olarak Nitelendirilebilecek Görevlerin Söz

Konusu Olması . 110

Beceri Uyumsuzluğu 111

Ayrımcılık 111

Ek Maliyet Olarak Üyelik ve Abonelik Ücreti . 114

Sağlık Sorunları 115

Toplumsal Cinsiyet Rollerini Pekiştirme Riski 117

DÖRDÜNCÜ BÖLÜM

PLATFOM ÇALIŞMASI İLE İLGİLİ GİRİŞİMLER,

DÜZENLEMELER VE YARGI KARARLARI

.4. Genel Olarak 119

Türkiye’de Platform Çalışması Alanında Düzenlemeler ve

Yargı Kararları . 120

Uluslararası Alanda Yapılmış Girişim ve Düzenlemeler . 122

ILO’nun 2017 tarihli Çok Uluslu İşletmeler ve Sosyal

Politika ile İlgili İlkeler Üçlü İlkeler Bildirgesi (ÇUİ

(MNE) Bildirgesi)  123

Aybüke Saliha BILDIRCIN

7

Çevrim İçi Aracılık Hizmetlerinin Ticari Kullanıcıları

İçin Adalet ve Şeffaflığın Teşvik Edilmesine İlişkin

2019/1150 Sayılı Avrupa Parlamentosu ve Konsey

Tüzüğü (P2B Tüzüğü)  124

ILO'nun Çalışma Yaşamının Geleceğine Dair Yüzüncü

Yıl Bildirgesi (ILO Centenary Declaration for the Future

of Work)  124

Platform Çalışmalarında Çalışma Koşullarının

İyileştirilmesine Dair 2024/2831 Sayılı AB Direktifi . 125

Şeffaf ve Öngörülebilir Çalışma Koşulları Hakkında

2019/1152 sayılı AB Direktifi . 127

Avrupa Birliği'nin İşleyişine İlişkin Antlaşma (TFEU) . 128

Avrupa Sendikalar Konfederasyonu (European Trade

Union Confederation, ETUC)  130

Frankfurt Deklarasyonu . 131

2006 Tarihli 198 Sayılı ILO İstihdam İlişkisi Tavsiye

Kararı  132

III. Ulusal Anlamda Yapılmış Düzenlemeler . 133

ABD . 133

Fransa . 133

İtalya . 134

Portekiz . 135

Arjantin . 136

Sendika, Kooperatif ve Diğer Yerel Kuruluşlar

Tarafından Yapılan Girişimler . 136

LaConsegna-FILT ile CGIL Arasında İmzalanan Toplu

Sözleşme  137

Dijital Temizlik Platformu Hilfr ile 3F İşçi Sendikası

Arasında İmzalanan Toplu Sözleşme . 138

Diğer Düzenlemeler . 139

İçindekiler

8

Sözleşmeler 140

2020 Tarihli Dünya Ekonomik Forumu İyi Platform

Çalışması İçin İlkeler Sözleşmesi . 140

ILO’nun 102 numaralı Sosyal Güvenlik (Asgari

Standartlar) Sözleşmesi  141

VII. Yargı Kararları  142

Heller ve Uber Davası 142

Cotter (ve diğerleri) ve Lyft Davası . 144

Aslam, Farrar, Dawson (ve diğerleri) ve Uber BV Davası 145

O'Connor (ve diğerleri) ve Uber Davası 146

Charles Lee (ve diğerleri) ve Dynamex Davası . 147

FlashEx Davası . 148

Foodinho (Foodora) ve Deliveroo Davası 148

Glovo Davası 149

BEŞİNCİ BÖLÜM

PLATFORM ÇALIŞANININ İSTİHDAM DURUMU VE

YASAL DÜZLEMDEKİ YERİ

.5. Genel Olarak 151

İstihdam İlişkisinin Tanımı ve Kriterleri . 155

Platformun Denetim ve Kontrol Uygulaması . 157

Taraflar Arasında Sözleşme Olup Olmaması . 161

Çalışma Süresinin Belirlenmesi . 162

Çalışanın Yaptığı İş Üzerinde Kontrol Sahibi Olup

Olmadığı . 163

Çalışanın Bizzat İfa Yükümlülüğü . 164

Aybüke Saliha BILDIRCIN

9

.2. İş Sözleşmesinin Unsurları Işığında Platform Çalışmasının

Hukukumuzdaki Atipik Çalışma Modelleri ile

Kıyaslanması  165

İş Sözleşmesinin Unsurlarının Bağımlılık Unsuru

Bağlamında İncelenmesi  167

Platform Çalışmasının Hukukumuzdaki Atipik Çalışma

Modelleriyle Karşılaştırılması . 170

Platform Çalışması ve Özel İstihdam Bürosu Aracılığıyla

Mesleki Anlamda Geçici İş İlişkisi  170

Platform Çalışması ve Çağrı Üzerine Çalışma . 172

Platform Çalışması-Uzaktan Çalışma 174

Platform Çalışması ve Tele Çalışma 176

Platform Çalışması ve Evde Hizmet Sözleşmesi . 177

Platformun Sadece Aracı Olması Hali ve Serbest Meslek

Statüsü  179

III. Değerlendirme  181

ALTINCI BÖLÜM

ÇALIŞANLARIN HUKUKİ STATÜSÜ KONUSUNDA

ÇÖZÜM ÖNERİLERİ VE ALTERNATİF YAKLAŞIMLAR

.6. Genel Olarak 183

Çözüm Önerisi Olabilecek Altnernatif Yaklaşımlar . 183

Ara/Üçüncü Kategori (Intermediate Category)

Görüşünün Kabul Edilmesi  183

Ara Kategorinin Olumlu ve Olumsuz Yönleri 185

Örnek Düzenleme ve Kuralları Benimsemek . 187

2006 Tarihli Denizcilik Çalışma Sözleşmesi (MLC

2006/Maritime Labour Convention) . 187

Örnek Davranış Kuralları 190

Yapay Zekâ Tabanlı Programın Platforma Entegre

Edilmesi ve Blok Zinciri  191

İçindekiler

10

Evrensel Emek Garantisi'nin Küresel Çapta Uygulanmaya

Başlanması  193

Denetim Görevli Bir Uzman Grubu veya Gözlemevi

Kurulması . 194

Sosyal Diyaloğun Teşvik Edilmesi 195

Dijital Çalışma Platformları İçin Uluslararası Yönetişim

Sistemi Kurulması  196

Enzo Weber'in Dijital Sosyal Güvenlik Önerisi . 196

Değerlendirme 197

SONUÇ . 199

KAYNAKLAR  205