Denizyoluyla Yük Taşımacılığında Yanlış Beyan: _{Taşıma ve Sigorta Hukukunda Gönderenin Sorumluluğu}

Ayşe Selcen BÜYÜK

İÇİNDEKİLER

Önsöz
Kısaltmalar
Tablolar
Giriş

Birinci Bölüm: Gönderenin Yüke İlişkin Beyan Yükümlülüğünün Terminolojik ve Hukuki Çerçevesi
I. Kavramların Terminolojik Açıdan Ortaya Konulması
A. Gönderen Kavramı
1. Genel Olarak
2. Gönderen Kavramının Kapsamına Giren Yük İlgilileri
3. Mukayeseli Hukukta Gönderen Kavramı
a. Uluslararası Antlaşmalar
b. Ulusal Hukuk Sistemleri
4. Çalışmada Tercih Edilen Terminoloji
B. Yük Kavramı
1. Benzer Kavramlardan Farkı
2. Yük Türleri
a. Taşınma Biçimine Göre
b. Fiziksel Özelliklerine Göre
c. Yasal Statülerine Göre
d. Niteliği İtibariyle Önem Arz Eden Yükler
3. Yüke İlişkin Beyanlar Bakımından Yük Kavramına Dahil Olan Unsurlar
4. Değerlendirme
C. Yükümlülük Terimi
1. Yükümlülük Teriminin Benzer Kavramlardan Farkı
2. Değerlendirme
D. Beyan Yükümlülüğü
1. Beyan Yükümlülüğünün Benzeri Yükümlülüklerden Farkı
2. Beyan Yükümlülüğüne İlişkin Yasal Düzenlemeler
3. Değerlendirme
II. Yüke İlişkin Beyan Yükümlülüğünün Uluslararası Antlaşmalarda ve Ulusal Mevzuatlarda Düzenlenmesi
A. Ulusal Mevzuat
1. Türk Hukuku
2. Alman Hukuku
B. Uluslararası Antlaşmalar
1. Lahey ve Lahey/Visby Kuralları
2. Hamburg Kuralları
3. Rotterdam Kuralları
4. SOLAS Konvansiyonu
C. Değerlendirme
III. Gönderenin Yüke İlişkin Beyan Yükümlülüğünün Kapsamı ve Unsurları
A. Beyanla Yükümlü Kişi
B. Beyanın Muhatabı
C. Beyanın Konusu
D. Beyanın Zamanı
IV. Beyan Yükümlülüğünün İhlali
A. Yanlış ya da Eksik Beyanda Bulunma veya Hiç Beyanda Bulunmama
B. Kasten veya İhmalen Yanlış Beyanda Bulunma
C. Yanlış Beyan Edilen Hususların Önemi ve Taşımaya Etkisi
V. Gönderenin Yanlış Beyanda Bulunmasının Nedenleri ve İhlalin Ortaya Çıkış Şekilleri
A. Gönderenin Yüke İlişkin Yanlış Beyanda Bulunma Gerekçeleri
B. İhlalin Görünüm Biçimleri
VI. Beyan Yükümlülüğüne Aykırılıktan Doğan Hukuki Sonuçlar
A. Beyan Yükümlülüğünün İhlali Halinde Sorumluluğun Niteliği
B. Sözleşmesel Sorumluluk
1. Taşıyana Karşı Tazminat Yükümlülüğü
2. Dolaylı Zararlar
3. Üçüncü Kişilere Karşı Sorumluluk ve Rücu İlişkisi
4. Sorumluluk Sınırları
C. Haksız Fiil Sorumluluğu
1. Kurtarma Ücretinden Doğan Özel Tazminat
2. Diğer Yükler ve Gemiye Verilen Zararlar
3. Operasyonel Gecikme ve Ek Masraflar
VII. Beyan Yükümlülüğüne Aykırılık Neticesinde Karşılaşılabilecek Ticari Yaptırımlar ve Operasyonel Riskler
A. Sözleşme Cezaları
B. Ek Ödeme Yükümlülükleri
C. Operasyonel Aksamalar
D. Yanlış Beyanın Doğurabileceği Güvenlik Sorunları ve Çevresel Riskler

İkinci Bölüm: Yüke İlişkin Yanlış Beyanın Gönderen ile Taşıyan Arasındaki İlişkiye Etkisi
I. Gönderen ve Taşıyan İlişkisinin Hukuki Temelleri
A. Gönderen ve Taşıyan Arasındaki Hukuki İlişki
B. Beyana Dayalı Sorumluluğun Kaynağı Olarak Navlun Sözleşmesi
C. Denizyoluyla Yük Taşıma Senetlerinin Delil Fonksiyonu ve Hukuki Niteliği
D. Uluslararası Antlaşmalarda Gönderenin Taşıyana Karşı Yükümlülükleri
1. Lahey/Visby Kuralları
2. Hamburg Kuralları
3. Rotterdam Kuralları
4. Değerlendirme
E. Ulusal Hukuklar Çerçevesinde Gönderenin Yükümlülükleri
1. Türk Hukuku
2. Amerikan Hukuku
3. İngiliz Hukuku
4. Alman Hukuku
II. Konişmento ve Diğer Taşıma Senetlerinde Yanlış Beyanın Hukuki Sonuçları
A. Konişmentonun İşlevleri ve Hukuki Niteliği
1. Konişmentonun Kıymetli Evrak Niteliği
2. Konişmentonun Teslim ve Delil İşlevleri
3. Konişmentonun Devrinin Hukuki Etkileri
B. Konişmentoda Yer Alan Beyanların Hukuki Çerçevesi
1. Beyana Dayalı Kayıtların Hukuki Niteliği ve İspat Değeri
2. Temiz Konişmento
3. Garanti Mektubu Uygulaması
C. Taşıyanın Konişmentoya İhtirazi Kayıt ve Çekince Koyma Hakkı
1. İhtirazi Kayıtlar
2. Kapalı Konteynerlarda Çekince Koymaya İlişkin Özel Sorunlar
3. Yanlış Beyandan Doğan Estoppel Sorumluluğu
4. Incorporation Klozu
5. Konişmentolarda Yer Alan Kayıtlar
D. Konişmentonun Devrinin Tarafların Hak ve Yükümlülüklerine Etkisi
1. Gönderenin Sorumluluğuna Etkisi
2. Konişmentoda Yer Alan Yanlış Beyanların Konişmentonun Yeni Hamiline Etkisi
3. Gönderilenin Sorumluluğuna Etkisi
E. Diğer Taşıma Senetleri ve Senet Dışı Beyanlardan Doğan Sorumluluk
1. Diğer Taşıma Senetlerinde Yer Alan Yanlış Beyanın Hukuki Sonuçları
2. Taşıma Senetleri Dışındaki Beyanlardan Doğan Sorumluluk
III. Yanlış Beyanın Navlun Sözleşmesi ve Tarafların Hukuki Sorumluluğuna Etkisi
A. Yanlış Beyanın Navlun Sözleşmesi Üzerindeki Etkileri
B. Gönderenin Yaptığı Yanlış Beyan Sonucu Taşıyanın Karşılaşabileceği Hukuki Sorunlar
C. Sorumluluğun Sınırı ve Hukuki Yaptırımlar
D. Uluslararası Antlaşmalarda Emredici Hükümler
E. Hak Düşürücü Süre

Üçüncü Bölüm: Yüke İlişkin Yanlış Beyanın Sigorta Teminatına Etkisi
I. Yüke İlişkin Beyanın Sigorta Sözleşmesindeki Yeri
II. İyiniyet (Uberrimae Fidei) İlkesinin Temelleri ve Önemi
III. Sigorta Sözleşmelerinde Beyan Edilecek Hususlar
IV. Yanlış Beyanın Zamansal Açıdan Sigorta Teminatına Etkisi
A. Sigorta Sözleşmesinin Kurulması Aşamasındaki Yanlış Beyana İlişkin Kanuni Düzenlemeler
B. Sigorta Sözleşmesinin Kurulması Aşamasındaki Yanlış Beyanın Sigorta Teminatına Etkisi
V. Yüke İlişkin Beyanlardaki Yanlışlıkların Sigorta Tazminatına Etkisinin Değerlendirilmesinde Nedensellik Bağı
VI. Sigorta Türleri ve Kapsamlarına Yanlış Beyanın Etkisi
A. Yük Sigortası (Cargo Insurance)
1. Yük Sigortasının Kapsamı ve Temel İlkeleri
2. Yükün Niteliği ve Değerine İlişkin Yanlış Beyanın Sigorta Risk Analizine Etkisi
3. Yanlış Beyanın Yük Sigortası Poliçeleri Üzerindeki Sonuçları
B. P&I Sigortası (Protection & Indemnity)
1. P&I Kulüplerinin İşlevi ve Sigortanın Kapsamı
2. Yanlış Beyanın P&I Sigortalarına Etkileri
C. Tekne ve Makine Sigortası (H&M)
D. Hukuki Koruma Sigortası (FD&D)
VII. Poliçelerdeki Özel Şartlar
A. Sigorta Poliçelerinde “Ceza ve İdari Yaptırımların Hariç Tutulması”na İlişkin Klozlar
B. Teminatın Kapsamını Sınırlandıran Özel Şartlar
C. Sigortacının Cezalarla İlgili Rücu Hakları
D. Cezalar ve Kamu Düzeni İlkesi
1. Cezaların Sigorta ile Teminat Altına Alınmasının Kamu Politikası Açısından Değerlendirilmesi
2. Haksız Kazanç Yasağı ve İhlalin Ödüllendirilmemesi İlkesi
E. Cezaların Teminat Kapsamına Alınması ve Sigorta Uygulaması
1. Çevre Zararları ve Deniz Kirliliğinden Doğan Cezalar
2. Gemiye Verilen Cezalar
F. Çözüm Önerileri
1. Poliçelerde Cezalara İlişkin Kapsamın Netleştirilmesi
2. Cezaların Kapsam Dahiline Alınması için Özel Sigorta Ürünleri Geliştirilmesi
3. Sorumluluk Sigortalarında Kamu Politikası ile Uyumlu Çerçeve Anlaşmalar
VIII. Yüke İlişkin Yanlış Beyanın Müşterek Avarya ve Kurtarma Masraflarına Etkisi
IX. Incoterms Kurallarına Göre Sigorta Yükümlülükleri
A. Incoterms Kurallarının Genel Yapısı ve Kullanım Amacı
B. Sigorta Yükümlülükleri Açısından Teslim Şekilleri
C. Teslim Şekillerinin Sigorta Teminatına Etkileri
X. Waiver ve Estoppel Durumlarının Sigorta Teminatına Etkisi
XI. Sigorta Konusundaki Taleplerin Hukuki Dayanakları ve Yargılama Usulü
A. Sigorta Sözleşmelerinin Hukuki Niteliği
B. Sigorta Davalarının Tüketici Hukuku Kapsamında Değerlendirilmesi
C. Ticari İş ve Ticari Dava Olarak Sigorta Uyuşmazlıkları
D. Sigorta Sözleşmesinden Kaynaklanan Uyuşmazlıklarda Görevli ve Yetkili Mahkeme
1. Görevli Mahkeme
2. Yetkili Mahkeme
E. Sigorta Tahkimi ile Tüketici Hakem Heyeti Arasında Yetki Dağılımı

Dördüncü Bölüm: Yüke İlişkin Yanlış Beyanı Önlemeye Yönelik Çözüm Önerileri
I. Teknoloji Temelli Çözümler
A. Yük Denetiminde Yapay Zeka ve Otomasyon Sistemleri
1. Yük Beyanlarının Otomatik Analizi
2. Tehlikeli Yüklerin Yapay Zeka Tabanlı İzlenmesi
3. Makine Öğrenimi ile Risk Skorlama
B. Akıllı Limanlar ve Elektronik Belgeler
1. IoT ile Gerçek Zamanlı Takip ve Gümrük Uygulamaları
2. Elektronik Konişmentoların Kullanımı ve Hukuki Altyapısı
3. Elektronik Belgelerin Hata Oranlarını Azaltmaya Katkısı
C. Blokzincir ve Güvenli Veri Paylaşımı
1. Beyanların Güvenilirliğinin Sağlamasında Blokzincir Teknolojisinin Rolü
2. Taşıma Hukukunda Blokzincir Tabanlı Akıllı Sözleşmelerin Kullanımı
3. Blokzincir Sistemlerinin Hukuk Düzeni İçindeki Yeri
D. Deniz Taşımacılığında Teknolojik Gelişmeler ve Gelecek Perspektifleri
1. Otonom Gemi Sistemleri ve Yük Operasyonlarına Etkisi
2. Teknolojilerin Denizyoluyla Yük Taşımacılığı Üzerindeki Etkileri
3. Sürdürülebilirlik Politikaları ile Dijital Uygulamaların Entegrasyonu
E. Değerlendirme
II. Teknolojik Yeniliklerin Hukuki Altyapısı ve Mevzuatlar Arası Uyum
A. Ulusal Mevzuata İlişkin Düzenlemeler
B. Uluslararası Düzenlemelerle Uyum
1. Uluslararası Taşıma Hukuku Düzenlemeleri ile Uyum
2. Elektronik Belgelerin Uluslararası Geçerliliği
3. Avrupa Birliği Yapay Zeka Mevzuatı (AI Act) ile Uyum
C. Veri Koruma ve Elektronik Belgelerin Hukuki Statüsü
1. Elektronik Konişmentoların Geçerliliği
2. Veri Güvenliği, GDPR ve KVKK Uyumu
3. Teknolojik Uygulamaların Hukuki Dayanağı
D. Değerlendirme
III. Önleyici Yaklaşımlar ve İş Birliği Modelleri
A. Risk Yönetimi Sürecinde Gönderen ve Taşıyanın Sorumlulukları
1. Gönderenin Beyan Sürecindeki Yükümlülükleri
2. Taşıyanın Kontrol Sorumluluğu ve Hukuki Sonuçları
B. Sözleşmelerde ve Denetimlerde Uyumlaştırma
1. Sözleşmelere Due Diligence Klozları Eklenmesi
2. Denetim Prosedürlerinde Teknolojik İzleme
3. Risk Paylaşımının Hukuki Temellendirilmesi
C. Uluslararası İş Birliği ve Standartlaşma
1. Çok Taraflı Veri Paylaşımı ve Şeffaflık
2. Uluslararası Organizasyonlarla İş Birliği
3. Küresel Ticarette Ortak Denetim Standartları
D. Değerlendirme