Dijitalleşmenin Bireysel İş Hukukuna Etkileri

Dr. Bilal TOPRAK

İÇİNDEKİLER

ÖNSÖZ. 7

İÇİNDEKİLER  9

KISALTMALAR . 15

GİRİŞ . 19

BİRİNCİ BÖLÜM

DİJİTALLEŞMENİN DEĞERLENDİRİLMESİ VE DİJİTALLEŞME SONUCU

ORTAYA ÇIKAN YENİ İŞ MODELLERİNİN İNCELENMESİ

DİJİTALLEŞME, ENDÜSTRİ 4.0 VE İŞ HUKUKU 25

DİJİTALLEŞME KAVRAMI 26

DİJİTALLEŞME VE İŞ HUKUKU İLİŞKİSİ 26

ENDÜSTRİ 4.0 KAVRAMI 27

ENDÜSTRİ 4.0 VE İŞ HUKUKU İLİŞKİSİ 29

DİJİTALLEŞME VE ENDÜSTRİ 4.0’IN AVANTAJLARI 31

ÜRÜN VE HİZMETLERİN DİJİTALLEŞTİRİLMESİ AÇISINDAN 31

ÜRETİMİN DİJİTALLEŞTİRİLMESİ AÇISINDAN . 33

BİREYSEL İŞ İLİŞKİLERİNİN DİJİTALLEŞMESİ AÇISINDAN. 34

III. DİJİTALLEŞME VE ENDÜSTRİ 4.0’IN DEZAVANTAJLARI. 38

ÜRÜN VE HİZMETLERİN DİJİTALLEŞTİRİLMESİ AÇISINDAN 38

ÜRETİMİN DİJİTALLEŞTİRİLMESİ AÇISINDAN . 39

BİREYSEL İŞ İLİŞKİLERİNİN DİJİTALLEŞMESİ AÇISINDAN 40

DİJİTALLEŞME NETİCESİNDE ORTAYA ÇIKAN YENİ ÇALIŞMA MODELLERİ . 43

KONUM TABANLI ÇALIŞMA MODELİ – (ECONOMY ON DEMAND) 45

Konum Tabanlı Çalışma Türleri. 47

Doğrudan Konum Tabanlı Çalışma. 48

Dolaylı Konum Tabanlı Çalışma 48

Taraflar Arasındaki İlişki 48

Müşteri ile Hizmet Sağlayıcı Arasındaki İlişki . 48

Aracı ile Hizmet Sağlayıcı Arasındaki İlişki 50

Bağımlı İş – Bağımsız İş İlişkisi Bakımından İnceleme 50

Ücret Ödeme Biçimleri . 52

Konum Tabanlı Çalışmanın Bazı İş Modelleri Örnekleri 53

Sürüş Hizmetleri. 53

Temizlik Hizmetleri 56

Akademik Hizmetler 57

Esnaf Kurye 58

Ara Değerlendirme 65

10 İçindekiler

WEB TABANLI ÇALIŞMA MODELİ . 67

Kavram ve Unsurları 67

Taraflar Arasındaki Sözleşme İlişkisi 70

Bağımlı İş – Bağımsız İş İlişkisinin Belirlenmesi . 73

Web Tabanlı Çalışma Modelleri 77

Mikro ve Makro Görevler. 77

Dahili ve Harici Web Tabanlı Çalışma . 79

Doğrudan ve Dolaylı Web Tabanlı Çalışma. 80

Web Tabanlı Çalışma – Tele Çalışma. 81

Ücret Ödeme Biçimleri 82

Genel Değerlendirme 83

SCRUM ÇALIŞMA MODELİ 85

Scrum Çalışması Kavramı 87

Scrum’da Rol Dağılımları 87

Ürün Sahibi (Product Owner). 87

Scrum Master. 88

iii. Geliştirme Ekibi  88

Bir Scrum İşleminin Aşamaları 88

Ürün İş Listesi (Product Backlog) 89

Sprint 89

iii. Bitmiş Ürün  90

Ücret Ödeme Biçimleri 90

Tarafların Birbirileriyle Sözleşme İlişkileri . 91

Müşteri ve Sipariş Alan Arasındaki Sözleşme İlişkileri 92

Geliştirme Ekibi ile Sözleşme İlişkileri. 93

Scrum Çalışma Modelinin Takım Sözleşmesi Bakımından

Değerlendirilmesi 93

Genel Değerlendirme 95

MATRİS ÇALIŞMA MODELİ. 98

Genel Olarak . 98

Sözleşme İlişkisinin Belirlenmesi. 101

İşverenin Talimat Verme Hakkı – Devredilebilirliği ve Feshe İlişkin

Hususlar  104

Çalışanın Hangi İşyeri Organizasyonunda Yer Aldığının Tespiti. 107

Matris Çalışma Modelinin Geçici İş İlişkisinden Farkı 108

Matris Çalışma Modelinin Birlikte İstihdam Bakımından

Değerlendirilmesi 110

Bağımsız Çalışan Olarak Olası Yanlış Sınıflandırmanın Sonuçları. 112

İçindekiler 11

DİJİTALLEŞME NEDENİYLE ORTAYA ÇIKAN YENİ ÇALIŞMA MODELLERİNE

İLİŞKİN DEĞERLENDİRME  113

İş Sözleşmelerinde Bağımlılık Unsuru ve Platform Çalışanları

Bakımından Değerlendirilmesi . 113

Dijital Platform Çalışanlarının Hukuki Niteliği. 117

Genel Olarak 117

İleri Sürülen Görüşler. 119

İşçi Olarak Kabul Edilmesi 119

Bağımsız Çalışan Olarak Kabul Edilmesi. 122

iii. İşçi Benzeri Kişi / Bağımlı Bağımsız Çalışan Kabul Edilmesi 124

Avrupa Komisyonunun 2024/2831(EU) Sayılı Direktifinde

Yer Alan Öneri . 128

Ara Değerlendirme ve Görüşümüz 131

İKİNCİ BÖLÜM

İŞ HUKUKUNDAKİ BAZI TEMEL KAVRAMLAR VE UYGULAMARININ

DİJİTALLEŞME SONRASI YENİDEN DÜŞÜNÜLMESİ

DİJİTALLEŞMENİN TEMEL KAVRAMLAR ÜZERİNDEKİ ETKİSİ 133

İŞÇİ KAVRAMI 133

İŞYERİ KAVRAMI 135

Genel Olarak. 135

Türk Hukuku Bakımından İşyeri Kavramı 136

Uzaktan Çalışma Biçimlerinde İşyeri Kavramı – Dijital İşyeri 138

Sanal ve Mobil İşyeri Kavramı. 140

İşyerinin Tescili, Kurulması ve Kapanması 143

Masa Paylaşımı – Açık Alan 145

İŞ SÖZLEŞMESİ KAVRAMI. 147

İş Sözleşmesi Kavramı ve Unsurları 147

Bağımlılık Unsurunun Dijitalleşme Bakımından Değerlendirilmesi 147

DİJİTALLEŞMENİN ÇALIŞMA SÜRELERİNE ETKİSİ . 150

GENEL OLARAK 150

TÜRK HUKUKU BAKIMINDAN ÇALIŞMA SÜRESİ KAVRAMI 152

ÇALIŞMA SÜRESİNİN TESPİTİ AÇISINDAN DEĞERLENDİRME . 153

Genel Olarak. 153

Günlük Çalışma Süreleri 154

ÇALIŞMA SÜRESİNİN KAYIT ALTINA ALINMASI 159

Almanya’da Dijital Çalışmaya İlişkin Kanun Tasarısı Taslağı’nda

Getirilen Kayıt Tutma Yükümlülüğü 159

2019 Tarihli Avrupa Birliği Adalet Divanı Kararı 160

Türk Hukuku Bakımından İnceleme 161

GÜVENE DAYALI ÇALIŞMA SAATLERİ. 162

12 İçindekiler

III. DİJİTALLEŞMENİN DİNLENME SÜRELERİNE ETKİSİ.165

Genel Olarak 165

Ara Dinlenmesi. 168

Hafta Tatili ve Resmî Tatiller 170

Çalışma Saatlerine İlişkin Ortak Karar Alma Hakkı. 172

Yıllık İzin Kullanımı . 173

İŞÇİNİN ULAŞILAMAMA HAKKI.176

GENEL OLARAK 176

SÜREKLİ ERİŞİLEBİLİR OLMA. 178

Genel Olarak . 178

Dinlenme Süreleri Bakımından Değerlendirme 180

Çağrı Üzerine Çalışma ve Sürekli Erişilebilir Olma. 184

İşverenin Doğrudan Talebi Olmaksızın Yapılan Boş Zaman

Çalışmaları. 185

ÇALIŞMA İLİŞKİSİNİN DEVAMINDA DİJİTALLEŞMENİN ETKİSİ.187

YÖNETİM HAKKININ KULLANIMI 187

Genel Olarak . 187

Yeni İş Modelleri ve İşverenin Talimat Verme Hakkı. 191

İşverenin Talimat Vermesi Konusunda Sınırsız Yetki Sorunu 193

İŞÇİNİN PERFORMANSININ DEĞERLENDİRİLMESİ 195

Genel Olarak . 195

Dijital Sistemler Yardımıyla Hukuka Uygun Performans

Değerlendirmesi 197

İşverenin İşçisine Yeni Sistemler İçin Eğitim Verme Yükümlülüğü 199

İşçi ve İşveren Perspektifinden Konuya Bakış. 199

Eğitimin Zamanlaması ve Maliyeti 202

İŞÇİ ÜCRETLERİNİN ÖDENMESİNDE YENİ OLASILIKLAR 205

İş Hukukunda Ücret Kavramı. 205

Hedef Özelliklere veya Hedef Anlaşmalara Göre Değişken Ücret. 206

Hedefin Tanımı . 208

Hedefin Gerçekleşmesi. 209

İsteğe Bağlı İkramiye . 210

Sözleşmeye Dayalı Düzenleme. 212

İkramiye Tutarının Belirlenmesi . 212

Performansa Bağlı Ücretlendirme. 212

Ücretin Sanal Para Birimiyle Ödenme İhtimali 214

İçindekiler 13

ÜÇÜNCÜ BÖLÜM

İŞ SÖZLEŞMESİNİN DEVAMI VE SONA ERMESİ SÜREÇLERİNE İLİŞKİN

BAZI KONULARIN DİJİTALLEŞME PERSPEKTİFİNDEN DEĞERLENDİRİLMESİ

İŞ İLİŞKİLERİNDE ROBOTLARIN VE YAPAY ZEKANIN KULLANIMI İLE

ALGORİTMİK YÖNETİM 219

GENEL OLARAK 219

YAPAY ZEKÂ VE ALGORİTMİK YÖNETİM KAVRAMLARI 220

Yapay Zekâ Kavramı 220

Algoritmik Yönetim Kavramı. 221

İşe Alım Sürecinde Yapay Zekâ Kullanımı ve Algoritmik Yönetim. 221

İş İlişkisinin Devamında Yapay Zekâ Kullanımı 225

İş İlişkisinin Sona Ermesinde Yapay Zekâ Kullanımı 228

DİJİTALLEŞMENİN SONUCU OLARAK İŞ SÖZLEŞMESİNİN FESHİ . 231

GENEL OLARAK 231

BİLDİRİMLİ FESİH . 232

Genel Olarak. 232

Davranış ve Yetersizlik Nedeniyle Fesih 233

İşletmesel Nedenlerle Fesih . 236

HAKLI NEDENLE FESİH . 238

III. DİJİTALLEŞMENİN VERİ KORUMA HUKUKUNA ETKİLERİ VE İŞ DÜNYASININ

DİJİTALLEŞMESİ . 241

VERİ KORUMA İŞLEVİ VE YASAL DAYANAKLAR 241

Veri Koruma Hukukunun Temel İlkeleri 242

Genel Olarak 242

Hukuka ve Dürüstlük Kurallarına Uygunluk . 243

Doğru ve Gerektiğinde Güncel Olma . 243

Belirli, Açık ve Meşru Amaçlar İçin İşlenme . 244

İşlendikleri Amaçla Bağlantılı, Sınırlı ve Ölçülü Olma. 245

Mevzuata ya da Amaca Uygun Sürelerle Muhafaza Edilme 245

Veri Koruma Düzenlemeleri Kapsamında İşyerindeki Roller 246

Üçüncü Ülkelere Veri Aktarımı . 247

DİJİTALLEŞEN İŞ DÜNYASI İÇİN TEMEL GEREKLİLİKLER 248

Teknoloji Tasarımı Yoluyla Veri Koruma. 249

Unutulma Hakkı 250

Veri Taşınabilirliği ve Veriye Erişim Hakkı. 251

BÜYÜK VERİ KAVRAMI VE İNSAN ANALİTİĞİ UYGULAMALARI 253

Büyük Veri Kavramı 253

İnsan Analitiği Uygulamalarının Geliştirilmesi İçin İşçinin Kişisel

Verilerinin İşlenmesi. 255

14 İçindekiler

Büyük Veri Analizlerinin Yasal Dayanağı . 255

Mevcut Verilerin Farklı Bir Amaç İçin İşlenmesi . 256

Büyük Veri Analizi İçin Yeni Veri Toplanması . 257

İş Sözleşmesinden Kaynaklanabilecek Anlaşmalar 257

Rıza 258

İş Başvurusu Yapan Kişileri ve İşçileri Değerlendirmek İçin İnsan

Analitiği Uygulamalarının Kullanılması 259

AKILLI FABRİKA VE VERİ KORUMA . 261

Veri Korumanın Yasal Dayanakları 262

Amaç Sınırlaması ve Veri Minimizasyonu . 263

Veri Koruma Etki Değerlendirmesi 264

Şeffaflık . 265

KONUM VERİLERİNİN İŞLENMESİ. 265

BULUT BİLİŞİM SİSTEMLERİNİN KULLANIMI VE VERİ KORUMA

ÇERÇEVESİ 266

Şifrelenmiş Veri Depolama Sistemleri Açısından Veri Koruma

Hukukunun Uygulanabilirliği. 267

Bulut Bilişim ve Sipariş İşleme. 267

Üçüncü Taraf Ülkelerde Veri İşleme ile Bulut Hizmetlerinin

Kullanımı . 268

SİBER GÜVENLİK SİSTEMLERİ VE İŞÇİ VERİLERİNİN KORUNMASI. 270

Son Teknolojiye Göre Veri Koruma ve Veri Güvenliği. 270

Siber Güvenlik Sistemlerinde Veri İşleme ile İşçilerin Bilgi

Teknolojileri Kullanım Davranışlarının Analiz Edilmesi . 271

Yasal Dayanaklar . 272

“KENDİ CİHAZINI GETİR” KONSEPTİ . 273

İş Hukuku Bakımından “Kendi Cihazını Getir” Konseptinin

Değerlendirilmesi 275

Cihazda Bulunan Verilerin Korunmasına İlişkin Sorunlar 278

Cihazda Bulunan Verilerin Yedeklenmesine İlişkin Sorunlar. 279

Cihazın Maliyeti, Hasara Uğraması, Kaybolması . 280

Cihazın Tesliminin Gerekebileceği Durumlar 282

İşin Sona Ermesi Durumunda Karşılaşılabilecek Durumlar 283

SONUÇ.285

KAYNAKÇA.291