Prof. Dr. Bilgehan Çetiner
İÇİNDEKİLER
İKİNCİ BASIYA ÖNSÖZ ....................................................................................V
KISALTMALAR CETVELİ...................................................................... XXXIX
1. BÖLÜM: GIRIŞ VE TEMEL KAVRAMLAR..........................1
A. Borçlar Hukukuna Giriş................................................................... 1
1. Türk Özel Hukuk Kodifikasyonuna Genel Bakış ..........................1
a. Türk Özel Hukukunun Yapısı .....................................................1
b. Uluslararası Etkiler........................................................................5
i. AB Düzenlemeleri..................................................................5
ii. Hard Law ve Soft Law............................................................6
iii. Uluslararası Anlaşmalar.........................................................7
2. Türk Borçlar Kanunu...........................................................................8
a. Yapısı ve İçeriği...............................................................................8
b. Uygulama Alanı ...........................................................................10
3. Borçlar Hukukunun Temel Taşı: Sözleşme Özgürlüğü ..............10
a. Genel Olarak ................................................................................10
b. Sözleşme Özgürlüğünün Görünüm Şekilleri ........................11
i. Sözleşme Yapma Özgürlüğü...............................................11
ii. Tip Özgürlüğü.......................................................................16
iii. İçerik Özgürlüğü...................................................................16
iv. Şekil Özgürlüğü ....................................................................17
v. Sözleşmeyi Kaldırma ve Değiştirme Özgürlüğü............18
B. Borçlar Hukukunun Temel Kavramları ......................................19
1. Borç Kavramı.......................................................................................19
a. Tanımı............................................................................................19
b. Borç İlişkisinin Nisbiliği.............................................................20
VIII
i. Mutlak Haklar .......................................................................21
ii. Mutlak ve Nisbi Hakların İhlalinin Sonuçları.................21
iii. Diğer Nisbi Haklar ...............................................................23
c. Sorumluluk ...................................................................................23
d. Edim Yükümlülüğü .....................................................................24
i. Olumlu Edim- Olumsuz Edim...........................................24
ii. Asli Yükümlülük- Yan Yükümlülük (Asli Borç- Yan
Borç)-......................................................................................25
iii. Asli–Tali (Birincil-İkincil) Edim Yükümlülükleri ..........29
iv. Külfet (Obliegenheit)-Borç Ayırımı.................................29
v. İfaya Hazırlık Hareketleri....................................................30
e. Alacak ve Talep.............................................................................32
f. Borç-Eksik Borç Ayırımı ............................................................34
2. Borç İlişkisinin Bir Unsuru Olarak Borç........................................35
3. Hukuki İşlem Şeklindeki Borç İlişkisi ............................................36
a. Hukuki İşlem Kavramı ...............................................................36
b. Türleri ............................................................................................37
i. Tek Taraflı- Çok Taraflı Hukuki İşlemler ile
Hukuki İşlem Benzeri Fiil ...................................................37
ii. Ani Edimli ve Sürekli Borç İlişkileri..................................42
iii. Borçlandırıcı İşlem– Tasarruf İşlemi ................................44
iv. Sebebe Bağlı ve Soyut İşlemler..........................................46
c. Hatır İlişkisinden Ayrılması ......................................................48
2. BÖLÜM: BORÇ İLIŞKISININ KAYNAKLARI VE
UNSURLARI........................................................................50
A. Borcun Kaynakları ..........................................................................50
1. Genel Bakış..........................................................................................50
2. Borç İlişkisinin Kaynakları ...............................................................50
a. Hukuki İşlem................................................................................50
b. Kanundan Doğan Borç...............................................................51
IX
c. Müşterek Kanuni Borç İlişkisi (Edim Yükümünden
Bağımsız Borç İlişkisi)................................................................51
d. Fiili Sözleşme İlişkisi (Sözleşme Benzeri İlişki)....................53
3. Yarışma İlişkisi.....................................................................................53
4. Alacaklının İspat Külfeti....................................................................55
B. Borç İlişkisinin Tarafları.................................................................55
C. Borcun Konusu................................................................................56
1. Borcun Konusunun Belirlenmesi....................................................56
2. Borcun Konusunun İfade Edilme Tarzı Şekilleri.........................57
3. Seçimlik Borç ve Seçimlik Yetki.......................................................61
4. Özel Olarak Para Borçları .................................................................64
a. Genel Olarak ................................................................................64
b. Yabancı Para Borcu......................................................................68
c. Faiz Borcu .....................................................................................70
i. Genel Olarak .........................................................................70
ii. Kaynağı...................................................................................72
iii. Faiz Oranı...............................................................................73
iv. Bileşik Faiz Yasağı.................................................................75
3. BÖLÜM: BORÇ İLIŞKISININ KAYNAKLARINDAN
SÖZLEŞME...........................................................................76
A. Sözleşmenin Kurucu Unsuru: İrade Açıklaması .......................76
1. Genel Bakış..........................................................................................76
2. Beyan Sahibinin İradesinin Oluşumu ve Yorumu........................77
3. İrade Açıklaması Türleri....................................................................81
a. Açık ve Örtülü İrade Açıklamaları ...........................................81
b. Dolaylı ve Doğrudan İrade Açıklamaları ................................83
c. Varması Gerekli- Varması Gerekmeyen İrade Açıklamaları83
B. Sözleşmenin Kuruluşu ...................................................................85
1. Genel Bakış..........................................................................................85
2. Öneri ve Kabul....................................................................................86
X
a. Öneri..............................................................................................86
b. Önerinin Bağlayıcı Olduğu Süre ..............................................91
c. Kabul..............................................................................................93
3. Uyuşma/Uyuşmama .........................................................................97
a. Uyuşmanın Kapsamı ve Objektif Esaslı Noktalar.................97
b. Subjektif (İkinci Derecede) Noktalar......................................98
c. Sözleşmenin Kurulması ve Hükümlerini Doğurması ....... 100
4. Muvazaa............................................................................................. 103
a. Genel Olarak ............................................................................. 103
b. Türleri ......................................................................................... 103
C. Sözleşmenin Kuruluşuna İlişkin Özel Durumlar....................109
1. Genel Bakış....................................................................................... 109
2. Önsözleşme ...................................................................................... 109
3. Çerçeve Sözleşme............................................................................ 110
4. Teyit Mektubu.................................................................................. 111
5. Opsiyon Hakkı................................................................................. 112
6. İlan Yoluyla Ödül Sözü Verme ve Ödüllü Yarışma Vaadi ........ 113
7. İhale.................................................................................................... 115
8. Sebebi Gösterilmemiş Borç Tanıması (İkrarı) .......................... 116
D. Genel İşlem Koşulları İçeren Sözleşmeler................................118
1. Genel Olarak .................................................................................... 118
2. Unsurları............................................................................................ 120
3. Dört Aşamada GİK’in Denetimi.................................................. 122
a. Yürürlük Denetimi ................................................................... 122
i. Koşulları .............................................................................. 122
ii. Koşulların Çatışması......................................................... 125
iii. Değiştirme Yasağı .............................................................. 126
iv. Yürürlük Denetiminin Hukuki Sonuçları ..................... 126
b. Bireysel Anlaşma/ Alışılmadık (Sürpriz) Koşul
Denetimi .................................................................................... 127
XI
c. Yorum Denetimi....................................................................... 130
d. İçerik Denetimi......................................................................... 131
i. Genel Olarak ...................................................................... 131
ii. Saydamlık (Şeffaflık) Denetimi...................................... 133
iii. İçerik Denetiminin Hukuki Sonuçları........................... 134
4. BÖLÜM: SÖZLEŞMENIN YORUMU,
TAMAMLANMASI VE UYARLANMASI .........................136
A. Sözleşmenin Yorumu....................................................................136
1. Genel Bakış....................................................................................... 136
2. Sübjektif ve Normatif (Objektif) Yorum ................................... 137
3. Yorum Araçları ve Yorum Kuralları (İlkeleri)............................ 140
a. Yorum Araçları.......................................................................... 141
i. Kullanılan Sözcükler ve Sistematik................................ 141
ii. Hal ve Şartlar ile Örf, Adet ve Teamüller...................... 144
b. Yorum Kuralları ........................................................................ 148
i. Geçmişe Dönük (ex tunc) Yorum.................................. 148
ii. Sübjektif Yorumun Önceliği............................................ 149
iii. Güven İlkesine Dayalı Yorum ......................................... 149
iv. Kanuna Uygun Yorum İlkesi........................................... 151
v. Borçlu Lehine Yorum İlkesi............................................. 151
vi. Düzenleyen Aleyhine Yorum İlkesi ............................... 152
vii. Favor negotii (işlemi geçerli kılıcı yorum) ilkesi......... 153
viii.Taraflarca Kararlaştırılmış Yorum Kuralları ................. 153
B. Sözleşmenin Tamamlanması.......................................................154
C. Sözleşmenin Uyarlanması ...........................................................158
1. Genel Olarak .................................................................................... 158
2. Uyarlama (İntibak) Hükümleri .................................................... 160
3. Uyarlamanın Koşulları ................................................................... 162
a. Hal ve Şartlarda Esaslı Değişiklik.......................................... 162
b. Öngörülemezlik Şartı .............................................................. 164
XII
c. İşlem Temelinin Çökmesi....................................................... 167
i. Aşırı İfa Güçlüğü................................................................ 167
ii. Edimler Arası Dengenin Bozulması............................... 168
iii. İzlenen Amacın Anlamını Yitirmesi............................... 170
d. Durum Değişikliğinin Uyarlama İsteyen Taraftan
Kaynaklanmamış Olması........................................................ 172
e. Borçludan İfanın Beklenemez Olması.................................. 173
f. Borcun İfa Edilmemiş Olması................................................ 174
4. Hukuki Sonuçları............................................................................. 175
D. Şekle Bağlı Sözleşmelere Etkileri................................................177
5. BÖLÜM: GEÇERLILIK KOŞULLARI (ŞEKIL VE
İÇERIK)..............................................................................178
A. Sözleşmenin Şekli..........................................................................178
1. Şekil Serbestisi İlkesi....................................................................... 178
2. Kanuni Şekil ..................................................................................... 180
a. Genel Olarak ............................................................................. 180
b. Şeklin Amacı.............................................................................. 183
3. Kanuni Şeklin Türleri ..................................................................... 184
a. Adi Yazılı Şekil........................................................................... 184
i. Genel.................................................................................... 184
ii. Yazılı Beyan (Metin) ......................................................... 184
iii. İmza...................................................................................... 185
aa. Genel............................................................................. 185
bb. El Yazısıyla İmza Kuralının İstisnaları..................... 186
cc. İletişim Araçları ile Gönderilen Metinler.............. 188
b. Nitelikli Yazılı Şekil .................................................................. 189
c. Resmi Yazılı Şekil...................................................................... 189
4. Şeklin Kapsamı ................................................................................ 191
5. Şekle Aykırılığın Hukuki Sonuçları.............................................. 192
a. Kesin Hükümsüzlük................................................................. 192
b. Hakkın Kötüye Kullanılması Yasağı...................................... 193
XIII
c. Çevirme (Tahvil)...................................................................... 196
d. Şekle Ayrılık Nedeniyle Hükümsüz Sözleşmenin
Tasfiyesi...................................................................................... 196
e. Şekle Aykırılık Nedeniyle Hükümsüzlük Halinde
Sorumluluk ................................................................................ 196
6. Sözleşmeyle Kararlaştırılan (İradi) Şekil.................................... 197
a. Genel Olarak ............................................................................. 197
b. TBK m. 17’de Yer Alan Karineler.......................................... 198
i. Geçerlilik Şekli Karinesi (TBK m. 17/f. 1).................. 198
ii. Adi Yazılı Şekil Karinesi (TBK m. 17/f. 2)................... 198
c. Kararlaştırılan Şeklin Değiştirilmesi ve Kaldırılması ........ 198
B. Sözleşmenin İçeriğini Belirleme Özgürlüğünün Sınırları .....199
1. Genel Olarak .................................................................................... 199
2. Sözleşmenin Konusunun İmkansızlığı........................................ 199
a. Fiili, Hukuki ve Ekonomik İmkânsızlık................................ 200
b. Objektif ve Sübjektif İmkânsızlık.......................................... 201
c. TBK m. 27/f. 1’in Uygulama Alanı....................................... 202
d. TBK m. 27/f. 1’in Uygulama Alanının İstisnaları.............. 203
3. Emredici Hükümlere Aykırılık ..................................................... 204
a. Genel Olarak ............................................................................. 204
b. Emredici Normlar .................................................................... 206
c. Hukuka Aykırılık Sebepleri .................................................... 207
d. Kanuna Karşı Hile.................................................................... 208
4. Kamu Düzenine Aykırılık.............................................................. 209
5. Ahlaka Aykırılık ............................................................................... 210
a. Ahlaka Aykırılık Kavramı........................................................ 210
b. Ahlaka Aykırılık Türleri........................................................... 212
i. Seksüel Alana İlişkin Sözleşmelerde Ahlaka Aykırılık212
ii. Sözleşmenin Konusu veya Takip Edilen Amaç
Nedeniyle Ahlaka Aykırılık ............................................. 212
XIV
iii. Tarafların Karşılıklı Edimleri Arasında Açık ve
Ağır Dengesizlik Olması .................................................. 213
iv. Sözleşmeyi İhlale Yöneltme Nedeniyle Ahlaka
Aykırılık............................................................................... 214
6. Kişilik Hakkına Aykırılık................................................................ 215
a. Yükümlülüğün Konusu ........................................................... 215
b. Yükümlülüğün Aşırılığı ........................................................... 216
7. Hukuki Sonuçları............................................................................. 218
a. Kesin Hükümsüzlük................................................................. 218
b. Kısmi Hükümsüzlük ................................................................ 219
c. Amaca Uygun Sınırlandırma.................................................. 221
d. Çevirme (Tahvil)...................................................................... 223
C. Aşırı Yararlanma (Gabin).............................................................225
1. Ön Bilgi ............................................................................................. 225
2. Koşulları ............................................................................................ 226
a. Aşırı Oransızlık ......................................................................... 226
b. Zarar Görenin Karar Verme Serbestisinin İhlali ................ 228
i. Zor Durum ......................................................................... 228
ii. Deneyimsizlik..................................................................... 229
iii. Düşüncesizlik ..................................................................... 230
c. Sömürme Kastıyla Hareket .................................................... 230
3. Hukuki Sonuçları............................................................................. 231
6. BÖLÜM: İRADE BOZUKLUKLARI..................................233
A. Genel Bakış.....................................................................................233
B. Yanılma (Hata) ..............................................................................234
1. Kavram .............................................................................................. 234
2. Saikte Yanılma.................................................................................. 235
a. Basit Saikte Yanılma ................................................................. 235
b. Esaslı Saikte Yanılma (Temel Hatası)................................... 236
i. Kavram ................................................................................ 236
ii. Koşulları .............................................................................. 239
XV
aa. Sübjektif Olarak Esaslı Sayılma ............................... 239
bb. Objektif Olarak Esaslı Sayılma................................. 239
cc. Bilinebilir Olma .......................................................... 240
iii. Uygulama Örnekleri ......................................................... 241
aa. Nitelikte Yanılma ........................................................ 241
bb. Hukuki Yanılma .......................................................... 241
cc. Gizli Hesap Hatası...................................................... 242
3. Açıklamada Yanılma (Beyan Hatası)........................................... 242
a. Kavram ....................................................................................... 242
b. Görünüş Şekilleri...................................................................... 243
i. İletmede Yanılma (TBK m. 33)...................................... 243
ii. Beyanda (Beyan Davranışında) Yanılma ...................... 244
iii. Beyanın İçeriğinde Yanılma............................................. 244
c. Esaslı ve Esaslı Olmayan Beyan Hatası ................................ 245
i. Sözleşmenin Niteliğinde Yanılma .................................. 246
ii. Sözleşmenin Konusunda Yanılma.................................. 247
iii. Sözleşmenin Tarafında Yanılma...................................... 248
iv. Sözleşme Yapılırken Kimliği Göz Önünde
Tutulan Kişide Yanılma .................................................... 248
v. Edim veya Karşı Edimin Miktarında Yanılma ............. 249
vi. Esaslı Beyan Hatası Karinesi ........................................... 249
vii. Beyan Hatasının Sübjektif ve Objektif Açıdan
Esaslı Olması ...................................................................... 250
d. Özel Durumlar.......................................................................... 250
i. Okunmadan yahut Anlaşılmadan İmzalanan Belge.... 250
ii. Beyaza İmza (Açığa İmza) ............................................... 251
e. Hesaplamada Yanılma.............................................................. 252
i. Basit Hesap Hatası............................................................. 252
ii. Nitelikli (Gizli) Hesap Hatası ......................................... 253
4. Ortak Hata ........................................................................................ 254
C. Aldatma (Hile) ..............................................................................255
XVI
1. Genel Olarak .................................................................................... 255
2. Aldatma Eylemi ............................................................................... 255
a. Aktif Bir Davranış ile Aldatma ............................................... 255
b. Pasif Bir Davranış ile Aldatma................................................ 258
c. Hukuka Aykırılık ...................................................................... 259
3. Kasıt ................................................................................................... 259
4. Nedensellik Bağı.............................................................................. 260
5. Üçüncü Kişinin Aldatması............................................................. 261
D. Korkutma (İkrah)..........................................................................262
1. Genel Olarak .................................................................................... 262
2. Korkutma Eylemi ............................................................................ 262
3. Esaslı Korkutma............................................................................... 263
4. Nedensellik Bağı.............................................................................. 264
5. Hukuka Aykırılık ............................................................................. 264
E. İrade Bozukluğunun İleri Sürülmesi .........................................266
1. Aldatma ve Korkutmanın Def ’i Yoluyla İleri Sürülmesi.......... 266
2. Sözleşmenin İptali........................................................................... 266
a. İptale Yetkili Kişi....................................................................... 266
b. İptal Beyanı................................................................................ 266
c. İptal Süresi ................................................................................. 267
d. İptal Hakkının Onay ile Ortadan Kalkması ........................ 268
e. İptal Hakkının Kullanımının Dürüstlük Kuralına
Aykırılığı (TBK m. 34)............................................................ 269
f. Kısmi İptal (Dönüştürme Hakkı) ......................................... 270
F. İptal Hakkının Kullanılmasının Hukuki Sonuçları.................272
1. Sözleşme İlişkisinin Sona Ermesi................................................. 272
2. Tazminat Hakkı................................................................................ 274
a. Yanılanın Tazminat Ödeme Yükümlülüğü .......................... 274
b. Aldatma ve Korkutmada Tazminat....................................... 276
G. Diğer Kurumlarla Arasındaki İlişki............................................279
XVII
1. İrade Bozukluğu ve Aşırı Yararlanma .......................................... 279
2. Satış Sözleşmesinde Temel Hatası ile Ayıp İlişkisi ................... 279
7. BÖLÜM: TEMSIL................................................................281
A. Genel Olarak ..................................................................................281
B. Dolaylı Temsilden Farkı (TBK m. 40/f. 3)..............................283
C. Türleri..............................................................................................284
1. İradi Temsil ve Yasal Temsil........................................................... 284
2. Aktif Temsil ve Pasif Temsil .......................................................... 285
3. Medeni Hukuk Temsili ve Ticari Temsil .................................... 285
D. Temsilin Şartları.............................................................................285
1. İşlemin Temsile Uygun Olması.................................................... 286
2. Temsil Olunan Adına Hareket Etme (Açıklama İlkesi) .......... 286
a. Temel Kural ............................................................................... 286
b. Açıklama İlkesinin İstisnası .................................................... 288
3. Temsil Yetkisi ................................................................................... 289
a. Genel Olarak ............................................................................. 289
b. Temsil Yetkisi ve Temel Hukuki İlişki .................................. 291
c. Temsil Yetkisinin Üçüncü Kişiye Bildirilmesi .................... 292
d. Temsil Yetkisinin Kapsamı ve Türleri................................... 295
i. Özel Yetki, İşlem Türüne Dair Yetki, Genel Yetki ....... 297
ii. Asıl- Alt Temsil Yetkisi...................................................... 298
iii. Bireysel-Birlikte Temsil Yetkisi ....................................... 298
iv. Temsilcinin Kendisiyle veya Her İki Tarafın
Temsilcisi Olarak İşlem Yapması.................................... 300
e. Temsil Yetkisinin Kötüye Kullanılması................................ 301
i. Hileli Anlaşma (Kollusion) ............................................. 302
ii. Üçüncü Kişinin Kötüniyetli Olması .............................. 303
f. Temsil Yetkisinin Sona Ermesi............................................... 305
i. Sona Erme Sebepleri......................................................... 305
XVIII
aa. Sürenin Geçmesi, Bozucu Koşulun
Gerçekleşmesi veya İşin Yapılması.......................... 305
bb. Temsil Yetkisinin Geri Alınması.............................. 305
cc. Temsilcinin Vazgeçmesi ............................................ 306
dd. Kanunda Sayılan Diğer Sona Erme Nedenleri ..... 307
ii. Temsil Yetkisinin Sona Ermesinin Sonuçları ............... 308
E. Yetkisiz Temsil ...............................................................................309
1. Üçüncü Kişinin İyiniyetinin Korunduğu Haller....................... 309
a. TBK m. 41/f. 2.......................................................................... 309
b. TBK m. 42/f. 3.......................................................................... 311
2. Temsilcinin İyiniyeti (TBK m. 45).............................................. 313
3. Temsil Olunan Tarafından Onama (TBK m. 46)..................... 315
a. Genel Olarak ............................................................................. 315
b. Onama Yapılıp Yapılmayacağı Kararına Kadarki
Hukuki Durum ......................................................................... 317
c. Onamadan Sonraki Hukuki Durum..................................... 318
d. Onamama Halinde Hukuki Durum ..................................... 319
4. Yetkisiz Temsilin Hukuki Sonuçları............................................. 319
a. Temsil Olunan ile Üçüncü Kişi Arasındaki Hukuki İlişki 320
b. Yetkisiz Temsilci ile Üçüncü Kişi Arasındaki İlişki............ 321
c. Temsil Olunan ve Yetkisiz Temsilci Arasındaki İlişki........ 322
8. BÖLÜM: HAKSIZ FIIL SORUMLULUĞUNUN
GENEL ESASLARI VE KUSUR SORUMLULUĞU .........323
A. Haksız Fiil Sorumluluğunun Genel Esasları............................324
1. Temel İlkeleri ................................................................................... 324
a. Zarara Kişinin Kendisinin Katlanması Zorunluluğu
İlkesi............................................................................................ 324
b. Kusur Prensibi........................................................................... 324
2. Benzer Kurumlardan Ayrılığı........................................................ 325
a. Ceza Hukuku............................................................................. 325
b. Sözleşme Hukuku..................................................................... 326
XIX
c. Sigorta Hukuku......................................................................... 327
3. Sorumluluk Türleri ve Yarışma ..................................................... 328
B. Kusur Sorumluluğu.......................................................................330
1. TBK m. 49/f. 1’e Dayalı Sorumluluk........................................... 330
2. Hukuka Aykırılık ............................................................................. 331
a. İşlevi ............................................................................................ 331
b. Kavram ve Hukuka Aykırılık Teorileri ................................. 331
i. Ön Bilgi ............................................................................... 331
ii. Objektif Hukuka Aykırılık Teorisi ................................. 332
iii. Sübjektif Hukuka Aykırılık Teorisi ................................ 334
iv. Üçüncü (Yeni) Hukuka Aykırılık Görüşü .................... 334
v. Sonucun Hukuka Aykırılığı............................................. 335
vi. Davranışın Hukuka Aykırılığı.......................................... 337
vii. Normun Koruma Amacı Teorisi (Hukuka
Aykırılık Bağı) .................................................................... 339
viii.Nisbi Hakların İhlali.......................................................... 342
c. Hukuka Uygunluk Nedenleri................................................. 343
i. Haklı Savunma (Meşru Müdafaa), Zorunluluk
Hali, Hakkını Kendi Gücüyle Koruma ......................... 343
ii. Zarar Görenin Rızası......................................................... 345
aa. Genel Olarak ............................................................... 345
bb. Tıbbi Müdahalelerde ................................................. 345
cc. Spor Müsabakasında.................................................. 346
dd. Kişisel Verilerin Korunmasında............................... 347
iii. Kamu Hukukuna veya Özel Hukuka Dayanan
Yetki ile Üstün Özel yahut Kamu Yararı........................ 348
3. Zarar................................................................................................... 350
a. Zarar Kavramı ........................................................................... 350
b. Zararın Belirlenmesi ................................................................ 352
i. Fark Teorisi ......................................................................... 352
ii. Normatif Zarar................................................................... 353
XX
aa. Ticarileştirme Zararı .................................................. 353
bb. Beklentinin Boşa Çıkması Zararı............................. 354
cc. Ev İşi Zararı.................................................................. 355
c. Zarar Türleri .............................................................................. 357
i. İhlal Edilen Hukuki Varlığın Türüne Göre Yapılan
Ayırım.................................................................................. 357
ii. Tazminat Talebinde Bulunan Kişiye Göre Ayrım....... 359
iii. Doğrudan-Dolaylı Zarar Ayırımı.................................... 363
4. Nedensellik Bağı (İlliyet Bağı)...................................................... 364
a. Nedensellik Bağı Kavramı ...................................................... 364
b. Doğal Nedensellik.................................................................... 365
i. Olumlu Davranışlarda ...................................................... 365
ii. Olumsuz (İhmali) Davranışlarda ................................... 366
c. Uygun Nedensellik Bağı.......................................................... 367
i. Kavram ve İşlevi................................................................. 367
ii. Nedensellik Bağının Kesilmesi ....................................... 369
aa. Mücbir Sebep .............................................................. 370
bb. Zarar Görenin Kusuru............................................... 371
cc. Üçüncü Kişinin Kusuru............................................. 372
iii. Sebeplerin Çokluğu........................................................... 374
aa. Yarışan (Kümülatif) Nedensellik ............................ 374
bb. Ortak Nedensellik ...................................................... 374
cc. Seçimlik (Alternatif) Nedensellik........................... 375
iv. Farazi Nedensellik/Önüne Geçilen Nedensellik
ve İlişkili Kavramlar .......................................................... 376
aa. Farazi Nedensellik/Önüne Geçilen Nedensellik. 376
bb. Yakından İlişkili Durumlar ....................................... 377
aaa. Bünyesel Yatkınlık .................................................... 377
bbb.Hukuka Uygun Alternatif Davranış...................... 378
5. Kusur.................................................................................................. 380
a. İşlev ve Kavram......................................................................... 380
XXI
i. İşlevi ..................................................................................... 380
ii. Kavram ................................................................................ 380
b. Kusurun Sübjektif Yönü: Ayırt Etme Gücü ........................ 381
c. Kusurun Objektif Yönü: Kast veya İhmal............................ 381
i. Kast....................................................................................... 381
ii. İhmal .................................................................................... 382
C. TBK m. 49/f. 2’ göre Sorumluluk..............................................384
1. Genel Olarak .................................................................................... 384
2. Uygulama Örnekleri ....................................................................... 386
D. Tüzel Kişilerde Organ Sorumluluğu (TMK m. 50/f. 2) .......388
1. Bir Organın Fiilinin Bulunması .................................................... 388
a. Şekli (Resmi) Organ................................................................ 388
b. Fiili Organ.................................................................................. 388
c. Yardımcı Kişiden Farkı ............................................................ 389
2. Görevi Yerine Getirirken Zarar Verilmiş Olması...................... 389
3. Hukuki Sonuçları............................................................................. 391
9. BÖLÜM: SEBEP SORUMLULUĞU...................................392
A. Genel Bakış.....................................................................................392
B. Hakkaniyet Sorumluluğu (TBK m. 65) ...................................394
C. Adam Çalıştıranın Sorumluluğu (TBK m. 66) .......................395
1. Genel Olarak .................................................................................... 395
2. Sorumluluk Koşulları ..................................................................... 396
a. Genel Bakış................................................................................ 396
b. Adam Çalıştıran ve Çalışan .................................................... 396
c. Kendisine Verilen İşin Yapılması Sırasındaki
Davranışla Zarar Verme........................................................... 398
d. Kurtuluş Kanıtı Getirmemiş Olmak..................................... 401
3. Çalışana Rücu .................................................................................. 405
4. TBK m. 116 ile İlişkisi ve Farkları................................................ 406
D. Ev Başkanının Sorumluluğu........................................................407
XXII
1. Sorumlu Kişi..................................................................................... 408
2. Sorumluluğun Koşulları................................................................. 409
a. Genel Olarak ............................................................................. 409
b. Aile Ferdinin Zarara Neden Olması ..................................... 409
c. Kurtuluş Kanıtı Getirilmemiş Olması.................................. 410
E. Hayvan Bulunduranın Sorumluluğu (TBK m. 67, 68) .........412
1. Genel Olarak .................................................................................... 412
2. Sorumlu Kişi..................................................................................... 412
3. Sorumluluk Koşulları ..................................................................... 414
a. Zarara Bir Hayvanın Sebep Olması ...................................... 414
b. Kurtuluş Kanıtı Getirememiş Olma..................................... 415
F. Yapı Malikinin Sorumluluğu (TBK m. 69)..............................417
1. Genel Olarak .................................................................................... 417
2. Talepte Bulunabilecek Kişi (Aktif Husumet) ve Sorumlu
Kişi (Pasif Husumet) ...................................................................... 419
3. Sorumluluğun Koşulları................................................................. 421
a. Yapı Eseri.................................................................................... 421
b. Yapımdaki Bozukluk veya Bakımdaki Eksiklik................... 422
c. Sebep Sorumluluğu Olması ................................................... 425
i. Genel Olarak ...................................................................... 425
ii. Sorumluluktan Kurtulma................................................. 426
4. Diğer Sorumlulara Rücu ................................................................ 428
G. Taşınmaz Malikinin Sorumluluğu (TMK m. 730).................429
1. Temelinde Yatan Düşünce............................................................. 429
2. Aktif ve Pasif Husumet................................................................... 430
3. Sorumluluğun Koşulları: Mülkiyet Hakkının Taşkın
Kullanımı........................................................................................... 432
a. Genel Olarak ............................................................................. 432
b. Taşkın Kullanım........................................................................ 433
c. İzin Verilen (Kaçınılmaz) Taşkınlık...................................... 434
4. TMK m. 730’da Öngörülen Talepler........................................... 434
XXIII
10. BÖLÜM: ÜRÜN SORUMLULUĞU VE TEHLIKE
SORUMLULUKLARI........................................................436
A. Ürün Sorumluluğu........................................................................436
1. Sorumluluğun Dayanağı ................................................................ 436
2. ÜGTDK’dan Doğan Sorumluluk................................................. 437
a. Hukuki Niteliği ......................................................................... 437
b. Sorumlu Kişi.............................................................................. 438
c. Sorumluluğun Koşulları.......................................................... 439
i. Ürün..................................................................................... 439
ii. Zarar..................................................................................... 440
iii. Korunan Hukuki Varlıklar............................................... 440
iv. Uygun Nedensellik Bağı................................................... 441
v. Uygunsuzluk....................................................................... 442
vi. Kurtuluş Kanıtı Getirmemiş Olmak.............................. 444
d. Hukuki Sonuçları...................................................................... 445
B. Tehlike Sorumlulukları.................................................................445
1. Genel Olarak .................................................................................... 445
2. Genel Tehlike Sorumluluğu (TBK m. 71)................................. 447
a. Sorumluluğun Temeli.............................................................. 447
b. Sorumlu Kişi.............................................................................. 448
c. Sorumluluğun Koşulları.......................................................... 450
i. Önemli Ölçüde Tehlike Arz eden Bir İşletmenin
Bulunması ........................................................................... 450
ii. Nedensellik Bağı ve Karakteristik (Tipik) Risk........... 451
d. Hukuki Sonuçları...................................................................... 454
3. Motorlu Araç İşletenin Sorumluluğu .......................................... 455
a. Kanuni Dayanağı ve Genel Esasları ...................................... 455
b. Sorumlu Kişi.............................................................................. 456
c. Zarar Gören............................................................................... 459
d. Sorumluluğun Koşulları.......................................................... 460
i. Kişiye veya Eşyaya Verilen Zarar.................................... 460
XXIV
ii. Zarar Bir Motorlu Aracın İşletilmesinden Doğmuş
Olmalıdır............................................................................. 461
e. Sorumluluktan Kurtulma veya Sorumluluğun
Azaltılması (KTK m. 86)........................................................ 462
i. Sorumluluktan Kurtulma................................................. 462
ii. Sorumluluğun Azaltılması............................................... 464
f. Zorunlu Mali Sorumluluk Sigortası...................................... 465
i. Genel Olarak ...................................................................... 465
ii. Zarar Görenin Doğrudan Doğruya Talep Hakkı ........ 465
iii. Sigortacının Rücu Hakkı.................................................. 466
4. Çevre Zararlarından Sorumluluk ................................................. 467
a. Kanuni Dayanak ve Sorumluluğun Temel Esasları ........... 467
b. Sorumluluk Koşulları............................................................... 467
i. Zarar..................................................................................... 467
ii. Zararın Çevre İçin Tehlike Arz Eden Faaliyetten
Doğmuş Olması................................................................. 469
c. Zamanaşımı ............................................................................... 471
11. BÖLÜM: SORUMLULUĞUN HUKUKI
SONUÇLARI, SORUMLULARIN ÇOKLUĞU,
ZAMANAŞIMI ...................................................................472
A. Sorumluluğun Sonuçları..............................................................472
1. Genel Olarak .................................................................................... 472
2. Maddi Tazminat: Zararın Belirlenmesi....................................... 475
a. Genel Esaslar............................................................................. 475
i. Fark Teorisi ......................................................................... 475
ii. Zararın Belirlenmesinde Esas Alınacak Tarih.............. 476
iii. Zararın İspatı (TBK m. 50) ............................................. 478
b. Zararı Azaltma Külfeti............................................................. 481
c. Yararların Denkleştirilmesi..................................................... 484
d. Kişiye Gelen Zararın Hesaplanması ..................................... 486
i. Bedensel Zarar ................................................................... 486
XXV
aa. Tedavi Giderleri .......................................................... 486
bb. Çalışma Gücünün Kaybı ile Ekonomik
Geleceğin Sarsılmasından Doğan Kayıplar........... 487
ii. Ölüm Halinde Zararın Belirlenmesi (TBK m. 53)..... 491
e. Eşyaya Gelen Zararın Hesaplanması .................................... 494
i. Eşyanın Yok Edilmesi yahut Kaybı ................................ 494
aa. Sabit Değerli Eşya....................................................... 494
bb. Sabit Değeri Olmayan Eşya ...................................... 495
ii. Eşyanın Hasar Görmesi.................................................... 496
3. Maddi Tazminat: Tazminatın Belirlenmesi................................ 497
a. Genel Olarak ............................................................................. 497
b. Tazminatta İndirim Nedenleri ............................................... 498
i. Zarar Verenin Kusurunun Hafifliği................................ 498
ii. Zarar Görenin Ortak Kusuru.......................................... 499
iii. Diğer İndirim Nedenleri .................................................. 503
aa. Beklenmedik Hal ve Bünyesel Yatkınlık................. 503
bb. Tazminat Yükümlüsünün Ekonomik Durumu..... 506
cc. Zarar Görenin Geliri veya Malvarlığı...................... 506
dd. Hatır İşleri .................................................................... 506
iv. Hakkaniyet Düşüncesiyle İndirim Yasağı..................... 507
c. Tazminatın Ödenme Biçimi................................................... 507
d. Geçici Ödemeler (TBK m. 76, m. 55/f. 4) ......................... 509
4. Manevi Tazminat............................................................................. 511
a. İşlevi ............................................................................................ 511
b. Hukuki Dayanağı...................................................................... 512
c. Koşulları ..................................................................................... 513
i. Kişilik Hakkının İhlali (TBK m. 58) ............................. 514
ii. Bedensel Bütünlüğün Zedelenmesi ve Öldürme
(TBK m. 56)....................................................................... 516
d. Tazminatın Belirlenmesi ......................................................... 517
i. Göz Önünde Tutulacak Hususlar .................................. 517
XXVI
ii. Tazminatın Türü................................................................ 518
B. Sorumluların Çokluğu..................................................................519
1. Genel Olarak .................................................................................... 519
2. Dış İlişkide Müteselsil Sorumluluk.............................................. 520
3. İç İlişkide Rücu ................................................................................ 523
C. Haksız Fiilden Doğan Alacakların Tabi Olduğu
Zamanaşımı Süreleri.....................................................................525
1. Genel Kurallar.................................................................................. 525
a. Nisbi Zamanaşımı Süresi ........................................................ 526
i. Zararın Öğrenilmesi.......................................................... 526
ii. Tazminat Yükümlüsünü Öğrenme................................. 530
b. Mutlak Zamanaşımı Süresi..................................................... 530
2. Özel Kurallar .................................................................................... 533
a. Rücu İsteminde Zamanaşımı ................................................. 533
b. Ceza Zamanaşımı Süresi ......................................................... 535
c. Zarar Gören Borçlunun Süresiz Def ’i Hakkı ...................... 536
12. BÖLÜM: SEBEPSIZ ZENGINLEŞME - KOŞULLARI....537
A. Genel Bakış.....................................................................................537
B. Sebepsiz Zenginleşmenin Temel Unsurları .............................538
1. Koşulları ............................................................................................ 538
a. Zenginleşme .............................................................................. 540
b. Geçerli Bir Sebebin Bulunmaması ........................................ 541
2. Sebepsiz Zenginleşme Türleri....................................................... 543
a. Edim Yoluyla Zenginleşme..................................................... 543
i. Genel Olarak ...................................................................... 543
ii. Geçerli Olmayan Sebebe Dayanan Zenginleşme........ 543
iii. Gerçekleşmeyen Sebebe Dayanan Zenginleşme......... 548
iv. Sona Ermiş Sebebe Dayanan Zenginleşme.................. 549
b. Üçlü ve Çok Taraflı İlişkiler ile Edim Zincirinde İade
Borçlusu ve Alacaklısı .............................................................. 550
XXVII
c. Edim Dışı Zenginleşme........................................................... 554
i. Genel Olarak ...................................................................... 554
ii. Müdahale Yoluyla Zenginleşme ..................................... 555
aa. Mülkiyet Hakkına Müdahale.................................... 556
bb. Fikri haklar, Kişilik Hakları ve Diğer Hukuki
Konumlara Müdahale................................................ 558
iii. Masraftan Kurtulma Yoluyla Zenginleşme................... 561
iv. Rücudan Doğan Zenginleşme ........................................ 562
13. BÖLÜM: SEBEPSIZ ZENGINLEŞME - HUKUKI
SONUÇLARI, BENZER TALEPLERLE İLIŞKISI...........564
A. Sebepsiz Zenginleşmenin Hukuki Sonucu Olarak
Zenginleşmenin Geri Verilmesi Talebi .....................................564
1. Geri Verme Talebinin Konusu...................................................... 565
a. Aynen Geri Verme İlkesi......................................................... 565
b. İkame Değer (Surrogat) veya Objektif Değerin
Ödenmesi (pretium commune)............................................ 567
c. Denkleştirici Adalet İlkesine Göre Güncelleme ................ 571
2. Geri Verme Talebinin Sınırlanması.............................................. 573
a. TBK 79: Zenginleşmenin Ortadan Kalkması..................... 573
b. Giderleri İsteme Hakkı (TBK m. 80)................................... 577
c. TBK m. 81: Hukuka ve Ahlaka Aykırı Sonuç ..................... 577
d. TBK 82: Zamanaşımı .............................................................. 579
B. Benzer Taleplerle Olan İlişkisi....................................................581
14. BÖLÜM: BORÇLARIN İFASI VE İFA ENGELLERIGENEL ESASLAR..............................................................592
A. Borçların İfası.................................................................................592
1. Kavram ve Koşullar......................................................................... 592
2. İfa İkameleri (İfa Yerine Edim ve İfa Uğruna Edim) ................ 596
a. İfa Yerine Edim (İfa Yerini Tutan Eda) Anlaşması............. 596
b. İfa Uğruna Edim (İfaya Yönelik Eda) Anlaşması ............... 598
c. Hangi Tür İfa İkamesinin Kararlaştırıldığının Tespiti....... 600
XXVIII
3. Kısmen İfa......................................................................................... 601
4. Edimi İfa Eden Kişi ......................................................................... 603
a. Kural ve İstisnaları.................................................................... 603
b. Üçüncü Kişinin İfasının Sonuçları ........................................ 606
i. Genel Olarak ...................................................................... 606
ii. Halefiyet.............................................................................. 607
5. Edimin İfa Edileceği Kişi................................................................ 611
6. İfa Zamanı......................................................................................... 612
a. İfa Edilebilirlik ve Muacceliyet .............................................. 612
b. İfa Zamanının Belirlenmesi.................................................... 614
c. Erteleme (Tecil) Anlaşması.................................................... 617
d. Koşul (Şart) ............................................................................... 618
i. Genel Olarak ...................................................................... 618
ii. Geciktirici ve Bozucu Koşul............................................ 620
iii. İradi Koşul-Rastlantısal Koşul-Karma Koşul............... 622
iv. Koşulların Geçerliliği........................................................ 623
v. Koşulun Hukuki Sonuçları .............................................. 625
aa. Geciktirici Koşulda .................................................... 625
bb. Bozucu Koşulda .......................................................... 627
cc. Ortak Hükümler......................................................... 628
7. İfa Yeri................................................................................................ 630
8. İfanın Hukuki Sonuçları................................................................. 634
a. Genel Olarak ............................................................................. 634
b. Para Borçlarının İfasına Dair Özellikler............................... 635
i. Genel Özellikler................................................................. 635
ii. Birden Çok Para Borcunun Bulunması Halinde ......... 635
iii. Kısmen Ödeme.................................................................. 639
iv. Ödemenin İspatı................................................................ 640
B. İfa Engelleri.....................................................................................641
1. İfa Engelleri Sistemine Genel Bakış............................................. 641
XXIX
2. Borcun İhlalinin Genel Olarak Sonuçları................................... 643
a. İfaya Zorlama ............................................................................ 643
b. Tazminat Sorumluluğu............................................................ 644
i. Sorumluluk Sebepleri ....................................................... 644
ii. Tazmini İstenebilecek Zararlar ....................................... 644
iii. Nedensellik Bağı................................................................ 648
iv. Kusur.................................................................................... 649
v. Tazminatın Belirlenmesi .................................................. 650
vi. Medeni Hukuk Cezası ...................................................... 651
vii. Manevi Tazminat............................................................... 652
c. Sözleşmenin Tek Taraflı Sona Erdirilmesi........................... 653
d. Hak Kayıpları ............................................................................ 654
3. Borca Aykırılıktan Sorumluluğu Genişleten veya
Sınırlandıran Anlaşmalar................................................................ 654
a. Sorumluluğu Genişleten Anlaşmalar ................................... 654
b. Sorumluluğu Sınırlandıran Anlaşmalar................................ 656
i. Genel Olarak ...................................................................... 656
ii. Temel Kanuni Sınırlama: TBK m. 115.......................... 656
C. İfa Engelleri Sisteminde Sözleşme Benzeri Borç İlişkileri.....660
1. Yardımcı Kişilerin Fiillerinden Sorumluluk (TBK m. 116) ... 660
a. Koşulları ..................................................................................... 661
i. Borcun İfasının Yardımcı Kişiye Bırakılmış Olması ... 661
ii. Zararın İşin Yürütüldüğü Sırada Verilmiş Olması....... 665
iii. Farazi Kusur........................................................................ 666
b. Sorumluluğun Hükümleri ve Sınırlandırılması.................. 668
2. Culpa in Contrahendo (Sözleşme Öncesi Sorumluluk) ......... 669
a. Genel Olarak ............................................................................. 669
b. Olay Grupları ............................................................................ 670
i. Sözleşmenin Kuruluşunda Sadakat ve
Bilgilendirme Yükümlülüğü ............................................ 671
ii. Eksik veya Yanlış Bilgi Verme.......................................... 674
XXX
iii. Davranış (Koruma) Yükümlülüğünün İhlali ............... 676
c. Hukuki Sonuçları...................................................................... 677
3. Güven Sorumluluğu ....................................................................... 679
15. BÖLÜM: İFA ENGELLERI -İFAYI REDDETME
HAKLARI VE ALACAKLININ TEMERRÜDÜ...............686
A. İfayı Reddetme Hakları................................................................686
1. Ödemezlik Def ’i (TBK m. 97)..................................................... 687
a. Uygulama Alanı ........................................................................ 687
b. Koşulları ..................................................................................... 688
i. Tarafların Borçları Karşılıklılık İlişkisi İçinde
Olmalıdır............................................................................. 688
ii. Tarafların Borçlarının Doğmuş ve Muaccel
Olması Gerekir................................................................... 690
iii. Aynı Anda İfa Yükümlülüğü Bulunmalıdır................... 690
iv. İfa Talebinde Bulunan Kendi Edimini İfa Etmemiş
veya İfa Teklifinde Bulunmamış Olmalıdır.................. 692
c. Sonuçları .................................................................................... 692
2. İfa Güçsüzlüğü Def ’i (TBK m. 98).............................................. 693
B. Alacaklının Temerrüdü ................................................................694
1. Genel Bakış....................................................................................... 694
2. Alacaklı Temerrüdünün Koşulları................................................ 696
a. Kabulde Temerrüt.................................................................... 696
b. Hazırlık Fiillerinde Temerrüt................................................. 699
c. İstisnai Durum: TBK m. 111 ................................................. 701
3. Alacaklı Temerrüdünün Hukuki Sonuçları (TBK m.
107-110) ........................................................................................... 701
a. Genel Sonuçları ........................................................................ 701
b. Özel Sonuçları........................................................................... 703
i. Tevdi Hakkı veya Satarak Bedelini Tevdi Hakkı.......... 703
ii. Yapma Borçlarında Sözleşmeden Dönme .................... 704
iii. Hazırlık Fiillerinde Temerrüt.......................................... 705
XXXI
iv. Belirli Sözleşmeler Özelinde Sonuçları......................... 706
16. BÖLÜM: İFA ENGELLERI - İFA İMKÂNSIZLIĞIGEREĞI GIBI İFA ETMEME............................................707
A. Bir İfa Engeli Olarak İmkânsızlık................................................707
1. İmkânsızlık Kavramı....................................................................... 707
2. İmkansızlığın Görünüm Biçimleri............................................... 708
a. Fiili, Hukuki ve Ekonomik İmkânsızlık................................ 708
i. Fiili İmkânsızlık.................................................................. 708
ii. Hukuki İmkânsızlık........................................................... 711
iii. Ekonomik İmkânsızlık...................................................... 712
b. Sürekli ve Geçici İmkânsızlık ................................................. 713
c. Objektif ve Subjektif İmkansızlık.......................................... 714
3. İmkânsızlığın Hukuki Sonuçları................................................... 717
a. Genel Bakış................................................................................ 717
b. Borçlunun Sorumlu Olduğu İfa İmkansızlığı ..................... 717
c. Borçlu veya Alacaklının Sorumlu Olmadığı İfa
İmkansızlığı................................................................................ 724
d. Alacaklının Sorumlu Olduğu İfa İmkansızlığı .................... 726
e. Her İki Tarafın Sorumlu Olduğu İmkânsızlık..................... 727
4. Kısmi İmkânsızlık............................................................................ 728
B. Borcun Gereği Gibi İfa Edilmemesi ..........................................730
1. Giriş Bilgileri .................................................................................... 730
2. Asli Borcun Kötü İfası .................................................................... 731
3. Yan Borçların İhlali.......................................................................... 733
4. Hukuki Sonuçları............................................................................. 735
a. İfa Talebi..................................................................................... 735
i. Asli Borcun Gereği Gibi İfa Edilmemesi Halinde....... 735
ii. Yan Yükümlülüklerin İhlalinde ....................................... 736
b. Bedelde İndirim Hakkı............................................................ 736
c. Tazminat Talebi......................................................................... 737
XXXII
d. Sözleşmeden Dönme veya İfadan Vazgeçerek
Tazminat Talebi......................................................................... 741
17. BÖLÜM: İFA ENGELLERI - BORÇLUNUN
TEMERRÜDÜ- ..................................................................745
A. Borçlu Temerrüdünün Genel Esasları.......................................745
B. Kavram ve Koşulları......................................................................747
C. Özel Olarak İhtar Koşulu (TBK m. 117) .................................749
1. Kavram ve Hukuki Niteliği............................................................ 749
2. Özellikleri.......................................................................................... 749
3. İhtar Gerekmeyen Haller............................................................... 751
a. Belirli Vade ve Muacceliyet İhbarı......................................... 751
b. Haksız Fiil ve Sebepsiz Zenginleşmeden Doğan Borçlar. 753
c. Ticari İşletmeler Arası Mal ve Hizmet Tedariki ................. 754
d. Diğer İstisnalar.......................................................................... 755
D. Borçlunun Edimi İfadan Kaçınma Hakkı .................................756
E. Borçlu Temerrüdünün Sonuçları...............................................757
1. Temerrüdün Genel Sonuçları ....................................................... 757
a. Gecikme Tazminatı (TBK m. 118)....................................... 757
b. Beklenmedik Halden Sorumluluk (TBK m. 119)............. 760
2. Para Borçlarında Temerrüdün Sonuçları.................................... 762
a. Temerrüt Faizi........................................................................... 762
b. Aşkın (Munzam) Zarar (TBK m. 122)................................ 767
3. Karşılıklı Borç Yükleyen Sözleşmelerde Borçlunun
Temerrüdünün Sonuçları .............................................................. 771
a. Genel Olarak ............................................................................. 771
b. Alacaklının İlk Seçim Hakkı: Borcun İfasına Bağlı
Kalmak veya İfadan Vazgeçmek?........................................... 772
c. Alacaklının İkinci Seçim Hakkı: Sözleşmeyle Bağlı
Kalma veya Sözleşmeden Dönme......................................... 774
i. İlk Seçimlik Hak: Sözleşmeden Dönme ve
Olumsuz Zararın Tazmini................................................ 777
XXXIII
aa. Sözleşmeden Dönme................................................. 777
bb. Olumsuz Zararın Tazmini......................................... 782
ii. Sözleşmeyle Bağlı Kalma ve Olumlu Zararın
Tazminini İsteme ............................................................... 788
d. Özellik Arz Eden Durumlar................................................... 793
i. Kısmi Temerrüt.................................................................. 793
ii. İfasına Başlanmış Sürekli Edimli Sözleşmeler.............. 797
iii. Art Arda Teslimli Sözleşmeler ........................................ 801
iv. Yapma Borçlarında Temerrüt.......................................... 801
18. BÖLÜM: CEZA KOŞULU-DÖNME CEZASIBAĞLANMA VE CAYMA PARASI....................................805
A. Ceza Koşulu (Cezai Şart) ............................................................805
1. Genel Olarak .................................................................................... 805
2. Götürü Tazminat ile Farkı ............................................................. 807
3. Gerçek-Gerçek Olmayan Ceza Koşulu ....................................... 808
4. Sözleşme Cezası Talebinin Koşulları........................................... 809
5. Ceza Koşulunun İfa Talebiyle İlişkisi .......................................... 812
6. Ceza Koşulunun Tazminat Talebiyle İlişkisi.............................. 816
7. Ceza Miktarının İndirilmesi.......................................................... 819
B. Dönme (Fesih) Cezası .................................................................822
C. Bağlanma Parası ve Cayma Parası ..............................................824
19. BÖLÜM: BORÇ İLIŞKILERININ ÜÇÜNCÜ
KIŞILERE ETKISI..............................................................828
A. Üçüncü Kişi Yararına Sözleşme..................................................828
1. Kavram .............................................................................................. 828
2. Yapısı.................................................................................................. 828
3. Benzer Kurumlardan Farkı ............................................................ 831
a. Temsil.......................................................................................... 831
b. Alacağın Devri........................................................................... 831
c. Havale ......................................................................................... 832
XXXIV
d. Üçüncü Kişiyi Koruyucu Etkili Sözleşme ........................... 833
4. Eksik ve Tam Üçüncü Kişi Yararına Sözleşme Ayırımı............ 833
a. Eksik Üçüncü Kişi Yararına Sözleşmeye Dair
Özellikler (TBK m. 129/f. 1)................................................. 836
b. Tam Üçüncü Kişi Yararına Sözleşmeye İlişkin
Özellikler (TBK m. 129/f. 2)................................................. 837
i. Üçüncü Kişinin Bağımsız Alacak Hakkı ....................... 837
ii. Vaadedenin Sözleşmeden Doğan Borçlarını İhlali...... 840
c. Def ’i ve İtirazlar........................................................................ 841
5. Üçüncü Kişi Yararına Tasarruf...................................................... 842
B. Üçüncü Kişiyi Koruyucu Etkili Sözleşme ................................842
C. Üçüncü Kişinin Fiilini Üstlenme................................................845
1. Kavram ve Hukuki Niteliği............................................................ 845
2. Taahhütte Bulunanın Sorumluluğu ............................................. 847
20. BÖLÜM: BORÇLULARIN VE ALACAKLILARIN
ÇOKLUĞU .........................................................................853
A. Borçluların Çokluğu .....................................................................853
1. Genel Olarak .................................................................................... 853
2. Bölünemeyen Borçlarda (TBK m. 85/f. 2)................................ 854
3. Kısmi Borçlarda ............................................................................... 854
4. Kollektif Borçlarda .......................................................................... 855
5. Müteselsil Borçluluk (TBK m. 162-168) ................................... 856
a. Genel Olarak ............................................................................. 856
b. Müteselsil Borç İlişkisinin Kaynakları.................................. 856
c. Müteselsil Borçlulukta Dış İlişki............................................ 858
i. Alacaklının Seçim Hakkı (TBK m. 163) ...................... 858
ii. Müteselsil Borçluların İleri Sürebileceği Def ’i ve
İtirazlar (TBK m. 164) ..................................................... 859
iii. Borçlulardan Hiçbiri Kendi Davranışıyla
Diğerinin Durumunu Ağırlaştıramaz (TBK m. 165). 860
iv. Borcun Sona Ermesi Bakımından (TBK m. 166)....... 863
XXXV
d. Borçluların Kendi Aralarındaki İç İlişki ............................... 865
i. Paylaşıma İlişkin Genel Kurallar (TBK m. 167)......... 865
ii. Alacaklıya Halef Olma (TBK m. 168) .......................... 868
B. Alacaklıların Çokluğu...................................................................870
1. Kısmi Alacaklılık.............................................................................. 870
2. Kollektif (Elbirliği Halinde) Alacaklılık...................................... 871
3. Müteselsil Alacaklılık...................................................................... 872
21. BÖLÜM: BORÇ İLIŞKILERINDE TARAF
DEĞIŞIKLIKLERI.............................................................874
A. Alacağın Devri (Temliki).............................................................874
1. Kavram ve Özellikleri ..................................................................... 874
a. Kavram ....................................................................................... 874
b. Hukuki Niteliği ve Şekli........................................................... 876
2. Geçerlilik Koşulları ......................................................................... 880
a. Geçerli Bir Devir Sözleşmesi.................................................. 880
b. Devredilebilir Bir Alacağın Bulunması................................. 881
i. Genel Olarak ...................................................................... 881
ii. Devredilebilirlik................................................................. 882
aa. Temel İlke..................................................................... 882
bb. İstisnalar ....................................................................... 882
cc. Devir Yasağına Aykırı Davranışın Hukuki
Sonuçları....................................................................... 884
iii. Gelecekteki Alacakların Devri ........................................ 886
iv. Toptan (Global) Devir..................................................... 887
3. Alacağın Devrinin Genel Sonuçları ............................................. 889
a. Alacağın Yeni Alacaklıya Geçişi............................................. 889
b. Öncelik hakları ve Bağlı Hakların Geçişi ............................. 890
4. Borçlunun Korunması.................................................................... 891
a. İyiniyetle Yapılan İfa (TBK m. 186)..................................... 892
b. İfadan Kaçınma ve Tevdi (TBK m. 187) ............................. 895
c. İtiraz ve Def ’iler (TBK m. 188)............................................. 896
XXXVI
5. Devredenin Garanti Sorumluluğu ............................................... 899
a. Garanti Sorumluluğunun Koşulları...................................... 900
i. Alacağın Devrinin İvazlı Olması..................................... 900
ii. Alacağın Mevcut Olmaması ............................................ 902
aa. Borçlunun Ödeme Gücüne Sahip Olmaması....... 904
b. Garanti Sorumluluğunun Sonuçları ..................................... 905
c. Karşılıksız (İvazsız) Devir ve Kanuni Devir........................ 907
d. İfa Uğruna (İfaya Yönelik) Devir (TBK m. 192) ............... 907
6. Devir İşlemi Olmaksızın Alacaklı Değişimi ............................... 909
a. Külli Halefiyet Yoluyla............................................................. 909
b. Sözleşmenin Devri ................................................................... 909
c. Kanunen Devir veya Yargısal Devir...................................... 909
B. Borçlu Tarafta Değişiklikler ........................................................910
1. Genel Olarak .................................................................................... 910
2. Borcun İç Üstlenilmesi (TBK m. 195) ....................................... 911
a. Koşulları ..................................................................................... 912
b. Hukuki Sonuçları...................................................................... 913
3. Borcun Dış Üstlenilmesi................................................................ 913
a. Koşulları ..................................................................................... 914
b. Sonuçları .................................................................................... 915
4. Borca Katılma (TBK m. 201) ....................................................... 919
5. Malvarlığının veya İşletmenin Devralınması (TBK m. 202).. 922
a. Koşulları ..................................................................................... 923
b. Sonuçları .................................................................................... 924
6. Mirasın Paylaşılması ve Rehinli Taşınmazların Devri.............. 925
C. Sözleşmenin Devri (TBK m. 205).............................................926
1. Kavram, Hukuki Niteliği ve Koşulları ......................................... 926
2. Sözleşmenin Devrinin Sonuçları.................................................. 929
D. Sözleşmeye Katılma (TBK m. 206) ..........................................932
XXXVII
22. BÖLÜM: BORÇLARIN SONA ERMESI VE
ZAMANAŞIMI ...................................................................935
A. Borçların Sona Ermesine Genel Bakış ......................................935
B. Bağlı Hakların Sona Ermesi (TBK m. 131) .............................936
C. İfa Dışındaki Sona Erme Sebepleri............................................938
1. İbra (TBK m. 132).......................................................................... 938
a. Genel Esasları............................................................................ 938
b. Benzer Kurumlarla İlişkisi ...................................................... 940
2. Yenileme (TBK m. 133 ve 134) ................................................... 942
a. Kavram ve Koşullar.................................................................. 942
b. Sonuçları .................................................................................... 943
c. Cari Hesap İlişkisinde Yenileme............................................ 944
3. Birleşme (TBK m. 135) ................................................................. 945
4. Takas (TBK m. 139-145) .............................................................. 945
a. Genel Olarak ............................................................................. 945
b. Takas ile Mahsup Farkı............................................................ 947
c. Takasın Koşulları ...................................................................... 948
i. Olumlu Koşullar................................................................ 948
aa. Takas Edilecek Alacakların Karşılıklı Olması ....... 948
bb. Alacakların Konusunun Aynı Türden Olması ...... 950
cc. Takas Alacağının İcra Edilebilir Olması................. 951
dd. Asıl Alacağın Geçerli ve İfa Edilebilir Olması....... 952
ii. Olumsuz Koşullar.............................................................. 953
aa. Sözleşmeyle Takastan Feragat Edilmemiş Olması953
bb. Kanunda Takas Yasağı Öngörülmemiş Olması .... 953
d. Takas Beyanı.............................................................................. 954
e. Takasın Hükümleri................................................................... 955
D. Zamanaşımı ....................................................................................957
1. Genel Olarak .................................................................................... 957
2. Zamanaşımı Süreleri....................................................................... 958
XXXVIII
a. Genel Zamanaşımı Süresi ....................................................... 958
b. Özel Zamanaşımı Süreleri....................................................... 959
3. Zamanaşımının Başlangıcı............................................................. 961
a. Genel Olarak ............................................................................. 961
b. Sözleşmeye Aykırılık Nedeniyle Tazminat Taleplerinde.. 962
4. Zamanaşımının Durması ............................................................... 964
5. Zamanaşımının Kesilmesi ............................................................. 965
a. Genel Olarak ............................................................................. 965
b. Zamanaşımının Kesilmesi Sebepleri .................................... 966
i. Borçlunun Davranışları Nedeniyle ................................ 966
ii. Alacaklının Davranışları Nedeniyle ............................... 967
6. Zamanaşımı Sürelerinin Kesinliği................................................ 969
7. Zamanaşımı Def ’inden Feragat.................................................... 970
8. Zamanaşımının Hüküm ve Sonuçları.......................................... 971
9. Zamanaşımı-Hak Düşürücü Süre................................................. 973
Genel Kaynakça................................................................................................... 975
KAVRAM DİZİNİ.............................................................................................. 977
Prof. Dr. Bilgehan Çetiner
İÇİNDEKİLER
İKİNCİ BASIYA ÖNSÖZ ....................................................................................V
KISALTMALAR CETVELİ...................................................................... XXXIX
1. BÖLÜM: GIRIŞ VE TEMEL KAVRAMLAR..........................1
A. Borçlar Hukukuna Giriş................................................................... 1
1. Türk Özel Hukuk Kodifikasyonuna Genel Bakış ..........................1
a. Türk Özel Hukukunun Yapısı .....................................................1
b. Uluslararası Etkiler........................................................................5
i. AB Düzenlemeleri..................................................................5
ii. Hard Law ve Soft Law............................................................6
iii. Uluslararası Anlaşmalar.........................................................7
2. Türk Borçlar Kanunu...........................................................................8
a. Yapısı ve İçeriği...............................................................................8
b. Uygulama Alanı ...........................................................................10
3. Borçlar Hukukunun Temel Taşı: Sözleşme Özgürlüğü ..............10
a. Genel Olarak ................................................................................10
b. Sözleşme Özgürlüğünün Görünüm Şekilleri ........................11
i. Sözleşme Yapma Özgürlüğü...............................................11
ii. Tip Özgürlüğü.......................................................................16
iii. İçerik Özgürlüğü...................................................................16
iv. Şekil Özgürlüğü ....................................................................17
v. Sözleşmeyi Kaldırma ve Değiştirme Özgürlüğü............18
B. Borçlar Hukukunun Temel Kavramları ......................................19
1. Borç Kavramı.......................................................................................19
a. Tanımı............................................................................................19
b. Borç İlişkisinin Nisbiliği.............................................................20
VIII
i. Mutlak Haklar .......................................................................21
ii. Mutlak ve Nisbi Hakların İhlalinin Sonuçları.................21
iii. Diğer Nisbi Haklar ...............................................................23
c. Sorumluluk ...................................................................................23
d. Edim Yükümlülüğü .....................................................................24
i. Olumlu Edim- Olumsuz Edim...........................................24
ii. Asli Yükümlülük- Yan Yükümlülük (Asli Borç- Yan
Borç)-......................................................................................25
iii. Asli–Tali (Birincil-İkincil) Edim Yükümlülükleri ..........29
iv. Külfet (Obliegenheit)-Borç Ayırımı.................................29
v. İfaya Hazırlık Hareketleri....................................................30
e. Alacak ve Talep.............................................................................32
f. Borç-Eksik Borç Ayırımı ............................................................34
2. Borç İlişkisinin Bir Unsuru Olarak Borç........................................35
3. Hukuki İşlem Şeklindeki Borç İlişkisi ............................................36
a. Hukuki İşlem Kavramı ...............................................................36
b. Türleri ............................................................................................37
i. Tek Taraflı- Çok Taraflı Hukuki İşlemler ile
Hukuki İşlem Benzeri Fiil ...................................................37
ii. Ani Edimli ve Sürekli Borç İlişkileri..................................42
iii. Borçlandırıcı İşlem– Tasarruf İşlemi ................................44
iv. Sebebe Bağlı ve Soyut İşlemler..........................................46
c. Hatır İlişkisinden Ayrılması ......................................................48
2. BÖLÜM: BORÇ İLIŞKISININ KAYNAKLARI VE
UNSURLARI........................................................................50
A. Borcun Kaynakları ..........................................................................50
1. Genel Bakış..........................................................................................50
2. Borç İlişkisinin Kaynakları ...............................................................50
a. Hukuki İşlem................................................................................50
b. Kanundan Doğan Borç...............................................................51
IX
c. Müşterek Kanuni Borç İlişkisi (Edim Yükümünden
Bağımsız Borç İlişkisi)................................................................51
d. Fiili Sözleşme İlişkisi (Sözleşme Benzeri İlişki)....................53
3. Yarışma İlişkisi.....................................................................................53
4. Alacaklının İspat Külfeti....................................................................55
B. Borç İlişkisinin Tarafları.................................................................55
C. Borcun Konusu................................................................................56
1. Borcun Konusunun Belirlenmesi....................................................56
2. Borcun Konusunun İfade Edilme Tarzı Şekilleri.........................57
3. Seçimlik Borç ve Seçimlik Yetki.......................................................61
4. Özel Olarak Para Borçları .................................................................64
a. Genel Olarak ................................................................................64
b. Yabancı Para Borcu......................................................................68
c. Faiz Borcu .....................................................................................70
i. Genel Olarak .........................................................................70
ii. Kaynağı...................................................................................72
iii. Faiz Oranı...............................................................................73
iv. Bileşik Faiz Yasağı.................................................................75
3. BÖLÜM: BORÇ İLIŞKISININ KAYNAKLARINDAN
SÖZLEŞME...........................................................................76
A. Sözleşmenin Kurucu Unsuru: İrade Açıklaması .......................76
1. Genel Bakış..........................................................................................76
2. Beyan Sahibinin İradesinin Oluşumu ve Yorumu........................77
3. İrade Açıklaması Türleri....................................................................81
a. Açık ve Örtülü İrade Açıklamaları ...........................................81
b. Dolaylı ve Doğrudan İrade Açıklamaları ................................83
c. Varması Gerekli- Varması Gerekmeyen İrade Açıklamaları83
B. Sözleşmenin Kuruluşu ...................................................................85
1. Genel Bakış..........................................................................................85
2. Öneri ve Kabul....................................................................................86
X
a. Öneri..............................................................................................86
b. Önerinin Bağlayıcı Olduğu Süre ..............................................91
c. Kabul..............................................................................................93
3. Uyuşma/Uyuşmama .........................................................................97
a. Uyuşmanın Kapsamı ve Objektif Esaslı Noktalar.................97
b. Subjektif (İkinci Derecede) Noktalar......................................98
c. Sözleşmenin Kurulması ve Hükümlerini Doğurması ....... 100
4. Muvazaa............................................................................................. 103
a. Genel Olarak ............................................................................. 103
b. Türleri ......................................................................................... 103
C. Sözleşmenin Kuruluşuna İlişkin Özel Durumlar....................109
1. Genel Bakış....................................................................................... 109
2. Önsözleşme ...................................................................................... 109
3. Çerçeve Sözleşme............................................................................ 110
4. Teyit Mektubu.................................................................................. 111
5. Opsiyon Hakkı................................................................................. 112
6. İlan Yoluyla Ödül Sözü Verme ve Ödüllü Yarışma Vaadi ........ 113
7. İhale.................................................................................................... 115
8. Sebebi Gösterilmemiş Borç Tanıması (İkrarı) .......................... 116
D. Genel İşlem Koşulları İçeren Sözleşmeler................................118
1. Genel Olarak .................................................................................... 118
2. Unsurları............................................................................................ 120
3. Dört Aşamada GİK’in Denetimi.................................................. 122
a. Yürürlük Denetimi ................................................................... 122
i. Koşulları .............................................................................. 122
ii. Koşulların Çatışması......................................................... 125
iii. Değiştirme Yasağı .............................................................. 126
iv. Yürürlük Denetiminin Hukuki Sonuçları ..................... 126
b. Bireysel Anlaşma/ Alışılmadık (Sürpriz) Koşul
Denetimi .................................................................................... 127
XI
c. Yorum Denetimi....................................................................... 130
d. İçerik Denetimi......................................................................... 131
i. Genel Olarak ...................................................................... 131
ii. Saydamlık (Şeffaflık) Denetimi...................................... 133
iii. İçerik Denetiminin Hukuki Sonuçları........................... 134
4. BÖLÜM: SÖZLEŞMENIN YORUMU,
TAMAMLANMASI VE UYARLANMASI .........................136
A. Sözleşmenin Yorumu....................................................................136
1. Genel Bakış....................................................................................... 136
2. Sübjektif ve Normatif (Objektif) Yorum ................................... 137
3. Yorum Araçları ve Yorum Kuralları (İlkeleri)............................ 140
a. Yorum Araçları.......................................................................... 141
i. Kullanılan Sözcükler ve Sistematik................................ 141
ii. Hal ve Şartlar ile Örf, Adet ve Teamüller...................... 144
b. Yorum Kuralları ........................................................................ 148
i. Geçmişe Dönük (ex tunc) Yorum.................................. 148
ii. Sübjektif Yorumun Önceliği............................................ 149
iii. Güven İlkesine Dayalı Yorum ......................................... 149
iv. Kanuna Uygun Yorum İlkesi........................................... 151
v. Borçlu Lehine Yorum İlkesi............................................. 151
vi. Düzenleyen Aleyhine Yorum İlkesi ............................... 152
vii. Favor negotii (işlemi geçerli kılıcı yorum) ilkesi......... 153
viii.Taraflarca Kararlaştırılmış Yorum Kuralları ................. 153
B. Sözleşmenin Tamamlanması.......................................................154
C. Sözleşmenin Uyarlanması ...........................................................158
1. Genel Olarak .................................................................................... 158
2. Uyarlama (İntibak) Hükümleri .................................................... 160
3. Uyarlamanın Koşulları ................................................................... 162
a. Hal ve Şartlarda Esaslı Değişiklik.......................................... 162
b. Öngörülemezlik Şartı .............................................................. 164
XII
c. İşlem Temelinin Çökmesi....................................................... 167
i. Aşırı İfa Güçlüğü................................................................ 167
ii. Edimler Arası Dengenin Bozulması............................... 168
iii. İzlenen Amacın Anlamını Yitirmesi............................... 170
d. Durum Değişikliğinin Uyarlama İsteyen Taraftan
Kaynaklanmamış Olması........................................................ 172
e. Borçludan İfanın Beklenemez Olması.................................. 173
f. Borcun İfa Edilmemiş Olması................................................ 174
4. Hukuki Sonuçları............................................................................. 175
D. Şekle Bağlı Sözleşmelere Etkileri................................................177
5. BÖLÜM: GEÇERLILIK KOŞULLARI (ŞEKIL VE
İÇERIK)..............................................................................178
A. Sözleşmenin Şekli..........................................................................178
1. Şekil Serbestisi İlkesi....................................................................... 178
2. Kanuni Şekil ..................................................................................... 180
a. Genel Olarak ............................................................................. 180
b. Şeklin Amacı.............................................................................. 183
3. Kanuni Şeklin Türleri ..................................................................... 184
a. Adi Yazılı Şekil........................................................................... 184
i. Genel.................................................................................... 184
ii. Yazılı Beyan (Metin) ......................................................... 184
iii. İmza...................................................................................... 185
aa. Genel............................................................................. 185
bb. El Yazısıyla İmza Kuralının İstisnaları..................... 186
cc. İletişim Araçları ile Gönderilen Metinler.............. 188
b. Nitelikli Yazılı Şekil .................................................................. 189
c. Resmi Yazılı Şekil...................................................................... 189
4. Şeklin Kapsamı ................................................................................ 191
5. Şekle Aykırılığın Hukuki Sonuçları.............................................. 192
a. Kesin Hükümsüzlük................................................................. 192
b. Hakkın Kötüye Kullanılması Yasağı...................................... 193
XIII
c. Çevirme (Tahvil)...................................................................... 196
d. Şekle Ayrılık Nedeniyle Hükümsüz Sözleşmenin
Tasfiyesi...................................................................................... 196
e. Şekle Aykırılık Nedeniyle Hükümsüzlük Halinde
Sorumluluk ................................................................................ 196
6. Sözleşmeyle Kararlaştırılan (İradi) Şekil.................................... 197
a. Genel Olarak ............................................................................. 197
b. TBK m. 17’de Yer Alan Karineler.......................................... 198
i. Geçerlilik Şekli Karinesi (TBK m. 17/f. 1).................. 198
ii. Adi Yazılı Şekil Karinesi (TBK m. 17/f. 2)................... 198
c. Kararlaştırılan Şeklin Değiştirilmesi ve Kaldırılması ........ 198
B. Sözleşmenin İçeriğini Belirleme Özgürlüğünün Sınırları .....199
1. Genel Olarak .................................................................................... 199
2. Sözleşmenin Konusunun İmkansızlığı........................................ 199
a. Fiili, Hukuki ve Ekonomik İmkânsızlık................................ 200
b. Objektif ve Sübjektif İmkânsızlık.......................................... 201
c. TBK m. 27/f. 1’in Uygulama Alanı....................................... 202
d. TBK m. 27/f. 1’in Uygulama Alanının İstisnaları.............. 203
3. Emredici Hükümlere Aykırılık ..................................................... 204
a. Genel Olarak ............................................................................. 204
b. Emredici Normlar .................................................................... 206
c. Hukuka Aykırılık Sebepleri .................................................... 207
d. Kanuna Karşı Hile.................................................................... 208
4. Kamu Düzenine Aykırılık.............................................................. 209
5. Ahlaka Aykırılık ............................................................................... 210
a. Ahlaka Aykırılık Kavramı........................................................ 210
b. Ahlaka Aykırılık Türleri........................................................... 212
i. Seksüel Alana İlişkin Sözleşmelerde Ahlaka Aykırılık212
ii. Sözleşmenin Konusu veya Takip Edilen Amaç
Nedeniyle Ahlaka Aykırılık ............................................. 212
XIV
iii. Tarafların Karşılıklı Edimleri Arasında Açık ve
Ağır Dengesizlik Olması .................................................. 213
iv. Sözleşmeyi İhlale Yöneltme Nedeniyle Ahlaka
Aykırılık............................................................................... 214
6. Kişilik Hakkına Aykırılık................................................................ 215
a. Yükümlülüğün Konusu ........................................................... 215
b. Yükümlülüğün Aşırılığı ........................................................... 216
7. Hukuki Sonuçları............................................................................. 218
a. Kesin Hükümsüzlük................................................................. 218
b. Kısmi Hükümsüzlük ................................................................ 219
c. Amaca Uygun Sınırlandırma.................................................. 221
d. Çevirme (Tahvil)...................................................................... 223
C. Aşırı Yararlanma (Gabin).............................................................225
1. Ön Bilgi ............................................................................................. 225
2. Koşulları ............................................................................................ 226
a. Aşırı Oransızlık ......................................................................... 226
b. Zarar Görenin Karar Verme Serbestisinin İhlali ................ 228
i. Zor Durum ......................................................................... 228
ii. Deneyimsizlik..................................................................... 229
iii. Düşüncesizlik ..................................................................... 230
c. Sömürme Kastıyla Hareket .................................................... 230
3. Hukuki Sonuçları............................................................................. 231
6. BÖLÜM: İRADE BOZUKLUKLARI..................................233
A. Genel Bakış.....................................................................................233
B. Yanılma (Hata) ..............................................................................234
1. Kavram .............................................................................................. 234
2. Saikte Yanılma.................................................................................. 235
a. Basit Saikte Yanılma ................................................................. 235
b. Esaslı Saikte Yanılma (Temel Hatası)................................... 236
i. Kavram ................................................................................ 236
ii. Koşulları .............................................................................. 239
XV
aa. Sübjektif Olarak Esaslı Sayılma ............................... 239
bb. Objektif Olarak Esaslı Sayılma................................. 239
cc. Bilinebilir Olma .......................................................... 240
iii. Uygulama Örnekleri ......................................................... 241
aa. Nitelikte Yanılma ........................................................ 241
bb. Hukuki Yanılma .......................................................... 241
cc. Gizli Hesap Hatası...................................................... 242
3. Açıklamada Yanılma (Beyan Hatası)........................................... 242
a. Kavram ....................................................................................... 242
b. Görünüş Şekilleri...................................................................... 243
i. İletmede Yanılma (TBK m. 33)...................................... 243
ii. Beyanda (Beyan Davranışında) Yanılma ...................... 244
iii. Beyanın İçeriğinde Yanılma............................................. 244
c. Esaslı ve Esaslı Olmayan Beyan Hatası ................................ 245
i. Sözleşmenin Niteliğinde Yanılma .................................. 246
ii. Sözleşmenin Konusunda Yanılma.................................. 247
iii. Sözleşmenin Tarafında Yanılma...................................... 248
iv. Sözleşme Yapılırken Kimliği Göz Önünde
Tutulan Kişide Yanılma .................................................... 248
v. Edim veya Karşı Edimin Miktarında Yanılma ............. 249
vi. Esaslı Beyan Hatası Karinesi ........................................... 249
vii. Beyan Hatasının Sübjektif ve Objektif Açıdan
Esaslı Olması ...................................................................... 250
d. Özel Durumlar.......................................................................... 250
i. Okunmadan yahut Anlaşılmadan İmzalanan Belge.... 250
ii. Beyaza İmza (Açığa İmza) ............................................... 251
e. Hesaplamada Yanılma.............................................................. 252
i. Basit Hesap Hatası............................................................. 252
ii. Nitelikli (Gizli) Hesap Hatası ......................................... 253
4. Ortak Hata ........................................................................................ 254
C. Aldatma (Hile) ..............................................................................255
XVI
1. Genel Olarak .................................................................................... 255
2. Aldatma Eylemi ............................................................................... 255
a. Aktif Bir Davranış ile Aldatma ............................................... 255
b. Pasif Bir Davranış ile Aldatma................................................ 258
c. Hukuka Aykırılık ...................................................................... 259
3. Kasıt ................................................................................................... 259
4. Nedensellik Bağı.............................................................................. 260
5. Üçüncü Kişinin Aldatması............................................................. 261
D. Korkutma (İkrah)..........................................................................262
1. Genel Olarak .................................................................................... 262
2. Korkutma Eylemi ............................................................................ 262
3. Esaslı Korkutma............................................................................... 263
4. Nedensellik Bağı.............................................................................. 264
5. Hukuka Aykırılık ............................................................................. 264
E. İrade Bozukluğunun İleri Sürülmesi .........................................266
1. Aldatma ve Korkutmanın Def ’i Yoluyla İleri Sürülmesi.......... 266
2. Sözleşmenin İptali........................................................................... 266
a. İptale Yetkili Kişi....................................................................... 266
b. İptal Beyanı................................................................................ 266
c. İptal Süresi ................................................................................. 267
d. İptal Hakkının Onay ile Ortadan Kalkması ........................ 268
e. İptal Hakkının Kullanımının Dürüstlük Kuralına
Aykırılığı (TBK m. 34)............................................................ 269
f. Kısmi İptal (Dönüştürme Hakkı) ......................................... 270
F. İptal Hakkının Kullanılmasının Hukuki Sonuçları.................272
1. Sözleşme İlişkisinin Sona Ermesi................................................. 272
2. Tazminat Hakkı................................................................................ 274
a. Yanılanın Tazminat Ödeme Yükümlülüğü .......................... 274
b. Aldatma ve Korkutmada Tazminat....................................... 276
G. Diğer Kurumlarla Arasındaki İlişki............................................279
XVII
1. İrade Bozukluğu ve Aşırı Yararlanma .......................................... 279
2. Satış Sözleşmesinde Temel Hatası ile Ayıp İlişkisi ................... 279
7. BÖLÜM: TEMSIL................................................................281
A. Genel Olarak ..................................................................................281
B. Dolaylı Temsilden Farkı (TBK m. 40/f. 3)..............................283
C. Türleri..............................................................................................284
1. İradi Temsil ve Yasal Temsil........................................................... 284
2. Aktif Temsil ve Pasif Temsil .......................................................... 285
3. Medeni Hukuk Temsili ve Ticari Temsil .................................... 285
D. Temsilin Şartları.............................................................................285
1. İşlemin Temsile Uygun Olması.................................................... 286
2. Temsil Olunan Adına Hareket Etme (Açıklama İlkesi) .......... 286
a. Temel Kural ............................................................................... 286
b. Açıklama İlkesinin İstisnası .................................................... 288
3. Temsil Yetkisi ................................................................................... 289
a. Genel Olarak ............................................................................. 289
b. Temsil Yetkisi ve Temel Hukuki İlişki .................................. 291
c. Temsil Yetkisinin Üçüncü Kişiye Bildirilmesi .................... 292
d. Temsil Yetkisinin Kapsamı ve Türleri................................... 295
i. Özel Yetki, İşlem Türüne Dair Yetki, Genel Yetki ....... 297
ii. Asıl- Alt Temsil Yetkisi...................................................... 298
iii. Bireysel-Birlikte Temsil Yetkisi ....................................... 298
iv. Temsilcinin Kendisiyle veya Her İki Tarafın
Temsilcisi Olarak İşlem Yapması.................................... 300
e. Temsil Yetkisinin Kötüye Kullanılması................................ 301
i. Hileli Anlaşma (Kollusion) ............................................. 302
ii. Üçüncü Kişinin Kötüniyetli Olması .............................. 303
f. Temsil Yetkisinin Sona Ermesi............................................... 305
i. Sona Erme Sebepleri......................................................... 305
XVIII
aa. Sürenin Geçmesi, Bozucu Koşulun
Gerçekleşmesi veya İşin Yapılması.......................... 305
bb. Temsil Yetkisinin Geri Alınması.............................. 305
cc. Temsilcinin Vazgeçmesi ............................................ 306
dd. Kanunda Sayılan Diğer Sona Erme Nedenleri ..... 307
ii. Temsil Yetkisinin Sona Ermesinin Sonuçları ............... 308
E. Yetkisiz Temsil ...............................................................................309
1. Üçüncü Kişinin İyiniyetinin Korunduğu Haller....................... 309
a. TBK m. 41/f. 2.......................................................................... 309
b. TBK m. 42/f. 3.......................................................................... 311
2. Temsilcinin İyiniyeti (TBK m. 45).............................................. 313
3. Temsil Olunan Tarafından Onama (TBK m. 46)..................... 315
a. Genel Olarak ............................................................................. 315
b. Onama Yapılıp Yapılmayacağı Kararına Kadarki
Hukuki Durum ......................................................................... 317
c. Onamadan Sonraki Hukuki Durum..................................... 318
d. Onamama Halinde Hukuki Durum ..................................... 319
4. Yetkisiz Temsilin Hukuki Sonuçları............................................. 319
a. Temsil Olunan ile Üçüncü Kişi Arasındaki Hukuki İlişki 320
b. Yetkisiz Temsilci ile Üçüncü Kişi Arasındaki İlişki............ 321
c. Temsil Olunan ve Yetkisiz Temsilci Arasındaki İlişki........ 322
8. BÖLÜM: HAKSIZ FIIL SORUMLULUĞUNUN
GENEL ESASLARI VE KUSUR SORUMLULUĞU .........323
A. Haksız Fiil Sorumluluğunun Genel Esasları............................324
1. Temel İlkeleri ................................................................................... 324
a. Zarara Kişinin Kendisinin Katlanması Zorunluluğu
İlkesi............................................................................................ 324
b. Kusur Prensibi........................................................................... 324
2. Benzer Kurumlardan Ayrılığı........................................................ 325
a. Ceza Hukuku............................................................................. 325
b. Sözleşme Hukuku..................................................................... 326
XIX
c. Sigorta Hukuku......................................................................... 327
3. Sorumluluk Türleri ve Yarışma ..................................................... 328
B. Kusur Sorumluluğu.......................................................................330
1. TBK m. 49/f. 1’e Dayalı Sorumluluk........................................... 330
2. Hukuka Aykırılık ............................................................................. 331
a. İşlevi ............................................................................................ 331
b. Kavram ve Hukuka Aykırılık Teorileri ................................. 331
i. Ön Bilgi ............................................................................... 331
ii. Objektif Hukuka Aykırılık Teorisi ................................. 332
iii. Sübjektif Hukuka Aykırılık Teorisi ................................ 334
iv. Üçüncü (Yeni) Hukuka Aykırılık Görüşü .................... 334
v. Sonucun Hukuka Aykırılığı............................................. 335
vi. Davranışın Hukuka Aykırılığı.......................................... 337
vii. Normun Koruma Amacı Teorisi (Hukuka
Aykırılık Bağı) .................................................................... 339
viii.Nisbi Hakların İhlali.......................................................... 342
c. Hukuka Uygunluk Nedenleri................................................. 343
i. Haklı Savunma (Meşru Müdafaa), Zorunluluk
Hali, Hakkını Kendi Gücüyle Koruma ......................... 343
ii. Zarar Görenin Rızası......................................................... 345
aa. Genel Olarak ............................................................... 345
bb. Tıbbi Müdahalelerde ................................................. 345
cc. Spor Müsabakasında.................................................. 346
dd. Kişisel Verilerin Korunmasında............................... 347
iii. Kamu Hukukuna veya Özel Hukuka Dayanan
Yetki ile Üstün Özel yahut Kamu Yararı........................ 348
3. Zarar................................................................................................... 350
a. Zarar Kavramı ........................................................................... 350
b. Zararın Belirlenmesi ................................................................ 352
i. Fark Teorisi ......................................................................... 352
ii. Normatif Zarar................................................................... 353
XX
aa. Ticarileştirme Zararı .................................................. 353
bb. Beklentinin Boşa Çıkması Zararı............................. 354
cc. Ev İşi Zararı.................................................................. 355
c. Zarar Türleri .............................................................................. 357
i. İhlal Edilen Hukuki Varlığın Türüne Göre Yapılan
Ayırım.................................................................................. 357
ii. Tazminat Talebinde Bulunan Kişiye Göre Ayrım....... 359
iii. Doğrudan-Dolaylı Zarar Ayırımı.................................... 363
4. Nedensellik Bağı (İlliyet Bağı)...................................................... 364
a. Nedensellik Bağı Kavramı ...................................................... 364
b. Doğal Nedensellik.................................................................... 365
i. Olumlu Davranışlarda ...................................................... 365
ii. Olumsuz (İhmali) Davranışlarda ................................... 366
c. Uygun Nedensellik Bağı.......................................................... 367
i. Kavram ve İşlevi................................................................. 367
ii. Nedensellik Bağının Kesilmesi ....................................... 369
aa. Mücbir Sebep .............................................................. 370
bb. Zarar Görenin Kusuru............................................... 371
cc. Üçüncü Kişinin Kusuru............................................. 372
iii. Sebeplerin Çokluğu........................................................... 374
aa. Yarışan (Kümülatif) Nedensellik ............................ 374
bb. Ortak Nedensellik ...................................................... 374
cc. Seçimlik (Alternatif) Nedensellik........................... 375
iv. Farazi Nedensellik/Önüne Geçilen Nedensellik
ve İlişkili Kavramlar .......................................................... 376
aa. Farazi Nedensellik/Önüne Geçilen Nedensellik. 376
bb. Yakından İlişkili Durumlar ....................................... 377
aaa. Bünyesel Yatkınlık .................................................... 377
bbb.Hukuka Uygun Alternatif Davranış...................... 378
5. Kusur.................................................................................................. 380
a. İşlev ve Kavram......................................................................... 380
XXI
i. İşlevi ..................................................................................... 380
ii. Kavram ................................................................................ 380
b. Kusurun Sübjektif Yönü: Ayırt Etme Gücü ........................ 381
c. Kusurun Objektif Yönü: Kast veya İhmal............................ 381
i. Kast....................................................................................... 381
ii. İhmal .................................................................................... 382
C. TBK m. 49/f. 2’ göre Sorumluluk..............................................384
1. Genel Olarak .................................................................................... 384
2. Uygulama Örnekleri ....................................................................... 386
D. Tüzel Kişilerde Organ Sorumluluğu (TMK m. 50/f. 2) .......388
1. Bir Organın Fiilinin Bulunması .................................................... 388
a. Şekli (Resmi) Organ................................................................ 388
b. Fiili Organ.................................................................................. 388
c. Yardımcı Kişiden Farkı ............................................................ 389
2. Görevi Yerine Getirirken Zarar Verilmiş Olması...................... 389
3. Hukuki Sonuçları............................................................................. 391
9. BÖLÜM: SEBEP SORUMLULUĞU...................................392
A. Genel Bakış.....................................................................................392
B. Hakkaniyet Sorumluluğu (TBK m. 65) ...................................394
C. Adam Çalıştıranın Sorumluluğu (TBK m. 66) .......................395
1. Genel Olarak .................................................................................... 395
2. Sorumluluk Koşulları ..................................................................... 396
a. Genel Bakış................................................................................ 396
b. Adam Çalıştıran ve Çalışan .................................................... 396
c. Kendisine Verilen İşin Yapılması Sırasındaki
Davranışla Zarar Verme........................................................... 398
d. Kurtuluş Kanıtı Getirmemiş Olmak..................................... 401
3. Çalışana Rücu .................................................................................. 405
4. TBK m. 116 ile İlişkisi ve Farkları................................................ 406
D. Ev Başkanının Sorumluluğu........................................................407
XXII
1. Sorumlu Kişi..................................................................................... 408
2. Sorumluluğun Koşulları................................................................. 409
a. Genel Olarak ............................................................................. 409
b. Aile Ferdinin Zarara Neden Olması ..................................... 409
c. Kurtuluş Kanıtı Getirilmemiş Olması.................................. 410
E. Hayvan Bulunduranın Sorumluluğu (TBK m. 67, 68) .........412
1. Genel Olarak .................................................................................... 412
2. Sorumlu Kişi..................................................................................... 412
3. Sorumluluk Koşulları ..................................................................... 414
a. Zarara Bir Hayvanın Sebep Olması ...................................... 414
b. Kurtuluş Kanıtı Getirememiş Olma..................................... 415
F. Yapı Malikinin Sorumluluğu (TBK m. 69)..............................417
1. Genel Olarak .................................................................................... 417
2. Talepte Bulunabilecek Kişi (Aktif Husumet) ve Sorumlu
Kişi (Pasif Husumet) ...................................................................... 419
3. Sorumluluğun Koşulları................................................................. 421
a. Yapı Eseri.................................................................................... 421
b. Yapımdaki Bozukluk veya Bakımdaki Eksiklik................... 422
c. Sebep Sorumluluğu Olması ................................................... 425
i. Genel Olarak ...................................................................... 425
ii. Sorumluluktan Kurtulma................................................. 426
4. Diğer Sorumlulara Rücu ................................................................ 428
G. Taşınmaz Malikinin Sorumluluğu (TMK m. 730).................429
1. Temelinde Yatan Düşünce............................................................. 429
2. Aktif ve Pasif Husumet................................................................... 430
3. Sorumluluğun Koşulları: Mülkiyet Hakkının Taşkın
Kullanımı........................................................................................... 432
a. Genel Olarak ............................................................................. 432
b. Taşkın Kullanım........................................................................ 433
c. İzin Verilen (Kaçınılmaz) Taşkınlık...................................... 434
4. TMK m. 730’da Öngörülen Talepler........................................... 434
XXIII
10. BÖLÜM: ÜRÜN SORUMLULUĞU VE TEHLIKE
SORUMLULUKLARI........................................................436
A. Ürün Sorumluluğu........................................................................436
1. Sorumluluğun Dayanağı ................................................................ 436
2. ÜGTDK’dan Doğan Sorumluluk................................................. 437
a. Hukuki Niteliği ......................................................................... 437
b. Sorumlu Kişi.............................................................................. 438
c. Sorumluluğun Koşulları.......................................................... 439
i. Ürün..................................................................................... 439
ii. Zarar..................................................................................... 440
iii. Korunan Hukuki Varlıklar............................................... 440
iv. Uygun Nedensellik Bağı................................................... 441
v. Uygunsuzluk....................................................................... 442
vi. Kurtuluş Kanıtı Getirmemiş Olmak.............................. 444
d. Hukuki Sonuçları...................................................................... 445
B. Tehlike Sorumlulukları.................................................................445
1. Genel Olarak .................................................................................... 445
2. Genel Tehlike Sorumluluğu (TBK m. 71)................................. 447
a. Sorumluluğun Temeli.............................................................. 447
b. Sorumlu Kişi.............................................................................. 448
c. Sorumluluğun Koşulları.......................................................... 450
i. Önemli Ölçüde Tehlike Arz eden Bir İşletmenin
Bulunması ........................................................................... 450
ii. Nedensellik Bağı ve Karakteristik (Tipik) Risk........... 451
d. Hukuki Sonuçları...................................................................... 454
3. Motorlu Araç İşletenin Sorumluluğu .......................................... 455
a. Kanuni Dayanağı ve Genel Esasları ...................................... 455
b. Sorumlu Kişi.............................................................................. 456
c. Zarar Gören............................................................................... 459
d. Sorumluluğun Koşulları.......................................................... 460
i. Kişiye veya Eşyaya Verilen Zarar.................................... 460
XXIV
ii. Zarar Bir Motorlu Aracın İşletilmesinden Doğmuş
Olmalıdır............................................................................. 461
e. Sorumluluktan Kurtulma veya Sorumluluğun
Azaltılması (KTK m. 86)........................................................ 462
i. Sorumluluktan Kurtulma................................................. 462
ii. Sorumluluğun Azaltılması............................................... 464
f. Zorunlu Mali Sorumluluk Sigortası...................................... 465
i. Genel Olarak ...................................................................... 465
ii. Zarar Görenin Doğrudan Doğruya Talep Hakkı ........ 465
iii. Sigortacının Rücu Hakkı.................................................. 466
4. Çevre Zararlarından Sorumluluk ................................................. 467
a. Kanuni Dayanak ve Sorumluluğun Temel Esasları ........... 467
b. Sorumluluk Koşulları............................................................... 467
i. Zarar..................................................................................... 467
ii. Zararın Çevre İçin Tehlike Arz Eden Faaliyetten
Doğmuş Olması................................................................. 469
c. Zamanaşımı ............................................................................... 471
11. BÖLÜM: SORUMLULUĞUN HUKUKI
SONUÇLARI, SORUMLULARIN ÇOKLUĞU,
ZAMANAŞIMI ...................................................................472
A. Sorumluluğun Sonuçları..............................................................472
1. Genel Olarak .................................................................................... 472
2. Maddi Tazminat: Zararın Belirlenmesi....................................... 475
a. Genel Esaslar............................................................................. 475
i. Fark Teorisi ......................................................................... 475
ii. Zararın Belirlenmesinde Esas Alınacak Tarih.............. 476
iii. Zararın İspatı (TBK m. 50) ............................................. 478
b. Zararı Azaltma Külfeti............................................................. 481
c. Yararların Denkleştirilmesi..................................................... 484
d. Kişiye Gelen Zararın Hesaplanması ..................................... 486
i. Bedensel Zarar ................................................................... 486
XXV
aa. Tedavi Giderleri .......................................................... 486
bb. Çalışma Gücünün Kaybı ile Ekonomik
Geleceğin Sarsılmasından Doğan Kayıplar........... 487
ii. Ölüm Halinde Zararın Belirlenmesi (TBK m. 53)..... 491
e. Eşyaya Gelen Zararın Hesaplanması .................................... 494
i. Eşyanın Yok Edilmesi yahut Kaybı ................................ 494
aa. Sabit Değerli Eşya....................................................... 494
bb. Sabit Değeri Olmayan Eşya ...................................... 495
ii. Eşyanın Hasar Görmesi.................................................... 496
3. Maddi Tazminat: Tazminatın Belirlenmesi................................ 497
a. Genel Olarak ............................................................................. 497
b. Tazminatta İndirim Nedenleri ............................................... 498
i. Zarar Verenin Kusurunun Hafifliği................................ 498
ii. Zarar Görenin Ortak Kusuru.......................................... 499
iii. Diğer İndirim Nedenleri .................................................. 503
aa. Beklenmedik Hal ve Bünyesel Yatkınlık................. 503
bb. Tazminat Yükümlüsünün Ekonomik Durumu..... 506
cc. Zarar Görenin Geliri veya Malvarlığı...................... 506
dd. Hatır İşleri .................................................................... 506
iv. Hakkaniyet Düşüncesiyle İndirim Yasağı..................... 507
c. Tazminatın Ödenme Biçimi................................................... 507
d. Geçici Ödemeler (TBK m. 76, m. 55/f. 4) ......................... 509
4. Manevi Tazminat............................................................................. 511
a. İşlevi ............................................................................................ 511
b. Hukuki Dayanağı...................................................................... 512
c. Koşulları ..................................................................................... 513
i. Kişilik Hakkının İhlali (TBK m. 58) ............................. 514
ii. Bedensel Bütünlüğün Zedelenmesi ve Öldürme
(TBK m. 56)....................................................................... 516
d. Tazminatın Belirlenmesi ......................................................... 517
i. Göz Önünde Tutulacak Hususlar .................................. 517
XXVI
ii. Tazminatın Türü................................................................ 518
B. Sorumluların Çokluğu..................................................................519
1. Genel Olarak .................................................................................... 519
2. Dış İlişkide Müteselsil Sorumluluk.............................................. 520
3. İç İlişkide Rücu ................................................................................ 523
C. Haksız Fiilden Doğan Alacakların Tabi Olduğu
Zamanaşımı Süreleri.....................................................................525
1. Genel Kurallar.................................................................................. 525
a. Nisbi Zamanaşımı Süresi ........................................................ 526
i. Zararın Öğrenilmesi.......................................................... 526
ii. Tazminat Yükümlüsünü Öğrenme................................. 530
b. Mutlak Zamanaşımı Süresi..................................................... 530
2. Özel Kurallar .................................................................................... 533
a. Rücu İsteminde Zamanaşımı ................................................. 533
b. Ceza Zamanaşımı Süresi ......................................................... 535
c. Zarar Gören Borçlunun Süresiz Def ’i Hakkı ...................... 536
12. BÖLÜM: SEBEPSIZ ZENGINLEŞME - KOŞULLARI....537
A. Genel Bakış.....................................................................................537
B. Sebepsiz Zenginleşmenin Temel Unsurları .............................538
1. Koşulları ............................................................................................ 538
a. Zenginleşme .............................................................................. 540
b. Geçerli Bir Sebebin Bulunmaması ........................................ 541
2. Sebepsiz Zenginleşme Türleri....................................................... 543
a. Edim Yoluyla Zenginleşme..................................................... 543
i. Genel Olarak ...................................................................... 543
ii. Geçerli Olmayan Sebebe Dayanan Zenginleşme........ 543
iii. Gerçekleşmeyen Sebebe Dayanan Zenginleşme......... 548
iv. Sona Ermiş Sebebe Dayanan Zenginleşme.................. 549
b. Üçlü ve Çok Taraflı İlişkiler ile Edim Zincirinde İade
Borçlusu ve Alacaklısı .............................................................. 550
XXVII
c. Edim Dışı Zenginleşme........................................................... 554
i. Genel Olarak ...................................................................... 554
ii. Müdahale Yoluyla Zenginleşme ..................................... 555
aa. Mülkiyet Hakkına Müdahale.................................... 556
bb. Fikri haklar, Kişilik Hakları ve Diğer Hukuki
Konumlara Müdahale................................................ 558
iii. Masraftan Kurtulma Yoluyla Zenginleşme................... 561
iv. Rücudan Doğan Zenginleşme ........................................ 562
13. BÖLÜM: SEBEPSIZ ZENGINLEŞME - HUKUKI
SONUÇLARI, BENZER TALEPLERLE İLIŞKISI...........564
A. Sebepsiz Zenginleşmenin Hukuki Sonucu Olarak
Zenginleşmenin Geri Verilmesi Talebi .....................................564
1. Geri Verme Talebinin Konusu...................................................... 565
a. Aynen Geri Verme İlkesi......................................................... 565
b. İkame Değer (Surrogat) veya Objektif Değerin
Ödenmesi (pretium commune)............................................ 567
c. Denkleştirici Adalet İlkesine Göre Güncelleme ................ 571
2. Geri Verme Talebinin Sınırlanması.............................................. 573
a. TBK 79: Zenginleşmenin Ortadan Kalkması..................... 573
b. Giderleri İsteme Hakkı (TBK m. 80)................................... 577
c. TBK m. 81: Hukuka ve Ahlaka Aykırı Sonuç ..................... 577
d. TBK 82: Zamanaşımı .............................................................. 579
B. Benzer Taleplerle Olan İlişkisi....................................................581
14. BÖLÜM: BORÇLARIN İFASI VE İFA ENGELLERIGENEL ESASLAR..............................................................592
A. Borçların İfası.................................................................................592
1. Kavram ve Koşullar......................................................................... 592
2. İfa İkameleri (İfa Yerine Edim ve İfa Uğruna Edim) ................ 596
a. İfa Yerine Edim (İfa Yerini Tutan Eda) Anlaşması............. 596
b. İfa Uğruna Edim (İfaya Yönelik Eda) Anlaşması ............... 598
c. Hangi Tür İfa İkamesinin Kararlaştırıldığının Tespiti....... 600
XXVIII
3. Kısmen İfa......................................................................................... 601
4. Edimi İfa Eden Kişi ......................................................................... 603
a. Kural ve İstisnaları.................................................................... 603
b. Üçüncü Kişinin İfasının Sonuçları ........................................ 606
i. Genel Olarak ...................................................................... 606
ii. Halefiyet.............................................................................. 607
5. Edimin İfa Edileceği Kişi................................................................ 611
6. İfa Zamanı......................................................................................... 612
a. İfa Edilebilirlik ve Muacceliyet .............................................. 612
b. İfa Zamanının Belirlenmesi.................................................... 614
c. Erteleme (Tecil) Anlaşması.................................................... 617
d. Koşul (Şart) ............................................................................... 618
i. Genel Olarak ...................................................................... 618
ii. Geciktirici ve Bozucu Koşul............................................ 620
iii. İradi Koşul-Rastlantısal Koşul-Karma Koşul............... 622
iv. Koşulların Geçerliliği........................................................ 623
v. Koşulun Hukuki Sonuçları .............................................. 625
aa. Geciktirici Koşulda .................................................... 625
bb. Bozucu Koşulda .......................................................... 627
cc. Ortak Hükümler......................................................... 628
7. İfa Yeri................................................................................................ 630
8. İfanın Hukuki Sonuçları................................................................. 634
a. Genel Olarak ............................................................................. 634
b. Para Borçlarının İfasına Dair Özellikler............................... 635
i. Genel Özellikler................................................................. 635
ii. Birden Çok Para Borcunun Bulunması Halinde ......... 635
iii. Kısmen Ödeme.................................................................. 639
iv. Ödemenin İspatı................................................................ 640
B. İfa Engelleri.....................................................................................641
1. İfa Engelleri Sistemine Genel Bakış............................................. 641
XXIX
2. Borcun İhlalinin Genel Olarak Sonuçları................................... 643
a. İfaya Zorlama ............................................................................ 643
b. Tazminat Sorumluluğu............................................................ 644
i. Sorumluluk Sebepleri ....................................................... 644
ii. Tazmini İstenebilecek Zararlar ....................................... 644
iii. Nedensellik Bağı................................................................ 648
iv. Kusur.................................................................................... 649
v. Tazminatın Belirlenmesi .................................................. 650
vi. Medeni Hukuk Cezası ...................................................... 651
vii. Manevi Tazminat............................................................... 652
c. Sözleşmenin Tek Taraflı Sona Erdirilmesi........................... 653
d. Hak Kayıpları ............................................................................ 654
3. Borca Aykırılıktan Sorumluluğu Genişleten veya
Sınırlandıran Anlaşmalar................................................................ 654
a. Sorumluluğu Genişleten Anlaşmalar ................................... 654
b. Sorumluluğu Sınırlandıran Anlaşmalar................................ 656
i. Genel Olarak ...................................................................... 656
ii. Temel Kanuni Sınırlama: TBK m. 115.......................... 656
C. İfa Engelleri Sisteminde Sözleşme Benzeri Borç İlişkileri.....660
1. Yardımcı Kişilerin Fiillerinden Sorumluluk (TBK m. 116) ... 660
a. Koşulları ..................................................................................... 661
i. Borcun İfasının Yardımcı Kişiye Bırakılmış Olması ... 661
ii. Zararın İşin Yürütüldüğü Sırada Verilmiş Olması....... 665
iii. Farazi Kusur........................................................................ 666
b. Sorumluluğun Hükümleri ve Sınırlandırılması.................. 668
2. Culpa in Contrahendo (Sözleşme Öncesi Sorumluluk) ......... 669
a. Genel Olarak ............................................................................. 669
b. Olay Grupları ............................................................................ 670
i. Sözleşmenin Kuruluşunda Sadakat ve
Bilgilendirme Yükümlülüğü ............................................ 671
ii. Eksik veya Yanlış Bilgi Verme.......................................... 674
XXX
iii. Davranış (Koruma) Yükümlülüğünün İhlali ............... 676
c. Hukuki Sonuçları...................................................................... 677
3. Güven Sorumluluğu ....................................................................... 679
15. BÖLÜM: İFA ENGELLERI -İFAYI REDDETME
HAKLARI VE ALACAKLININ TEMERRÜDÜ...............686
A. İfayı Reddetme Hakları................................................................686
1. Ödemezlik Def ’i (TBK m. 97)..................................................... 687
a. Uygulama Alanı ........................................................................ 687
b. Koşulları ..................................................................................... 688
i. Tarafların Borçları Karşılıklılık İlişkisi İçinde
Olmalıdır............................................................................. 688
ii. Tarafların Borçlarının Doğmuş ve Muaccel
Olması Gerekir................................................................... 690
iii. Aynı Anda İfa Yükümlülüğü Bulunmalıdır................... 690
iv. İfa Talebinde Bulunan Kendi Edimini İfa Etmemiş
veya İfa Teklifinde Bulunmamış Olmalıdır.................. 692
c. Sonuçları .................................................................................... 692
2. İfa Güçsüzlüğü Def ’i (TBK m. 98).............................................. 693
B. Alacaklının Temerrüdü ................................................................694
1. Genel Bakış....................................................................................... 694
2. Alacaklı Temerrüdünün Koşulları................................................ 696
a. Kabulde Temerrüt.................................................................... 696
b. Hazırlık Fiillerinde Temerrüt................................................. 699
c. İstisnai Durum: TBK m. 111 ................................................. 701
3. Alacaklı Temerrüdünün Hukuki Sonuçları (TBK m.
107-110) ........................................................................................... 701
a. Genel Sonuçları ........................................................................ 701
b. Özel Sonuçları........................................................................... 703
i. Tevdi Hakkı veya Satarak Bedelini Tevdi Hakkı.......... 703
ii. Yapma Borçlarında Sözleşmeden Dönme .................... 704
iii. Hazırlık Fiillerinde Temerrüt.......................................... 705
XXXI
iv. Belirli Sözleşmeler Özelinde Sonuçları......................... 706
16. BÖLÜM: İFA ENGELLERI - İFA İMKÂNSIZLIĞIGEREĞI GIBI İFA ETMEME............................................707
A. Bir İfa Engeli Olarak İmkânsızlık................................................707
1. İmkânsızlık Kavramı....................................................................... 707
2. İmkansızlığın Görünüm Biçimleri............................................... 708
a. Fiili, Hukuki ve Ekonomik İmkânsızlık................................ 708
i. Fiili İmkânsızlık.................................................................. 708
ii. Hukuki İmkânsızlık........................................................... 711
iii. Ekonomik İmkânsızlık...................................................... 712
b. Sürekli ve Geçici İmkânsızlık ................................................. 713
c. Objektif ve Subjektif İmkansızlık.......................................... 714
3. İmkânsızlığın Hukuki Sonuçları................................................... 717
a. Genel Bakış................................................................................ 717
b. Borçlunun Sorumlu Olduğu İfa İmkansızlığı ..................... 717
c. Borçlu veya Alacaklının Sorumlu Olmadığı İfa
İmkansızlığı................................................................................ 724
d. Alacaklının Sorumlu Olduğu İfa İmkansızlığı .................... 726
e. Her İki Tarafın Sorumlu Olduğu İmkânsızlık..................... 727
4. Kısmi İmkânsızlık............................................................................ 728
B. Borcun Gereği Gibi İfa Edilmemesi ..........................................730
1. Giriş Bilgileri .................................................................................... 730
2. Asli Borcun Kötü İfası .................................................................... 731
3. Yan Borçların İhlali.......................................................................... 733
4. Hukuki Sonuçları............................................................................. 735
a. İfa Talebi..................................................................................... 735
i. Asli Borcun Gereği Gibi İfa Edilmemesi Halinde....... 735
ii. Yan Yükümlülüklerin İhlalinde ....................................... 736
b. Bedelde İndirim Hakkı............................................................ 736
c. Tazminat Talebi......................................................................... 737
XXXII
d. Sözleşmeden Dönme veya İfadan Vazgeçerek
Tazminat Talebi......................................................................... 741
17. BÖLÜM: İFA ENGELLERI - BORÇLUNUN
TEMERRÜDÜ- ..................................................................745
A. Borçlu Temerrüdünün Genel Esasları.......................................745
B. Kavram ve Koşulları......................................................................747
C. Özel Olarak İhtar Koşulu (TBK m. 117) .................................749
1. Kavram ve Hukuki Niteliği............................................................ 749
2. Özellikleri.......................................................................................... 749
3. İhtar Gerekmeyen Haller............................................................... 751
a. Belirli Vade ve Muacceliyet İhbarı......................................... 751
b. Haksız Fiil ve Sebepsiz Zenginleşmeden Doğan Borçlar. 753
c. Ticari İşletmeler Arası Mal ve Hizmet Tedariki ................. 754
d. Diğer İstisnalar.......................................................................... 755
D. Borçlunun Edimi İfadan Kaçınma Hakkı .................................756
E. Borçlu Temerrüdünün Sonuçları...............................................757
1. Temerrüdün Genel Sonuçları ....................................................... 757
a. Gecikme Tazminatı (TBK m. 118)....................................... 757
b. Beklenmedik Halden Sorumluluk (TBK m. 119)............. 760
2. Para Borçlarında Temerrüdün Sonuçları.................................... 762
a. Temerrüt Faizi........................................................................... 762
b. Aşkın (Munzam) Zarar (TBK m. 122)................................ 767
3. Karşılıklı Borç Yükleyen Sözleşmelerde Borçlunun
Temerrüdünün Sonuçları .............................................................. 771
a. Genel Olarak ............................................................................. 771
b. Alacaklının İlk Seçim Hakkı: Borcun İfasına Bağlı
Kalmak veya İfadan Vazgeçmek?........................................... 772
c. Alacaklının İkinci Seçim Hakkı: Sözleşmeyle Bağlı
Kalma veya Sözleşmeden Dönme......................................... 774
i. İlk Seçimlik Hak: Sözleşmeden Dönme ve
Olumsuz Zararın Tazmini................................................ 777
XXXIII
aa. Sözleşmeden Dönme................................................. 777
bb. Olumsuz Zararın Tazmini......................................... 782
ii. Sözleşmeyle Bağlı Kalma ve Olumlu Zararın
Tazminini İsteme ............................................................... 788
d. Özellik Arz Eden Durumlar................................................... 793
i. Kısmi Temerrüt.................................................................. 793
ii. İfasına Başlanmış Sürekli Edimli Sözleşmeler.............. 797
iii. Art Arda Teslimli Sözleşmeler ........................................ 801
iv. Yapma Borçlarında Temerrüt.......................................... 801
18. BÖLÜM: CEZA KOŞULU-DÖNME CEZASIBAĞLANMA VE CAYMA PARASI....................................805
A. Ceza Koşulu (Cezai Şart) ............................................................805
1. Genel Olarak .................................................................................... 805
2. Götürü Tazminat ile Farkı ............................................................. 807
3. Gerçek-Gerçek Olmayan Ceza Koşulu ....................................... 808
4. Sözleşme Cezası Talebinin Koşulları........................................... 809
5. Ceza Koşulunun İfa Talebiyle İlişkisi .......................................... 812
6. Ceza Koşulunun Tazminat Talebiyle İlişkisi.............................. 816
7. Ceza Miktarının İndirilmesi.......................................................... 819
B. Dönme (Fesih) Cezası .................................................................822
C. Bağlanma Parası ve Cayma Parası ..............................................824
19. BÖLÜM: BORÇ İLIŞKILERININ ÜÇÜNCÜ
KIŞILERE ETKISI..............................................................828
A. Üçüncü Kişi Yararına Sözleşme..................................................828
1. Kavram .............................................................................................. 828
2. Yapısı.................................................................................................. 828
3. Benzer Kurumlardan Farkı ............................................................ 831
a. Temsil.......................................................................................... 831
b. Alacağın Devri........................................................................... 831
c. Havale ......................................................................................... 832
XXXIV
d. Üçüncü Kişiyi Koruyucu Etkili Sözleşme ........................... 833
4. Eksik ve Tam Üçüncü Kişi Yararına Sözleşme Ayırımı............ 833
a. Eksik Üçüncü Kişi Yararına Sözleşmeye Dair
Özellikler (TBK m. 129/f. 1)................................................. 836
b. Tam Üçüncü Kişi Yararına Sözleşmeye İlişkin
Özellikler (TBK m. 129/f. 2)................................................. 837
i. Üçüncü Kişinin Bağımsız Alacak Hakkı ....................... 837
ii. Vaadedenin Sözleşmeden Doğan Borçlarını İhlali...... 840
c. Def ’i ve İtirazlar........................................................................ 841
5. Üçüncü Kişi Yararına Tasarruf...................................................... 842
B. Üçüncü Kişiyi Koruyucu Etkili Sözleşme ................................842
C. Üçüncü Kişinin Fiilini Üstlenme................................................845
1. Kavram ve Hukuki Niteliği............................................................ 845
2. Taahhütte Bulunanın Sorumluluğu ............................................. 847
20. BÖLÜM: BORÇLULARIN VE ALACAKLILARIN
ÇOKLUĞU .........................................................................853
A. Borçluların Çokluğu .....................................................................853
1. Genel Olarak .................................................................................... 853
2. Bölünemeyen Borçlarda (TBK m. 85/f. 2)................................ 854
3. Kısmi Borçlarda ............................................................................... 854
4. Kollektif Borçlarda .......................................................................... 855
5. Müteselsil Borçluluk (TBK m. 162-168) ................................... 856
a. Genel Olarak ............................................................................. 856
b. Müteselsil Borç İlişkisinin Kaynakları.................................. 856
c. Müteselsil Borçlulukta Dış İlişki............................................ 858
i. Alacaklının Seçim Hakkı (TBK m. 163) ...................... 858
ii. Müteselsil Borçluların İleri Sürebileceği Def ’i ve
İtirazlar (TBK m. 164) ..................................................... 859
iii. Borçlulardan Hiçbiri Kendi Davranışıyla
Diğerinin Durumunu Ağırlaştıramaz (TBK m. 165). 860
iv. Borcun Sona Ermesi Bakımından (TBK m. 166)....... 863
XXXV
d. Borçluların Kendi Aralarındaki İç İlişki ............................... 865
i. Paylaşıma İlişkin Genel Kurallar (TBK m. 167)......... 865
ii. Alacaklıya Halef Olma (TBK m. 168) .......................... 868
B. Alacaklıların Çokluğu...................................................................870
1. Kısmi Alacaklılık.............................................................................. 870
2. Kollektif (Elbirliği Halinde) Alacaklılık...................................... 871
3. Müteselsil Alacaklılık...................................................................... 872
21. BÖLÜM: BORÇ İLIŞKILERINDE TARAF
DEĞIŞIKLIKLERI.............................................................874
A. Alacağın Devri (Temliki).............................................................874
1. Kavram ve Özellikleri ..................................................................... 874
a. Kavram ....................................................................................... 874
b. Hukuki Niteliği ve Şekli........................................................... 876
2. Geçerlilik Koşulları ......................................................................... 880
a. Geçerli Bir Devir Sözleşmesi.................................................. 880
b. Devredilebilir Bir Alacağın Bulunması................................. 881
i. Genel Olarak ...................................................................... 881
ii. Devredilebilirlik................................................................. 882
aa. Temel İlke..................................................................... 882
bb. İstisnalar ....................................................................... 882
cc. Devir Yasağına Aykırı Davranışın Hukuki
Sonuçları....................................................................... 884
iii. Gelecekteki Alacakların Devri ........................................ 886
iv. Toptan (Global) Devir..................................................... 887
3. Alacağın Devrinin Genel Sonuçları ............................................. 889
a. Alacağın Yeni Alacaklıya Geçişi............................................. 889
b. Öncelik hakları ve Bağlı Hakların Geçişi ............................. 890
4. Borçlunun Korunması.................................................................... 891
a. İyiniyetle Yapılan İfa (TBK m. 186)..................................... 892
b. İfadan Kaçınma ve Tevdi (TBK m. 187) ............................. 895
c. İtiraz ve Def ’iler (TBK m. 188)............................................. 896
XXXVI
5. Devredenin Garanti Sorumluluğu ............................................... 899
a. Garanti Sorumluluğunun Koşulları...................................... 900
i. Alacağın Devrinin İvazlı Olması..................................... 900
ii. Alacağın Mevcut Olmaması ............................................ 902
aa. Borçlunun Ödeme Gücüne Sahip Olmaması....... 904
b. Garanti Sorumluluğunun Sonuçları ..................................... 905
c. Karşılıksız (İvazsız) Devir ve Kanuni Devir........................ 907
d. İfa Uğruna (İfaya Yönelik) Devir (TBK m. 192) ............... 907
6. Devir İşlemi Olmaksızın Alacaklı Değişimi ............................... 909
a. Külli Halefiyet Yoluyla............................................................. 909
b. Sözleşmenin Devri ................................................................... 909
c. Kanunen Devir veya Yargısal Devir...................................... 909
B. Borçlu Tarafta Değişiklikler ........................................................910
1. Genel Olarak .................................................................................... 910
2. Borcun İç Üstlenilmesi (TBK m. 195) ....................................... 911
a. Koşulları ..................................................................................... 912
b. Hukuki Sonuçları...................................................................... 913
3. Borcun Dış Üstlenilmesi................................................................ 913
a. Koşulları ..................................................................................... 914
b. Sonuçları .................................................................................... 915
4. Borca Katılma (TBK m. 201) ....................................................... 919
5. Malvarlığının veya İşletmenin Devralınması (TBK m. 202).. 922
a. Koşulları ..................................................................................... 923
b. Sonuçları .................................................................................... 924
6. Mirasın Paylaşılması ve Rehinli Taşınmazların Devri.............. 925
C. Sözleşmenin Devri (TBK m. 205).............................................926
1. Kavram, Hukuki Niteliği ve Koşulları ......................................... 926
2. Sözleşmenin Devrinin Sonuçları.................................................. 929
D. Sözleşmeye Katılma (TBK m. 206) ..........................................932
XXXVII
22. BÖLÜM: BORÇLARIN SONA ERMESI VE
ZAMANAŞIMI ...................................................................935
A. Borçların Sona Ermesine Genel Bakış ......................................935
B. Bağlı Hakların Sona Ermesi (TBK m. 131) .............................936
C. İfa Dışındaki Sona Erme Sebepleri............................................938
1. İbra (TBK m. 132).......................................................................... 938
a. Genel Esasları............................................................................ 938
b. Benzer Kurumlarla İlişkisi ...................................................... 940
2. Yenileme (TBK m. 133 ve 134) ................................................... 942
a. Kavram ve Koşullar.................................................................. 942
b. Sonuçları .................................................................................... 943
c. Cari Hesap İlişkisinde Yenileme............................................ 944
3. Birleşme (TBK m. 135) ................................................................. 945
4. Takas (TBK m. 139-145) .............................................................. 945
a. Genel Olarak ............................................................................. 945
b. Takas ile Mahsup Farkı............................................................ 947
c. Takasın Koşulları ...................................................................... 948
i. Olumlu Koşullar................................................................ 948
aa. Takas Edilecek Alacakların Karşılıklı Olması ....... 948
bb. Alacakların Konusunun Aynı Türden Olması ...... 950
cc. Takas Alacağının İcra Edilebilir Olması................. 951
dd. Asıl Alacağın Geçerli ve İfa Edilebilir Olması....... 952
ii. Olumsuz Koşullar.............................................................. 953
aa. Sözleşmeyle Takastan Feragat Edilmemiş Olması953
bb. Kanunda Takas Yasağı Öngörülmemiş Olması .... 953
d. Takas Beyanı.............................................................................. 954
e. Takasın Hükümleri................................................................... 955
D. Zamanaşımı ....................................................................................957
1. Genel Olarak .................................................................................... 957
2. Zamanaşımı Süreleri....................................................................... 958
XXXVIII
a. Genel Zamanaşımı Süresi ....................................................... 958
b. Özel Zamanaşımı Süreleri....................................................... 959
3. Zamanaşımının Başlangıcı............................................................. 961
a. Genel Olarak ............................................................................. 961
b. Sözleşmeye Aykırılık Nedeniyle Tazminat Taleplerinde.. 962
4. Zamanaşımının Durması ............................................................... 964
5. Zamanaşımının Kesilmesi ............................................................. 965
a. Genel Olarak ............................................................................. 965
b. Zamanaşımının Kesilmesi Sebepleri .................................... 966
i. Borçlunun Davranışları Nedeniyle ................................ 966
ii. Alacaklının Davranışları Nedeniyle ............................... 967
6. Zamanaşımı Sürelerinin Kesinliği................................................ 969
7. Zamanaşımı Def ’inden Feragat.................................................... 970
8. Zamanaşımının Hüküm ve Sonuçları.......................................... 971
9. Zamanaşımı-Hak Düşürücü Süre................................................. 973
Genel Kaynakça................................................................................................... 975
KAVRAM DİZİNİ.............................................................................................. 977
| Taksit Sayısı | Taksit tutarı | Genel Toplam |
|---|---|---|
| Tek Çekim | 2.070,00 | 2.070,00 |
| Taksit Sayısı | Taksit tutarı | Genel Toplam |
|---|---|---|
| Tek Çekim | 2.070,00 | 2.070,00 |
| Taksit Sayısı | Taksit tutarı | Genel Toplam |
|---|---|---|
| Tek Çekim | 2.070,00 | 2.070,00 |
| Taksit Sayısı | Taksit tutarı | Genel Toplam |
|---|---|---|
| Tek Çekim | 2.070,00 | 2.070,00 |
-
Yeni-%10
Satışta değil -
Yeni-%3
Satışta değil
-
Yeni-%5
Satışta değil
-
Yeni
Satışta değil
-
Yeni-%10
Satışta değil
-
Yeni
Satışta değil
-
Yeni
Satışta değil
-
-%10
Satışta değil%10İNDİRİM35,00TL 31,50TL
-
Satışta değil
-
-
Satışta değil
