İştirak İradesi

Dr. Burak TAŞ

İÇİNDEKİLER

ÖNSÖZ  5

PREFACE . 7

İÇİNDEKİLER 9

KISALTMALAR . 13

GİRİŞ .15

BİRİNCİ BÖLÜM

ANGLO- AMERİKAN VE TÜRK CEZA HUKUKUNDA

SUÇA İŞTİRAK SORUMLULUĞU

ANGLO-AMERİKAN CEZA HUKUKUNDA SUÇA İŞTİRAK23

GENEL OLARAK . 23

İŞTİRAK SORUMLULUĞUNUN HUKUKİ TEMELLERİ . 25

İŞTİRAK SORUMLULUĞUNUN TEORİK TEMELLERİ 28

Aracılık-Vekillik Teorisi (Agency Theory) 28

Feragat Edilen Kişisel Kimlik Teorisi (Forfeited Personal Identity

Theory). 30

Asli Failin Fiili Üzerinden Ortak Kusur Teorisi 30

STATÜ HUKUKUNDA SUÇA İŞTİRAK 31

ANGLO-AMERİKAN CEZA HUKUKUNDA SUÇA İŞTİRAKİN YAPISAL

UNSURLARI .33

GENEL OLARAK . 33

İŞTİRAKTE EŞİT İSNAT İLKESİ (THE PRINCIPLE OF EQUIVALENT

INDICTMENT) 35

İŞTİRAKTE TÜREVSEL SORUMLULUK (DERIVATIVE LIABILITY)

ESASI . 38

İŞTİRAK SORUMLULUĞUNUN UNSURLARI . 43

İştirakin Maddi Unsuru (Actus Reus) 44

Fiil 44

Genel Olarak 44

İşlevsel Katkı-Birliktelik 47

10 İçindekiler

En Temel Katkı Biçimi Olarak Yardım (Assistance) .50

(i) Fiziksel (Aktif) Davranış ile Yardım 50

(ii) İhmali Davranış ile Yardım.51

(iii) Psikolojik (Manevi) Etki ile Yardım 52

(iv) Yardımın Tekil Niteliği .54

Azmettirme 56

Fail ve Şerik 58

Mağdur.67

İştirakin Manevi Unsuru (Mens Rea)69

DOLAYLI FAİLİN KONUMU .70

SUÇ İÇİN ANLAŞMA (CONSPIRACY) VE İŞTİRAK AYRIMI: PINKERTON

DOKTRİNİ.72

İŞTİRAK SORUMLULUĞUNDA CEZANIN BELİRLENMESİ.76

III. TÜRK CEZA HUKUKUNDA SUÇA İŞTİRAK  78

GENEL OLARAK 78

SUÇA İŞTİRAKİN HUKUKİ TEMELİ.81

İŞTİRAK SORUMLULUĞUNUN BELİRLENMESİNDE TEMEL

YAKLAŞIMLAR 82

Monist Sistem (Eşitlik Sistemi) .82

İkilik Sistemi84

Faile Göre Cezanın Belirlenmesi Sistemi 86

Türk Ceza Kanunu’nun Benimsediği Sistem .86

SUÇA İŞTİRAKTE BAĞLILIK KURALI .88

İŞTİRAK SORUMLULUĞUNUN UNSURLARI 91

Suça İştirakin Maddi Unsuru.91

Fiil.91

Fail94

Şerik .97

Azmettiren98

Yardım Eden .100

Suça İştirakin Manevi Unsuru.102

DOLAYLI FAİLİN KONUMU .103

İçindekiler 11

İKİNCİ BÖLÜM

İŞTİRAK SORUMLULUĞUN MANEVİ UNSURU: İŞTİRAK İRADESİ

ANGLO-AMERİKAN CEZA HUKUKUNDA SUÇUN MANEVİ UNSURU

OLARAK MENS REA .107

GENEL OLARAK . 107

MENS REA VE KUSURLULUK . 110

COMMON LAW’DA KAST VE TÜRLERİ. 115

Genel Kast (General Intent) . 116

Özel Kast (Specific Intent) 117

Dolaylı Kast (Oblique Intent) 118

MODEL CEZA KANUNU’NUN MANEVİ UNSURA YAKLAŞIMI . 123

Amaç (Purpose) 125

Bilme (Knowing-Knowledge) 127

Pervasızlık (Recklessness). 129

Taksir (Negligence) 134

MODERN ANGLO-AMERİKAN CEZA HUKUKUNDA KAST. 137

TÜRK HUKUKUNDA SUÇUN MANEVİ UNSURU .139

MANEVİ UNSURUN SUÇ TEORİSİNDEKİ YERİ 139

MANEVİ UNSUR TÜRLERİ 144

Kast 144

Olası Kast (Dolus Eventualis) 147

Taksir 154

III. TÜRK VE MODERN ANGLO-AMERİKAN CEZA HUKUKUNDA KASTIN

UNSURLARI: BİLME (BİLİNÇ) VE İSTEME (İRADE).160

BİLİŞSEL UNSUR: BİLME 163

İRADİ UNSUR: İSTEME. 165

ANGLO-AMERİKAN HUKUKUNDA İŞTİRAKİN MANEVİ (SUBJEKTİF)

UNSURU: İŞTİRAK İRADESİ.167

GENEL OLARAK . 167

MÜŞTEREK FAİLLİKTE İŞTİRAK İRADESİ . 170

İKİNCİL KATILIMCILARDA (FER’İ FAİL) İŞTİRAK İRADESİ. 176

Öngörme (Foreseeability) 176

Öngörme Karinesi 180

Doğal ve Muhtemel Sonuçlar Doktrini (Natural and

Probable Consequence Doctrine)  180

12 İçindekiler

In For a Dime, In For a Dollar Doktrini199

Bilme.203

Amaç.205

Pervasızlık .214

Taksir 220

Hibrit Yaklaşım228

Taahhüt (Commitment) Altına Girme Teorisi .231

Destekleyici Kast (Supporting Intention) Teorisi.237

Göz Yumma/Görmezden Gelme (Condoning) Teorisi 240

Özerlik Teorisi.243

AZMETTİRMEDE İŞTİRAK İRADESİ244

TÜRK HUKUKUNDA İŞTİRAKİN MANEVİ UNSURU: İŞTİRAK İRADESİ 245

GENEL OLARAK 245

MÜŞTEREK FAİLLİKTE İŞTİRAK İRADESİ250

ŞERİKLİKTE İŞTİRAK İRADESİ 261

Azmettirmede İştirak İradesi 263

Yardım Etmede İştirak İradesi 270

TAKSİRLİ İŞTİRAK278

DEĞERLENDİRME.284

ÜÇÜNCÜ BÖLÜM

İŞTİRAK İRADESİ İLE İLGİLİ ÖZEL DURUMLAR

İŞTİRAK İRADESİNDE SINIRIN AŞILMASI317

HATA.333

III. ŞARTLI VE ÇOKLU KAST DURUMUNDA İŞTİRAK İRADESİ339

İŞTİRAK İRADESİ BAĞININ KOPARILMASI VE GÖNÜLLÜ VAZGEÇME.343

OLAY YERİNDE SALT BULUNMA (MERE PRESENCE) .349

DEVEKUŞU KASTI (KASITLI KÖRLÜK-WILLFUL BLINDNESS).372

VII. SAHTE İŞTİRAK (FEIGNED ACCOMPLICE) .378

VIII. SUÇA VEYA CEZAYA ETKİ EDEN HALLERİN SİRAYETİ 380

KUSURSUZ/OBJEKTİF SORUMLULUKTA (STRICT LIABILITY) SUÇA İŞTİRAK387

SONUÇ.393

KAYNAKLAR.403