Bilişim Suçlarının Soruşturulması ve Koruma Tedbirleri

Coşkun Genç (Avukat)

İÇİNDEKİLER

Önsöz
Şekiller Listesi
Kısaltmalar
Genel Olarak

I. Temel Kavramlar
1. Bilgisayar
2. Bilgisayar Ağı (Network)
3. World-Wide Web (www)
4. Hypertext Transfer Protocol (http) ve Hypertext Transfer Protocol Secure (https)
5. Uniform Resource Locator (URL)
6. Identification (ID)
7. IP Adresi (Internet Protokol)
 7.1. Statik IP
 7.2. Dinamik IP
 7.3. NAT (Network Address Translation) IP
8. Port
9. Log Kayıtları
10. Erişim Sağlayıcı
11. Yer Sağlayıcı
12. İçerik Sağlayıcı
13. Açık Kaynak Araştırması
14. Delil ve Elektronik (Dijital) Delil
 14.1. Delil
  14.1.1. Delil Türleri
   14.1.1.1. Belge Delilleri
   14.1.1.2. Beyan Delilleri
   14.1.1.3. Belirti Delilleri
 14.2. Elektronik Delil
  14.2.1. Elektronik Delillerin Teknik Açıdan Özellikleri
  14.2.2. Elektronik Delillerin Bulunabileceği Ortamlar
  14.2.3. Elektronik Delillerin Yargılamalarda Kabul Edilebilir Olma Şartları
   14.2.3.1. Elektronik İmza
   14.2.3.2. Hash Değeri
   14.2.3.3. Üst Veri Bilgisi
   14.2.3.4. Zaman Damgası

II. Bilişim Suçlarının Soruşturulmasında Sıklıkla Başvurulan Koruma Tedbirleri
1. Koruma Tedbiri Kavramı
2. Koruma Tedbirlerinin Özellikleri
 2.1. Zorlayıcı Olmaları
 2.2. Yasadan Kaynaklı Bir Şekilde Temel Hak ve Özgürlükleri Kısıtlayıcı Nitelikte Olmaları
 2.3. Orantılı ve Ölçülü Bir Şekilde Uygulanması
 2.4. Geçici ve Aracı Olmaları
 2.5. Görünüşte Haklılık
3. Elektronik Delillerin Aranması, Elkonulması ve Kopyalanması
 3.1. CMK m. 134 Kapsamında Arama ve Elkoyma Tedbiri ve Şartları
  3.1.1. CMK’nın 134. Maddesi Kapsamında Arama Koruma Tedbiri ve Şartları
   3.1.1.1. Bir Suç Dolayısıyla Yapılan Soruşturmanın Olması
   3.1.1.2. Somut Delillere Dayanan Kuvvetli Şüphenin Varlığı
   3.1.1.3. Başka Surette Delil Elde Etme İmkânının Bulunmaması
   3.1.1.4. Hâkim ya da Gecikmesinde Sakınca Bulunan Hallerde Savcının Kararının Olması
  3.1.2. CMK m. 134 Kapsamında Elkoyma ve Şartları
 3.2. Elektronik Delillerin Yedeklenmesi ve Kopyalanması Kavramları
4. Telekomünikasyon Yoluyla Yapılan İletişim Denetlenmesi (CMK m. 135)
 4.1. Genel Açıklamalar
 4.2. İletişimin Denetlenmesi Tedbirinin Hukuki Niteliği
 4.3. İletişimin Denetlenmesi Yöntemleri
  4.3.1. İletişimin Tespiti
  4.3.2. İletişimin Dinlenmesi ve Kayda Alınması
   4.3.2.1. VoIP Üzerinden Yapılan Konuşmaların Dinlenmesi ve Kayda Alınması
  4.3.3. Sinyal Bilgilerinin Değerlendirilmesi
  4.3.4. Mobil Telefonun Yerinin Belirlenmesi
 4.4. Tanıklıktan Çekinme Şartlarının Varlığı Hali
 4.5. Önleme Amaçlı İletişimin Denetlenmesi
 4.6. Tesadüfen Elde Edilen Deliller
 4.7. İletişimin Denetlenmesi Yoluyla Elde Edilen Delillerin Niteliği
 4.8. Kayıtların Yok Edilmesi
 4.9. İlgililerin Haberdar Edilmesi
5. Gizli Soruşturmacı Görevlendirilmesi (CMK m. 139)
 5.1. Benzer Kavramlar ve Gizli Soruşturmacı
  5.1.1. Bilgi Veren
  5.1.2. Güvenilir Kişi
   5.1.2.1. Gizli Soruşturma Yapan Polis
   5.1.2.2. Ajan Provokatör (Kışkırtıcı Ajan)
    5.1.2.2.1. Kışkırtıcı Ajanın Cezai Sorumluluğu
 5.2. Tedbirin Şartları
 5.3. Gizli Soruşturmacının Elde Ettiği Kişisel Bilgilerin Durumu
 5.4. Gizli Soruşturmacının Suç İşleyip İşleyemeyeceği Hususu
 5.5. Tanık Olarak Dinlenmesi
6. Bilişim Suçlarının İşlenmesi Suretiyle Elde Edilen Menfaatin Bulunduğu Hesabın Askıya Alınması ve Elkoyma (CMK m. 128/A)
 6.1. Birinci Fıkra Açısından
  6.1.1. Suç Tiplerinin Tahdidi Olarak Belirlenmesi ve Numerus Clausus İlkesi
  6.1.2. Makul Şüphenin Teşekkülü ve Karar Yetkisi
  6.1.3. Belirli Süreyle Askıya Alma
 6.2. İkinci Fıkra Açısından
 6.3. Üçüncü Fıkra Yönünden
 6.4. Dördüncü Fıkra Açısından
  6.4.1. Askıya Alma Tedbiri ile Elkoyma Tedbiri Arasındaki Niteliksel Fark
  6.4.2. Askıya Alma Mevcutken Elkoyma Tedbirine İhtiyaç Duyulma Sebebi
  6.4.3. Gecikmesinde Sakınca Bulunan Hâl Kavramının Normatif İşlevi
  6.4.4. CMK m. 128 Rapor Şartının Aranmaması
 6.5. Beşinci Fıkra Açısından
 6.6. Altıncı Fıkra Açısından
 6.7. Yedinci Fıkra Açısından
7. Online Arama (Çevrimiçi Arama)
8. Hukuka Aykırı Olarak Yapılan Arama, Kopyalama ve Elkoyma İşleminin Sonuçları

III. Bilişim Suçlarının Soruşturulmasında Delil Elde Etme Yöntemleri
1. ID Bilgisinin Tespiti
2. IP Adresinin Temini
 2.1. Yer Sağlayıcısına IP Bilgilerinin Sorulması
 2.2. Yer Sağlayıcısı Yurt Dışında Olan IP Adreslerinin Durumu
  2.2.1. Uluslararası Adli Yardımlaşma Kavramı
  2.2.2. Avrupa Siber Suç Sözleşmesi (Budapeşte Sözleşmesi)
  2.2.3. Türkiye ve ABD Arasındaki Uluslararası Yardımlaşma ve ABD’nin Delilleri Paylaşma Politikaları
3. IP Adresinin Abone Bilgilerinin Sorulması
4. IP Adreslerinin Failin Tespitindeki Yeri ve Güvenilirliği
 4.1. NAT ve CGNAT Teknolojilerinin Bilişim Suçlarının Soruşturulmasında Sebep Olduğu Sorunlar
 4.2. IP Sahteciliğinin Sebep Olduğu Sorunlar
 4.3. IP Adreslerinin Delil Değeri
5. Yer Sağlayıcıları ve Erişim Sağlayıcılarının IP Adreslerini Saklama Yükümlülüğü
6. Açık Kaynak Araştırması ve Diğer Delil Elde Etme Yöntemleri
 6.1. Açık Kaynak Araştırması Kavramı
 6.2. Açık Kaynak İstihbaratı Kavramı
 6.3. Sosyal Medyadan Delil Elde Etme
 6.4. Kredi veya Banka Kartı Dolandırıcılığında/Hırsızlığında veya Bu Kartların Kopyalanmasında/Ele Geçirilmesinde Delil Elde Etme Yöntemleri
  6.4.1. ATM’lere ait kamera kayıtlarının olup olmadığının sorulması
  6.4.2. Bankaya ibraz edilen kimlik bilgilerinin sorulması
  6.4.3. Suça konu paranın gönderildiği hesap üzerinden harcama işlemi yapıldıysa hangi iş yerlerinden harcama yapıldığının tespiti ve bu harcamaya ilişkin gerekli araştırmaların yapılması
  6.4.4. Suçta kullanılan kartın kopyalanıp kopyalanmadığının araştırılması
  6.4.5. Suçta kullanılan hesaba gelen paraya ters ibraz itiraz kaydının olup olmadığının sorulması
  6.4.6. Paranın geldiği hesabın aktif olarak kullanılıp kullanılmadığının araştırılması
  6.4.7. Suçta kullanılan hesap hakkında kayıp ya da çalıntı ihbarının olup olmadığının araştırılması
  6.4.8. Dolandırıcılık Suçlarında Hileli Davranış Unsurunun “Aldatma Kabiliyeti” Çerçevesinde Değerlendirilmesi
 6.5. GSM Hattının ve HTS Kayıtlarının Delil Değeri ve Bu Vasıtalardan Delil Elde Etme Yöntemleri
  6.5.1. Suçta kullanılan hattın gerçek kullanıcısının araştırılması ve bu hatla en sık iletişim kuran hat kullanıcılarının mahkeme huzurunda tanık sıfatıyla dinlenmesi
  6.5.2. Resmî kayıtlarda hat sahibi olarak görünen kişinin fiilen kullanımında bulunan numaraya ait arama kayıtlarının incelenmesi ve söz konusu hatlar arasında herhangi bir arama kaydının olup olmadığının araştırılması
  6.5.3. Ortak zaman diliminde aynı baz istasyonundan sinyal olup olmadığının tespiti
  6.5.4. Suçta kullanılan GSM hattının faturasının kim tarafından ödendiğinin tespiti
  6.5.5. Suçta kullanılan hattın suç tarihinden öncesine ve sonrasına ait HTS kayıtlarının celp edilmesi
  6.5.6. Abonelik sözleşmesinde yer alan imzanın hat sahibi olarak görünen kişiye ait olup olmadığının araştırılması
  6.5.7. Tanık anlatımları
  6.5.8. IP/Port bilgilerinin sorulması
  6.5.9. Suçta kullanılan hatların hangi dijital cihazlarda kullanıldığının tespiti ve bu verilerin karşılaştırılması
 6.6. Yasa Dışı Bahis Soruşturmalarında Delil Elde Etme Yöntemleri
  6.6.1. Dijital materyaller üzerinde arama ve el koyma işleminin usulüne uygun olarak yapılması
  6.6.2. IP/port bilgilerinin, erişim kayıtlarının ve dijital cihazın tespiti
  6.6.3. İletişimin tespiti, dinlenmesi ve kayda alınması koruma tedbirine başvurulması
  6.6.4. Erişim sağlanan bahis sitelerinin yurt dışı kaynaklı olup olmadığının tespiti
  6.6.5. Yapılan aramada işlemi sırasında kupon yazdırma cihazı, bahis kuponları ve ajanda gibi yan delillerin olup olmadığının araştırılması
  6.6.6. Banka ve kripto para hesaplarının incelenmesi
  6.6.7. Ele geçirilen dijital materyaller üstünde yapılacak inceleme ile yasa dışı bahis sitelerine hangi sıklıkla erişim sağlandığının tespiti
  6.6.8. CMK madde 139’a uygun bir şekilde gizli soruşturmacı görevlendirilmesi
  6.6.9. Yasa dışı bahis sitelerinde hesap kontrolünün yapılıp yapılmadığının tespiti
  6.6.10. Tutanak müzminlerinin dinlenmesi ve tanık beyanlarının alınması
  6.6.11. Toplanan tüm delillerin bilirkişi marifetiyle analiz edilmesi
 6.7. Bilişim sistemine Girme, Engelleme ve Bozma Suçlarında Delil Elde Etme Yöntemleri (TCK m. 243 ve 244)
  6.7.1. Suçun bilişim sistemine karşı işlendiğinin tespiti
  6.7.2. IP/Port adreslerinin ve log kayıtlarının araştırılması
  6.7.3. Sisteme girişin engellendiği iddiasının araştırılması
  6.7.4. Erişime engellenen adresin aidiyetinin tespiti
  6.7.5. Makul bir süre boyunca sistemde kalma unsurunun değerlendirilmesi
  6.7.6. Erişim sağlanan bilişim sisteminden ücret karşılığı hizmet alındığının araştırılması
  6.7.7. Sisteme giriş yapma eylemi ile verilerin bozulması arasındaki illiyet bağının ortaya konulması
  6.7.8. Suçun işlendiği tarihlerde katılanın kendi hesabına giriş yapıp yapmadığının araştırılması
  6.7.9. Erişimi başarısız olan IP adreslerinin tespiti
7. Derin Sahte (Deepfake) Kavramı ve Yapay Zekâ ile Üretilen Verilerin Delil Gücü ve Tespiti
8. Şüphelinin Kimlik Bilgilerinin Tespit Edilemediği Durum
9. Dijital Materyallerin İncelenmesi

IV. Adli Bilişim ve Dijital Materyallerin Soruşturma Aşamasına Etkili Olabilecek Şekilde İncelenme Süreci ve Usulü
1. Adli Bilişim Kavramı
2. Adli Bilişimde Soruşturma Aşamasında Değerlendirilecek Delillerin Muhafaza Altına Alınma ve Müdahale Süreci
 2.1. Olay Yerine Gitmeden Önce Yapılacak İşlemler
 2.2. Dijital Delillerin Bulunduğu Olay Yerine İlk Müdahale
 2.3. Olay Yerinde Bulunan ve Soruşturmaya Esas Teşkil Edecek Elektronik Delillerin Toplanması ve Belgelenmesi
  2.3.1. Delillerin Toplanması
  2.3.2. Delillerin Belgelendirilmesi
 2.4. Olay Günlüğü Oluşturmak
 2.5. Olay Yerinde Elektronik Delillerin İmajının Alınması ve Hash Değerinin Oluşturulması
  2.5.1. Hukuka Uygun Bir Şekilde İmaj Alma İşleminin Prosedürü
  2.5.2. Hash Değerinin Fonksiyonları ve Güvenilirliği
  2.5.3. Wipe İşlemi
 2.6. Canlı Analiz İşlemi
 2.7. Olay Yerinde Bulunan Elektronik Cihazların Muhafazası
 2.8. Elde Edilen Delillerin Paketlenmesi ve Sevkiyatı
 2.9. Analiz ve Raporlama