Anayasanın Yorumunda Bütünlük İlkesi

Dr. Dilara Yüzer Eltimur

İÇİNDEKİLER

ÖNSÖZ.7

İÇİNDEKİLER. 11

KISALTMALAR 19

GİRİŞ . 21

BİRİNCİ BÖLÜM

ANAYASANIN YORUMU VE YORUMUNU YÖNLENDİREN

ÖZELLİKLER İLE İŞLEVLER

ANAYASANIN YORUMU VE ÖNEMİ. 29

Genel Olarak Kavramlar 29

Yorum . 29

Hukuki Yorum . 33

Anayasal Yorum 38

Yoruma Başlangıç Noktası Olarak “Anayasa” Kavramı . 44

Anayasanın Yorumunun Önemi ve Gereği 48

Anayasanın Yoruma Açıklığı 50

Anayasanın Yorumunun Kaçınılmazlığı. 54

Anayasa Normlarının Somutlaştırılması Gereği 57

Somutlaştırma ve Yorumlama Farkı. 58

Temel Hak Normlarının Somutlaştırılması . 62

ANAYASANIN YORUMUNU YÖNLENDİREN ÖZELLİKLER. 66

Normatiflik 67

Yazılılık. 70

Katılık. 72

Üstünlük 75

Bağlayıcılık 77

Normatif Üstünlük 79

Genellik . 82

Süreklilik 83

Anayasanın Bütünlüğü 84

Anayasanın Şeklî Bütünlüğü . 86

12 İçindekiler

Anayasanın Maddi Bütünlüğü. 87

Anayasanın Mantıki Bütünlüğü. 90

Anayasanın Yorumlanmasında Özdeşlik İlkesi 92

Anayasanın Yorumlanmasında Çelişmezlik İlkesi . 93

Anayasanın Yorumlanmasında Üçüncü Halin İmkansızlığı İlkesi 94

Anayasanın Yorumunda Aksiyomatik Yöntem . 94

III. ANAYASANIN YORUMUNU YÖNLENDİREN İŞLEVLER.96

Gücü Sınırlama ve Düzenleme İşlevi 96

Entegrasyon İşlevi 97

Toplumsal Bütünleşme . 98

Siyasi Bütünleşme . 100

Örgütsel ve Organizasyonel İşlev. 102

Devlet Yapısını Belirleme 103

Yetki ve Görev Dağılımı . 104

Yasal Rehberlik İşlevi 105

Hukuki Düzenin Temelini Oluşturma 105

Temel Hak ve Özgürlükleri Güvence Altına Alma 107

Normatif Kılavuzluğu Sağlama 108

İKİNCİ BÖLÜM

ANAYASA HUKUKUNDA YORUM TEORİSİ, İLKELERİ VE

YÖNTEMLERİNİN BÜTÜNLÜK İLKESİ İLE İLİŞKİSİ

ANAYASANIN HUKUKİ YORUM TEORİLERİ IŞIĞINDA YORUMLANMASI 111

Yorumlayıcı Hukuk Teorisi Işığında Anayasanın Yorumu . 112

Dworkin’in Yorumlayıcı Hukuk Teorisi 112

Dworkin’in Yorumlayıcı Hukuk Teorisinin Bir Dayanağı Olarak

Bütünlük Teorisi  113

Uygunluk Ölçütü. 115

Bütünlük İdeali . 116

Realist Yorum Teorisi Işığında Anayasanın Yorumu. 117

Troper’in Realist Yorum Teorisi. 117

Realist Yorum Teorisinin Dengeleyicisi Olarak Mekanist Anayasa

Anlayışı 120

ANAYASAL YORUM TEORİLERİNİN BÜTÜNLÜK İLKESİ İLE İLİŞKİSİ .121

Metinsel Teori 122

Yapısalcı Teori 126

İçindekiler 13

Orijinalist Teori 128

İhtiyatlılık Teorisi . 133

Doktrinalist Teori. 134

Amaçsal Teori 135

III. ANAYASA HUKUKUNA ÖZGÜ YORUM İLKELERİNİN BÜTÜNLÜK İLKESİ İLE

İLİŞKİSİ  137

Yorum İlke ve Yöntemlerin Ayrımı 137

Anayasa Hukukuna Özgü Yorum İlkeleri . 140

Özgürlük Lehine Yorum İlkesi (In Dubio Pro Libertate) 141

Anayasaya Uygun Yorum İlkesi. 142

Pratik Uyuşum İlkesi . 150

İşlevsel (Fonksiyonel) Doğruluk İlkesi . 154

Dinamik (Evolütif) Yorum İlkesi 156

ANAYASANIN YORUMUNDA İLERİ SÜRÜLEN YÖNTEMLERİN BÜTÜNLÜK

İLKESİ İLE İLİŞKİSİ . 160

Klasik-Hermeneutik Metot 161

Topik Metot. 165

Hermeneutik-Somutlaştırma Metodu. 167

KLASİK YORUM YÖNTEMLERİNİN BÜTÜNLÜK İLKESİ İLE İLİŞKİSİ. 171

Sistematik Yorum Yöntemi 176

Dar Anlamda Sistematik Yorum Yöntemi . 180

Geniş Anlamda Sistematik Yorum Yöntemi 181

Lafzi (Sözel) Yorum Yöntemi 183

Teleolojik (Amaçsal) Yorum Yöntemi 189

Tarihî Yorum Yöntemi . 192

ÜÇÜNCÜ BÖLÜM

ANAYASANIN BÜTÜNLÜĞÜ İLKESİNİN KURAMSAL TEMELLERİ,

KAPSAMI VE YARGISAL BOYUTU

ANAYASANIN BÜTÜNLÜĞÜ İLKESİNİN KAVRAMSAL VE KURAMSAL

ÇERÇEVESİ. 195

Bütünlük Tezi. 197

Bütünlük İlkesinin Özgülendiği Amaç ve Felsefe . 199

Anayasanın Bütünlüğü Kavramı 202

Anayasanın Bütünlüğü İlkesinin Kökeni 203

Anayasanın Bütünlüğü İlkesinin Önemi. 205

Anayasanın Bütünlüğü İlkesinin İşlevi . 207

14 İçindekiler

ANAYASANIN BÜTÜNLÜĞÜ İLKESİNİN KAPSAMI VE METODOLOJİK

TEMELLERİ.211

İçerik Yönüyle 211

İdeolojik birlik 211

Anayasal ve Tarihsel Tipte Birlik 213

Meşrulaştırıcı Birlik . 215

İşlevsel Birlik 216

Biçimsel Yönüyle 218

Birlik olarak Bütünlük 218

Boşluklardan Kurtulma. 218

Çelişkisizlik 220

Anayasanın Metinsel Birliği. 222

Anayasal Norm Düzeylerinin Birliği. 223

Anayasal Yapının Birliği . 225

Metodolojik Yönüyle 227

Beşeri Bilimlerde Bir “A Priori” Olarak Birlik Anlayışı 227

Norm Somutlaştırma Aracı Olarak Birlik Anlayışı 228

Sistematik Argümanlar. 229

Genel Sistematik 229

Anayasal İlkeler 230

iii. Temel Hakların Sınırlandırılması 231

Anayasal Yorumun Uyumlaştırılması 233

Anayasanın Bütünlüğü İlkesinin İstisnaları 234

Anayasal Normun Özelliği . 234

Hukuk Devleti İlkesi. 236

Anayasanın Bütünlüğü İlkesini Tamamlayıcı Yorum Kuralları 237

Kıyas Yoluyla Yorum 237

Aksi ile İspat 239

Evleviyet Kuralı 240

III. ANAYASANIN BÜTÜNLÜĞÜ İLKESİNİN YARGISAL BOYUTU.241

Anayasanın Bütünsel Yorumunda Yargıcın Rolü ve Yetkisi 243

Yorum Yapan Özne Olarak Anayasa Yargıcının Rolü . 243

Hukukun Üstünlüğüne Bağlı Kalmak 244

İktidarın Yetkilerini Sınırlandırmak. 246

Temel Hakların Korunmasını Sağlamak 248

İçindekiler 15

Anayasanın Yorumunda Anayasa Yargıçlarının Yetkisi . 251

Anayasanın Yorumunda Anayasa Yargıçlarının Sınırları . 254

Anayasa Yargıçlarının Hak Temelli Yorumu 261

Hermeneutik Bir Sorun Olarak Yargıcın Hukuka Bağlılığı 265

Anayasa Mahkemesi Kararlarında Bütünlük İlkesi 268

Türk Anayasa Mahkemesi Kararlarında Bütünlük İlkesi . 268

Türk Anayasa Hukukunda Bütünlük İlkesinin Teorik ve Pozitif

Çerçevesi 268

Temel Hak ve Özgürlük Rejiminde Bütünlük İlkesi. 272

Temel Hak ve Özgürlükleri Sınırlama Güvencelerinin

Yorumunda Bütünlük İlkesi. 275

Temel Hak ve Özgürlüklerin AİHS ve Ek Protokolleri ile

Birlikte Bütünsel Yorumu  277

Alman Federal Anayasa Mahkemesi Kararlarında Bütünlük İlkesi . 279

Alman Anayasa Hukukunda Bütünlük İlkesinin Teorik ve Pozitif

Çerçevesi 279

Temel Hak ve Özgürlük Rejiminde Bütünlük İlkesi. 284

DÖRDÜNCÜ BÖLÜM

ANAYASANIN BÜTÜNLÜĞÜ İLKESİNİN AMAÇ, UNSUR VE İŞLEVLERİ

ANAYASANIN BÜTÜNLÜĞÜ İLKESİNİN AMAÇLARI. 293

Temel Hak ve Özgürlükleri Korumak . 294

Anayasal Kurumlar Arasında Denge Sağlamak 296

Çoğulcu Demokrasi Anlayışına Bağlı Kalmak . 297

ANAYASANIN BÜTÜNLÜĞÜ İLKESİNİN UNSURLARI . 299

Anayasa Normlarının Bir Arada Gözetilmesi . 299

Hukukun Genel İlkelerinin Gözetilmesi . 302

Hukukun Genel İlkelerinin Anayasa Yargısında İşlevi . 305

Hukukun Genel İlkeleri Çerçevesinde Ölçü Norm Sorunu 307

Pozitivist Anlayış 308

Natüralist Anlayış. 312

Milletlerarası Andlaşma Hükümlerinin Gözetilmesi 315

Uluslararası Hukuka Uygun Yorumun Gözetilmesi 319

İnsan Haklarının Bütünlüğü/Bölünmezliği İlkesi . 322

İnsan Hakları Arasında Hiyerarşi Kurulamaması 326

İnsan Haklarının Korunmasında Karşılıklı Dayanışma İlkesi . 329

16 İçindekiler

Anayasa Normları Arasında Hiyerarşi Yasağının Gözetilmesi 330

Anayasa Normlarının Yapılarındaki Farklılığın Gözetilmesi 334

III. ANAYASANIN BÜTÜNLÜĞÜ İLKESİNİN İŞLEVLERİ.336

Temel Hak ve Özgürlüklerin Korunması ve Sınırlanması Rejiminde

Bütünlük İlkesinin İşlevleri . 337

Temel Hak ve Özgürlüklerin Norm Alanının Belirlenmesinde

Bütünlük İlkesi. 339

Nesnel (Objektif) Sınır 342

Anayasal Sınır . 347

Temel Hak ve Özgürlüklere İlişkin Değer Sistemi Tezi Çerçevesinde

Bütünlük İlkesi. 349

Temel Hak ve Özgürlükleri Sınırlama Sınırına İlişkin Güvencelerin

Değerlendirilmesinde Bütünlük İlkesi . 352

Temel Hak ve Özgürlükleri Sınırlama Ölçütleri. 353

Hakkın Özüne Dokunma Yasağı . 354

(i) Ek Güvenceler . 356

(ii) Ek Güvencelerin Bütünlük İlkesi Çerçevesinde

Değerlendirilmesi 357

Anayasa’nın Sözü ve Ruhu. 358

(i) Anayasanın Sözü . 358

(ii) Anayasanın Ruhu  359

iii. Demokratik Toplum Düzeninin Gerekleri  366

Lâik Cumhuriyetin Gerekleri 371

Ölçülülük İlkesi. 374

Temel Hak ve Özgürlüklere İlişkin Güvence Ölçütlerinin

Bütünsel Yorumu 379

Türk Anayasa Mahkemesi Kararları Çerçevesinde. 379

AİHM Kararları Çerçevesinde. 382

Temel Hak ve Özgürlüklere İlişkin Genel Hükümler Çerçevesinde

Bütünlük İlkesi. 384

Başlangıç Kısmı . 385

Genel Olarak 385

1982 Anayasası’nın Başlangıç Kısmının Hukuki Değeri ve

Bütünlük İlkesinin Yorumunda Gücü . 389

Temel Hak ve Özgürlüklerin Niteliği Bağlamında Bütünlük İlkesi. 394

Temel Hak ve Özgürlüklerin Kötüye Kullanılamaması

Bağlamında Bütünlük İlkesi  395

İçindekiler 17

Çatışan Normların Dengelenmesinde Bütünlük İlkesi 401

Temel Hak Normları ve İlkelerin Çatışması 402

Temel Hak Normlarının Çatışması . 404

Devletin Teşkilatlanmasına ve İşleyişine İlişkin Normlarda Bütünlük

İlkesi  408

Kişisel Açıdan Bütünlük İlkesinin Etkileri 411

İşlevsel Açıdan Bütünlük İlkesinin Etkileri. 412

Özsel (İçsel) Açıdan Bütünlük İlkesinin Etkileri . 414

SONUÇ  417

KAYNAKÇA  423