Uluslararası Koruma Statüsüne Sahip Kişiler (Mülteciler ve Sığınmacılar) Hakkında İdarenin Görevleri–Yetkileri ve Yargısal Denetim

Önsöz 

Kısaltmalar 

Giriş 

§ 1. MÜLTECİ, ŞARTLI MÜLTECİ (SIĞINMACI) VE İKİNCİL KORUMA 

I. Mülteci ve Şartlı Mülteci (Sığınmacı) Statüsü 

A. Tarihsel Süreçte Mülteci Kavramı 

B. Tanım 

1. Uluslararası Belgelerde Yapılan Tanımlar 

2. Yasal Tanımlar 

3. Yargısal Tanımlar 

II. İkincil Koruma Statüsü 

III. Geçici Koruma 

IV. Uluslararası Koruma ile İlgili Başlıca Kavramlar 

A. Çevre Mültecileri (İklim Mültecileri) 

B. Ülkesinde Yerinden Edilmiş Kişiler 

C. Göçmenler (Muhacirler) 

D. Vatansızlar 

V. Uluslararası Korumaya İlişkin Kaynaklar 

A. Ulusal Düzenlemeler 

1. Anayasa 

2. 6458 Sayılı Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu 

3. 5543 Sayılı İskan Kanunu 

4. 5682 Sayılı Pasaport Kanunu 

5. 5901 Sayılı Türk Vatandaşlığı Kanunu 

6. 1111 Sayılı Askerlik Kanunu 

7. 3835 Sayılı Ahıska Türklerinin Türkiye’ye Kabulü ve İskanına Dair Kanun 

8. 4104 Sayılı Muharip Yabancı Ordu Mensuplarından Türkiye’ye İltica Edenler Hakkında Kanun 

9. 2692 Sayılı Sahil Güvenlik Komutanlığı Kanunu 

10. 5237 Sayılı Türk Ceza Kanunu ve 5271 Sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu 

11. 5275 Sayılı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanunu 

12. 3497 Sayılı Kara Sınırlarının Korunması ve Güvenliği Hakkında Kanun 

13. 4982 Sayılı Bilgi Edinme Hakkı Kanunu 

14. 1994 Yönetmeliği (Türkiye’ye İltica Eden veya Başka Bir Ülkeye İltica Etmek Üzere Türkiye’den İkamet İzni Talep Eden Münferit Yabancılar ile Topluca Sığınma Amacıyla Sınırlarımıza Gelen Yabancılara ve Olabilecek Nüfus Hareketlerine Uygulanacak Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelik) 

15. Evlendirme Yönetmeliği 

16. Geçici Koruma Yönetmeliği 

17. Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanununun Uygulanmasına İlişkin Yönetmelik 

B. Uluslararası Düzenlemeler 

1. 1951 Cenevre Konvansiyonu (Mültecilerin Hukuki Durumuna Dair Cenevre Konvansiyonu) 

2. 1967 Protokolü (Mültecilerin Hukuki Durumuna Dair 1967 Protokolü) 

3. Avrupa Birliği Düzenlemeleri Açısından İnceleme 

VI. Türkiye’de Avrupa Birliği’ne Uyum Kapsamında Başlatılan Çalışmalar 

VII. Mülteci Statüsünün Belirlenmesi 

A. Tanım 

B. Mülteci Statüsünün Belirlenmesinde Temel Alınan Koşullar (Mülteci Statüsünün Unsurları) 

1. Zulme Uğramaktan Haklı Nedenlerle Korkma 

2. Zulüm Korkusunun Irk, Din, Tabiiyet, Belirli Bir Toplumsal Gruba Aidiyet ya da Siyasi Düşünceden Kaynaklanması 

a. Irka Dayalı Zulüm 

b. Dine Dayalı Zulüm 

c. Milliyete Dayalı Zulüm 

d. Toplumsal Grup Aidiyetine Dayalı Zulüm 

e. Siyasi Düşünceye Dayalı Zulüm 

3. Ülkesi Dışında Bulunma 

4. Ülkesinin Korunmasından Yoksun Bulunma veya Yararlanmak İstememe ya da Ülkesine Geri Dönememe veya Dönmek İstememe 

VIII. Mülteci Statüsü Verilemeyecek Kişiler (Olumsuz Unsurlar) 

A. Barışa Karşı Suç İşleyenler veya Savaş Suçu İşleyenler veya Uluslararası Tanımlandığı Biçimde İnsanlığa Karşı Suç İşleyenler 

B. Politik Olmayan Önemli Bir Suçu Mülteci Başvurusunun Yapıldığı Ülke Dışında İşleyenler 

C. Birleşmiş Milletlerin Amaç ve İlkelerine Aykırı Eylemlerde Bulunanlar 

IX. Mülteci Statüsünün Sona Ermesini Gerektiren Durumlar 

A. Vatandaşı Olduğu Ülkenin Korumasından Kendi İsteği ile Tekrar Yararlanma 

B. Vatandaşlığını Kaybettiği Ülkenin Vatandaşlığını Yeniden Kazanma 

C. Yeni Bir Ülkenin Vatandaşlığını Kazanma ve Korumasından Yararlanma 

D. Terk Edilen veya Zulüm Korkusu ile Dışında Bulunulan Ülkeye Yerleşmek Üzere Geri Dönme 

E. Mültecilik ile İlgili Koşulların Ortadan Kalkması 

1. Ülkenin Korumasını Reddedememe 

2. İkametgahının Bulunduğu Ülkeye Geri Dönme 

F. Mültecilik Statüsünün İptali 

§ 2. GÖÇ İDARESİ BAŞKANLIĞI VE HUKUKSAL STATÜSÜ 

I. Kuruluş, Görev ve Yetki 

II. Göç İdaresi Başkanlığı’nın Alt Birimleri 

A. Başkan 

B. Hizmet Birimleri 

1. Yabancılar Genel Müdürlüğü 

2. Uluslararası Koruma Genel Müdürlüğü 

3. Düzensiz Göçle Mücadele ve Sınır Dışı İşleri Genel Müdürlüğü 

4. Uyum ve İletişim Genel Müdürlüğü 

5. Sınır Yönetimi Genel Müdürlüğü 

6. Yönetim Hizmetleri Genel Müdürlüğü 

7. Rehberlik ve Denetim Başkanlığı 

8. Dış İlişkiler Dairesi Başkanlığı 

9. Hukuk Müşavirliği 

10. Basın ve Halkla İlişkiler Müşavirliği 

11. Özel Kalem Müdürlüğü 

III. Taşra Teşkilatı 

IV. Yurtdışı Teşkilatı 

V. Komisyon, Merkez ve Kurullar 

A. Uluslararası Koruma Değerlendirme Komisyonu 

B. İnsan Ticaretiyle Mücadele Koordinasyon Kurulu 

C. Göç Araştırmaları Merkezi 

D. İl ve İlçe Göç Koordinasyon Kurulları 

VI. Atama ve Personele İlişkin Hükümler 

A. Atama ve Görevlendirmeye İlişkin Hükümler 

B. Personele İlişkin Hükümler 

VII. Geçiş Hükümleri 

VIII. Genel Değerlendirme 

§ 3. MÜLTECİLER VE SIĞINMACILAR HAKKINDA İDARENİN GÖREV VE YETKİLERİ 

I. Genel Olarak İdarenin Görev ve Yetkileri 

II. İdari Kolluğun Türleri 

A. Genel İdari Kolluk 

1. Polis 

2. Jandarma 

3. Genel İdari Kolluk Kapsamında Kabul Edilen Özel Kolluk Kuruluşları 

a. Polis Çevik Kuvvet Birimleri 

b. Polis Özel Timleri 

c. Jandarma Komando Birlikleri ve Jandarma Koruma Birlikleri 

B. Özel İdari Kolluk 

1. Milli İstihbarat Teşkilatı 

2. Sınır Kolluğu 

III. İdari Kolluğun Düzenleme, Önleme ve Yaptırım Yetkileri 

IV. Kolluk Yetkisinin Sınırları 

V. İdarenin Mülteciler ve Sığınmacılar Hakkındaki Görev ve Yetkilerinin Çeşitli Açılardan İrdelenmesi 

A. Kamu Güvenliği 

B. Sağlık 

C. Genel Ahlakın (Aktörenin) Korunması 

D. Sosyal Yardımlar 

E. Entegrasyon 

VII. Mevzuat Eksikliği Sorunu 

§ 4. YARGISAL DENETİM 

I. Mülteci ve Sığınmacı Başvurularına İlişkin İşlemler 

A. Mültecilerin ve Sığınmacıların Türkiye’ye Girişi 

B. Başvuru Yapılacak Makam 

C. Başvuruda Süre 

D. Başvurunun Değerlendirilmesi 

E. Statünün Verilmesi 

F. Statü Talebinin Reddi 

G. Geri Gönderme Yasağı (Non–refoulement Prensibi) 

H. Suçluların İadesi/ Suçluların Geri Verilmesi 

II. Mülteci ve Sığınmacı Statüsü Verilmesinin İdari İşlemin Öğeleri Bakımından İrdelenmesi 

A. Yetki 

B. Şekil 

C. Neden (Sebep) 

D. Konu 

E. Amaç 

III. Mülteci ve Sığınmacıların İdari Yargıya Başvuru Hakkı 

A. İdari Başvuru Yapılması 

B. İdari Yargıya Başvuru Hakkı 

1. Davanın Tarafları 

2. Vekil Tarafından Temsil 

3. Çevirmen 

IV. Anayasa Mahkemesine Bireysel Başvuru Yapılması Bakımından Konunun İrdelenmesi 

A. Sınır Dışı Etme Kararları 

B. Türkiye'ye Giriş Yasağı 

C. İdari Gözetim ve Geri Gönderme Merkezi (GGM) Koşulları 

D. Adli Yardım ve Diğer Usul Sorunları 

IV. Avrupa İnsan Hakları Mahkemesine Başvuru Yapılması Bakımından Konunun İrdelenmesi 

V. Türkiye Hakkında Verilmiş Örnek AİHM Kararları ve Değerlendirilmesi 

A. Türkiye Hakkında Verilmiş Örnek AİHM Kararları 

B. Türkiye Hakkında Verilmiş AİHM Kararlarının Değerlendirilmesi 

1. Türkiye’nin 1951 Cenevre Konvansiyonu ve 1967 Protokolüne Koyduğu Coğrafi Çekince Bakımından Değerlendirilmesi 

2. Türkiye’de Uluslararası Koruma Başvuru Sahiplerine ve Haklarında Sınır Dışı Kararı Verilenlere Uygulanan “İdari Gözetim Kararları” Bakımından Değerlendirilmesi 

3. Geri çevirme (Non–refoulement) Yasağı Kapsamına Giren Yabancıların Sınırdışı Edilmesine İlişkin İşlemler Bakımından Değerlendirilmesi 

Sonuç 

Kaynakça 

Kavram Dizini