Türkiye'de Engellilerin Temel Haklara Erişiminin Değerlendirilmesi

Emre ALTUN

İÇİNDEKİLER

ÖN SÖZ. 5

ÖZET. 7

ABSTRACT. 9

İÇİNDEKİLER . 11

TABLO LİSTESİ. 15

ŞEKİL LİSTESİ. 17

KISALTMALAR. 19

GİRİŞ .21

2006 TARİHLİ BİRLEŞMİŞ MİLLETLER ENGELLİ KİŞİLERİN HAKLARINA DAİR

ULUSLARARASI SÖZLEŞME ÇEVRVESİNDE ENGELLİLERİN TEMEL HAKLARA

ERİŞİMİ KONUSUNUN ÖNEMİ25

BİRİNCİ BÖLÜM

ENGELLİ KAVRAMI, TANIM, TARİHÇE VE GENEL DEĞERLENDİRME

1.1. Genel Olarak 27

1.2. Sağlamcılık (Ableism) Kavramı. 30

1.3. Tarihsel Gelişim . 32

1.3.1. Antik Çağ 33

1.3.2. Orta Çağ 34

1.3.3. 18. Yüzyıl ve Sonrası . 34

1.3.4. İslam’da Engellilik . 36

1.3.5. Türk Tarihi’nde Engellilik  37

1.4. Engelli Tanımı  39

1.5. Engellilik Modelleri 44

1.6. Engellilik Türleri. 49

12 İçindekiler

1.6.1. İşitme Engeliler. 49

1.6.2. Görme Engelliler  49

1.6.3. Ortopedik Engelliler . 50

1.6.4. Dil ve Konuşma Engelliler. 50

1.6.5. Zihinsel Engelliler . 50

1.6.6. Ruhsal ve Duygusal Hastalığı Olanlar . 51

1.6.7. Süreğen Hastalığı Olanlar. 51

1.6.8. Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite Bozukluğu Olanlar . 51

1.7. Engelliliğin Demografik Yapısı . 52

1.8. Engellilik ve Sivil Toplum Kuruluşları. 55

İKİNCİ BÖLÜM

ENGELLİ HAKLARINA İLİŞKİN SÖZLEŞME,

KOMİTE VE DİĞER MEKANİZMALAR

2.1. Genel Olarak . 57

2.2. Sözleşmenin Taraf Devletlere Yüklediği Yükümlülükler 61

2.3. Engelli Hakları Komitesi. 63

2.4. Engelli Bireyin Hak Arayışında Bulunabileceği Diğer Kurumlar . 65

2.4.1. Avrupa Birliği 65

ÜÇÜNCÜ BÖLÜM

TEMEL HAKLAR VE ENGELLİLERİN ERİŞİMİNİN DEĞERLENDİRİLMESİ

3.1. Genel Olarak . 67

3.2. Ayrımcılık Yapılmaması ve Eşitlik; Engelli Kadın ve Çocuklar

(madde 5,6,7) 68

3.3. Erişebilirlik (Accesibility - madde 9)  75

3.4. Yaşama Hakkı (madde 10). 77

3.5. Risk Durumları ve İnsani Bakımdan Acil Durumlar (madde 11)  78

3.6. Yasa Önünde Eşit Tanınma (madde 12)  81

İçindekiler 13

3.7. Adalete Erişim (madde 13) 83

3.8. Kişi Özgürlüğü ve Güvenliği (madde 14) 85

3.9. İşkence Yasağı (madde 15)  86

3.10. Sömürü, Şiddet ve İstismara Maruz Kalmama (madde 16)  87

3.11. Bedensel ve Ruhsal Bütünlüğe Saygı (Madde 17) . 87

3.12. Seyahat Özgürlüğü ve Uyrukluk (Madde 18, Any. 23,66) 88

3.13. Toplum İçinde Yaşama (madde 19) . 89

3.14. Kişisel Hareketlilik (madde 20)  90

3.15. Düşünce ve İfade Özgürlüğü (madde 21, Any. 22, 24, 25,26) . 91

3.16. Özel Hayata Saygı (madde 22, Any. 20). 92

3.17. Konut ve Aile Hayatına Saygı (madde 23, Any. 21) . 93

3.18. Eğitim Hakkı (madde 24, Any. 42) . 93

3.19. Sağlık Hakkı (madde 25, Any. 56)  98

3.20. Habilitasyon ve Rehabilitasyon (madde 26) 102

3.21. Çalışma Hakkı (madde 27, Any. 49). 102

3.22. Yeterli Yaşam Standardı (madde 28) . 106

3.23. Siyasal ve Toplumsal Yaşama Katılım (madde 29, Any.67) 108

3.24. Kültürel Yaşama, Dinlenme, Boş Zaman Aktiviteleri ve Spor

Faaliyetlerine Katılım (madde 30, Any.59)  111

SONUÇ 115

KAYNAKÇA 121