Güvenlik Tedbiri Kapsamında Hak Yoksunlukları, Yansımaları ve İnfazının Özellikleri

Erdinç Hakan Özdabakoğlu (Ankara Cumhuriyet Savcısı)

İÇİNDEKİLER

ÖNSÖZ 

5

İÇİNDEKİLER 

7

BİRİNCİ BÖLÜM

5237 SAYILI TÜRK CEZA KANUNU’NDA GÜVENLİK TEDBİRİ KAVRAMI

1. GENEL OLARAK 

15

1. CEZA MAHKÛMİYETİ 

22

III. YAPTIRIMLARIN SINIFLANDIRILMASI VE YAPTIRIM TÜRLERİ 

25

1. Genel Olarak 

25

2. Türk Ceza Kanunda Cezalara Yönelik Düzenlemeler 

27

1. Hapis Cezası 

27

1. Adli Para Cezası 

28

3. Seçenek Yaptırımlar 

29

1. GÜVENLİK TEDBİRLERİ 

31

1. Genel Olarak 

31

2. Güvenlik Tedbirlerinin Uygulanma Prensipleri 

41

1. Güvenlik Tedbirine Haksızlık Teşkil Eden Hukuka Aykırı Bir Suçun

İşlenmesinden Sonra Karar Verilmesi Prensibi 

42

1. Güvenlik Tedbirlerinde Kanunilik İlkesi(Ön Görebilirlik) 

46

1. Suç Dolayısıyla Tehlikelilik Durumunun Ortaya Çıkması 

48

1. Güvenlik Tedbirlerinde Mahkeme Kararının Gerekliliği 

50

1. Güvenlik Tedbirlerinde Orantılılık İlkesi 

54

1. Zaman Bakımından Uygulama Karşısında Güvenlik Tedbirleri 

56

İKİNCİ BÖLÜM

5237 SAYILI TÜRK CEZA KANUNUNDA GÜVENLİK TEDBİRİ OLARAK HAK YOKSUNLUKLARI, İNFAZI VE YANSIMALARI

1. HAK YOKSUNLUĞU KAVRAMI VE NİTELİĞİ 

59

1. Genel Olarak 

59

2. Hak yoksunluğunun Feri Ceza Olduğu Yönündeki Argümanlar 

61

3. Belli Haklardan Yoksunluk düzenlemesinin Güvenlik Tedbiri Olduğu

Yönündeki Argümanlar 

64

1. HAK YOKSUNLUKLARININ NİTELİKLERİNE GÖRE GRUPLANDIRILMASI 

65

1. Genel Olarak 

65

2. Kasten Gerçekleşmiş Eylem Sonunda Hapis Cezasına Mahkûmiyet ile

Birlikte Kendiliğinden Sonuç Doğuran Hak Yoksunlukları 

68

1. Kanunun Aradığı Temel Şartlar 

70

1. Suç Teşkil Eden Kastı Bir Eylemin Varlığı 

70

1. Suç Dolayısıyla Tehlikelilik Durumunun Ortaya Çıkması 

74

1. Kanunilik ve Mahkeme Kararının Gerekliliği İlkesi 

76

1. Mahkeme Kararı ile Kendiliğinden Doğan Hak Yoksunluklarında

Özel Uygulama Şartları 

78

1. Kısa Süreli Hapis Cezasının Ertelenmesinin Mahkeme Kararı

ile Kendiliğinden Doğan Hak Yoksunluklarına Etkisi 

78

1. Mahkeme Kararı ile Kendiliğinden Doğan Hak

Yoksunluklarında Yaşın Etkisi 

80

1. Hapis Cezası ile Sonuçlanan Mahkûmiyet Kararının Verilmiş

Olması 

82

3. Mahkeme Kararı ile Kendiliğinden Doğan Hak Yoksunluklarının Süresi 

85

1. Ertelemenin Uygulanmadığı Hapis Cezasında Süre 

85

1. Uzun süreli Ertelenmiş Hapis Cezasında Süre 

87

III. MAHKEME KARARI SONUCU KENDİLİĞİNDEN DOĞAN HAK

YOKSUNLUKLARI 

88

1. Kamu Görevinin Üstlenilmesinden Yoksunluk 

88

1. Kamu Görevlisi Kavramı 

89

1. Anayasa Hukuku Açısında Kamu Görevlisi 

89

1. İdare Hukuku Açısından Kamu Görevlisi Kavramı 

90

aaa. Geniş Anlamda Kamu Görevlisi 

91

bbb. Dar Anlamda Kamu Görevlileri 

93

ccc. Diğer Kamu Görevlileri Kavramı 

94

1. Türk Ceza Hukukunda Kamu Görevlisi Kavramı 

96

aaa. Kamusal Faaliyet Kavramı 

97

bbb. Kamusal Faaliyete Katılma 

99

1. Sürekli, Süreli veya Geçici olarak Kamu Görevinin Üstlenilmesinden

Yoksun Bırakılma 

100

1. Hak Yoksunluklarının 657 Sayılı Devlet Memurları Kanunu

Kapsamındaki Kamu Görevlilerine Yansıması. 

101

aaa. Memuriyete Engel Olmayan Mahkûmiyet 

106

aaaa. Memuriyete Engel Olmayan Taksirli Suçlardan

Kaynaklanan Mahkûmiyet 

106

bbbb. Adli Para Cezaları 

108

cccc. Bir Yılı Geçmeyen Hapis Cezaları 

110

bbb. Memuriyete Kesin Engel Olan Suçlar 

111

aaaa. Devlet Memurları Kanunu’nun 48/A–5

maddesinde Sayılan Suçlardan Mahkûmiyetin

Bulunmaması 

111

bbbb. Bir Yıl veya Daha Fazla Süreli Hapis Cezasından

Mahkûmiyetin Bulunması 

113

1. Hak Yoksunluklarının milletvekilliği Üzerindeki Etkisi 

114

aaa. Taksirli Suçlar Hariç, Toplam Bir Yıl veya Daha Fazla

Hapis veya Süresi Ne Olursa Olsun Ağır Hapis Cezasına

Hüküm Giymiş Olanlar 

117

bbb. Belli Suçlardan Hüküm Giymiş Olma Durumu ve Affa

Uğramış Olsalar Bile Kavramı 

120

ccc. Yasama Dokunulmazlığının Suçlar Açısından İstisnaları 

127

aaaa. Ağır Cezayı Gerektiren Suçüstü Hali 

128

bbbb. Anayasanın 14. Maddesinde Öngörülen

Durumlar 

129

ddd. Milletvekilliği Görevi Sürerken Oluşan Durum 

131

eee. Milletvekili Adaylarının Durumu 

137

fff. Hak Yoksunluklarının Yerel Yöneticilere Etkisi 

138

2. Seçme ve Seçilme Ehliyetinden Yoksunluk 

148

3. Velayet Hakkından, Vesayet ve Kayyımlığa Ait Bir Hizmette

Bulunmaktan Yoksunluk 

163

1. Velayet Hakkından Yoksunluğun Yansımaları 

167

1. Vesayete Ait Bir Hizmetten Yoksunluğun Yansımaları 

169

1. Kayyımlığa Ait Bir Hizmetten Yoksunluğun Yansımaları 

171

4. Vakıf, Dernek, Sendika, Şirket, Kooperatif ve Siyasi Parti Tüzel

Kişilerinin Yöneticisi ve Denetçisi Olmaktan Yoksunluk 

172

1. Vakıf Yöneticisi ve Denetçisi Olmaktan Yoksunluk 

173

1. Dernek Yöneticisi ve Denetçisi Olmaktan Yoksunluk 

176

1. Sendika Yöneticisi ve Denetçisi Olmaktan Yoksunluk 

178

1. Şirket Yöneticisi ve Denetçisi Olmaktan Yoksunluk 

180

1. Kooperatif Yöneticisi ve Denetçisi Olmaktan Yoksunluk 

183

1. Siyasi Parti Yöneticisi ve Denetçisi Olmaktan Yoksunluk 

185

1. Bir Kamu Kurumunun veya Kamu Kurumu Niteliğindeki Meslek

Kuruluşunun İznine Tabi Bir Meslek veya Sanatı, Kendi

Sorumluluğu Altında Serbest Meslek Erbabı veya Tacir Olarak İcra

Etmekten Men Bağlamında Hak Yoksunluğu 

186

1. HAK VE YETKİNİN KÖTÜYE KULLANILMASI SURETİYLE İŞLENEN SUÇ

NETİCESİNDE CEZANIN İNFAZINDAN SONRA ORTAYA ÇIKAN HAK

YOKSUNLUKLARI 

192

1. Genel Olarak 

192

2. Cezanın İnfazından Sonra Ortaya Çıkan Hak Yoksunluklarının Oluşma

Koşulları 

197

1. Hak Yoksunluğu Kararı Verilmesi İçin Kasten İşlenmiş Bir Suç Koşulu 

197

1. Hak Yoksunluğu Kararı Verilmesi İçin Hapis veya Adli Para Cezasına

Mahkûmiyet Koşulu 

197

1. Suçun TCK 53/1. Maddesinde Sayılan Hak ve Yetkilerden Birisinin

Kötüye Kullanmak Suretiyle İşlenmesi 

200

1. Hak Yoksunluğu İçin Hâkim Kararının Gerekliliği 

201

1. Cezanın İnfazından Sonra Ortaya Çıkan Hak Yoksunluğunun Süresi 

205

1. HÂKİMİN TAKDİRİNE BAĞLI OLARAK TAKSİRLİ SUÇLAR NEDENİYLE

HÜKMEDİLEBİLEN HAK YOKSUNLUKLARI 

207

1. Genel Olarak 

207

2. Taksirli Suçlar Nedeniyle Uygulanabilecek Hak Yoksunluklarının

Nitelikleri 

215

1. Sürücü Belgesinin Geri Alınması 

215

1. Özel Kanunlardaki Sürücü Belgesinin Geri Alınması 

218

1. Meslek ve Sanatın İcrasının Yasaklanması 

223

1. Hâkimin Takdirine Bağlı Olarak Taksirli Suçlar Nedeniyle

Hükmedilebilen Hak Yoksunluklarının Uygulanma Şartları 

224

1. Hâkimin Takdirine Bağlı Olarak Taksirli Suçlar Nedeniyle

Hükmedilebilen Hak Yoksunluklarının Süresi ve Başlaması 

227

1. Hâkimin Takdirine Bağlı Olarak Taksirli Suçlar Nedeniyle

Hükmedilebilen Adli Para Cezasında Hak Yoksunluklarının Süresi 

231

1. HAK YOKSUNLUKLARININ CEZA HUKUKUNUN TEMEL KURUMLARI

KARŞISINDAKİ DURUMU 

232

1. Hak Yoksunluğunun Mahsup Edilecek Süreler Karşısında Durumu 

232

2. Ölümün Hak Yoksunluğuna Etkisi 

233

3. Hak Yoksunluklarının Zamanaşımı Karşısında Durumu 

234

4. Hak Yoksunluklarının Af Kurumu Karşısındaki Durumu 

234

5. Hak Yoksunluklarının, Denetimli Serbestlik, Koşullu Salıverme ve Hapis

Cezasının İnfazının Ertelenmesi Karşında Durumu 

240

6. Hükmün Açıklanmasının Geri Bırakılmasının Hak Yoksunlukları

Üzerindeki Etkisi 

248

7. Sanığın Yaşının Hak Yoksunluğuna Etkisi 

256

8. Hak Yoksunluklarının Kusurluluğu Etkileyen Nedenler Karşısında

Durumu 

258

1. Yaş Küçüklüklerinin Hak Yoksunlukları Karşında Durumu 

258

1. On İki Yaşını Doldurmamış Çocuklar 

258

1. 12 Yaşını Doldurmuş 15 Yaşını Doldurmamış Çocuklar 

259

1. 15 Yaşını Doldurmuş 18 Yaşını Doldurmamış Çocuklar 

259

1. Sağır ve Dilsizlerde Hak Yoksunluklarının Durumu 

260

1. Akıl Hastalarında Hak Yoksunluklarının Durumu 

261

1. Suçun Özel Görünüş Şekilleri Karşısında Hak Yoksunluklarının

Durumu 

262

1. Teşebbüs 

262

1. İştirak 

262

1. İçtima 

264

1. Cezaların İçtimaı ve Hak Yoksunlukları 

264

ÜÇÜNCÜ BÖLÜM

BELLİ HAKLARDAN YOKSUNLUK KARARLARININ YERİNE GETİRİLME FONKSİYONU

1. HAK YOKSUNLUKLARININ ADLİ SİCİLE KAYDEDİLMESİ VE İNFAZA

YANSIMASI 

267

1. Genel Olarak 

267

2. Adli Sicile Kaydedilen Hak Yoksunluklarının Kamu görevlileri ve Kamu

Görevlisi Adaylarına Yansıması 

274

1. Kamu Görevlisi Adaylarına Yansıması 

274

1. Kamu Görevini Yürütenlere Yansıması 

274

1. Hak Yoksunluklarının TBMM Üyeliğine Yansıması 

275

1. Milletvekili Adaylarının Durumu 

276

1. Milletvekillerinin Görevleri Devamı Sırasındaki Durumları 

280

1. Seçme ve Seçilme Ehliyetinden Yoksunluk Kararlarının İnfazı 

289

1. Seçme Ehliyetinden Yoksunluk Kararının İnfazı 

289

1. Seçilme Ehliyetinden Yoksunluk Karanın İnfazının Özellikleri 

292

aaa. Seçime Girecek Adayların Durumu 

292

bbb. Görevdekilerin Durumu 

295

1. Velayet Hakkından, Vesayet veya Kayyımlığa Ait Bir Hizmette

Bulunmaktan Yoksunluk Kararının İnfazının Özellikleri 

303

1. Vakıf, Dernek, Sendika, Şirket, Kooperatif ve Siyasi Parti Tüzel

Kişilerinin Yöneticisi ve Denetçisi Olmaktan Yoksunluk Kararının

İnfazının Özellikleri 

304

1. Bir Kamu Kurumunun veya Kamu Kurumu Niteliğindeki Meslek

Kuruluşunun İznine Tabi Bir Meslek veya Sanatı, Kendi

Sorumluluğu Altında Serbest Meslek Erbabı veya Tacir Olarak İcra

Etmekten Yoksunluk Kararının İnfazının Özellikleri 

305

1. TCK 53/1. Maddesinde Yer Alan Hak ve Yetkilerden Birinin Kötüye

Kullanılması Suretiyle Suçun İşlenmesi Sonucu Doğan Hak

Yoksunluklarının İnfazının Özellikleri 

307

1. Belli Bir Meslek veya Sanatın ya da Trafik Düzeninin Gerektirdiği

Dikkat ve Özen Yükümlülüğüne Aykırılık Dolayısıyla İşlenen Taksirli

Suçlar Nedeniyle Öngörülen Hak Yoksunluklarının İnfazının

Özellikleri 

312

1. ADLİ SİCİL VE ARŞİV KAYITLARININ SİLİNMESİ KOŞULLARI BAĞLAMINDA

HAK YOKSUNLUKLARININ ADLİ SİCİLDEN SİLİNMELERİ 

316

III. YABANCI ÜLKE CEZA MAHKEMELERİNCE VERİLMİŞ MAHKÛMİYET

KARARLARININ HAK YOKSUNLUKLARI BAKIMINDAN TÜRK

HUKUKUNDAKİ UYGULAMA DEĞERİ VE KOŞULLARI 

323

1. Genel Olarak 

323

2. Yabancı Mahkeme Tarafından Verilmiş Hak Yoksunluklarının

Uygulanabilme Koşulları 

324

1. Yabancı Mahkeme Tarafından Verilmiş Bir Kararın Bulunması 

324

1. Yabancı Mahkeme Tarafından Verilmiş Kararın Türk Hukuku

Bakımından Bir Hak Yoksunluğu Gerektirmesi 

325

1. Cumhuriyet Savcısının Talepte Bulunması 

325

3. Yabancı Mahkeme Kararlarının Adli Sicile Kaydı ve Yansımaları 

326

1. İlgili Ülkenin Bildirimde Bulunması 

327

1. Bildirimin Değerlendirilme Şekli ve Yetkili Makam 

328

1. YASAKLANMIŞ HAKLARIN GERÎ VERİLMESİNİN HAK YOKSUNLUKLARI

ÜZERİNDEKİ ETKİSİ 

329

1. Genel Olarak 

329

2. Yasaklanmış Hakların Geri Verilmesi Kurumunun Anlamı 

333

3. Yasaklanmış Hakların Geri Verilmesi Kurumunun Hukuki Niteliği 

335

4. Yasaklanmış Hakların Geri Verilmesi Kurumunun Konusu ve Uygulama

Şartları 

335

1. Yasaklanmış Hakların Geri Verilmesi Kurumunun Konusu 

335

1. Yasaklanmış Hakların Geri Gerilmesinin Talep Etme Şartları 

348

1. Cezanın İnfaz Edilmiş Olma Koşulu 

348

1. Cezanın İnfazına Hukuki Bir Nedenle Son Verilmiş Olmasının

Yasaklanmış Hakların geri Verilmesine Etkisi 

351

1. Deneme Süresi ve Deneme Süresinin Suç İşlenmeden İyi Hal ile

Geçirilmesi Kriteri 

354

1. Deneme Süresi 

354

1. Suç İşlememek ve Hayatını İyi Halli Olarak Sürdürmek Kriteri 

356

1. Yasaklanmış Hakların Geri Verilmesinde Usul 

360

1. Yasaklanmış Hakların Geri Verilmesinde Talep Koşulu 

360

1. Yasaklanmış Hakların Talep Edileceği Yetkili Mahkeme 

361

5. Yasaklanmış Hakların Geri Verilmesi Kararının Hukuki Yansımaları 

366

1. Yasaklanmış Hakların Geri Verilmesinin Kaybedilen Haklar

Üzerindeki Etkisi 

366

1. Yasaklanmış Hakların Geri Verilmesinin Adli Sicile Yansıması 

371

KAYNAKLAR 

373