Türk Vergi Sisteminde İzaha Davet Uygulaması

Prof.Dr. Fazıl Aydın

İÇİNDEKİLER

İlksöz
Kısaltmalar
Tablolar

Bölüm 1: Kamu Maliyesi Teorisi Açısından İzaha Davet Uygulaması
1. Vergi Politikası ve İzaha Davet Uygulaması
2. İzaha Davet Uygulamasının Tarihsel Süreci
3. İzaha Davet Uygulamasının Gerekçesi
 3.1. Vergi Usul Kanununun Mülga 370’inci Maddesinde Düzenlenen İzaha Davet Uygulamasının Kanun Gerekçesi
 3.2. 519 Sıra No’lu Vergi Usul Kanunu Genel Tebliğinde Yer Alan İzaha Davet Uygulamasının Gerekçesi
4. İzaha Davet Uygulamasının Amacı
5. Gönüllü Uyum Açısından İzaha Davet Uygulaması
6. İzaha Davet Uygulamasının Devlet ve Mükellef Açısından Yararları
 6.1. Mükellef Açısından İzaha Davet Uygulamasının Yararları
 6.2. Devlet Açısından İzaha Davet Uygulamasının Yararları

Bölüm 2: İzaha Davet Uygulaması
1. İzaha Davet Uygulamasının Genel Çerçevesi
2. İzaha Davet Uygulamasının Kapsamı
 2.1. 482 Sıra Numaralı Vergi Usul Kanunu Genel Tebliği Çerçevesinde İzaha Davetin Kapsamı
 2.2. 519 Sıra Numaralı Vergi Usul Kanunu Genel Tebliği Çerçevesinde İzaha Davetin Kapsamı
 2.3. İzaha Davet Süreci Kapsamında Olmayan Durumlar
3. İzaha Davet Uygulaması ile İlgili Yasal Düzenlemeler
 3.1. Vergi Usul Kanunu’nda Yer Alan Düzenleme
 3.2. 482 Sıra No.lu Vergi Usul Kanunu Genel Tebliği
 3.3. 519 Sıra No.lu Vergi Usul Kanunu Genel Tebliği
 3.4. 326 Seri No.lu Gelir Vergisi Genel Tebliği
 3.5. Gelir İdaresi Başkanlığı Düzenlemeleri
 3.6. Vergi Denetim Kurulu Başkanlığı Düzenlemeleri
  3.6.1. Vergi Denetim Kurulu Başkanlığı İzah Değerlendirme Komisyonlarının Oluşturulması ile Çalışma Usul ve Esaslarına İlişkin Yönerge (07.03.2018 tarihli)
  3.6.2. Vergi Denetim Kurulu Başkanlığı Ön Tespit ve İzah Değerlendirme Komisyonlarının Oluşturulması ile Çalışma Usul ve Esaslarına İlişkin Yönerge (28.10.2024 tarih ve 1168 sayılı)
  3.6.3. Vergi Denetim Kurulu Başkanlığı 2024/1 Sıra No.lu “Ön Tespit ve İzah Değerlendirme Komisyonları Çalışma Usul ve Esasları Genelgesi (27.12.2024 tarih ve 15428 sayılı)
  3.6.4. Vergi Denetim Kurulu Başkanlığı Ön Tespit ve İzah Değerlendirme Komisyonlarının Çalışmalarına İlişkin Rehber
  3.6.5. Vergi Denetim Kurulu Başkanlığı İzaha Davet Müessesesine Yönelik Genel Yazı (26.11.2025 tarih ve E-55935724-010.06-18525 sayılı)
4. İzaha Davet Uygulamasında Ön Tespit
 4.1. Kavramsal Olarak Ön Tespit
 4.2. İzaha Davet Uygulamasında Ön Tespitin Koşulları
  4.2.1. Vergi İncelemesine Başlanılmamış veya Takdir Komisyonuna Sevk İşleminin Yapılmamış Olması
  4.2.2. Mükellef ile İlgili Yapılan Tespit Hakkında İhbarda Bulunulmamış Olması
 4.3. Ön Tespite Konu Olan Tespitlerin Ön Tespit ve İzaha Davet Komisyonlarına Sevk Edilmesi
  4.3.1. Ön Tespite İlişkin Konuların Gelir İdaresi Başkanlığı Ön Tespit ve İzaha Davet Komisyonlarına Sevk Edilmesi
   4.3.1.1. Ön Tespite İlişkin Konuların Komisyona İntikali
   4.3.1.2. Ön Tespitin Yapılması
  4.3.2. Ön Tespite İlişkin Konuların Vergi Denetim Kurulu Başkanlığı Ön Tespit ve İzaha Davet Komisyonlarına Sevk Edilmesi
5. Ön Tespit ve İzah Değerlendirme Komisyonu (İZDK)
 5.1. Gelir İdaresi Başkanlığı Ön Tespit ve İzah Değerlendirme Komisyonu (GİB İZDK)
 5.2. Vergi Denetim Kurulu Başkanlığı Ön Tespit ve İzah Değerlendirme Komisyonu (VDK İZDK)
  5.2.1. Vergi Denetim Kurulu Başkanlığı Kurul Başkanlığı Ön Tespit ve İzah Değerlendirme Komisyonu (VDK İZDK)
  5.2.2. Vergi Denetim Kurulu Başkanlığı Daire Başkanlıkları Ön Tespit ve İzah Değerlendirme Komisyonu (VDK İZDK)
 5.3. Ön Tespit ve İzah Değerlendirme Komisyonunun Görev ve Yetkileri
  5.3.1. Gelir İdaresi Başkanlığı Ön Tespit ve İzah Değerlendirme Komisyonu (GİB İZDK) Görev ve Yetkileri
   5.3.1.1. Gelir İdaresi Başkanlığı Ön Tespit ve İzah Değerlendirme Komisyonu (GİB İZDK) Sekretarya Hizmetleri
   5.3.1.2. Gelir İdaresi Başkanlığı Ön Tespit ve İzah Değerlendirme Komisyonu (GİB İZDK) İşlemleri
  5.3.2. Vergi Denetim Kurulu Başkanlığı Ön Tespit ve İzah Değerlendirme Komisyonu (VDK İZDK) Görev ve Yetkileri
  5.3.3. Vergi Denetim Kurulu Başkanlığı Ön Tespit ve İzah Değerlendirme Komisyonu (VDK İZDK) Üyelerinin Yetkileri
6. İzaha Davet Uygulamasında Süreler
7. İzaha Davet Uygulaması Süreci
 7.1. İzaha Davet Uygulamasının Gelir İdaresi Başkanlığı Ön Tespit ve İzah Değerlendirme Komisyonu (GİB İZDK) Süreci
 7.2. İzaha Davet Uygulamasının Vergi Denetim Kurulu Başkanlığı Ön Tespit ve İzah Değerlendirme Komisyonu (VDK İZDK) Süreci
8. Sahte veya Muhteviyatı İtibarıyla Yanıltıcı Belge Kullanma Fiili Kapsamında İzaha Davet Uygulaması
 8.1. Sahte veya Muhteviyatı İtibarıyla Yanıltıcı Belge Kullanma Fiili Kapsamında İzaha Davet Uygulamasının Genel Çerçevesi
 8.2. Sahte veya Muhteviyatı İtibarıyla Yanıltıcı Belge Kullanma Fiili Kapsamında İzaha Davet Uygulamasının Kapsamı
 8.3. Kaçakçılık Fiilleri ile Verginin Ziyaa Uğratılmış Olması Durumunda Haklarında Ön Tespit Yapılan Mükelleflerin İzaha Davet Uygulamasından Yararlanma Koşulları
  8.3.1. Sahte veya Muhteviyatı İtibarıyla Yanıltıcı Belge Toplam Tutarının İlgili Haddi Aşmaması Koşulu
  8.3.2. Mal ve Hizmet Alışlarının %5’inin Aşılmaması Koşulu
 8.4. Kaçakçılık Fiilleri ile Verginin Ziyaa Uğratılmış Olması Durumunda Haklarında Ön Tespit Yapılan Mükelleflerin İzaha Davet Uygulamasında Diğer Hususlar
  8.4.1. İlgili Had ile Mal ve Hizmet Alışlarının %5’inin Aşılması Durumu
  8.4.2. Ön Tespitlere İlişkin Tutarların Birlikte Değerlendirilmesi
  8.4.3. Ön Tespit Şartlarının Her Yıl İçin Ayrı Ayrı Değerlendirilmesi
  8.4.5. Toplam Mal ve Hizmet Alışları ya da SMİYB Toplam Tutarının Net Olarak Tespit Edilememesi
 8.5. SMİYB Çerçevesinde KDV Mükellefiyeti Bulunan ve Bulunmayanlar Açısından İzaha Davet Uygulaması
  8.5.1. KDV Mükellefleri Açısından Toplam Mal ve Hizmet Alışlarının Belirlenmesi
  8.5.2. KDV Mükellefiyeti Bulunmayanlarda Toplam Mal ve Hizmet Alışlarının Belirlenmesi
 8.6. Sahte veya Muhteviyatı İtibarıyla Yanıltıcı Belge Ön Tespit Yazısının İçeriği
 8.7. SMİYB Ön Tespit Yazısının Tebliği Üzerine Beyanname Verilmesi ve Ödemede Bulunulması Halinde Yapılacak İşlemler
9. İzaha Davet Uygulamasının Sonuçları
 9.1. İzaha Davet Uygulamasının Sonuçlarının Genel Görünümü
 9.2. İzaha Davet Uygulaması Sonuçlarının Çerçevesi
  9.2.1. İzahın Değerlendirilmesi Sonucu Vergi Ziyaına Neden Olunmadığının Tespit Edilmesi Sonucu
  9.2.2. İzahın Değerlendirilmesi Sonucu Vergi Ziyaına Neden Olunduğunun Tespit Edilmesi Sonucu
  9.2.3. Mükellefin İzahta Bulunmaması Sonucu
  9.2.4. Mükellefler Tarafından İzaha Davet Kapsamında Verilen Beyannamelere İlişkin Yapılan İşlemlerin Sonuçları
  9.2.5. İndirimli Ceza Koşullarını Taşımayanların Vereceği Beyanname Açısından Ceza Uygulaması Sonucu
  9.2.6. Kaçakçılık Fiilleri ile Verginin Ziyaa Uğratılmış Olması Durumunda Haklarında Ön Tespit Yapılan Mükelleflerin İzaha Davet Sonuçları
  9.2.7. Verilen Beyannameler Üzerine Tahakkuk Eden Verginin Mükellefler Tarafından Süresinde Ödenmemesi Durumunun Sonuçları
  9.2.8. Tarhiyat Sonrası Uzlaşma Başvurusu Sonucu
  9.2.9. Cezada İndirim Uygulaması Sonucu (Vergi Usul Kanunu Madde 376)
  9.2.10. Pişmanlık Uygulaması Sonucu (Vergi Usul Kanunu Madde 371)
10. Ön Tespit ve İzaha Davet Komisyonu Kararları
 10.1. Ön Tespit ve İzaha Davet Komisyonu Karar Türleri
 10.2. Ön Tespit ve İzaha Davet Komisyonu Kararlarının Kapsamı
  10.2.1. İzahın Komisyonca Yeterli Bulunduğu Kararı (Karar 1)
  10.2.2. İzahta Bulunulmadığı/İzahın Komisyonca Yeterli Bulunmadığı Kararı (Karar 2)
  10.2.3. Vergi Usul Kanununun 370’inci maddesinde Yer Alan Şartların Yerine Getirildiği Kararı (Karar 3)
  10.2.4. Muhatabın İzahının Verginin Ziyaa Uğratıldığı Yönünde Olduğu Kararı (Karar 4)
  10.2.5. İlgili Birime Gönderme Kararı (Karar 5)
11. İzaha Davet Edilen Mükellefler Tarafından Yapılacak İşlemler

Bölüm 3: İzaha Davet Uygulamasının Sayısal Değerlendirmesi
1. İzaha Davet Uygulamasının Sayısal Değerlendirmesi
2. Gelir İdaresi Başkanlığı’nın İzaha Davet Uygulamasına İlişkin Sayısal Verilerinin Değerlendirilmesi
3. Vergi Denetim Kurulu Başkanlığı’nın İzaha Davet Uygulamasına İlişkin Sayısal Verilerinin Değerlendirilmesi
 3.1. Vergi Denetim Kurulu İhbar ve İnceleme Taleplerini Değerlendirme Komisyonu (İİTDK) Tarafından Mükellef Bazlı Karar ile İnceleme Talepli Olarak Vergi Denetim Kurulu Ön Tespit ve İzah Değerlendirme Komisyonuna Yapılan Sevk İşlemlerine İlişkin Sayısal Verilerinin Değerlendirilmesi
 3.2. Vergi Denetim Kurulu Başkanlığı’nın İzaha Davet İşlemlerine İlişkin Sayısal Verilerin Değerlendirilmesi
  3.2.1. Vergi Usul Kanunu 370/a Maddesi Kaynaklı İzaha Davet İşlemlerine İlişkin Sayısal Verilerin Değerlendirilmesi
  3.2.2. Vergi Usul Kanunu 370/b Maddesi Kaynaklı İzaha Davet İşlemlerine İlişkin Sayısal Verilerin Değerlendirilmesi
4. Vergi Denetim Kurulu Başkanlığı Denetim Sonuçları İçinde İzaha Davet Uygulamasının Sayısal Sonuçlarının Değerlendirilmesi

Bölüm 4: İzaha Davet Uygulamasına Yönelik Uygulama Önerisi
1. Vergi Denetim Kurulu Başkanlığı İzaha Davet Uygulamasının Sayısal Veriler Çerçevesinde Değerlendirilmesi
2. İzaha Davet Müessesesi Uygulamasının Genişletilmesine İlişkin Önerinin İçeriği

Bölüm 5: İzaha Davet Uygulamasında Özellikli Konular
1. İzaha Davet Uygulamasında Özellikli Konular
2. İzaha Davet Uygulamasında İhtirazi Kayıt ile Beyanname Verilmesi
 2.1. İzaha Davet Sonucunda İhtirazi Kayıt Şerhi ile Beyanname Verilebileceği Görüşü
 2.2. İzaha Davet Sonucunda İhtirazi Kayıt Şerhi ile Beyanname Verilemeyeceği Görüşü
3. İzaha Davet Uygulaması ve Vergiye Uyumlu Mükellef İndirimi
4. İzaha Davet Uygulaması ve Mali Tatil

Bölüm 6: İzaha Davet Uygulamasına Özet Olarak Genel Bakış
1. İzaha Davet Uygulaması Tanımı
2. İzaha Davet Uygulaması Kapsamı
3. SMİYB Ön Tespit Yazısı ve İzaha Davet Yazısı
4. İzaha Davet Uygulamasında İzah Dilekçesine Eklenecek Olan Belgeler
5. İzaha Davet Uygulamasında Süreler
6. İzaha Davet Uygulamasında İndirimli Ceza
7. İzaha Davet Uygulamasında Mükellef İzahının Kabul Edilmesi
8. İzaha Davet Uygulamasında Mükellef İzahının Yeterli Bulunmaması
9. İzaha Davet Uygulaması Kapsamında Beyanname Verilmesi
10. İzaha Davet Uygulaması Kapsamında Düzeltme Beyannamesi Verilmesi Durumunda İzah Zammı
11. İzaha Davet Uygulaması Kapsamında İzahta Bulunulmaması
12. İzaha Davet Uygulaması ve Uzlaşma
13. İzaha Davet Uygulaması ve Pişmanlık
14. İzaha Davet Uygulamasında Sürecin İşleyişi
15. İzaha Davet Uygulamasında Mükellef Açısından Avantajlar