Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi Bağlamında Olağanüstü Hallerde Ceza Hukuku Güvenceleri

Dr. Gizem Kübra Özem Aykutalp

İÇİNDEKİLER

ÖNSÖZ
KISALTMALAR LİSTESİ
GİRİŞ

BİRİNCİ BÖLÜM
OLAĞANÜSTÜ HAL KAVRAMI, TEORİLERİ, TARİHSEL GELİŞİMİ İLE KARŞILAŞTIRMALI VE ULUSLARARASI HUKUKTA OLAĞANÜSTÜ HAL
I. Olağanüstü Hal Kavramı
II. Olağanüstü Hal Teorileri
A. Zaruret Hakkı Teorisi
B. Siyasi Teori
C. Anayasa Geleneği Teorisi
D. Meşru Müdafaa Teorisi
III. Olağanüstü Halin Tarihsel Gelişimi
A. Mukayeseli Hukuk
B. Türk Hukuku
1. 1876 Kanuni Esasi Dönemi
2. 1921 Anayasası Dönemi
3. 1924 Anayasası Dönemi
4. 1961 Anayasası Dönemi
IV. 1982 Anayasasına Göre Olağanüstü Hal
A. Genel Olarak
1. Anayasa’nın İlk Şekline Göre Olağanüstü Hal
2. 2017 Anayasa Değişikliği Sonrası Olağanüstü Hal
C. Olağanüstü Hal İlan Sebepleri
1. Savaş veya Savaşı Gerektirecek Bir Durum
2. Seferberlik
3. Ayaklanma
4. Kalkışma
5. Şiddet Hareketleri
6. Tabii Afet
7. Tehlikeli Salgın Hastalık
8. Ağır Ekonomik Bunalım
D. Olağanüstü Halin İlanı
E. Olağanüstü Halin Uygulanması
F. Olağanüstü Halin Sona Ermesi
G. Olağanüstü Halin Yargısal Denetimi
V. Karşılaştırmalı Hukukta Olağanüstü Hal ve Olağanüstü Hale İkame Müesseseler
A. Fransa
B. Amerika Birleşik Devletleri
C. İngiltere
D. Almanya
VI. Uluslararası Sözleşmelerde Olağanüstü Hal
A. Medeni ve Siyasi Haklara İlişkin Uluslararası Sözleşme
B. Amerikan İnsan Hakları Sözleşmesi
C. Avrupa Sosyal Şartı

İKİNCİ BÖLÜM
AVRUPA İNSAN HAKLARI SÖZLEŞMESİ ÇERÇEVESİNDE OLAĞANÜSTÜ HALLERDE CEZA HUKUKU GÜVENCELERİNİN SINIRLANDIRILMASI
I. Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi’ne Göre Olağanüstü Hal
A. Olağanüstü Hallerde Yükümlülükleri Askıya Almanın Koşulları
1. Olağanüstü Halin Varlığı
a. Savaş
b. Genel Tehlike
2. Ölçülülük İlkesi
3. Uluslararası Hukuktan Doğan Yükümlülüklere Ters Düşmeme
4. Dokunulmaz Haklar
B. Olağanüstü Hal İlan Usulü
II. Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi'nin Olağanüstü Hale İlişkin Belirlediği Ölçütler
A. Esasa İlişkin Ölçütler
1. Ulusun Yaşamını Tehdit Eden Genel Bir Kamusal Tehlike Ölçütü
a. Ulusun Varlığını Tehdit Eden Genel Tehlike Kavramının Tanımı
b. Genel Bir Kamusal Tehlikenin Taraf Devletçe Takdir Edilmesi
c. Taraf Devletin Tehlikenin Tespitinde Takdir Yetkisinin Sınırlı Oluşu
2. Olağanüstü Hal Uygulamasında Alınan Önlemlerin Durumun Gerekleriyle Ölçülü Olması Ölçütü
3. Uluslararası Hukuktan Doğan Diğer Yükümlülüklere Ters Düşmeme Ölçütü
B. Usule İlişkin Ölçütler
C. Olağanüstü Hallerde İç Hukuk Yollarının Tüketilmesi Ölçütü
III. Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi’ne Göre Olağanüstü Hallerde Ceza Hukuku Güvencelerinin Sınırlandırılması
A. Kanunilik İlkesi
B. Kişi Özgürlüğü ve Güvenliği Hakkı
1. Genel Olarak
a. Kanunilik
b. Özgürlüğü Sınırlama Nedenlerinden Birinin Varlığı
c. Ölçülülük
2. Gözaltı-Derhal Hakim Önüne Çıkarılma Hakkı
3. Tutuklama
4. Mahkemeye Başvurma Hakkı
C. Adil Yargılanma Hakkı
1. Mahkemeye Erişim Hakkı
2. Kanunla Kurulmuş Bağımsız ve Tarafsız Yargı Yerinde Yargılanma Hakkı
3. Makul Sürede Yargılanma Hakkı
4. Hakkaniyete Uygun Yargılanma Hakkı
a. Silahların Eşitliği ve Çelişmeli Yargılama İlkesi
b. Delillerin Kabulü ve Değerlendirilmesi
c. Yargılamaya Etkili Katılma (Duruşmada Bulunma) Hakkı
d. Gerekçeli Karar Hakkı
5. Aleni Yargılama ve Aleni Karar Hakkı
6. Masumiyet Karinesi
7. Asgari Şüpheli/Sanık Hakları
a. İsnat Edilen Suçu Öğrenme Hakkı
b. Savunma İçin Yeterli Zaman ve Kolaylıklara Sahip Olma Hakkı
c. Bizzat, Müdafi Vasıtasıyla veya Adli Yardımla Savunma Hakkı
d. Tanık Dinletme ve Tanık Sorgulama Hakkı
e. Tercümandan Ücretsiz Yararlanma Hakkı
IV. Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi’nin Olağanüstü Hale İlişkin Belirlediği Ölçütlerin Türk Hukuku'na Etkisi
A. Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesinin Türk Hukukundaki Yeri
B. Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi'nin Doğrudan Uygulanabilirliği

ÜÇÜNCÜ BÖLÜM
TÜRK HUKUKUNDA OLAĞANÜSTÜ HALLERDE CEZA HUKUKU GÜVENCELERİ VE BUNLARIN UYGULANABİLİRLİĞİ
I. Anayasanın Olağanüstü Hallerde Temel Hak ve Özgürlükleri Sınırlama Rejimi
A. Genel Olarak
B. Mevcut Düzenleme
II. Anayasa Mahkemesi'ne Göre Olağanüstü Hal
A. Genel Olarak
B. Anayasa Mahkemesi’nin Olağanüstü Hale İlişkin Belirlediği Ölçütler
1. 1961 Anayasası Dönemi
2. 1982 Anayasası Dönemi
a. Norm Denetimi
b. Bireysel Başvuru
III. Olağanüstü Hallerde Ceza Hukuku Güvencelerinin Sınırlandırılması
A. Kanunilik İlkesi
1. Genel Olarak
2. İdarenin Düzenleyici İşlemleriyle Suç ve Ceza Konulması Yasağı
3. Olağanüstü Hal Cumhurbaşkanlığı Kararnameleri
a. Genel Olarak
b. Mevcut Düzenleme
c. Olağanüstü Hal Cumhurbaşkanlığı Kararnamelerinin Unsurları
aa. Yetki Unsuru
bb. Sebep Unsuru
cc. Şekil Unsuru
dd. Konu Unsuru
ee. Süre Unsuru
ff. Yer Unsuru
4. Olağanüstü Hal Cumhurbaşkanlığı Kararnamelerinin Yargısal Denetimi
B. Kişi Özgürlüğü ve Güvenliği Hakkı
1. Gözaltı-Derhal Hakim Önüne Çıkarılma Hakkı
a. Gözaltı Süreleri
b. Anayasa Mahkemesi’nin Olağanüstü Halde Gözaltı Koruma Tedbirine-Derhal Hakim Önüne Çıkarılmaya İlişkin Yaklaşımı
aa. Norm Denetim
bb. Bireysel Başvuru
2. Tutuklama
a. Olağanüstü Halde Tutuklama Koruma Tedbirinin Şartları ve Anayasa Mahkemesi’nin İnceleme Methodları
b. Tutukluluk Süreleri
3. Mahkemeye Başvurma Hakkı
C. Adil Yargılanma Hakkı
1. Mahkemeye Erişim Hakkı
2. Kanunla Kurulmuş Bağımsız ve Tarafsız Yargı Yerinde Yargılanma Hakkı
3. Makul Sürede Yargılanma Hakkı
4. Hakkaniyete Uygun Yargılanma Hakkı
a. Silahların Eşitliği ve Çelişmeli Yargılama İlkesi
b. Delillerin Kabulü ve Değerlendirilmesi
c. Yargılamaya Etkili Katılma (Duruşmada Bulunma) Hakkı
d. Gerekçeli Karar Hakkı
5. Aleni Yargılama ve Aleni Karar Hakkı
6. Masumiyet Karinesi
7. Asgari Şüpheli/Sanık Hakları
a. İsnat Edilen Suçu Öğrenme Hakkı
b. Savunma İçin Yeterli Zaman ve Kolaylıklara Sahip Olma
c. Bizzat, Müdafi Vasıtasıyla veya Adli Yardımla Savunma Hakkı
d. Tanık Dinletme ve Tanık Sorgulama Hakkı
e. Tercümandan Ücretsiz Yararlanma Hakkı
IV. Covid-19 Salgını Nedeniyle Alınan Olağanüstü Tedbirlerin Değerlendirilmesi