Deniz Ticareti Hukuku

Prof. Dr. Hacı Kara

DÖRDÜNCÜ BASKIYA ÖNSÖZ V

ÜÇÜNCÜ BASKIYA ÖNSÖZ       VII

İKİNCİ BASKIYA ÖNSÖZ            IX

ÖNSÖZ                XI

İÇİNDEKİLER  XV

KISALTMALAR               XLIII

KAYNAKÇA      XLIX

ÖZET   LXIX

ABSTRACT       LXIX

GİRİŞ
DENİZ TİCARETİ HUKUKUNA İLİŞKİN ULUSLARARASI SÖZLEŞMELER LİSTESİ
A.    ULUSLARARASI SÖZLEŞMELER      1

I.     ULUSLARARASI KURULUŞLAR  1

II.   GEMİ      2

1.         Gemilerin Tescili         2

2.         İnşa Halindeki Gemiler              2

3.         Gemilerin Kontrolü ve Limanlar             3

4.         Gemilerin Rehni/Haczi              3

5.         Gemilerin Tonajlarının Ölçümü              5

III. GEMİADAMLARI               5

IV. TAŞIMA 6

1.         Yük Taşıma 6

2.         Yolcu Taşıma              7

V.   SORUMLULUK    9

VI. ÇATMA VE KURTARMA 10

1.         Çatma            10

2.         Kurtarma      12

VII.  DENİZ KİRLİLİĞİ            12

VIII.  DENİZDE EMNİYET      16

IX. UYDU VE HABERLEŞME               17

B.    KANUNLAR                18

C.    DENİZ HUKUKUNA İLŞKİN YÖNETMELİK, TEBLİĞ VE YÖNERGELER 21

BİRİNCİ BÖLÜM
DENİZ TİCARETİNE DAİR TARİHÇE VE DENİZCİLİĞİN İDARİ YAPISI
§1. DENİZCİLİĞİN VE DENİZ TİCARETİ HUKUKUNUN TARİHÇESİ         31

A.  DÜNYADA DENİZCİLİK  31

B.  TÜRKİYE’DE DENİZCİLİK             32

C.  DENİZ TİCARETİ HUKUKUNUN TARİHÇESİ         34

§2. TÜRK DENİZCİLİK İDARESİNİN HUKUKİ YAPISI    35

A.  HUKUKİ DÜZENLEME     35

B.   BAKANLIK ANA HİZMET BİRİMLERİ     37

§3. DENİZ TİCARETİ HUKUKUNUN TEMEL KAYNAKLARI         38

A.   DENİZ TİCARET HUKUKUNA UYGULANAN KANUNLAR               38

I.       TÜRK TİCARET KANUNU                38

II.     DİĞER KANUNLAR             41

B.   ULUSLARARASI SÖZLEŞMELER               42

C.   TÜZÜK VE YÖNETMELİKLER     45

§4. DENİZ TİCARETİ DAVALARI             46

A.   DENİZ TİCARETİ DAVALARINDA ARABULUCULUK        46

I.          GENEL OLARAK       46

II.         TİCARİ DAVALARDA DAVA ŞARTI OLARAK ZORUNLU ARABULUCULUK               48

1.      Arabuluculuğa Dair Hükümler            48

2.      Ticari Davalarda Arabuluculuk Usulü 48

aa.  Dava Açmada Arabuluculuk Şartı            48

bb.  ............................................................ Arabulucunun Belirlenmesi    49

cc.Arabuluculuk Süresi       49

dd. . Arabuluculuğun Hak Düşürücü ve Zamanaşımı Sürelerine Etkisi    49

B.   DENİZ TİCARETİ DAVALARINDA GÖREVLİ VE YETKİLİ

MAHKEME           50

I.          GÖREVLİ MAHKEME            50

II.        YETKİLİ MAHKEME              54

C.   DENİZ TİCARETİ DAVALARINDA TAHKİM          57

İKİNCİ BÖLÜM
GEMİ, DONATAN, DONATMA İŞTİRAKİ VE KAPTAN
§5. GEMİ             63

A.   GEMİNİN TANIMI, UNSURLARI VE TÜRLERİ      63

I.          TANIMI VE UNSURLARI       63

1.      Tanımı      63

2.      Unsurları   64

a.    Suda Hareket Gerektiren Bir Amaca Tahsis Edilmiş Olma   65

b.   Yüzme Özelliğine Sahip Bulunma             66

c.    Pek Küçük Olmamalıdır               66

3.      Gemi Vasfının Kazanılması 69

II.        TÜRLERİ     70

1.      Kullanım Amacına Göre       70

2.      Tahrik Gücüne Göre               71

3.      Kullanıldığı Yere Göre          71

4.      Kazanç Sağlayıp, Sağlamadıklarına Göre         71

B.   GEMİLERİN HUKUKİ NİTELİĞİ VE ÖZELLİKLERİ             72

I.          GEMİLERİN HUKUKİ NİTELİĞİ        72

II.        ÖZELLİKLERİ           74

1.      Bütünleyici Parça (Mütemmim Cüz)  75

2.      Eklenti       75

3.      Tüketilebilir (Müstehlik) Malzemeler 76

III.      DENİZE ELVERİŞLİLİK         77

1.      Tanımı      77

2.      Geminin Denize Elverişsiz Hale Gelmesi          78

a.    Tamir Kabul Etmez Gemi             78

b.   Tamire Değmez Gemi   79

IV.      GEMİNİN AYIRT EDİCİ UNSURLARI              79

1.      Geminin Adı            79

2.      Geminin Bayrağı    80

a.    Türk Bayrağı Çekme Hakkı         80

aa.    Gerçek Kişilere Ait Gemiler 80

bb.   Donatma İştirakine Ait Gemiler           80

cc.    Tüzel Kişilere Ait Gemiler    81

aaa. Kuruluş, Kurum, Dernek ve Vakıflara Ait Olan Gemiler               81

bbb. Ticaret Şirketlerine Ait Olan Gemiler       81

b.   Türk Bayrağı Çekme Hakkının İstisnaları 81

aa.     Türk Gemisinin Geçici Olarak Yabancı Bayrak Çekmesi             81

bb.   Yabancı Geminin Türk Bayrağı Çekebilmesi   81

c.    Türk Bayrağı Çekme Hakkının İspatı        83

aa.    Gemi Tasdiknamesi 83

bb.   Bayrak Şahadetnamesi          84

3.      Bağlama Limanı     85

4.      Geminin Tonajı      87

a.    Gros Tonilato  87

b.   Net Tonilato    88

c.    Ölü Ağırlık       88

5.      Geminin Klası         88

C.   GEMİ SİCİLLERİ 90

I.          MİLLİ GEMİ SİCİLİ 90

1.      Gemi Sicil Teşkilatı               91

2.      Gemilerin Sicile Tescili          92

a.    Sicile Tescil Edilebilecek Gemiler              92

b.   Tescili Zorunlu Gemiler 92

c.    Tescili İsteğe Bağlı Gemiler         92

d.   Tescili Caiz Olmayan Gemiler    92

3.      Sicile Tescil İşlemleri             93

a.    Gemideki Değişikliklerin İşlenmesi           93

b.   Silinme              94

aa.     İstem Üzerine          94

bb.   Sicilden Kendiliğinden Silinme           94

4.      Gemi Siciline Tescilin Hükümleri       96

a.    Gemi Sicilindeki Kayıtlar            97

aa.     Açıklayıcı Kayıtlar 97

bb.   Kurucu Kayıtlar      97

b.   Şerhler               97

II.        TÜRK ULUSLARARASI GEMİ SİCİLİ              98

1.      Tescil Edilecek Gemiler ve Yatlar      98

a.    Gemiler             99

b.   Yatlar 100

2.      Kayıt Harcı              100

3.      Yıllık Tonaj Harcı  101

4.      TUGS’a Tescil ve Faydaları 102

a.    Türk Bayrağı Çekme Hakkından Yararlanma          102

b.   TUGS’a Kayıtlı Gemilerde Gemi Adamı İstihdamı 102

aa.     Gemi Adamlarının Uyruğu ve İstihdamı          102

bb.   Gemi Adamlarının Sosyal Güvenliği ve Çalışma Şartları              103

cc.    Yabancı Uyruklu Gemi Adamlarının Ülkeye Giriş-Çıkış

ve Konaklamaları   103

dd.   Gemi Adamlarının Ücretleri 104

c.    TUGS’a Kayıtlı Gemilerin Sigortası          104

d.   TUGS’a Dair Mali Hükümler      105

III.      YAPI HÂLİNDEKİ GEMİLERE ÖZGÜ SİCİL  106

D.   BAĞLAMA KÜTÜĞÜ        108

I.          TANIMI        109

II.        HUKUKİ NİTELİĞİ  109

III.       BAĞLAMA KÜTÜĞÜNE KAYITLI GEMİ VE DENİZ VE İÇSU ARAÇLARININ DEVRİ 112

E.    GEMİLERİN MÜLKİYETİ               113

I.          UYGULANACAK HÜKÜMLER           113

II.        MÜLKİYETİN KAZANILMASI            113

1.      Aslen İktisap           113

a.    Sahiplenme      113

b.   Zamanaşımı İle Kazanma            114

aa.    Olağan Zamanaşımı İle Kazanma       114

bb.   Olağanüstü Zamanaşımı İle Kazanma 115

2.      Devren İktisap         117

a.    Devrin Şekli     117

b.   Devrin Kapsamı             119

III.      MÜLKİYETİN KAYBI             120

1.      Geminin Zıyaı         120

2.      Terk           120

3.      Zamanaşımı             120

F.    GEMİLER ÜZERİNDE SINIRLI AYNİ HAKLAR      121

I.          GEMİ REHNİ              121

1.      Sicile Kayıtlı Olmayan Gemilerin Rehni           121

2.      Sicile Kayıtlı Olan Gemilerin Rehni   122

a.    Tersane Sahibinin Kanuni İpotek Hakkı   123

aa.     Tanımı     123

bb.   Kapsamı   124

cc.    Süresi         125

dd.   Tersane Sahiplerinin Sırası   126

b.   Sözleşmeye Dayalı İpotek Hakkı 126

II.        GEMİ İPOTEĞİ          126

1.      Özellikleri ve Tanımı            126

2.      Niteliği       128

3.      Kurulması 128

a.    Şekli   128

b.   Tescili                129

c.    Tescil Edilecek Hususlar              129

4.      Gemi İpoteğinin Türleri         130

a.    Birlikte Gemi İpoteği     130

b.   Üst Sınır İpoteği             130

c.    Yabancı Para Üzerinden İpotek  131

d.   Sabit Değerli İpotek      132

e.    Kıymetli Evraka Ait İpotek         133

f.    Yapı İpoteği     133

5.      İpoteğin Teminat Altına Aldığı Alacağın Kapsamı         134

6.      İpotek Konusu Geminin Kapsamı      135

a.    Genel Olarak   135

b.   Kiralanmış Olan Gemideki İpoteğin Kapsamı         136

c.    Birden Çok Gemi ve Gemi Payı Üzerindeki İpoteğin Kapsamı 137

d.   İpotekli Gemide Sigorta Tazminatı            137

aa.     Gemi İpoteğinin Sigortacıya Bildirilmesi          138

bb.   Sigortacı Hangi Hallerde Doğrudan Malike Ödeme

Yapabilir   139

cc.     Sigortacının Borcundan Kurtulması  139

7.      İpoteğin Hükümleri 140

a.    Alacağın Muaccel Olmasından Önce        140

aa.     Malik Aleyhine       140

aaa. İpotekli Gemiyle İlgili Önlemler 140

bbb. Alacağa Dair Önlemler 141

bb.   Üçüncü Kişiler Aleyhine       141

b.   Alacağın Muaccel Olmasından Sonra       141

8.      Gemi İpoteğinin Devri ve Değiştirilmesi            142

a.    İpoteğin Devri  142

b.   İpoteğin Değiştirilmesi   143

aa.     İpoteğin İçeriğinin Değiştirilmesi        143

bb.   İpoteğin Derecesinin Değiştirilmesi     144

cc.    İpoteğe Konu Alacağın Yerine Başka Bir Alacağın Konulması 144

9.      Gemi İpoteğinin Sona Ermesi              145

a.    Tarafların Anlaşması     145

b.   Alacağın Sona Ermesi   145

c.  Alacaklının Feragat Etmesi           145

d.   Alacaklı ve Malik ya da Alacaklı ve Borçlu Sıfatlarının Aynı Kişide Birleşmesi            146

e.    Birlikte Gemi İpoteğinde Malikin Alacaklıya Ödemede Bulunması 146

f.    Geminin İcra Yoluyla Paraya Çevrilmesi  147

g.   Alacaklının Gemi Malikine Karşı Sahip Olduğu Talep

(Alacak) Hakkının Zamanaşımına Uğraması           147

h.   İpoteğin Süresinin Dolması          147

i.     Mahkemece İpoteğin Düşmesine Karar verilmesi    147

aa.    Alacaklının Belli Olmaması Hâlinde 148

bb.   Paranın Tevdii Hâlinde         148

j.     Geminin Türk Bayrağını Çekme Hakkını Kaybetmesi           148

k.   İpotekli Borcun Gemi Malikinin Onayı Olmaksızın

Başkasına Nakli             149

III.      TAŞINIR REHNİ KANUNU    149

IV.      YAPI HÂLİNDEKİ GEMİLER ÜZERİNDE İPOTEK       151

1.      Konusu      151

2.      Kurulması 151

3.      Kapsamı   151

4.      Derecesi     152

V.        GEMİLER ÜZERİNDE İNTİFA HAKKI             152

§6. DONATAN VE DONATMA İŞTİRAKİ              153

A.   DONATAN             153

I.          DONATANIN SORUMLULUĞUNU GEREKTİREN HALLER    154

1.      Donatanın Haksız Fiil Sorumluluğu    154

2.      Gemi Adamlarının Kusurlarından Doğan Sorumluluğu 154

3.      Kılavuz Kaptanların Kusurlarından Doğan Sorumluluğu              156

4.      Donatanın, Kaptanın Yaptığı İşlemlerden Doğan Sorumluluğu    157

a.    Kaptanın Kanuni Yetkisi Dâhilinde Yaptığı İşlemlerden Sorumluluk               157

b.   Kaptanın Yükle İlgili İşlemlerinden Sorumluluk     157

5.      Donatanın Deniz Kirliliğinden Sorumluluğu    158

6.      Donatanın Çatmadan Sorumluluğu     160

7.  Donatanın Kurtarmadan Sorumluluğu  160

8.  Donatanın Müşterek Avaryadan Sorumluluğu    160

II.        DONATANIN SORUMLULUĞUNU SINIRLANDIRMASI           161

III.       DONATANA KARŞI AÇILACAK DAVALARDA YETKİLİ MAHKEME               161

B.   GEMİ İŞLETME MÜTEAHHİDİ     161

C.   DONATMA İŞTİRAKİ       162

§7. KAPTAN      163

A.   KAPTANIN GÖREV VE YETKİLERİ           163

I.          GÖREVLERİ               163

1.      Geminin Denize ve Yola Elverişli Olup Olmadığına Dikkat Etmek 164

2.      Geminin Yüklemeye ve Boşaltmaya Elverişli Olup Olmadığına

Dikkat Etmek          164

3.      Gemide Hazır Bulunmak      165

4.      Beklemeksizin Yola Çıkmak 165

5.   Uygun Rotayı Takip Etmek         165

6.   Gemi Jurnali Tutmak    166

7.      Yabancı Mevzuata Uymak   166

8.      Denizde Can Kurtarmak       167

9.      Deniz Raporu Düzenletmek 168

a.    Tespit Edilecek Konular               168

b.   Deniz Raporu Düzenleme Yeri    168

c.    Tespit Usulü    168

10.     Borda Evrakını Gemide Bulundurmak             170

II.        KAPTANIN YETKİLERİ         173

1.      Donatanı Temsil Etmek        174

a.    Gemi Bağlama Limanında İken  174

b.   Gemi Bağlama Limanı Dışında İken         174

aa.     Genel Temsil Yetkisi             174

bb.   Kredi İşlemleri         174

cc.     Kambiyo Taahhüdünde Bulunmak    175

c.    Kaptanın Donatanı Temsil Yetkisinin Sınırlandırılması veya Kaldırılması      175

2.      Kaptanın Yük İlgililerini Temsil Yetkisi            175

a.    Yük İlgililerinin Menfaatlerini Korumak Yükümlülüğü        175

b.   Eşya Üzerinde Tasarruf Yetkisi   176

B.   KAPTANIN SORUMLULUĞU         176

I.          KAPTANIN DONATANA KARŞI SORUMLULUĞU      176

1.      Donatana Bilgi Verme Yükümlülüğü 176

2.      Navlun ve Diğer Paraları Donatana Verme Yükümlülüğü             176

3.      Kendi Hesabına Gemiye Eşya Yüklememe      177

II.        KAPTANIN ÜÇÜNCÜ KİŞİLERE KARŞI SORUMLULUĞU        177

ÜÇÜNCÜ BÖLÜM
DENİZ TİCARETİ SÖZLEŞMELERİ
§8. SÖZLEŞME TÜRLERİ             181

A.   GENEL OLARAK                181

B.   GEMİ KİRA SÖZLEŞMESİ              183

I.          TANIMI VE UNSURLARI       184

1.      Tanımı      184

3.      Unsurları   184

a.    Gemi  184

b.   Tarafların Anlaşması     185

c.    Kira Bedeli       186

d.   Zilyetliğin Kiracıya Devri             187

II.        GEMİ KİRA SÖZLEŞMESİNİN HÜKÜMLERİ 189

1.      Kiraya Verenin Borçları        189

a.    Gemiyi Teslim Etmek   189

b.   Gemiyi Kullanıma Uygun Bulundurmak  189

c.    Sözleşmede Belirlenen Kullanım Amacına Uygun Gemi

Adamı Tahsis Etmek     190

d.   Kira Sözleşmesini Gemi Siciline Şerh vermek        190

e.    Gemiye Ait Vergi ve Benzeri Mali Yükümlülükler İle Yan Giderlere Katlanmak         192

f.    Kiralananın Ayıbından Sorumluluk           192

aa.    Kiralanan Geminin Teslim Anındaki Ayıplarından Sorumluluk 192

bb.   Geminin Sonradan Ayıplı Hâle Gelmesinden Sorumluluk             193

cc.     Ayıbın Giderilmesini İsteme ve Fesih Hakkı   193

dd.   Kira Bedelinin İndirilmesini İsteme Hakkı       194

ee.     Zararın Giderimini İsteme Hakkı       194

g.   Geminin Zaptından Sorumluluk 194

aa.     Kiralananın El Değiştirmesi 194

bb.   Üçüncü Kişinin Sınırlı Ayni Hak Sahibi Olması              194

2.      Özel Durumlar         194

a.    Kiralanan Gemide Değişiklik Yapılması  194

b.   Alt Kira ve Kullanım Hakkının Devri        195

3.      Kiracının Borçları   195

a.    Gemiyi Teslim Alma     195

b.   Kira Bedelini Ödeme     196

aa.    İfa Zamanı 196

bb.   Kiracının Temerrüdü Halinde Alacağın Teminat Altına Alınması              197

c.    Gemiyi Amacına Uygun ve Özenle Kullanma         198

d.   Gemi Adamlarının Çalıştırılması 198

e.    Bakım Giderlerine Katlanma      199

f.    Sigorta Yaptırma           199

g.   Geminin Kullanılmasından Doğan İstemleri Karşılama        201

h.   Ayıpları Kiraya Verene Bildirme 201

i.     Geminin Ayıplarının Giderilmesine ve Gemide Yenilik ve Değişiklik Yapılmasına Katlanma Borcu      202

j.     Geminin Bakımı, Tamirleri ve Parçalarının Değiştirilmesi İle İşletilmesinden Doğan Giderlere Katlanma           202

k.   Gemiyi İade Etme          203

III.      SÖZLEŞMENİN SONA ERMESİ          203

IV.      ZAMANAŞIMI           204

C.   ZAMAN ÇARTERİ SÖZLEŞMESİ  204

I.          TANIMI VE UNSURLARI       205

1.      Tanımı      205

2.  Unsurları      206

a.    Sözleşme Bulunmalı     206

b.   Gemi Donatılmış Olmalı              207

c.    Geminin Ticari Yönetimi Tahsis Olunana Bırakılmalı          207

d.   Ücret Ödenmelidir          207

II.        HUKUKİ NİTELİĞİ  207

III.      TAHSİS EDENİN BORÇLARI               209

1.      Gemiyi Teslim Etmek           209

2.      Geminin Teknik Yönetimini Üstlenmek            210

3.      Geminin Sigortalarını Yaptırmak       210

4.      Gemiyi Donatmak  210

5.      Masrafları Karşılamak           210

6.      Gemiye Gerekli Erzak ve Levazımatı Temin Etmek       210

7.      Geminin Belgelerini Temin ve Muhafaza Etmek            211

IV.      TAHSİS EDİLENİN (ÇARTERERİN) BORÇLARI           211

1.      Geminin Ticari Yönetimini Üstlenmek              211

2.      Giderleri Karşılamak             213

3.      Ücreti Ödemek ve Ücretin Teminatı  214

a.    Tahsis Ücreti    214

b.   Teminat            215

aa.     Hapis Hakkı           215

bb.   Alacak Rehni           216

cc.    Üçüncü Kişilerden Olan Alacaklarla İlgili Hapis Hakkı 216

4.      Gemiyi İade Etmek 216

V.        ZAMANAŞIMI           217

D.   NAVLUN SÖZLEŞMESİ   217

I.          GENEL OLARAK       217

II.        YABANCILIK UNSURU TAŞIYAN NAVLUN SÖZLEŞMELERİ              218

III.      NAVLUN SÖZLEŞMESİNİN TANIMI VE HUKUKİ NİTELİĞİ 220

1.      Tanımı      220

2.  Hukuki Niteliği            222

IV.      TAŞIMA SÖZLEŞMESİNİN TARAFLARI VE YÜK İLGİLİLERİ              222

1.      Sözleşmenin Tarafları           222

a.    Taşıyan            222

aa.     Taşıyanın Adamları              223

bb.   Fiilî Taşıyan            224

b.   Taşıtan             225

2.      Yük İlgilileri              226

a.    Yükleten           226

b.   Gönderilen       227

V.        TÜRLERİ     228

1.      Yolculuk Çarteri     228

a.    Tam Çarter      228

b.   Kısmi Çarter    228

2.      Kırkambar Sözleşmesi           229

VI.      ASIL NAVLUN-ALT NAVLUN SÖZLEŞMESİ 231

VII.     NAVLUN SÖZLEŞMESİNİN UNSURLARI      233

1.      Taşıma İşlemi Taahhüt Edilmiş Olmalıdır        233

2.      Taşıma Deniz Yoluyla ve Gemi İle Gerçekleşmelidir      233

3.      Eşya Taşıyanın Zilyetliğinde Olmalıdır             234

4.      Navlun Ödenmesi Gerekir     234

VIII. ŞEKLİ            235

IX.  SÖZLEŞMENİN İFASI               236

1.      Teslim Alma            237

2.      Yükleme   238

a.    Yükleme Yeri  238

b.   Yükleme (Starya) Süresi               239

aa.     Yükleme Süresinin Hesaplanması     239

bb.   Yükleme Süresinden Sayılmayan Haller           241

c.    Sürastarya (Demurrage) Süresi    242

d.  Sürastaryanın Hukuki Niteliği       244

e.    Hızlandırma Primi         245

f.    Yükleme Giderleri          245

g.   Yüklemenin Hiç Yapılmaması veya Eksik Yapılması           247

aa.    Yüklemenin Hiç Yapılmaması            247

bb.   Yüklemenin Eksik Yapılması              248

h.   Taşıtanın Yüklemeyle İlgili Talimat vermemesi     248

i.     Birden Fazla Taşıtan ve Yükleten Bulunması          249

aa.     Birden Fazla Taşıtan Bulunması        249

bb.   Birden Fazla Yükleten Bulunması      249

3.      Yolculuk   249

4.      Boşaltma  250

a.    Boşaltma Giderleri         250

b.   Boşaltma Süresi              250

c.    Eşyanın Boşaltılmaması veya Teslim Alınmaması 251

5.      Teslim Etme            251

X.        TAŞIMA BELGELERİ             252

1.      Konişmento             252

a.    Tanımı             252

b.   Düzenlenmesi  252

c.    Türleri               253

aa.    Tesellüm Konişmentosu       253

bb.   Yükleme Konişmentosu        253

d.   Konişmentonun Niteliği 253

e.    İçeriği                254

aa.     Konişmentoda Yer Alan Kayıtlar       254

bb.   Yazıdan Doğan Sorumluluk 257

f.    Konişmentonun İşlevleri              257

aa.     Taşıyanın Belirlenmesi         257

bb.   Taraflar Arasındaki İlişkinin Belirlenmesi         258

cc.     Taşımaya Dair Hükümlerin Tespiti    259

dd.   Eşyayı Tanımlayan Bazı Özelliklerin İspatı     259

g.   Konişmentolu Yükün Teslim Edilmesi      260

2.      Deniz Yük Senedi   261

a.    Tanımı             261

b.   İşlevi  262

XI.      TAŞIYANIN SORUMLULUĞU             263

1.      Taşıyanın Sorumluluğuna Dair Düzenlenme    263

a.    Lahey/Visby Kuralları  263

b.   Hamburg Kuralları         263

c.    Rotterdam Kuralları      264

d.   TTK Hükümleri              264

2.      Başlangıçtaki Elverişsizlikten Sorumluluk        265

a.  Denize, Yola ve Yüke Elverişlilik                266

aa.     Denize Elverişli Gemi           266

bb.   Yola Elverişli Gemi 267

cc.    Yüke Elverişli Gemi               268

b.   Sorumluluğun Niteliği    268

c.    Elverişsizlik Kavramının Nispiliği              269

d.   Zarar Kavramı ve İspat Yükü      270

3.      Taşıyanın Eşyanın Zıya ve Hasarı veya Geç Tesliminden Doğan Zararlardan Sorumluluğu 271

a.    Genel Olarak   271

b.   Hasar, Zıya veya Gecikme           273

aa.     Hasar        273

bb.   Zıya           275

cc.    Gecikme    277

c.    Bildirim Yükümlülüğü  280

aa.     Zıya ve Hasar Halinde          280

bb.   Geç Teslim Halinde 281

4.      Özel Sorumluluk Halleri        281

a.    Başka Gemiye Yükleme ve Aktarmadan Sorumluluk            281

b.   İzinsiz Güverteye Yüklemeden Sorumluluk             281

c.    Haksız Sapmadan Sorumluluk    283

aa.    Takip Edilmesi Gereken Rota             283

bb.   Geminin Umulmayan Bir Hâl Nedeniyle Zıyaı 283

cc.    Haklı Nedenle Rotadan Sapma           283

XIII.   TAŞIYANIN VE FİİLÎ TAŞIYANIN SORUMLULUĞU 283

XIV. SORUMSUZLUK ANLAŞMALARI      284

XV.   TAŞIYANIN SORUMLULUĞUNUN SINIRLANDIRILMASI      285

1.      Tanım       285

2.      Koli ve Ünite Kavramı          286

3.      Sorumluluğunun Sınırlandırabileceği Miktar   286

4.      Taşıyanın Sınırlı Sorumluluktan Yararlanamayacağı Haller         289

a.    Eşyanın Cins ve Değerinin Belirtilmesi      289

b.   Eşyanın Cins ve Değerinin Kasten Gerçeğe Aykırı

Bildirilmesi       289

c.    Taşıyanın Kastı ve Pervasızca Sorumluluğunun Bulunması 289

aa.    Taşıyanın Sınırlı Sorumluluktan Yararlanamaması         289

bb.   Taşıyanın Adamlarının Sınırlı Sorumluluktan Yararlanamaması 294

5.      Kusurun Belirlenmesi             295

6.  Tazminatın Miktarı   295

XVI.  TAŞIYANIN SORUMLU OLMADIĞI HALLER              295

1.      Mutlak Sorumsuzluk Halleri 295

a.    Genel Olarak   295

b.   Teknik Kusur   297

c.    Yangın              298

d.   Denizde Kurtarma         299

2.      Muhtemel Sorumsuzluk Halleri           299

3.      Mutlak ve Muhtemel Sorumsuzluk Halleri Arasındaki Farklar    301

XVII.  TAŞITAN VE YÜKLETENİN SORUMLULUĞU            301

XVIII.  TAŞIYANIN HAKLARI       302

1.      Taşıyanın Eşya Üzerinde Zilyetlik Kurma Hakkı            302

2.  Taşıyanın Maddi Hakları         302

a.    Navlun              302

b.   Mesafe Navlunu             303

c.    Ölü Navlun      304

d.   Fesih Tazminatı             304

XIX.  NAVLUN SÖZLEŞMESİNİN SONA ERMESİ  305

1.      Tarafların Herhangi Bir Sebep Göstermeksizin Sözleşmeyi

Feshetmesi               305

2.      Tarafların Haklı Nedenle Sözleşmeyi Feshetmesi            305

3.      Geminin ve Yükün Zayi Olması Nedeniyle Sözleşmenin

Hükümden Düşmesi              307

a.    Geminin Zayi Olması    307

aa.    Yolculuk başlamadan önce   307

bb.   Yolculuk başladıktan sonra  307

b.   Yükün Zayi Olması        308

aa.     Yolculuk Başlamadan Önce 308

i.      Eşya Sözleşmede Ferden Belirlenmişse       308

ii.    Eşya, Sözleşmede Tür veya Cinsi İle Belirlenmişse  309

bb.   Yolculuk başladıktan Sonra 309

i.      Eşyanın Tamamının Zayi Olması 309

ii.    Eşyanın Bir Kısmının Zayi Olması              310

XX.    TAŞIMA SÖZLEŞMELERİ GEREĞİNCE EMREDİCİ HÜKÜMLER 310

1.      Taşıyanın Borç ve Sorumluluklarına İlişkin Emredici Hükümler 310

2.      Taşıtan ve Yükletenin Borç ve Sorumluluklarına İlişkin Emredici Hükümler         311

3.      Denizde Taşıma Belgelerine İlişkin Emredici Hükümler               311

4.      Emredici Hükümlerin İstisnası            312

XXI.  ZAMANAŞIMI SÜRESİ VE HAK DÜŞÜRÜCÜ SÜRE  316

E.    DENİZ YOLUYLA YOLCU TAŞIMA SÖZLEŞMESİ               320

I.           YOLCULARIN TAŞINMASI HAKKINDA ULUSLARARASI SÖZLEŞMELER    321

II.         DENİZ YOLUYLA YOLCU TAŞIMA SÖZLEŞMESİ TANIMI VE HUKUKİ NİTELİĞİ    322

1.      Tanımı      322

2.      Hukuki Niteliği         322

3.      Şekli           322

III.      SÖZLEŞMENİN TARAFLARI               323

1.      Taşıyan ve Fiilî Taşıyan       323

2.      Yolcu         323

IV.      YABANCILIK UNSURU BULUNMASI             324

V.        TAŞIYANIN VE YOLCUNUN BORÇ VE YÜKÜMLÜLÜKLERİ                324

1.      Taşıyanın Borç ve Yükümlülükleri     324

a.    Yolcunun Gemide Seyahat Etmesi             325

b.   Yolcu Bagajının Taşınması         325

aa.     Yolcu Bagajı          325

bb.   Değerli Eşyanın Taşınması   326

cc.    Ölen Yolcunun Bagajı           326

c.    Yolcunun Uğradığı Zararlardan Sorumluluk           326

d.   Zorunlu Olarak Sigorta Yaptırmak            326

e.    Yolcu Taşımayı Zamanında Tamamlamak               327

2.      Yolcunun Borç ve Yükümlülükleri     327

a.    Taşıma Ücretini Ödemek             327

b.   Taşıyanın Hapis Hakkına Rıza Göstermek               327

c.    Kaptanın Talimatına Uymak       327

d.   Gemiye Zamanında Gelmek        327

e.    Bagaj Hakkında Doğru Bilgi Verme Yükümlülüğü 328

f.    Bagajın Zıyaı veya Hasara Uğradığının Bildirimi    328

3.      Taşıyanın Yolcu Taşıması Dolayısıyla Sorumluluğu      328

a.    Taşıyanın Sorumluluk Sınırları   329

aa.    Yolcunun Gemi Kazasında Ölmesi veya Yaralanması   329

bb.   Yolcunun Gemi Kazası Dışında Ölmesi veya

Yaralanması            330

cc.    Gemi Kazasında Yolcu Bagajının Zıyaı ve Hasara Uğraması 330

dd.   İstemlerin Birleşmesi              331

ee.    Sorumluluğu Sınırlandırma Hakkının Kaybı    331

b.   Fiilî Taşıyanın Sorumluluğu        332

VI.      TAŞIMA SÜRESİ       332

1.      Yolcu ve Kabin Bagajı          332

2.      Kabin Bagajı           333

3.      Diğer Bagaj             333

VII.  ZAMANAŞIMI SÜRESİ            333

DÖRDÜNCÜ BÖLÜM
SORUMLULUĞUN SINIRLANMASI
§8. DENİZ ALACAKLARINA VE KİRLİLİĞE KARŞI SINIRLAMA               337

A.   DENİZ ALACAKLARINA KARŞI SORUMLULUĞUN

SINIRLANMASI  337

I.          GENEL OLARAK       337

II.        ALACAKLAR             340

1.      Sınırlandırmaya Tabi Alacaklar          340

2.      Sözleşmenin Uygulama Alanının Genişletilmesi              341

3.      Sınırlandırılması Mümkün Olmayan Alacaklar 342

III.      SORUMLULUĞU SINIRLAMA HAKKI            343

1.      Sınırlama Limitleri  343

a.    Ölüm veya Yaralanmadan İleri Gelen Alacaklar Hakkında  344

b.   Malvarlığı Zararına İlişkin Alacaklar Hakkında      344

c.    Yolcuların Alacakları Hakkında 345

2.      Kılavuza Karşı Sınırlama Limitleri     346

IV.       KİŞİSEL FON KURULMASI 346

V.        SINIRLAMA HAKKININ ORTADAN KALKMASI         348

VI.      ÖNCELİK HAKKI     349

VII.  DİĞER BAZI SORUNLAR        350

1.      Kanuni Halefiyet    350

2.      Alacakların Teminatı             351

3.      Diğer Alacaklılar    351

4.      Faiz            351

B.    PETROL KİRLİLİĞİ ZARARININ TAZMİNİNE DAİR ÖZEL HÜKÜMLER 352

I.          GENEL OLARAK       352

II.         1992 TARİHLİ SORUMLULUK VE FON SÖZLEŞMELERİNİN UYGULANMASI              353

1.      Sözleşmenin Uygulanması İçin Gerekli Şartlar 353

2.      Sözleşmenin Uygulama Alanının Genişletilmesi              354

3.      Yabancılık Unsuru 355

III.      ZARARDAN SORUMLULUK                356

1.      Zarardan Sorumlu Olan Kişi 356

IV.       SORUMLULUK FONU           357

1.      Sorumlu Kişinin Ortaklarının Fon Tesisi           357

2.      Sınırlama Hakkının Ortadan Kalkması              358

3.      Kılavuza Karşı Dava Açılması            359

4.      Halefiyet   359

5.      Alacakların Teminatı             360

V.        DAVAYA DAİR ÖZELLİKLER            360

1.      Görevli Mahkeme  360

2.      Davanın İhbarı ve Davaya Müdahale 360

3.      Yargılama ve Takip Giderleri               361

BEŞİNCİ BÖLÜM DENİZ KAZALARI
§9. DENİZ KAZALARI   365

A.   MÜŞTEREK AVARYA       365

I.          GENEL OLARAK       365

II.        TANIMI VE UNSURLARI       368

1.      Tanımı      368

2.      Bulunması Gereken Unsurları              369

3.      Müşterek Avarya’nın Hukuki Niteliği 370

4.      Türleri        371

5.      İkame Masrafları    372

III.      DİSPEÇ (DISPATCH)               373

1.      Tanımı      373

2.      Dispeç Yaptırma Yükümlülüğü           374

a.    Dispeçi Yaptıracak Kişi 374

b.   Dispeçin Yapılacağı Yer               374

c.    Dispeççinin Belirlenmesi              374

d.   Dispeç Raporuna İtiraz ve Dispeçin Onaylanması  375

e.    Dispeç Raporunun Onaylanması Hakkındaki Kararın Hükmü             376

f.    Yurtdışında Yaptırılan Dispeç     376

IV.       GARAME PAYLARININ BORÇLULARI VE TEMİNAT             377

1.      Garame Paylarının Borçluları              377

2.      Teminat    378

3.      Müşterek Avarya Paylaştırması          378

a.    Olay   379

b.   Alacaklı Masa 380

c.    Borçlu Masa    382

d.   Müşterek Avarya Garame Oranı 383

4.      Zamanaşımı             383

B.   ÇATMA  383

I.          GENEL OLARAK       383

II.        ÇATMAYA İLİŞKİN HÜKÜMLERİN UYGULANMASI                384

1.      TTK Hükümlerinin Çatmaya Uygulanması      384

2.      Çatmaya Dair 1910 Tarihli Brüksel Sözleşmesinin Uygulanması 385

3.      Türk Boğazlarına İlişkin Düzenleme  386

III.      ÇATMANIN TANIMI VE TÜRLERİ    388

1.      Tanımı      388

2.      Hukuki Niteliği         389

3.      Çatmanın Türleri     390

a.    Kusursuz Çatma             390

b.   Kusurlu Çatma 390

aa.     Tek Taraflı Kusurlu Çatma 390

bb.   İki Taraflı Kusurlu Çatma    391

c.    Kıyas Yoluyla Çatma    391

IV.       ÇATMA SONUCUNDA TAZMİNİ GEREKEN ZARARLAR       392

1.      Maddi Zararlar        392

2.      Bedeni Zararlar       394

V.        VERİLEN ZARARLARDAN SORUMLU KİŞİLER         395

1.      Donatan    395

2.      Gemi Adamları       395

3.      Kılavuz     396

4.      Üçüncü Kişiler          396

VI.      ÇATMADAN SORUMLULUK DAVASININ ÖZELLİKLERİ       397

VII.     ZAMANAŞIMI          398

C.   KURTARMA         398

I.          KURTARMA FAALİYETİ      398

1.      Genel Olarak           398

2.      Kurtarma Faaliyetinin Tanımı ve Hukuki Niteliği            400

a.    Tanımı             400

b.   Hukuki Niteliği                400

3.      Kurtarmanın Unsurları          401

a.    Gemi veya Diğer Eşya Tehlikeye Uğramalıdır        401

b.   Kaptan veya Malik Makul Bir Şekilde Açıkça Karşı

Koymamış Olmalıdır    402

c.    Kurtarma Faaliyetinin İfası          402

d.   Faydalı Sonuç Alınmalıdır           403

e.    Kurtarma Faaliyeti Gönüllü Olmalıdır       403

II.        KURTARILACAK EŞYA         403

1.      Gemi          403

2.      Eşya           403

3.      Navlun      404

III.      KURTARMA SÖZLEŞMESİ   404

1.      Kapsamı   404

2.      Kurtarma Sözleşmesinin Değiştirilmesi veya İptali         405

3.      Sözleşme İle Değiştirilemeyecek Hükümler     406

IV.       TARAFLARIN YÜKÜMLÜLÜKLERİ 406

1.      Kurtaranın Yükümlülükleri  406

a.    Kurtaran           406

b.   Kurtaranın Yükümlülükleri          407

2.      Tehlike Altındaki Geminin Maliki ve Kaptanı veya Gemideki

Eşyanın Malikinin Yükümlülükleri     407

V.        KURTARMA ÜCRETİ VE GİDERLER               408

1.      Kurtarma Ücreti ve Kapsamı 408

2.      Özel Tazminat        409

3.      Kurtarma Ücretinin Belirlenmesi         410

4.      Kurtarma Ücretinden Sorumlu Olan Kişiler       411

5.      Kurtarma Ücretinin Paylaştırılması    412

a.    Kurtaranlar Bakımından 412

b.   Gemi Adamlarına ve Kurtaranın Diğer Adamlarına Verilecek

Pay    412

VI.      TEMİNAT    413

VII.     İNSAN KURTARMA               414

VIII.  KURTARMA DAVASININ ÖZELLİKLERİ      414

IX.      ZAMANAŞIMI           415

ALTINCI BÖLÜM
CEBRİ İCRAYA DAİR ÖZEL HÜKÜMLER
§9. GEMİ ALACAK HAKLARI VE GEMİ ALACAKLARININ CEBRİ İCRASI 419

A.   GEMİ ALACAK HAKLARI              419

I.          GEMİ ALACAKLISI KAVRAMI           421

1.      Gemi Alacaklısı Hakkı Veren Alacaklar           423

a.    Gemi Adamı Alacakları 424

b.   Ölüm ve Yaralanmadan Kaynaklanan Alacaklar     425

c.    Kurtarma Ücreti              426

d.   Karantina ve Kılavuzluk İçin Ödenecek Resimler   426

e.    Haksız Fiil Alacakları   426

f.    Müşterek Avarya Alacakları       427

2.      Gemi Alacaklısı Hakkı vermeyen Alacaklar    427

3.      Gemi Alacaklısı Hakkının Alacaklıları ve Borçluları     428

II.        GEMİ ALACAKLARININ TEMİNAT ALTINA ALINMASI         430

1.      Gemi Alacaklısı Hakkının Kapsamı   430

2.      Gemi Alacaklısı Hakkına Dair Kanuni Rehin Hakkının Özellikleri             430

a.    Temin Ettiği Alacaklar 430

b.   Takip Hakkı    430

c.    Önceliği ve Sırası           431

aa.  Önceliği       431

bb.   Sırası         431

3.      Kanuni Rehin Hakkının Düşmesi       432

B.   DENİZ ALACAKLARININ TAHSİLİ VE CEBRÎ İCRA USULÜ            434

I.          İHTİYATİ HACİZ      436

II.        DENİZ ALACAKLARININ TAHSİLİ İÇİN GEREKLİ ŞARTLAR              437

1.      Bir Deniz Alacağı Bulunmalıdır         437

2.      Deniz Alacağı Muaccel Olmalıdır       442

a.    Vadesi Gelmiş Deniz Alacakları Bakımından         442

b.   Vadesi Gelmemiş Deniz Alacakları Bakımından    442

c.    Yeniden veya Aynı Alacak İçin İhtiyati Haciz        442

3.      Bir Gemi Bulunmalıdır         443

a.    Deniz Alacağının Doğumuna Sebep Olan Geminin İhtiyati Haczi 443

b.   Deniz Alacağını Teminat Almak İçin Malikin Diğer

Gemilerinin Haczi          447

4.      İhtiyati Hacze Yetkili Mahkeme Karar vermelidir           447

a.    Esas Hakkında Dava Açılmadan Önce      447

aa.     Türk Bayraklı Gemiler Bakımından  448

bb.   Yabancı Bayraklı Gemiler    448

b.   Esasa Dair Dava Açıldıktan Sonra             449

c.    İhtiyati Hacze İtiraz Edilmişse     449

d.   Tenfiz Davası Hakkında              449

e.    Haksız Tedbire Dair Tazminat Davası Hakkında    450

5.      Alacaklı Teminat Göstermelidir           450

III.      İHTİYATİ HACZİN UYGULANMASI 451

1.      Kararı Uygulama Süresi        451

2.      Gemiye El Konulması ve Muhafazası 452

a.    Geminin Limanda Olması            452

b.   Geminin Seferde Olması              454

c.    İhtiyati Haczin Kapsamı              454

d.   Geminin Serbest Bırakılması      454

aa.     Geminin Değerinin Depo Edilmesi    454

bb.   İhtiyati Haczin Kaldırılması 455

cc.     Tarafların Anlaşması            455

IV.       GEMİLERİN CEBRİ İCRA YOLUYLA SATIŞI               455

1.      Geminin Türkiye’de Cebri İcra Yoluyla Satışı 455

a.    Yabancı Sicile Kayıtlı Gemilerin Satışı İçin Hazırlıklar        456

b.   Geminin Satış Prosedürü              457

aa.     Satış İlanı 457

bb.   Vaktinden Önce Satış            457

cc.     Pazarlık Suretiyle Satış        458

c.    Satış ve İhalenin Sonucu              458

d.   Sıra Cetveli      458

aa.     Birinci Sıra              458

bb.   İkinci Sıra 459

cc.     Üçüncü Sıra            459

dd.   Dördüncü Sıra         459

ee.     Beşinci Sıra             459

ff.     Altıncı Sıra               460

gg.     Yedinci Sıra            460

hh.   Sekizinci Sıra           460

e.    Hapis Hakkı İçin Eşya hakkında Defter Tutulması 460

f.    İlamlı İcra        460

g.   İlamsız İcra     460

2.      Bir Türk Gemisinin Yurtdışında Satılması       461

YEDİNCİ BÖLÜM
DENİZ TİCARETİ SÖZLEŞMELERİNDE KULLANILAN KLOZLAR
§11. ÇARTER PARTİLERE VEYA KONİŞMENTOLARA KONULAN MUHTELİF KLOZLAR (CLAUSES)    465

A.   ÇARTER SÖZLEŞMELERİNE KONULAN KLOZLAR            465

I.           ÇIPLAK GEMİ KİRA SÖZLEŞMESİNE (BAREBOAT ÇARTER) KONULAN KLOZLAR                465

1.      Demise Klozu          465

2.  Time Lost Klozu        466

II.        NAVLUN SÖZLEŞMESİNDE YER ALAN KLOZLAR

(CLAUSES)  466

1.      Cancelling Klozu (Clause)    466

2.      Ex Ship X Klozu     466

3.      Freight Collect Klozu             466

4.      Himalaya Klozu      466

5.      Paramaunt Klozu    467

6.      General lce Klozu   468

7.      ldentity of Carrier Klozu (Demise Klozu)          468

8.      Lost or not Lost Klozu           468

9.      Reversible Klozu     469

10.   Substitution Klozu  469

11.     Wharf Klozu           469

12.     Cesser Klozu           469

13.     WIPON ve WIBON Klozu   469

14.     Penalty Klozu (Indemnity Clause)     470

15.     Negligence Klozu   470

16.     Belli Değil (Unknown) Klozu             470

III.      ZAMAN ÇARTERİ SÖZLEŞMESİNE KONULAN KLOZLAR     471

1.      Employment Klozu (T/CP)   471

2.      Maintainance Klozu               471

3.      Retention of Title Klozu        471

4.      Off Hire Klozu         471

5.      Net Kayıp Zamana İlişkin Klozlar (Net Loss of Time Clauses)    472

6.      Bürüt Kayıp Zamana İlişkin Klozlar (Period Clauses)    472

7.      Knock-for-Knock Klozu       472

B.   MÜŞTEREK AVARYA KLOZLARI (CLAUSES)       472

I.          GENERAL AVARAGE KLOZU             472

II.        NEW JASON KLOZU               472

III.      NEGLIGENCE KLOZU            473

C.   ÇATMA KLOZLARI (CLAUSES)   473

I.          BOTH TO BLAME COLLISION KLOZU            473

II.        SAVAŞ KLOZU (WAR CLAUSE)         474

D.   KURTARMA KLOZLARI 475

I.           ÖZEL TAZMİNAT KLOZU (SPECIAL COMPENSATION PROTECTION AND INDEMNITY, SCOPIC CLAUSE)      475

EK:

6102 SAYILI TÜRK TİCARET KANUNU’NUN BEŞİNCİ KİTABI  479

KAVRAM DİZİNİ            611