Türk Ceza Hukukunda Yabancı Kanunun Göz Önünde Bulundurulması

Dr. Harun MERT

İÇİNDEKİLER

ÖNSÖZ 7

İÇİNDEKİLER 9

KISALTMALAR17

GİRİŞ .19

BİRİNCİ BÖLÜM

YABANCI CEZA KANUNUNUN GÖZ ÖNÜNDE BULUNDURULMASININ

HUKUKİ ESASLARI, TARİHÇESİ VE ÇEŞİTLİ DEVLETLERİN

HUKUKUNDA DÜZENLENİŞİ

YABANCI CEZA KANUNUNUN GÖZ ÖNÜNDE BULUNDURULMASI KAVRAMI . 25

Yabancı Ceza Kanununun Göz Önünde Bulundurulması Kavramı . 25

Yabancı Ceza Kanununun Göz Önünde Bulundurulması Kavramının

Benzer Kavramlardan Farkları 29

Yabancı Ceza Kanununun Değeri . 29

Ceza Yargılarının Milletlerarası Değeri. 31

Yabancı Ceza Yargısının Yerine Getirilmesi . 32

Yabancı Ceza Yargısının Göz Önünde Tutulması. 32

Milletlerarası Özel Hukukta Yabancı Kanunun Uygulanması . 34

YABANCI CEZA KANUNUNUN GÖZ ÖNÜNDE BULUNDURULMASININ

TARİHÇESİ. 36

Batı Hukukunda . 36

Türk Hukukunda 40

İslam Hukukunda . 41

Osmanlı Hukukunda. 43

Cumhuriyet Dönemi Hukukunda . 47

765 Sayılı TCK’nın 10/a Maddesinin Kabulünden Önceki Dönem. 47

Mevzuat 47

Yargı Kararları. 49

iii. Doktrin 52

765 Sayılı TCK’nın 10/a Maddesinin Kabulü . 54

Kanunlaşma Süreci . 54

10 İçindekiler

Doktrin 57

iii. Yargı Kararları59

5237 Sayılı TCK’nın 19. Maddesinin Kabulü.66

1997 Tarihli TCK Öntasarısı .66

2003 Tarihli Hükümet Tasarısı.67

iii. 5237 sayılı TCK’nın 19. Maddesi69

III. YABANCI CEZA KANUNUNUN GÖZ ÖNÜNDE BULUNDURULMASININ

LEHİNDEKİ VE ALEYHİNDEKİ GÖRÜŞLER72

Genel Olarak.72

Yabancı Ceza Kanununun Göz Önünde Bulundurulmasının Lehindeki

Görüşler72

Sanığın Yararı73

Toplumun Yararı .74

Uluslararası İş Birliği Bakımından Sağlanacak Yarar74

Yabancı Ceza Kanununun Göz Önünde Bulundurulmasının Aleyhindeki

Görüşler76

Yabancı Kanuna Güvensizlik Duyulması76

Suçun İşlendiği Ülkenin İç İşlerine Karışma Tehlikesi76

Yabancı Ceza Kanununun Bir Bütün Olarak Ele Alınıp

Değerlendirilmesindeki Zorluklar .79

Suçluların Geri Verilmesine Ağırlık Verilmesi81

Değerlendirme82

YABANCI CEZA KANUNUNUN GÖZ ÖNÜNDE BULUNDURULMASININ HUKUKİ

TEMELİ.85

Uluslararası Nezaket Görüşü 85

Uygulanmasında En Büyük Menfaati Olan Devlet Kanununun Esas

Alınması Görüşü .85

Evrensel Adalet Görüşü 86

Ülke Kanun Koyucusunun İsteğinin Esas Alınması Görüşü .87

ULUSLARARASI ALANDA YABANCI CEZA KANUNUNUN GÖZ ÖNÜNDE

BULUNDURULMASI .87

Uluslararası Ceza Hukuku Toplantılarında Alınan Kararlar.88

1927 Varşova Konferansı88

1929 Bükreş Kongresi .89

1961 Lizbon Kongresi90

Uluslararası Sözleşmeler.92

İçindekiler 11

Ceza Kovuşturmalarının Aktarılmasına Dair Avrupa Sözleşmesi 92

Ceza Yargılarının Milletlerarası Değeri Konusunda Avrupa

Sözleşmesi 95

Hükümlülerin Nakline Dair Sözleşme. 97

Trafik Suçlarının Cezalandırılması Konusunda Avrupa Sözleşmesi 98

Cezai Konularda Kovuşturmaların Devrine Dair Model Andlaşma. 100

Avrupa Birliğine Üye Devletler Arasında Ceza Kovuşturmalarının

Aktarılmasına Dair Antlaşma 101

ÇEŞİTLİ DEVLETLERİN MEVZUATINDA YABANCI KANUNUN GÖZ ÖNÜNDE

BULUNDURULMASI  101

Genel Olarak 101

Suçun İşlendiği Ülke Kanununa Değer Tanımayan Devletler . 102

Amerika Birleşik Devletleri. 102

Pakistan 106

Suçun İşlendiği Ülke Kanununa “Çifte Cezalandırılabilirlik” Bakımından

Değer Tanıyan Devletler  107

Almanya . 108

Çin 110

Fransa. 111

İngiltere 112

Suçun İşlendiği Ülke Kanununun Sanık Lehine Olması Halinde Göz

Önünde Bulundurulmasını Kabul Eden Devletler  115

Avusturya. 116

Danimarka 118

Finlandiya. 120

İsveç . 122

İsviçre. 126

Polonya 129

Rusya 131

Diğer Devletler . 132

İKİNCİ BÖLÜM

TÜRK CEZA KANUNUNDA YABANCI KANUNUN

GÖZ ÖNÜNDE BULUNDURULMASI

YABANCI KANUNUN GÖZ ÖNÜNDE BULUNDURULMASININ UYGULANMA

ALANI 135

Ceza Kanununun Yer Bakımından Uygulanması 135

12 İçindekiler

Mülkilik İlkesi ve Türkiye’de İşlenen Suçların Yargılanması138

Mülkilik İlkesinin Kapsamı.138

“Ülke” Kavramı ve Suçun Türkiye’de İşlenmesinin Anlamı.140

Suçun İşlendiği Yerin Belirlenmesi144

Genel Olarak144

Türk Ceza Kanunu’ndaki Düzenleme .146

Suçun Özel Görünüş Şekilleri Bakımından Suçun İşlendiği Yer149

İnternet Yoluyla İşlenen Suçlarda Suçun İşlendiği Yer.151

Türkiye’nin Egemenlik Alanı Dışında İşlenen Suçlar Dolayısıyla

Türkiye’de Yapılan Yargılama .153

“Türkiye’nin Egemenlik Alanı Dışında İşlenen Suçlar”ın Anlamı.153

Şahsilik İlkesi Uyarınca Türkiye’de Yapılan Yargılama.155

Faile Göre Şahsilik İlkesi 155

Türk Vatandaşları Tarafından Yurt Dışında İşlenen Suçlar 156

Yurt Dışında İşlenen Görev Suçları 159

Mağdura Göre Şahsilik İlkesi .160

Koruma İlkesi Uyarınca Türkiye’de Yapılan Yargılama162

Evrensellik İlkesi Uyarınca Türkiye’de Yapılan Yargılama .163

İkame Yargı Yetkisi İlkesi Uyarınca Türkiye’de Yapılan Yargılama 166

Yabancı Kanunun Göz Önünde Bulundurulması Açısından

Değerlendirme168

Kabahatler Bakımından Yabancı Kanunun Göz Önünde Bulundurulması 173

YABANCI KANUNUN GÖZ ÖNÜNDE BULUNDURULMASINA İLİŞKİN HÜKMÜN

UYGULANMA YÖNTEMİ 174

Genel Olarak.174

Cezanın Türk Kanununa Göre Verilmesi .174

Verilecek Cezanın Suçun İşlendiği Ülke Kanununda Öngörülen Cezanın

Üst Sınırından Fazla Olamaması .180

Suçun İşlendiği Yabancı Ülkenin Tespit Edilmesi 180

Suçun Bir Yabancı Ülkede İşlenmesi180

Suçun Birden Fazla Yabancı Ülkede İşlenmesi.181

Suçun Herhangi Bir Devletin Egemenliği Altında Bulunmayan Bir

Yerde İşlenmesi .185

Suçun İşlendiği Yabancı Ülke Kanununda Öngörülen Cezanın Üst

Sınırının Tespit Edilmesi186

İçindekiler 13

TCK 19. Maddenin Uygulanma Yöntemi 189

Doktrin . 189

Uygulama . 192

Genel Olarak . 192

Yargı Kararları . 194

Zaman Bakımından Yabancı Kanunun Göz Önünde

Bulundurulması. 200

Suçun Özel Görünüş Şekilleri Bakımından Yapılacak Uygulama 205

Teşebbüs. 205

İştirak 207

İçtima 209

Bileşik Suç. 209

Zincirleme Suç 213

iii. Fikri İçtima 216

Değerlendirme. 217

III. YABANCI ÜLKE KANUNUNUN TESPİT EDİLMESİ . 219

Genel Olarak 219

Uluslararası Adli Yardımlaşma . 221

Cezaî Konularda Uluslararası Adlî İş Birliği Kanunu 222

Ceza İşlerinde Karşılıklı Adli Yardım Avrupa Sözleşmesi 223

Yabancı Hukuk Hakkında Bilgi Edinilmesine Dair Avrupa

Sözleşmesine Ek Protokol  224

İkili Andlaşmalar. 226

Bilirkişiye Müracaat Edilmesi. 229

ÜÇÜNCÜ BÖLÜM

YABANCI KANUNUN GÖZ ÖNÜNDE BULUNDURULMASININ

İSTİSNALARI

GENEL OLARAK . 233

SUÇUN TÜRKİYE’NİN GÜVENLİĞİNE KARŞI VEYA ZARARINA OLARAK

İŞLENMESİ. 234

Suçun Türkiye’nin Güvenliğine Karşı İşlenmesi 235

“Türkiye'nin Güvenliği” Kavramı 235

Türk Ceza Kanunu’nda Yer Alan Türkiye’nin Güvenliğine Karşı Suçlar. 238

Genel Olarak . 238

14 İçindekiler

Devletin Egemenlik Alametlerine ve Organlarının Saygınlığına

Karşı Suçlar 241

Devletin Güvenliğine Karşı Suçlar241

Anayasal Düzene ve Bu Düzenin İşleyişine Karşı Suçlar.244

Milli Savunmaya Karşı Suçlar.245

Devlet Sırlarına Karşı Suçlar ve Casusluk .246

Yabancı Devletlerle Olan İlişkilere Karşı Suçlar248

Terörle Mücadele Kanunu’nda Yer Alan Türkiye’nin Güvenliğine

Karşı Suçlar .250

Terörizmin Finansmanının Önlenmesi Hakkında Kanun’da Yer Alan

Türkiye’nin Güvenliğine Karşı Suçlar.254

Suçun Türkiye’nin Zararına Olarak İşlenmesi .256

“Türkiye’nin Zararı” Kavramı 256

Suçun Türk Kamu Hukuku Tüzel Kişilerinin Zararına Olarak

İşlenmesi.259

Türkiye’nin Zararına Olarak İşlenen Suçlara Örnekler 262

Yabancı Ülkede İşlenen Görev Suçları 264

III. SUÇUN TÜRK VATANDAŞINA KARŞI YA DA TÜRK KANUNLARINA GÖRE

KURULMUŞ ÖZEL HUKUK TÜZEL KİŞİSİ ZARARINA OLARAK İŞLENMESİ 265

Suçun Türk Vatandaşına Karşı İşlenmesi 265

Türk Vatandaşı Kavramı265

Suçun Türk Vatandaşına Karşı İşlenmesi.266

Suçun Türk Kanunlarına Göre Kurulmuş Özel Hukuk Tüzel Kişisi Zararına

Olarak İşlenmesi .268

“Özel Hukuk Tüzel Kişisi” Kavramı 268

Türk Kanunlarına Göre Kurulmuş Özel Hukuk Tüzel Kişileri .270

Tüzel Kişilerin Tâbiiyeti271

Ticaret Şirketlerinin Tâbiiyeti.273

Derneklerin Tâbiiyeti .277

Vakıfların Tâbiiyeti.279

Suçun Türk Kanunlarına Göre Kurulmuş Özel Hukuk Tüzel Kişisi

Zararına Olarak İşlenmesine Örnekler 281

İSTİSNA HÜKÜMLERİNİN DEĞERLENDİRİLMESİ.283

5237 Sayılı TCK’da Yer Verilmeyen İstisnalar284

Suçun İşlendiği Ülke Kanununun Türkiye’nin Kamu Düzenine Aykırı

Olması.284

İçindekiler 15

765 sayılı TCK’nın 10/a Maddesindeki Düzenleme. 284

5237 Sayılı TCK’nın 19. Maddesi Açısından Değerlendirme 288

Suçun İşlendiği Ülke Kanununun Türkiye’nin Milletlerarası

Yükümlerine Aykırı Olması. 291

765 Sayılı TCK’nın 10/a Maddesindeki Düzenleme. 291

5237 Sayılı TCK’nın 19. Maddesi Açısından Değerlendirme 293

5237 Sayılı TCK’nın 19. Maddesinde Düzenlenen İstisnaların

Değerlendirilmesi. 295

SONUÇ 301

KAYNAKÇA 309