Avrupa Birliği Hukukunun Temelleri

Stok Kodu:
9786253611569
Boyut:
16x24
Sayfa Sayısı:
522
Basım Yeri:
Ankara
Baskı:
4
Basım Tarihi:
2026-09
Kapak Türü:
Karton
Kağıt Türü:
1. Hamur
%10 indirimli
975,00TL
877,50TL
Taksitli fiyat: 1 x 877,50TL
Havale/EFT ile: 833,63TL
9786253611569
402856
Avrupa Birliği Hukukunun Temelleri
Avrupa Birliği Hukukunun Temelleri
877.5

Prof.Dr.İlke Göçmen

 

 

İçindekiler
 
 
İkinci – Dördüncü Baskı İçin Önsöz 
 
7
Birinci Baskı İçin Önsöz 
 
9
Okura Notlar 
 
11
Kutu Listesi 
 
23
Şekil Listesi 
 
25
Tablo Listesi 
 
26
Örnek Metin Listesi 
 
27
Örnek Olay Listesi 
 
28
QR Kodu Listesi 
 
29
Kısaltmalar 
 
31
BİRİNCİ BÖLÜM
 
 
AVRUPA BÜTÜNLEŞMESİNİN TARİHSEL GELİŞİMİ
 
 
GİRİŞ 
 
35
1. AVRUPA KÖMÜR VE ÇELİK TOPLULUĞU ANTLAŞMASI VE ÖNCESİNDEKİ DÖNEM 
 
38
1.1. Avrupa Kömür ve Çelik Topluluğu Antlaşması’na Giden Yol (…1940’lar–1951) 
 
38
1.2. Avrupa Kömür ve Çelik Topluluğu Antlaşması (1951/1952–2002) 
 
44
2. AVRUPA EKONOMİK TOPLULUĞU ANTLAŞMASI VE AVRUPA ATOM ENERJİSİ TOPLULUĞU ANTLAŞMASI VE ÖNCESİNDEKİ DÖNEM 
 
46
2.1. Avrupa Ekonomik Topluluğu Antlaşması ve Avrupa Atom Enerjisi Topluluğu Antlaşması’nın Arka Planındaki Gelişmeler (1952–1957) 
 
46
2.2. Avrupa Ekonomik Topluluğu Antlaşması ve Avrupa Atom Enerjisi Topluluğu Antlaşması (1957/1958) 
 
48
3. AVRUPA TEK SENEDİ VE ÖNCESİNDEKİ DÖNEM 
 
51
3.1. Avrupa Tek Senedi’nin Arka Planındaki Gelişmeler (1958–1986) 
 
51
3.2. Avrupa Tek Senedi (1986–1987) 
 
57
4. MAASTRİCHT ANTLAŞMASI (AVRUPA BİRLİĞİ ANTLAŞMASI) VE ÖNCESİNDEKİ DÖNEM 
 
61
4.1. Maastricht Antlaşması’nın (Avrupa Birliği Antlaşması’nın) Arka Planındaki Gelişmeler (1987–1992) 
 
61
4.2. Maastricht Antlaşması (Avrupa Birliği Antlaşması) (1992–1993) 
 
62
5. AMSTERDAM ANTLAŞMASI VE ÖNCESİNDEKİ DÖNEM 
 
69
5.1. Amsterdam Antlaşması’nın Arka Planındaki Gelişmeler (1993–1997) 
 
69
5.2. Amsterdam Antlaşması (1997–1999) 
 
71
6. NİCE ANTLAŞMASI VE ÖNCESİNDEKİ DÖNEM 
 
76
6.1. Nice Antlaşması’nın Arka Planındaki Gelişmeler (1999–2001) 
 
76
6.2. Nice Antlaşması (2001–2003) 
 
77
7. LİZBON ANTLAŞMASI VE ÖNCESİNDEKİ DÖNEM 
 
79
7.1. Lizbon Antlaşması’nın Arka Planındaki Gelişmeler (2003–2007) 
 
79
7.2. Lizbon Antlaşması (2007–2009) 
 
84
8. LİZBON ANTLAŞMASI SONRASINDAKİ DÖNEM (2009–…) 
 
90
Okuma Listesi 
 
97
İKİNCİ BÖLÜM
 
 
AVRUPA BİRLİĞİ’NİN AKTÖRLERİ
 
 
GİRİŞ 
 
105
1. ÜYE DEVLETLER 
 
108
1.1. Üye Olma 
 
108
1.1.1. Üye Devletler 
 
108
1.1.2. Üye Olmanın Kriterleri ve Usulü 
 
110
1.1.2.1. Üyelik Kriterleri 
 
110
1.1.2.2. Üyelik Usulü 
 
113
1.2. Üyelikten Ayrılma / Avrupa Birliği’nden Çekilme 
 
116
1.2.1. Çekilme Kararı 
 
117
1.2.2. Çekilme Anlaşması 
 
120
1.2.3. Çekilmenin Tamamlanması 
 
125
1.2.4. Çekilmenin Tamamlayıcıları 
 
126
1.3. Üyelik ve Avrupa Birliği’nin Değerleri 
 
129
1.3.1. Avrupa Birliği’nin Değerleri 
 
129
1.3.2. Siyasi Mekanizmalar 
 
130
1.3.2.1. Kurucu Antlaşma Temelindeki Madde 7 Prosedürü 
 
131
1.3.2.2. Komisyonun Girişimleri 
 
133
1.3.2.2.1. Hukukun Üstünlüğü Çerçevesi 
 
133
1.3.2.2.2. Avrupa Hukukun Üstünlüğü Mekanizması 
 
134
1.3.3. Mali Mekanizmalar 
 
135
1.3.3.1. Bütçe Koşulluluğu: Birlik Bütçesinin Korunması İçin Koşululluk Genel Rejimi 
 
135
1.3.3.2. Fon Koşulluluğu 
 
136
1.3.4. Yargısal Mekanizmalar 
 
138
1.3.4.1. İlgili Dava Türleri 
 
138
1.3.4.2. İlgili Hukuki Dayanaklar 
 
143
2. KURUMLAR (BAŞLICALARI) 
 
148
2.1. Avrupa Birliği’nin Kurumsal Yapısının Temel Özellikleri 
 
149
2.2. Avrupa Parlamentosu 
 
158
2.2.1. Oluşumu 
 
159
2.2.2. İç Örgütlenişi 
 
162
2.2.3. İşleyişi 
 
165
2.2.4. Yetkileri 
 
166
2.3. Komisyon 
 
168
2.3.1. Oluşumu 
 
168
2.3.2. İç Örgütlenişi 
 
174
2.3.3. İşleyişi 
 
176
2.3.4. Yetkileri 
 
177
2.4. Konsey 
 
180
2.4.1. Oluşumu 
 
180
2.4.2. İç Örgütlenişi 
 
181
2.4.3. İşleyişi 
 
183
2.4.4. Yetkileri 
 
186
2.5. Avrupa Birliği Zirvesi 
 
187
2.5.1. Oluşumu 
 
188
2.5.2. İç Örgütlenişi 
 
188
2.5.3. İşleyişi 
 
189
2.5.4. Yetkileri 
 
191
2.6. Avrupa Birliği Adalet Divanı 
 
192
2.6.1. Oluşumu 
 
192
2.6.1.1. Adalet Divanı 
 
192
2.6.1.2. Genel Mahkeme 
 
194
2.6.2. İç Örgütlenişi 
 
194
2.6.2.1. Adalet Divanı 
 
194
2.6.2.2. Genel Mahkeme 
 
195
2.6.3. İşleyişi 
 
196
2.6.3.1. Adalet Divanı 
 
196
2.6.3.2. Genel Mahkeme 
 
197
2.6.4. Yetkileri 
 
197
Okuma Listesi 
 
203
ÜÇÜNCÜ BÖLÜM
 
 
AVRUPA BİRLİĞİ’NİN ANAYASAL İLKELERİ
 
 
GİRİŞ 
 
209
1. YETKİ İLE İLGİLİ İLKELER 
 
211
1.1. Yetkinin Varlığı: Yetkilendirilme İlkesi 
 
211
1.1.1. Yetkilendirilme İlkesi 
 
211
1.1.2. Yetkinin Varlığının Görünümleri 
 
214
1.1.2.1. Açık Yetki veya Zımni Yetki 
 
214
1.1.2.2. Geniş Kapsamlı Madde Örneği: ABİHA md. 352 
 
217
1.2. Yetkinin Niteliği: Yetki Kataloğu 
 
220
1.2.1. Münhasır Yetki (Avrupa Birliği) 
 
220
1.2.2. Paylaşılan Yetki 
 
221
1.2.3. Destekleyici, Koordine Edici ve Tamamlayıcı Yetki 
 
223
1.2.4. Ekonomi ve İstihdam Politikalarının Koordinasyonu 
 
224
1.2.5. Ortak Dış ve Güvenlik Politikası 
 
225
1.3. Yetkinin Kullanımı: Katmanlı Yetki İlkesi ve Orantılılık İlkesi 
 
226
1.3.1. Katmanlı Yetki İlkesi 
 
226
1.3.1.1. Katmanlı Yetki İlkesinin Temelleri 
 
227
1.3.1.2. Katmanlı Yetki İlkesinin Siyasi Denetimi 
 
229
1.3.1.3. Katmanlı Yetki İlkesinin Hukuki Denetimi 
 
233
1.3.2. Orantılılık İlkesi 
 
236
1.3.2.1. Orantılılık İlkesinin Temelleri 
 
236
1.3.2.2. Orantılılık İlkesinin Siyasi Denetimi 
 
237
1.3.2.3. Orantılılık İlkesinin Hukuki Denetimi 
 
238
2. TEMEL HAKLAR 
 
241
2.1. İç Denetim 
 
244
2.2.1. Avrupa Birliği Hukukunun Genel İlkesi Olarak Temel Haklar 
 
244
2.2.2. Avrupa Birliği Temel Haklar Şartı 
 
250
2.2.3. Avrupa İnsan Haklar Sözleşmesi 
 
258
2.2. Dış Denetim 
 
262
2.2.1. Avrupa Birliği’nin Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi’ne Katılımı Öncesi Durum 
 
262
2.2.2. Avrupa Birliği’nin Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi’ne Katılımı Sonrası Durum 
 
265
Okuma Listesi 
 
268
DÖRDÜNCÜ BÖLÜM
 
 
AVRUPA BİRLİĞİ HUKUKUNUN KAYNAKLARI
 
 
GİRİŞ 
 
273
1. NE KAYNAK OLUŞTURUR? 
 
274
1.1. Yazılı Kaynaklar 
 
274
1.1.1. İç Kaynaklar 
 
275
1.1.1.1. Üye Devlet Tasarrufları 
 
275
1.1.1.2. Avrupa Birliği Kurumu Tasarrufları 
 
280
1.1.2. Dış Kaynaklar 
 
287
1.2. Yazılı Olmayan Kaynaklar 
 
290
1.2.1. Avrupa Birliği Hukukunun Genel İlkeleri 
 
291
1.2.2. Uluslararası Hukukun Genel İlkeleri ve Uluslararası Teamül Hukuku 
 
293
2. KAYNAKLAR NASIL OLUŞTURULUR? 
 
297
2.1. Yazılı Kaynaklar 
 
297
2.1.1. İç Kaynaklar 
 
297
2.1.1.1. Üye Devlet Tasarrufları 
 
297
2.1.1.2. Avrupa Birliği Kurumu Tasarrufları 
 
301
2.1.1.2.1. Yasama Tasarrufları 
 
301
2.1.1.2.1.1. Olağan Yasama Usulü 
 
302
2.1.1.2.1.2. Özel Yasama Usulleri 
 
309
2.1.1.2.2. Yasama Dışı Tasarruflar 
 
315
2.1.1.2.2.1. Yetki Devrine Dayanan Tasarruflar 
 
315
2.1.1.2.2.2. Uygulama Tasarrufları 
 
320
2.1.2. Dış Kaynaklar 
 
323
2.2. Yazılı Olmayan Kaynaklar 
 
330
Okuma Listesi 
 
333
BEŞİNCİ BÖLÜM
 
 
AVRUPA BİRLİĞİ HUKUKUNDA DAVALAR
 
 
GİRİŞ 
 
337
1. İPTAL DAVASI 
 
340
1.1. Kabul Edilebilirlik 
 
340
1.1.1. Konu Bakımından Yetki 
 
340
1.1.2. Kişi Bakımından Yetki 
 
342
1.1.3. Zaman Bakımından Yetki 
 
352
1.2. Esastan Denetim 
 
353
1.2.1. Esastan Denetim Gerekçeleri 
 
354
1.2.2. Esastan Denetimin Yoğunluğu 
 
357
1.3. Karar ve Sonuçları 
 
359
2. İHMAL DAVASI 
 
364
2.1. Kabul Edilebilirlik 
 
364
2.1.1. Konu Bakımından Yetki 
 
364
2.1.2. Kişi Bakımından Yetki 
 
366
2.1.3. Zaman Bakımından Yetki 
 
367
2.2. Esastan Denetim 
 
367
2.3. Karar ve Sonuçları 
 
367
3. TAZMİNAT DAVASI 
 
371
3.1. Kabul Edilebilirlik 
 
372
3.1.1. Konu Bakımından Yetki 
 
372
3.1.2. Kişi Bakımından Yetki 
 
373
3.1.3. Zaman Bakımından Yetki 
 
374
3.2. Esastan Denetim 
 
374
3.3. Karar ve Sonuçları 
 
376
4. İHLAL DAVASI 
 
381
4.1. İhlal Davası ve/veya Prosedürü Yönünden Ön Tespit: “İhlal”in Anlamı 
 
381
4.2. İhlal Davası Prosedürü 
 
383
4.2.1. Komisyonun İhlal Davası Prosedürünü Başlatması: “İdari Aşama” 
 
383
4.2.2. Üye Devletin İhlal Davası Prosedürünü Başlatması 
 
388
4.3. İhlal Davası 
 
389
4.3.1. Kabul Edilebilirlik 
 
390
4.3.2. Esastan Denetim 
 
390
4.3.3. Karar ve Sonuçları 
 
393
5. ÖN KARAR PROSEDÜRÜ 
 
398
5.1. Başvuruya Konu Olabilecekler 
 
398
5.1.1. Yorum Yönünden 
 
398
5.1.2. Geçerlilik Yönünden 
 
399
5.2. Başvuru Yapabilecekler 
 
400
5.3. Başvuru Hakkı ve/veya Yükümlülüğü 
 
402
5.3.1. Birlik Hukukuna İlişkin Soru 
 
403
5.3.2. Başvuru Hakkı ve/veya Yükümlülüğü 
 
404
5.3.2.1. Yorum Yönünden 
 
404
5.3.2.2. Geçerlilik Yönünden 
 
407
5.4. Uygun Bulunmayan Başvurular 
 
408
5.5. Karar ve Sonuçları 
 
410
5.5.1. Yorum Yönünden 
 
410
5.5.2. Geçerlilik Yönünden 
 
412
Okuma Listesi 
 
417
ALTINCI BÖLÜM
 
 
AVRUPA BİRLİĞİ HUKUKUNUN TEMEL ÖZELLİKLERİ
 
 
GİRİŞ 
 
421
1. ÖNCELİK İLKESİ 
 
423
1.1. Öncelik İlkesinin Temelleri 
 
423
1.2. Öncelik İlkesinin Kapsamı 
 
425
1.2.1. Öncelik İlkesi / Avrupa Birliği Hukukunun Kaynakları 
 
425
1.2.2. Öncelik İlkesi / Ulusal Hukukun Kaynakları 
 
426
1.2.3. Öncelik İlkesine Etki Verecek Organlar 
 
428
1.2.4. Öncelik İlkesinin Etkisi 
 
429
2. DOĞRUDAN ETKİ İLKESİ 
 
435
2.1. Doğrudan Etki İlkesinin Temelleri 
 
435
2.1.1. Dikey İlişkiler Yönünden (Devlete Karşı) Doğrudan Etki İlkesi 
 
435
2.1.2. Yatay İlişkiler Yönünden (Bireye Karşı) Doğrudan Etki İlkesi 
 
438
2.2. Doğrudan Etki İlkesinin Kapsamı 
 
440
2.2.1. Doğrudan Etki İlkesi / Avrupa Birliği Hukukunun Kaynakları 
 
440
2.2.1.1. Genel Olarak 
 
441
2.2.1.2. Üye Devletlerin Kurucu Nitelikli Tasarrufları (ve Avrupa Birliği Temel Haklar Şartı) Yönünden 
 
442
2.2.1.3. Avrupa Birliği Hukukunun Genel İlkeleri Yönünden 
 
443
2.2.1.4. Avrupa Birliği Kurumu Tasarrufları Yönünden 
 
445
2.2.1.4.1. Tüzük Yönünden 
 
445
2.2.1.4.2. Direktif Yönünden 
 
447
2.2.1.4.3. Karar Yönünden 
 
452
2.2.1.5. Avrupa Birliği’nin Uluslararası Anlaşmaları Yönünden 
 
454
2.2.1.6. Uluslararası Hukukun Genel İlkeleri ve Uluslararası Teamül Hukuku Yönünden 
 
456
2.2.2. Doğrudan Etki İlkesine Etki Verecek Organlar 
 
456
2.2.3. Doğrudan Etki İlkesinin Etkisi 
 
457
2.2.4. Doğrudan Etki İlkesinin Koşulları 
 
457
3. UYGUN YORUM İLKESİ 
 
460
3.1. Uygun Yorum İlkesinin Temelleri 
 
460
3.1.1. Dikey İlişkiler Yönünden (Devlete Karşı) Uygun Yorum İlkesi 
 
460
3.1.2. Yatay İlişkiler Yönünden (Bireye Karşı) Uygun Yorum İlkesi 
 
462
3.2. Uygun Yorum İlkesinin Kapsamı 
 
465
3.2.1. Uygun Yorum İlkesi / Avrupa Birliği Hukukunun Kaynakları 
 
465
3.2.2. Uygun Yorum İlkesi / Ulusal Hukukun Kaynakları 
 
466
3.2.3. Uygun Yorum İlkesine Etki Verecek Organlar 
 
466
3.2.4. Uygun Yorum İlkesinin Etkisi 
 
466
4. DEVLET SORUMLULUĞU İLKESİ 
 
471
4.1. Devlet Sorumluluğu İlkesinin Temelleri 
 
471
4.1.1. Dikey İlişkiler Yönünden (Devlete Karşı) Devlet Sorumluluğu İlkesi 
 
471
4.1.2. Yatay İlişkiler Yönünden (Bireye Karşı) Devlet Sorumluluğu İlkesi 
 
475
4.2. Devlet Sorumluluğu İlkesinin Kapsamı 
 
477
4.2.1. Devlet Sorumluluğu İlkesi / Avrupa Birliği Hukukunun Kaynakları 
 
477
4.2.2. Devlet Sorumluluğu İlkesine Etki Verecek Organlar 
 
478
4.2.3. Devlet Sorumluluğu İlkesinin Etkisi 
 
479
4.2.4. Devlet Sorumluluğu İlkesinin Koşulları 
 
479
4.2.4.1. İhlal Koşulu 
 
479
4.2.4.2. Zarar Koşulu 
 
485
4.2.4.3. İlliyet Bağı Koşulu 
 
485
5. ULUSAL HUKUKİ ÇARELER VE PROSEDÜRLER 
 
487
5.1. Avrupa Birliği Hukuku Bir Konu ile ilgili Hukuki Çareler ve/veya Prosedürler Öngörüyorsa 
 
487
5.2. Avrupa Birliği Hukuku Bir Konu ile ilgili Hukuki Çareler ve/veya Prosedürler Öngörmüyorsa 
 
488
5.2.1. Ulusal Prosedürel Özerklik 
 
489
5.2.2. Denklik Gerekliliği 
 
489
5.2.3. Etkililik Gerekliliği 
 
492
5.3. Etkili Başvuru Hakkı ve Adil Yargılanma Hakkı 
 
495
Okuma Listesi 
 
497
Kaynakça 
 
499
Kavram Dizini 
 
513
Kutu Listesi
 
 
Kutu 1: Avrupa Konseyi 
 
39
Kutu 2: Avrupa Bütünleşmesinin Ulusüstü Niteliği / Yapısı 
 
42
Kutu 3: Kurucu Antlaşma ve Değişiklik Antlaşmalarının Onay Süreci ile ilgili İki Eğilim: Referandum Yenilgileri ve Ulusal Anayasa Mahkemeleri Nezdindeki İtirazlar 
 
62
Kutu 4: Esnek Bütünleşmenin Doğuşu 
 
66
Kutu 5: Birlik Vatandaşlığı 
 
68
Kutu 6: Avrupa (Ekonomik) Topluluğu / Avrupa Birliği ile Avrupa Serbest Ticaret Birliği Arasındaki İlişkiler 
 
70
Kutu 7: Berlin Deklarasyonu 
 
80
Kutu 8: Brexit Sürecinin Başlangıcı 
 
118
Kutu 9: Çekilme Bildiriminin Geri Alınması 
 
119
Kutu 10: Çekilen Devletin Üyelik Başvurusu 
 
126
Kutu 11: Avrupa Merkez Bankası ve Sayıştay ile Organ, Ofis ve Ajanslar 
 
148
Kutu 12: AB Antlaşması md. 19 ile ilgili İçtihat Hukuku 
 
153
Kutu 13: Avrupa Birliği Kurumlarının Websiteleri 
 
158
Kutu 14: Yüksek Temsilci (Birlik Dışişleri ve Güvenlik Politikası Yüksek Temsilcisi) 
 
173
Kutu 15: Hukuk Sözcüsü 
 
193
Kutu 16: Avrupa Birliği Adalet Divanı ve Ortak Dış ve Güvenlik Politikası 
 
198
Kutu 17: Adalet Divanı ve Genel Mahkeme Arasında Davalar Nasıl Bölüşülmüştür? 
 
201
Kutu 18: ABİHA md. 352’nin Öncülü: Avrupa Topluluğu Antlaşması md. 308 
 
218
Kutu 19: Lizbon Antlaşması ile Değişik AB Antlaşması md. 40 
 
225
Kutu 20: “Genel Uygulama Hükümleri” 
 
226
Kutu 21: Erken Uyarı Mekanizması 
 
232
Kutu 22: Katmanlı Yetki İlkesi vs. Orantılılık İlkesi 
 
235
Kutu 23: Avrupa Birliği Temel Haklar Rejiminin Tarihsel Gelişimi 
 
241
Kutu 24: Avrupa Birliği’nde Temel Haklarla Bağlantılı İddialar Hangi Davalar ile ve Nasıl İleri Sürülebilir? 
 
249
Kutu 25: Avrupa Birliği’nde Temel Haklar Ne Tür Etkiler Doğurur? 
 
256
Kutu 26: Direktif Kaynaklı Yükümlülükler 
 
282
Kutu 27: Esnek Hukuk 
 
285
Kutu 28: Avrupa Birliği Hukukunun Kaynakları Bakımından Normlar Hiyerarşisi 
 
294
Kutu 29: Hangi Yasama Usulü, Ne Zaman Uygulanır? 
 
302
Kutu 30: Uygulamadaki Hâliyle Olağan Yasama Usulü 
 
308
Kutu 31: Esnek Bütünleşme veya Farklılaştırılmış Bütünleşme ve Yasamaya Yansımaları 
 
311
Kutu 32: Davacı olarak Avrupa Parlamentosu ve İptal Davası: Tarihsel Süreç 
 
344
Kutu 33: Gerçek ve Tüzel Kişiler ve “Çıkar” 
 
346
Kutu 34: Hukuka Aykırılık Def’i 
 
361
Kutu 35: “Hukukun Üstünlüğü” Perspektifi Üzerinden Tazminat Davası ile Diğer Dava Türleri Arasındaki İlişki 
 
371
Kutu 36: İhlal Davasının Davacısı Olarak Üye Devletler 
 
388
Kutu 37: Geçici Tedbirler 
 
389
Kutu 38: Birlik Hukukunun Uygulanmasını Sağlamaktaki Yollar: “Kamu” ve “Özel” İcra Mekanizmaları Arasındaki İlişki 
 
392
Kutu 39: Nihai Ulusal Mahkemeler Ön Karar Başvurusu Yapma Yükümlülüğüne Uymazsa Ne Olabilir? 
 
405
Kutu 40: Kurucu Antlaşmalar ve Öncelik İlkesi 
 
425
Kutu 41: Doğrudan Uygulanırlık ve Doğrudan Etki 
 
446
Kutu 42: Uygun Yorum İlkesi, Doğrudan Etki İlkesi ve Devlet Sorumluluğu İlkesi 
 
464
Kutu 43: Direktif Özelinde Uygun Yorum İlkesi Çerçevesindeki Yükümlülüğün Doğum Anı 
 
465
Kutu 44: Denklik Gerekliliği ve Etkililik Gerekliliği 
 
491

Prof.Dr.İlke Göçmen

 

 

İçindekiler
 
 
İkinci – Dördüncü Baskı İçin Önsöz 
 
7
Birinci Baskı İçin Önsöz 
 
9
Okura Notlar 
 
11
Kutu Listesi 
 
23
Şekil Listesi 
 
25
Tablo Listesi 
 
26
Örnek Metin Listesi 
 
27
Örnek Olay Listesi 
 
28
QR Kodu Listesi 
 
29
Kısaltmalar 
 
31
BİRİNCİ BÖLÜM
 
 
AVRUPA BÜTÜNLEŞMESİNİN TARİHSEL GELİŞİMİ
 
 
GİRİŞ 
 
35
1. AVRUPA KÖMÜR VE ÇELİK TOPLULUĞU ANTLAŞMASI VE ÖNCESİNDEKİ DÖNEM 
 
38
1.1. Avrupa Kömür ve Çelik Topluluğu Antlaşması’na Giden Yol (…1940’lar–1951) 
 
38
1.2. Avrupa Kömür ve Çelik Topluluğu Antlaşması (1951/1952–2002) 
 
44
2. AVRUPA EKONOMİK TOPLULUĞU ANTLAŞMASI VE AVRUPA ATOM ENERJİSİ TOPLULUĞU ANTLAŞMASI VE ÖNCESİNDEKİ DÖNEM 
 
46
2.1. Avrupa Ekonomik Topluluğu Antlaşması ve Avrupa Atom Enerjisi Topluluğu Antlaşması’nın Arka Planındaki Gelişmeler (1952–1957) 
 
46
2.2. Avrupa Ekonomik Topluluğu Antlaşması ve Avrupa Atom Enerjisi Topluluğu Antlaşması (1957/1958) 
 
48
3. AVRUPA TEK SENEDİ VE ÖNCESİNDEKİ DÖNEM 
 
51
3.1. Avrupa Tek Senedi’nin Arka Planındaki Gelişmeler (1958–1986) 
 
51
3.2. Avrupa Tek Senedi (1986–1987) 
 
57
4. MAASTRİCHT ANTLAŞMASI (AVRUPA BİRLİĞİ ANTLAŞMASI) VE ÖNCESİNDEKİ DÖNEM 
 
61
4.1. Maastricht Antlaşması’nın (Avrupa Birliği Antlaşması’nın) Arka Planındaki Gelişmeler (1987–1992) 
 
61
4.2. Maastricht Antlaşması (Avrupa Birliği Antlaşması) (1992–1993) 
 
62
5. AMSTERDAM ANTLAŞMASI VE ÖNCESİNDEKİ DÖNEM 
 
69
5.1. Amsterdam Antlaşması’nın Arka Planındaki Gelişmeler (1993–1997) 
 
69
5.2. Amsterdam Antlaşması (1997–1999) 
 
71
6. NİCE ANTLAŞMASI VE ÖNCESİNDEKİ DÖNEM 
 
76
6.1. Nice Antlaşması’nın Arka Planındaki Gelişmeler (1999–2001) 
 
76
6.2. Nice Antlaşması (2001–2003) 
 
77
7. LİZBON ANTLAŞMASI VE ÖNCESİNDEKİ DÖNEM 
 
79
7.1. Lizbon Antlaşması’nın Arka Planındaki Gelişmeler (2003–2007) 
 
79
7.2. Lizbon Antlaşması (2007–2009) 
 
84
8. LİZBON ANTLAŞMASI SONRASINDAKİ DÖNEM (2009–…) 
 
90
Okuma Listesi 
 
97
İKİNCİ BÖLÜM
 
 
AVRUPA BİRLİĞİ’NİN AKTÖRLERİ
 
 
GİRİŞ 
 
105
1. ÜYE DEVLETLER 
 
108
1.1. Üye Olma 
 
108
1.1.1. Üye Devletler 
 
108
1.1.2. Üye Olmanın Kriterleri ve Usulü 
 
110
1.1.2.1. Üyelik Kriterleri 
 
110
1.1.2.2. Üyelik Usulü 
 
113
1.2. Üyelikten Ayrılma / Avrupa Birliği’nden Çekilme 
 
116
1.2.1. Çekilme Kararı 
 
117
1.2.2. Çekilme Anlaşması 
 
120
1.2.3. Çekilmenin Tamamlanması 
 
125
1.2.4. Çekilmenin Tamamlayıcıları 
 
126
1.3. Üyelik ve Avrupa Birliği’nin Değerleri 
 
129
1.3.1. Avrupa Birliği’nin Değerleri 
 
129
1.3.2. Siyasi Mekanizmalar 
 
130
1.3.2.1. Kurucu Antlaşma Temelindeki Madde 7 Prosedürü 
 
131
1.3.2.2. Komisyonun Girişimleri 
 
133
1.3.2.2.1. Hukukun Üstünlüğü Çerçevesi 
 
133
1.3.2.2.2. Avrupa Hukukun Üstünlüğü Mekanizması 
 
134
1.3.3. Mali Mekanizmalar 
 
135
1.3.3.1. Bütçe Koşulluluğu: Birlik Bütçesinin Korunması İçin Koşululluk Genel Rejimi 
 
135
1.3.3.2. Fon Koşulluluğu 
 
136
1.3.4. Yargısal Mekanizmalar 
 
138
1.3.4.1. İlgili Dava Türleri 
 
138
1.3.4.2. İlgili Hukuki Dayanaklar 
 
143
2. KURUMLAR (BAŞLICALARI) 
 
148
2.1. Avrupa Birliği’nin Kurumsal Yapısının Temel Özellikleri 
 
149
2.2. Avrupa Parlamentosu 
 
158
2.2.1. Oluşumu 
 
159
2.2.2. İç Örgütlenişi 
 
162
2.2.3. İşleyişi 
 
165
2.2.4. Yetkileri 
 
166
2.3. Komisyon 
 
168
2.3.1. Oluşumu 
 
168
2.3.2. İç Örgütlenişi 
 
174
2.3.3. İşleyişi 
 
176
2.3.4. Yetkileri 
 
177
2.4. Konsey 
 
180
2.4.1. Oluşumu 
 
180
2.4.2. İç Örgütlenişi 
 
181
2.4.3. İşleyişi 
 
183
2.4.4. Yetkileri 
 
186
2.5. Avrupa Birliği Zirvesi 
 
187
2.5.1. Oluşumu 
 
188
2.5.2. İç Örgütlenişi 
 
188
2.5.3. İşleyişi 
 
189
2.5.4. Yetkileri 
 
191
2.6. Avrupa Birliği Adalet Divanı 
 
192
2.6.1. Oluşumu 
 
192
2.6.1.1. Adalet Divanı 
 
192
2.6.1.2. Genel Mahkeme 
 
194
2.6.2. İç Örgütlenişi 
 
194
2.6.2.1. Adalet Divanı 
 
194
2.6.2.2. Genel Mahkeme 
 
195
2.6.3. İşleyişi 
 
196
2.6.3.1. Adalet Divanı 
 
196
2.6.3.2. Genel Mahkeme 
 
197
2.6.4. Yetkileri 
 
197
Okuma Listesi 
 
203
ÜÇÜNCÜ BÖLÜM
 
 
AVRUPA BİRLİĞİ’NİN ANAYASAL İLKELERİ
 
 
GİRİŞ 
 
209
1. YETKİ İLE İLGİLİ İLKELER 
 
211
1.1. Yetkinin Varlığı: Yetkilendirilme İlkesi 
 
211
1.1.1. Yetkilendirilme İlkesi 
 
211
1.1.2. Yetkinin Varlığının Görünümleri 
 
214
1.1.2.1. Açık Yetki veya Zımni Yetki 
 
214
1.1.2.2. Geniş Kapsamlı Madde Örneği: ABİHA md. 352 
 
217
1.2. Yetkinin Niteliği: Yetki Kataloğu 
 
220
1.2.1. Münhasır Yetki (Avrupa Birliği) 
 
220
1.2.2. Paylaşılan Yetki 
 
221
1.2.3. Destekleyici, Koordine Edici ve Tamamlayıcı Yetki 
 
223
1.2.4. Ekonomi ve İstihdam Politikalarının Koordinasyonu 
 
224
1.2.5. Ortak Dış ve Güvenlik Politikası 
 
225
1.3. Yetkinin Kullanımı: Katmanlı Yetki İlkesi ve Orantılılık İlkesi 
 
226
1.3.1. Katmanlı Yetki İlkesi 
 
226
1.3.1.1. Katmanlı Yetki İlkesinin Temelleri 
 
227
1.3.1.2. Katmanlı Yetki İlkesinin Siyasi Denetimi 
 
229
1.3.1.3. Katmanlı Yetki İlkesinin Hukuki Denetimi 
 
233
1.3.2. Orantılılık İlkesi 
 
236
1.3.2.1. Orantılılık İlkesinin Temelleri 
 
236
1.3.2.2. Orantılılık İlkesinin Siyasi Denetimi 
 
237
1.3.2.3. Orantılılık İlkesinin Hukuki Denetimi 
 
238
2. TEMEL HAKLAR 
 
241
2.1. İç Denetim 
 
244
2.2.1. Avrupa Birliği Hukukunun Genel İlkesi Olarak Temel Haklar 
 
244
2.2.2. Avrupa Birliği Temel Haklar Şartı 
 
250
2.2.3. Avrupa İnsan Haklar Sözleşmesi 
 
258
2.2. Dış Denetim 
 
262
2.2.1. Avrupa Birliği’nin Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi’ne Katılımı Öncesi Durum 
 
262
2.2.2. Avrupa Birliği’nin Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi’ne Katılımı Sonrası Durum 
 
265
Okuma Listesi 
 
268
DÖRDÜNCÜ BÖLÜM
 
 
AVRUPA BİRLİĞİ HUKUKUNUN KAYNAKLARI
 
 
GİRİŞ 
 
273
1. NE KAYNAK OLUŞTURUR? 
 
274
1.1. Yazılı Kaynaklar 
 
274
1.1.1. İç Kaynaklar 
 
275
1.1.1.1. Üye Devlet Tasarrufları 
 
275
1.1.1.2. Avrupa Birliği Kurumu Tasarrufları 
 
280
1.1.2. Dış Kaynaklar 
 
287
1.2. Yazılı Olmayan Kaynaklar 
 
290
1.2.1. Avrupa Birliği Hukukunun Genel İlkeleri 
 
291
1.2.2. Uluslararası Hukukun Genel İlkeleri ve Uluslararası Teamül Hukuku 
 
293
2. KAYNAKLAR NASIL OLUŞTURULUR? 
 
297
2.1. Yazılı Kaynaklar 
 
297
2.1.1. İç Kaynaklar 
 
297
2.1.1.1. Üye Devlet Tasarrufları 
 
297
2.1.1.2. Avrupa Birliği Kurumu Tasarrufları 
 
301
2.1.1.2.1. Yasama Tasarrufları 
 
301
2.1.1.2.1.1. Olağan Yasama Usulü 
 
302
2.1.1.2.1.2. Özel Yasama Usulleri 
 
309
2.1.1.2.2. Yasama Dışı Tasarruflar 
 
315
2.1.1.2.2.1. Yetki Devrine Dayanan Tasarruflar 
 
315
2.1.1.2.2.2. Uygulama Tasarrufları 
 
320
2.1.2. Dış Kaynaklar 
 
323
2.2. Yazılı Olmayan Kaynaklar 
 
330
Okuma Listesi 
 
333
BEŞİNCİ BÖLÜM
 
 
AVRUPA BİRLİĞİ HUKUKUNDA DAVALAR
 
 
GİRİŞ 
 
337
1. İPTAL DAVASI 
 
340
1.1. Kabul Edilebilirlik 
 
340
1.1.1. Konu Bakımından Yetki 
 
340
1.1.2. Kişi Bakımından Yetki 
 
342
1.1.3. Zaman Bakımından Yetki 
 
352
1.2. Esastan Denetim 
 
353
1.2.1. Esastan Denetim Gerekçeleri 
 
354
1.2.2. Esastan Denetimin Yoğunluğu 
 
357
1.3. Karar ve Sonuçları 
 
359
2. İHMAL DAVASI 
 
364
2.1. Kabul Edilebilirlik 
 
364
2.1.1. Konu Bakımından Yetki 
 
364
2.1.2. Kişi Bakımından Yetki 
 
366
2.1.3. Zaman Bakımından Yetki 
 
367
2.2. Esastan Denetim 
 
367
2.3. Karar ve Sonuçları 
 
367
3. TAZMİNAT DAVASI 
 
371
3.1. Kabul Edilebilirlik 
 
372
3.1.1. Konu Bakımından Yetki 
 
372
3.1.2. Kişi Bakımından Yetki 
 
373
3.1.3. Zaman Bakımından Yetki 
 
374
3.2. Esastan Denetim 
 
374
3.3. Karar ve Sonuçları 
 
376
4. İHLAL DAVASI 
 
381
4.1. İhlal Davası ve/veya Prosedürü Yönünden Ön Tespit: “İhlal”in Anlamı 
 
381
4.2. İhlal Davası Prosedürü 
 
383
4.2.1. Komisyonun İhlal Davası Prosedürünü Başlatması: “İdari Aşama” 
 
383
4.2.2. Üye Devletin İhlal Davası Prosedürünü Başlatması 
 
388
4.3. İhlal Davası 
 
389
4.3.1. Kabul Edilebilirlik 
 
390
4.3.2. Esastan Denetim 
 
390
4.3.3. Karar ve Sonuçları 
 
393
5. ÖN KARAR PROSEDÜRÜ 
 
398
5.1. Başvuruya Konu Olabilecekler 
 
398
5.1.1. Yorum Yönünden 
 
398
5.1.2. Geçerlilik Yönünden 
 
399
5.2. Başvuru Yapabilecekler 
 
400
5.3. Başvuru Hakkı ve/veya Yükümlülüğü 
 
402
5.3.1. Birlik Hukukuna İlişkin Soru 
 
403
5.3.2. Başvuru Hakkı ve/veya Yükümlülüğü 
 
404
5.3.2.1. Yorum Yönünden 
 
404
5.3.2.2. Geçerlilik Yönünden 
 
407
5.4. Uygun Bulunmayan Başvurular 
 
408
5.5. Karar ve Sonuçları 
 
410
5.5.1. Yorum Yönünden 
 
410
5.5.2. Geçerlilik Yönünden 
 
412
Okuma Listesi 
 
417
ALTINCI BÖLÜM
 
 
AVRUPA BİRLİĞİ HUKUKUNUN TEMEL ÖZELLİKLERİ
 
 
GİRİŞ 
 
421
1. ÖNCELİK İLKESİ 
 
423
1.1. Öncelik İlkesinin Temelleri 
 
423
1.2. Öncelik İlkesinin Kapsamı 
 
425
1.2.1. Öncelik İlkesi / Avrupa Birliği Hukukunun Kaynakları 
 
425
1.2.2. Öncelik İlkesi / Ulusal Hukukun Kaynakları 
 
426
1.2.3. Öncelik İlkesine Etki Verecek Organlar 
 
428
1.2.4. Öncelik İlkesinin Etkisi 
 
429
2. DOĞRUDAN ETKİ İLKESİ 
 
435
2.1. Doğrudan Etki İlkesinin Temelleri 
 
435
2.1.1. Dikey İlişkiler Yönünden (Devlete Karşı) Doğrudan Etki İlkesi 
 
435
2.1.2. Yatay İlişkiler Yönünden (Bireye Karşı) Doğrudan Etki İlkesi 
 
438
2.2. Doğrudan Etki İlkesinin Kapsamı 
 
440
2.2.1. Doğrudan Etki İlkesi / Avrupa Birliği Hukukunun Kaynakları 
 
440
2.2.1.1. Genel Olarak 
 
441
2.2.1.2. Üye Devletlerin Kurucu Nitelikli Tasarrufları (ve Avrupa Birliği Temel Haklar Şartı) Yönünden 
 
442
2.2.1.3. Avrupa Birliği Hukukunun Genel İlkeleri Yönünden 
 
443
2.2.1.4. Avrupa Birliği Kurumu Tasarrufları Yönünden 
 
445
2.2.1.4.1. Tüzük Yönünden 
 
445
2.2.1.4.2. Direktif Yönünden 
 
447
2.2.1.4.3. Karar Yönünden 
 
452
2.2.1.5. Avrupa Birliği’nin Uluslararası Anlaşmaları Yönünden 
 
454
2.2.1.6. Uluslararası Hukukun Genel İlkeleri ve Uluslararası Teamül Hukuku Yönünden 
 
456
2.2.2. Doğrudan Etki İlkesine Etki Verecek Organlar 
 
456
2.2.3. Doğrudan Etki İlkesinin Etkisi 
 
457
2.2.4. Doğrudan Etki İlkesinin Koşulları 
 
457
3. UYGUN YORUM İLKESİ 
 
460
3.1. Uygun Yorum İlkesinin Temelleri 
 
460
3.1.1. Dikey İlişkiler Yönünden (Devlete Karşı) Uygun Yorum İlkesi 
 
460
3.1.2. Yatay İlişkiler Yönünden (Bireye Karşı) Uygun Yorum İlkesi 
 
462
3.2. Uygun Yorum İlkesinin Kapsamı 
 
465
3.2.1. Uygun Yorum İlkesi / Avrupa Birliği Hukukunun Kaynakları 
 
465
3.2.2. Uygun Yorum İlkesi / Ulusal Hukukun Kaynakları 
 
466
3.2.3. Uygun Yorum İlkesine Etki Verecek Organlar 
 
466
3.2.4. Uygun Yorum İlkesinin Etkisi 
 
466
4. DEVLET SORUMLULUĞU İLKESİ 
 
471
4.1. Devlet Sorumluluğu İlkesinin Temelleri 
 
471
4.1.1. Dikey İlişkiler Yönünden (Devlete Karşı) Devlet Sorumluluğu İlkesi 
 
471
4.1.2. Yatay İlişkiler Yönünden (Bireye Karşı) Devlet Sorumluluğu İlkesi 
 
475
4.2. Devlet Sorumluluğu İlkesinin Kapsamı 
 
477
4.2.1. Devlet Sorumluluğu İlkesi / Avrupa Birliği Hukukunun Kaynakları 
 
477
4.2.2. Devlet Sorumluluğu İlkesine Etki Verecek Organlar 
 
478
4.2.3. Devlet Sorumluluğu İlkesinin Etkisi 
 
479
4.2.4. Devlet Sorumluluğu İlkesinin Koşulları 
 
479
4.2.4.1. İhlal Koşulu 
 
479
4.2.4.2. Zarar Koşulu 
 
485
4.2.4.3. İlliyet Bağı Koşulu 
 
485
5. ULUSAL HUKUKİ ÇARELER VE PROSEDÜRLER 
 
487
5.1. Avrupa Birliği Hukuku Bir Konu ile ilgili Hukuki Çareler ve/veya Prosedürler Öngörüyorsa 
 
487
5.2. Avrupa Birliği Hukuku Bir Konu ile ilgili Hukuki Çareler ve/veya Prosedürler Öngörmüyorsa 
 
488
5.2.1. Ulusal Prosedürel Özerklik 
 
489
5.2.2. Denklik Gerekliliği 
 
489
5.2.3. Etkililik Gerekliliği 
 
492
5.3. Etkili Başvuru Hakkı ve Adil Yargılanma Hakkı 
 
495
Okuma Listesi 
 
497
Kaynakça 
 
499
Kavram Dizini 
 
513
Kutu Listesi
 
 
Kutu 1: Avrupa Konseyi 
 
39
Kutu 2: Avrupa Bütünleşmesinin Ulusüstü Niteliği / Yapısı 
 
42
Kutu 3: Kurucu Antlaşma ve Değişiklik Antlaşmalarının Onay Süreci ile ilgili İki Eğilim: Referandum Yenilgileri ve Ulusal Anayasa Mahkemeleri Nezdindeki İtirazlar 
 
62
Kutu 4: Esnek Bütünleşmenin Doğuşu 
 
66
Kutu 5: Birlik Vatandaşlığı 
 
68
Kutu 6: Avrupa (Ekonomik) Topluluğu / Avrupa Birliği ile Avrupa Serbest Ticaret Birliği Arasındaki İlişkiler 
 
70
Kutu 7: Berlin Deklarasyonu 
 
80
Kutu 8: Brexit Sürecinin Başlangıcı 
 
118
Kutu 9: Çekilme Bildiriminin Geri Alınması 
 
119
Kutu 10: Çekilen Devletin Üyelik Başvurusu 
 
126
Kutu 11: Avrupa Merkez Bankası ve Sayıştay ile Organ, Ofis ve Ajanslar 
 
148
Kutu 12: AB Antlaşması md. 19 ile ilgili İçtihat Hukuku 
 
153
Kutu 13: Avrupa Birliği Kurumlarının Websiteleri 
 
158
Kutu 14: Yüksek Temsilci (Birlik Dışişleri ve Güvenlik Politikası Yüksek Temsilcisi) 
 
173
Kutu 15: Hukuk Sözcüsü 
 
193
Kutu 16: Avrupa Birliği Adalet Divanı ve Ortak Dış ve Güvenlik Politikası 
 
198
Kutu 17: Adalet Divanı ve Genel Mahkeme Arasında Davalar Nasıl Bölüşülmüştür? 
 
201
Kutu 18: ABİHA md. 352’nin Öncülü: Avrupa Topluluğu Antlaşması md. 308 
 
218
Kutu 19: Lizbon Antlaşması ile Değişik AB Antlaşması md. 40 
 
225
Kutu 20: “Genel Uygulama Hükümleri” 
 
226
Kutu 21: Erken Uyarı Mekanizması 
 
232
Kutu 22: Katmanlı Yetki İlkesi vs. Orantılılık İlkesi 
 
235
Kutu 23: Avrupa Birliği Temel Haklar Rejiminin Tarihsel Gelişimi 
 
241
Kutu 24: Avrupa Birliği’nde Temel Haklarla Bağlantılı İddialar Hangi Davalar ile ve Nasıl İleri Sürülebilir? 
 
249
Kutu 25: Avrupa Birliği’nde Temel Haklar Ne Tür Etkiler Doğurur? 
 
256
Kutu 26: Direktif Kaynaklı Yükümlülükler 
 
282
Kutu 27: Esnek Hukuk 
 
285
Kutu 28: Avrupa Birliği Hukukunun Kaynakları Bakımından Normlar Hiyerarşisi 
 
294
Kutu 29: Hangi Yasama Usulü, Ne Zaman Uygulanır? 
 
302
Kutu 30: Uygulamadaki Hâliyle Olağan Yasama Usulü 
 
308
Kutu 31: Esnek Bütünleşme veya Farklılaştırılmış Bütünleşme ve Yasamaya Yansımaları 
 
311
Kutu 32: Davacı olarak Avrupa Parlamentosu ve İptal Davası: Tarihsel Süreç 
 
344
Kutu 33: Gerçek ve Tüzel Kişiler ve “Çıkar” 
 
346
Kutu 34: Hukuka Aykırılık Def’i 
 
361
Kutu 35: “Hukukun Üstünlüğü” Perspektifi Üzerinden Tazminat Davası ile Diğer Dava Türleri Arasındaki İlişki 
 
371
Kutu 36: İhlal Davasının Davacısı Olarak Üye Devletler 
 
388
Kutu 37: Geçici Tedbirler 
 
389
Kutu 38: Birlik Hukukunun Uygulanmasını Sağlamaktaki Yollar: “Kamu” ve “Özel” İcra Mekanizmaları Arasındaki İlişki 
 
392
Kutu 39: Nihai Ulusal Mahkemeler Ön Karar Başvurusu Yapma Yükümlülüğüne Uymazsa Ne Olabilir? 
 
405
Kutu 40: Kurucu Antlaşmalar ve Öncelik İlkesi 
 
425
Kutu 41: Doğrudan Uygulanırlık ve Doğrudan Etki 
 
446
Kutu 42: Uygun Yorum İlkesi, Doğrudan Etki İlkesi ve Devlet Sorumluluğu İlkesi 
 
464
Kutu 43: Direktif Özelinde Uygun Yorum İlkesi Çerçevesindeki Yükümlülüğün Doğum Anı 
 
465
Kutu 44: Denklik Gerekliliği ve Etkililik Gerekliliği 
 
491
Yorum yaz
Bu kitaba henüz yorum yapılmamış.
Bonus Card ( Garanti - Teb - Denizbank - Şekerbank vb. )
Taksit Sayısı Taksit tutarı Genel Toplam
Tek Çekim 877,50    877,50   
Maximum Card ( İş Bankası - Ziraat Bankası )
Taksit Sayısı Taksit tutarı Genel Toplam
Tek Çekim 877,50    877,50   
Diğer Kartlar
Taksit Sayısı Taksit tutarı Genel Toplam
Tek Çekim 877,50    877,50   
Kapat