Ceza Hukukunda Şahısta veya Konuda Hata _{error in persona vel obiecto}

M. Emre TULAY

İÇİNDEKİLER

ÖNSÖZ. 7

İÇİNDEKİLER. 9

KISALTMALAR 15

GİRİŞ .19

1

ŞAHISTA VEYA KONUDA HATANIN UYGULANMA ALANI

VE FAİLİN CEZAİ SORUMLULUĞUNA ETKİSİ

ERROR IN PERSONA VEL OBIECTO KAPSAMINDA ŞAHIS VE KONU35

Error in Persona Bakımından “Şahıs” Kavramı . 35

Suçun mağduru olarak şahıs . 35

Suçtan zarar gören olarak şahıs 40

Şahsi cezasızlık sebebinde veya cezada indirim yapılmasını gerektiren şahsi

sebepte şahıs  43

Suçun faili olarak şahıs 43

Error in Obiecto Bakımından “Konu” Kavramı 46

Genel olarak 46

Suçta korunan hukuki değer ve suçun konusu ilişkisi . 48

Mağdur ve suçun konusu ilişkisi 49

Beyaz norm ve suçun konusu ilişkisi . 51

UNSUR YANILGISI ALTINDA ŞAHISTA VEYA KONUDA HATA.53

Hata Kurumuna İlişkin Genel Açıklamalar 53

Unsur Yanılgısı 56

III. Şahısta veya Konuda Hataya Dayanan Cezai Sorumluluğun Tespiti . 59

Rose-Rosahl olayı 59

Doktrindeki görüşlerin değerlendirilmesi . 60

Eşdeğerlik teorisi (Gleichwertigkeitstheorie) 60

Somutlaştırma teorisi (Konkretisierungstheorie). 65

Tasavvur Edilen Şahıs veya Konu Bakımından Teşebbüsün Uygulanabilirliği . 66

Doktrindeki görüşler . 66

Değerlendirme ve görüşümüz. 68

Tersine Unsur Yanılgısı . 71

Alman Ceza Hukukundaki yaklaşım. 71

Türk Ceza Hukukundaki yaklaşım 76

10 İçindekiler

Değerlendirme ve görüşümüz. 92

Şahısta veya Konuda Hataya Bağlı Tipiklik Hatasında Dikkate Alınacak Özel Durumlar97

Şahısta veya konuda hatanın kasten işlenebilen başka bir suçun ihlaliyle

sonuçlanması  98

Tasavvur edilen bakımından farklı varlık üzerindeki fiilin değerlendirilmesi98

Tasavvur edilen bakımından aynı varlık üzerindeki fiilin değerlendirilmesi104

Şahısta veya konuda hatanın failin sonraki hareketi ile birleşmesi. 111

Failin taksirli hareketinden sonra şahısta veya konuda hataya düşmesi. 113

İhmali suçta şahısta veya konuda hata . 114

İhmali suça ilişkin genel açıklamalar 114

Gerçek ihmali suçta şahısta veya konuda hata 117

Garantörsel ihmali suçta şahısta veya konuda hata 118

Özel görünümlü iştirak modelinde şahısta veya konuda hata 122

SUÇUN NİTELİKLİ HALLERİNDE HATA ALTINDA ŞAHISTA VEYA KONUDA HATA 126

Hukuki Niteliğe İlişkin Açıklamalar 126

Nitelikli Hal Düzenlemesinde Şahıs veya Konunun Etkisi . 128

III. Nitelikli Halde Hataya Düşen Failin Cezai Sorumluluğu . 130

Cezayı Artıran Nedenlerde Şahısta veya Konuda Hataya İlişkin Özel Durumların

İncelenmesi  135

Tasarlayarak öldürme . 135

Kan gütme veya töre saikiyle öldürme 140

CEZA SORUMLULUĞUNU KALDIRAN YA DA AZALTAN NEDENLER ALTINDA ŞAHISTA VEYA

KONUDA HATA. 146

Genel Açıklamalar. 146

Hukuka Uygunluk Nedenlerinin Şartlarında Hatanın Hukuki Niteliği 147

Alman hukuk doktrinindeki görüşler. 148

Suçun negatif unsurları teorisi (Die Lehre von den negativen

Tatbestandsmerkmalen) . 148

Sınırlı kusur teorisi (eingeschränkte Schuldtheorie) 149

Katı kusur teorisi (strenge Schuldtheorie) . 153

Türk Ceza Hukuku açısından hukuka uygunluk nedenlerinin şartlarında hata 155

Hukuka uygunluk nedenlerinin şartlarında hataya ilişkin değerlendirme ve

görüşümüz  165

Suçun negatif unsurları teorisi üzerine değerlendirmemiz 165

Sınırlı kusur teorisi ve katı kusur teorisi hakkındaki değerlendirmemiz 169

III. Ceza Sorumluluğunu Kaldıran ya da Azaltan Nedenlerde Hata Altında Şahısta veya

Konuda Hataya Bağlı Sonuçlar 180

İçindekiler 11

2

ŞAHISTA VEYA KONUDA HATA İLE

BAZI HUKUKİ KURUMLARIN KARŞILAŞTIRILMASI

(FARKLILIK VE BİRLİKTE UYGULAMA ANALİZİ)

ŞAHISTA VEYA KONUDA HATA İLE NEDENSELLİK BAĞINDA HATA İLİŞKİSİ .189

Nedensellik Bağında Hata Hakkında Genel Açıklamalar . 189

Suçun Tamamlanma Anı Üzerinde Hata . 194

III. Ara Değerlendirme . 198

ŞAHISTA VEYA KONUDA HATA İLE HEDEFTE SAPMA İLİŞKİSİ .199

Hedefte Sapma ve Kurumsal Farklılıklara İlişkin Genel Açıklamalar . 199

Hedefte Sapmanın Failin Cezai Sorumluluğuna Etkisi 206

Doktrindeki görüşler . 206

Türk Ceza Hukukundaki yaklaşım 214

III. Şahısta veya Konuda Hata ile Hedefte Sapma Arasında Tercih Gerektiren Durumların

İncelenmesi (Kurumların Yarışması) . 220

Kombinasyon oluşturan suçlarda uygulama . 220

Mesafe suçlarında uygulama (Distanzfälle) 222

Telefonda işlenen suçlarda uygulama. 231

Mesafe suçları ile hukuka uygunluk nedeninin şartlarında hatanın bir arada

bulunması durumunda uygulama . 236

Mağdur veya konu sayısında hatada uygulama 237

ŞAHISTA VEYA KONUDA HATA İLE ACTIO LIBERA IN CAUSA İLİŞKİSİ 239

Alic Hakkındaki Görüşlere İlişkin Genel Açıklamalar. 240

Kasti Alic ve Taksirli Alic ile İlgili Açıklamalar 245

III. Türk ve Alman Hukukundaki Yasal Düzenlemeler  250

Şahısta veya Konuda Hata ile Alic Kurumlarının Birlikte Uygulanması . 258

Türk Ceza Hukuku açısından değerlendirme. 258

Alman Ceza Hukuku açısından değerlendirme 262

ŞAHISTA VEYA KONUDA HATANIN BAŞKA HUKUKİ KURUMLAR İLE BİRLİKTE

UYGULANABİLİRLİĞİNE İLİŞKİN İNCELEME 266

Şahısta veya Konuda Hata ile Gönüllü Vazgeçme İlişkisi 266

Şahısta veya Konuda Hata ile Zincirleme Suç İlişkisi. 268

III. Şahısta veya Konuda Hata ile Şahsi Cezasızlık Sebebi ya da Cezada İndirim Gerektiren

Şahsi Sebep İlişkisi  270

Genel açıklamalar . 270

Failin cezai sorumluluğuna ilişkin değerlendirme . 272

Şahısta veya Konuda Hata ile Yasak Hatası (Verbotsirrtum) İlişkisi 277

12 İçindekiler

3

ŞAHISTA VEYA KONUDA HATANIN

İŞTİRAK KURUMU ALTINDA ANALİZİ VE

SUÇ ORTAKLARININ CEZAİ SORUMLULUĞUNA ETKİSİ

İŞTİRAK KURUMU VE TÜRLERİ ÜZERİNE GENEL AÇIKLAMALAR . 281

Faillik Türleri. 282

Şeriklik Türleri. 288

ŞAHISTA VEYA KONUDA HATANIN İŞTİRAK TÜRLERİ ALTINDA İNCELENMESİ 292

Şahısta veya Konuda Hatanın Müşterek Fail Bakımından Etkisi . 292

Suç ortağının (müşterek failin) cezai sorumluluğu 292

Müşterek faillikte şahısta veya konuda hataya ilişkin ek inceleme. 300

Şahısta veya Konuda Hatanın Dolaylı Fail Bakımından Etkisi 307

Manipüle edilmiş failin şahısta veya konuda hatasına bağlı sonuçlar

(manipulierter error in persona vel obiecto) . 307

Arkadaki failin hukuki statüsü . 308

Araç kişinin cezai sorumluluğu 311

Araç kişinin cezai sorumluluğunda kusurluluk değerlendirmesi 312

Araç kişinin kusurluluk değerlendirmesi üzerine ek inceleme . 313

Araç kişinin şahısta veya konuda hatasının dolaylı failin cezai sorumluluğuna

etkisi 314

Kastı olmayan araç kişinin fiiline bağlı sonuçlar. 314

Kastı olan araç kişinin fiiline bağlı sonuçlar . 315

Dolaylı failin aynı zamanda mağdur olduğu durumun değerlendirilmesi . 318

Dolaylı failin araç kişide hatası 319

III. Şahısta veya Konuda Hatanın Azmettiren Bakımından Etkisi . 324

Genel açıklamalar . 324

Şahısta veya konuda hataya dayalı çözüm 325

Alman Federal Yüksek Mahkemesi’nin tutumu: Çiftlik Mirasçıları Olayı

(Hoferben-Fall)  325

Şahısta veya konuda hataya dayalı çözümü destekleyen doktrin görüşü 327

Hedefte sapmaya dayalı çözümü destekleyen doktrin görüşü . 329

Riskin üstlenilmesi yaklaşımını destekleyen doktrin görüşü . 333

Görüşümüz 334

Genel olarak tatbik olunacak kurum . 334

Failin hatasının önemli nitelikte olması halinde azmettirenin cezai

sorumluluğunun belirlenmesi 341

1. Akim kalmış azmettirme kurumunun öne çıktığı durumlar . 342
2. Şahısta veya Konuda Hatanın Yardım Eden Bakımından Etkisi. 345
3. Failin şahısta veya konuda hatasının yardım edenin cezai sorumluluğuna etkisi345
4. Yardım edenin aynı zamanda mağdur olduğu durumun değerlendirilmesi 348