Medenî Usûl Hukukunda Maddî Hata

Dr.Makbule Serra Korkut

İÇİNDEKİLER

KISALTMALAR LİSTESİ
GİRİŞ

BİRİNCİ BÖLÜM
USÛL İŞLEMLERİNDE MADDÎ HATA KAVRAMI
§1. Maddî Hatanın Tanımı, Unsurları ve Maddî Hukuktaki Hatadan Farkı
I. Genel Olarak
II. Usûl İşlemlerinin Niteliği, Türleri ve İrade Unsuru
A. Usûl İşlemlerinin Sınıflandırılması
1. İşlemi Gerçekleştirene Göre Usûl İşlemi (Taraf Usûl İşlemi- Mahkeme Usûl İşlemi)
2. Etki Alanına Göre Usûl İşlemleri
3. Mahkeme Aracılığıyla ya da Doğrudan Etki Doğurmasına Göre
B. Usûl İşlemlerinde İrade Unsurunun Hukukî İşlem İradesinden Farkı
1. İrade Beyanı ve Hukukî İşlem Kavramı
2. Usûl İşlemlerinde İradenin Kendine Özgü Niteliği
III. Usûl İşlemlerinde Hata ve Özellikleri
A. İrade Bozuklukları Çerçevesinde Hata (Yanılma) Kavramı
1. Genel Olarak Hata
2. Maddî Hata Tanımı Bakımından Önem Taşıyan Hata Türleri
a. Hesaplama Hatası ve Hata Türleri İçerisindeki Yeri
b. Hukukî Hata ve Hata Türleri İçerisindeki Yeri
B. Usûl İşlemlerinde İrade Bozukluğu
C. Usûl İşlemlerinde Maddî Hatanın Türleri
1. Dar Anlamda (Görünür) Maddî Hata
2. Geniş Anlamda Maddî Hata
D. Usûl İşlemlerinde Maddî Hatanın Maddî Hukuk Hatasından Farkı
E. Ara Değerlendirme

§2. Maddî Hatanın Benzer Kurumlar ve Yargılama İlkeleriyle İlişkisi
I. Maddî Hatayla Benzerlik Taşıyan Diğer Kurumlar
A. “Sehven” ve “Zuhûlen” Yapılan İşlemler
B. Şeklî Hatalar
C. Yargılama Hatası
D. Islah
II. Maddî Hatanın Yargılama İlkeleriyle İlişkisi
A. Anayasal İlkeler Çerçevesinde Maddî Hata
B. Usûl Hukukunun Temel İlkeleri ve Maddî Hata
1. Hâkimin Davayı Aydınlatma Ödevi
2. Dürüst Davranma ve Doğruyu Söyleme Yükümlülüğü
3. Sözlülük

İKİNCİ BÖLÜM
TEK TARAFLI USÛL İŞLEMLERİNDE MADDÎ HATANIN DÜZELTİLMESİ VE HUKUKÎ SONUÇLARI
§1. Tek Taraflı Usûl İşlemlerinde Maddî Hatanın Teorik Temelleri ve Karşılaştırmalı Hukuk
I. Doktrindeki Görüşler ve Kanunî Düzenlemeler
A. Tek Taraflı Usûl İşlemlerinde İrade Sorunu
1. Usûli Beyan Teorisi
2. Usûli İrade Teorisi
3. Modifiye Edilmiş Beyan Teorisi
B. Tek Taraflı Usûl İşlemlerinin Yorumlanması
II. Farklı Hukuk Sistemlerinde Yer Alan Düzenlemeler
A. Alman Hukukunda Taraf Usûl İşlemlerinin Düzeltilmesi
B. İsviçre Hukukunda Taraf Usûl İşlemlerinin Düzeltilmesi
1. Kantonâl Kanunlarda Yer Alan Düzenlemeler
2. İsviçre Federal Usûl Kanunu’na Göre Uygunsuz Dilekçeler
3. Dava Değişikliği Sayılmayan Hâllerde
III. Türk Hukukunda Taraf Usûl İşlemlerinin Düzeltilmesi
A. Mülgâ Hukuk Usûlü Muhakemeleri Kanunu’ndaki Düzenleme
B. Hukuk Muhakemeleri Kanunu’ndaki Düzenleme

§2. Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun 183. Maddesine Göre Tek Taraflı Usûl İşlemlerinde Maddî Hataların Düzeltilmesi
I. Maddenin Uygulama Alanı
A. Dava Dosyasına Giren Dilekçelerdeki Maddî Hata
1. Mahkeme Adında Maddî Hata
2. Tarafların Bilgilerinde Maddî Hata
a. Adında veya Soyadında
b. Tebligat Adresinde
3. Dava Konusunun Değerinde Maddî Hata
4. Vakıalar ve Beyanlarda Maddî Hata
a. Vakıalarda Maddî Hatanın Düzeltilmesinin Şartları
b. Çekişmeli Bir Hususun Giderilmesi
5. Hukukî Sebepte Maddî Hata
6. Talep Sonucunda Maddî Hata
B. Dava Dosyasına Taraflarca Getirilen Diğer Belgelerde Maddî Hata
C. Vekille Takip Edilen İşler Bakımından Maddî Hata
II. 183. Madde Uyarınca Maddî Hatanın İleri Sürülmesi ve Düzeltilmesi Usûlü
A. Maddî Hatanın Düzeltilmesi Talebinin Hukukî Niteliği
B. Yargılama Sırasında Maddî Hatanın İleri Sürülmesi ve İncelenmesi Usûlü
C. Ara Değerlendirme

§3. Tek Taraflı Usûl İşlemlerinde Maddî Hataya Sonuç Bağlanan Özel Haller
I. Tarafta İradî Değişiklik Hâllerinde Maddî Hata (HMK m.124)
A. Genel Olarak Taraf Kavramı
B. Tarafın Gösterilmesinde Hata
1. Taraf Kimliğinin Düzeltilmesine İlişkin Teorik Yaklaşımlar ve Farklı Hukuk Sistemlerindeki Düzenlemeler
a. İradeye Önem Veren Görüş
b. Beyana Önem Veren Görüş
c. Hâkim Görüş
2. Türk Hukukunda Taraf Kimliğinin Düzeltilmesi
a. Mülgâ Hukuk Usûlü Muhakemeleri Kanunu Döneminde
b. Hukuk Muhakemeleri Kanunu Döneminde
aa. Doktrindeki Görüşler
bb. Uygulamada Taraf Kimliğinin Düzeltilmesi
c. Taraf Kimliğinde Düzeltmeye Uygulanacak Hüküm ve Şekli
3. Ara Değerlendirme
II. İkrardan Dönme Sebebi Olarak Maddî Hata (HMK m. 188)
A. Genel Olarak İkrar Kavramı
B. Alman ve İsviçre Hukukunda İkrardan Dönme
1. İkrardan Dönme Beyanının Özel Olarak Düzenlenmesi ve Hukukî Niteliği
2. İkrardan Dönmenin Şartları ve İkrarın Bağlayıcılığı ile İlişkisi
3. İkrardan Dönmeye İlişkin Kuralın İstisnası Sayılan Hâller
4. Çifte İspat Şartı (doppelten Beweise)
C. Türk Hukukunda İkrardan Dönme
1. İkrardan Dönmeyi Sağlayan Maddî Hata Türleri
a. Dar Anlamda Maddî Hata Sebebiyle İkrardan Dönme
b. Geniş Anlamda Maddî Hata (Vakıa Hatası) Sebebiyle İkrardan Dönme
2. İkrardan Dönme Sebebi Olan Maddî Hatanın Yargılamada İleri Sürülmesi ve İncelenmesi
a. Çifte İspat Şartının Uygulanması
b. İkrardan Dönme Talebinin İleri Sürülmesi
c. İkrardan Dönme Talebinin Mahkemece İncelenmesi Usûlü
3. Ara Değerlendirme

ÜÇÜNCÜ BÖLÜM
MAHKEME USÛL İŞLEMLERİNDE MADDÎ HATANIN DÜZELTİLMESİ VE HUKUKİ SONUÇLARI
§1. Yargılamanın Yürütülmesine İlişkin Mahkeme Usûl İşlemlerinde Maddî Hata
I. Genel Olarak
II. Davetiye ve Çağrılarda
III. Mahkeme Tutanaklarında

§2. Yargılamanın Sonuçlandırılmasına İlişkin Mahkeme Usûl İşlemlerinde Maddî Hata
I. Mahkeme Kararlarında Karar İradesi ve Maddî Hata
II. Hükmün Tashihi (Düzeltilmesi) Kurumunun Medenî Usûl Hukukunda Düzenlenmesi
A. Kurumun Amacı
B. Farklı Hukuk Sistemlerinde Hükmün Tashihine İlişkin Düzenlemeler
1. Alman Hukukunda
a. Alman Medenî Usûl Kanunu’nun Hükmün Tashihine İlişkin 319. Maddesi
b. Alman Hukukunda Hükmün Tashihine İlişkin Teoriler
aa. Sıkı Beyan Teorisi
bb. Sınırlandırılmış Beyan Teorisi
cc. Objektif Teori
dd. Diğer Görüşler
c. Alman Medenî Usûl Kanunu’na Göre Hükmün Tashihi, Tavzihi ve Tamamlanması Arasındaki Farklar
2. İsviçre Hukukunda
a. Kantonâl Dönemde Yer Alan Düzenlemeler
b. İsviçre Federal Usûl Kanunu’nun Hükmün Tashihi ve Tavzihine İlişkin 334. Maddesi
C. Türk Hukukunda Hükmün Tashihine İlişkin Düzenleme
1. Mülgâ Hukuk Usûlü Muhakemeleri Kanunu Döneminde
2. Hukuk Muhakemeleri Kanunu Döneminde
III. Hükmün Tashihinin Kapsamı
A. Hükmün Tashihinin Esasa İlişkin Nihaî Kararlara Uygulanması
1. Hükmün Üst Kısmında
a. Mahkemeye İlişkin Hususlarda
b. Taraflara İlişkin Hususlarda
2. Hüküm Fıkrasında
a. Hüküm Fıkrasının Esas Kısmında
b. Kanun Yoluna Başvuru Hakkında ve Süresinde
c. Yargılama Giderlerinde
3. Gerekçede ve Hükme Esas Alınan Vakıalarda
B. Hükmün Tashihinin Usûle İlişkin Nihaî Kararlara Uygulanabilirliği
C. Hükmün Tashihinin Ara Kararlara Uygulanabilirliği
IV. Hükmün Tashihinin Benzer Kurumlarla Karşılaştırılması
A. Hükmün Tashihi ve Maddî Hataların Düzeltilmesi
B. Hükmün Tashihi ve Hükmün Tavzihi (Açıklanması)
C. Hükmün Tashihi ve Hükmün Tamamlanması
V. Hükmün Tashihi Yargılaması
A. Hükmün Tashihi Yargılamasının Hukukî Niteliği
B. Hükmün Tashihi Talebinin İncelemesi
1. Başvurulacak Mahkeme
2. Hükmün Tashihinin Tarafları
3. Süresi
4. Yargılama Usûlü
C. Düzeltme Kararının Hukukî Niteliği ve Hükmün Tashihine Karşı Başvuru Yolları
1. Hükmün Tashihinde Düzeltme Kararının Hukukî Niteliği
2. Düzeltme Kararına Karşı Başvuru Yolları
D. Hükmün Tashihi Kararının Etkileri
1. Kararın Bağlayıcılığı ve Kesin Hükme Etkisi
2. Hükmün Tashihinin Usûle İlişkin Diğer Etkileri
VI. Ara Değerlendirme

DÖRDÜNCÜ BÖLÜM
MADDÎ HATALARIN DÜZELTİLMESİNE İLİŞKİN BAZI ÖZEL DURUMLAR
§1. Davanın Sulh Yoluyla Sona Erdirilmesinde Maddî Hata
I. Farklı Hukuk Sistemlerinde Sulhte Maddî Hataların Düzeltilmesi
A. Alman Hukukunda
B. İsviçre Hukukunda
II. Türk Hukukunda Sulhte Maddî Hataların Düzeltilmesi

§2. Kanun Yolu Aşamasında Maddî Hata
I. İstinaf Aşamasında Maddî Hataların Düzeltilmesi
II. Temyiz Aşamasında Maddî Hataların Düzeltilmesi
A. Yargıtay Kararlarında Maddî Hata
B. Temyiz İncelemesinde Düzelterek Onama Kararı Verilmesi
1. Genel Olarak
2. Düzelterek Onama Sebepleri ve Maddî Hata İlişkisi
a. Kanun Maddesinin Olaya Hiç Ya Da Gereği Gibi Uygulanmaması
b. Yazı, Hesap ve Benzeri Açık İfade Hatalarının Düzeltilmesi
c. Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun 183, 304 ve 370. Maddelerinin Karşılaştırılması

§3. Usûli Kazanılmış (Müktesep) Hakkın İstisnası Olarak Maddî Hata
I. Genel Olarak Usûli Müktesep Hak Kavramı
II. Usûli Müktesep Hakkın İstisnası Olan Maddî Hata Türleri
A. Yargıtay Kararlarında
B. Yargıtay Uygulamasına Doktrinde Getirilen Eleştiriler