Siber Uzayda Yeni Devlet Dışı Aktörlerin Uluslararası Sorumluluğu

Dr. Mammad Ismayılov

İÇİNDEKİLER

ÖNSÖZ

BİRİNCİ BÖLÜM: SİBER UZAY VE YENİ DEVLET DIŞI AKTÖRLER
1. SİBER UZAY VE ULUSLARARASI HUKUK
 1.1. Siber Uzay Kavramı
 1.2. Bilgisayar Ağı ve İnternet
 1.3. Siber Uzayın Sınırları ve Uluslararası Tanım Sorunları
 1.4. Kritik Altyapı
 1.5. Uluslararası Hukukun Siber Uzaya Uygulanabilirliği
 1.6. Uluslararası Hukuk Kişisi Olarak Gerçek Kişiler ve Şirketler

    SİBER TEHDİTLER VE HUKUKİ DEĞERLENDİRİLMESİ
     2.1. Kötü Amaçlı Yazılımlar
      2.1.1. Virüs
      2.1.2. Solucanlar
      2.1.3. Truva Atı
      2.1.4. Yazılım Bombası
     2.2. Teknik Saldırı Yöntemleri
      2.2.1. IP Spoofing
      2.2.2. Dijital Manipülasyon
      2.2.3. Oltalama
      2.2.4. Hizmet Reddi ve Dağınık Hizmet Reddi Saldırısı (DDoS)
      2.2.5. Kalıcı Hizmet Engelleme (PDoS)
      2.2.6. Sürekli Gelişmiş Tehdit (APT)
     2.3. Siber Saldırı, Siber Savaş ve Siber Suç Arasındaki Farklılıklar
     2.4. Siber Casusluk
     2.5. Enformasyon Savaşı ve Siber Manipülasyon Teknikleri
      2.5.1. Sosyal Medya Aracılığıyla Yürütülen Operasyonlar
      2.5.2. Siber Sızmalar ve Veri Hırsızlığı
      2.5.3. Söylem İnşası ve Devlet Kitleleri Üzerindeki Etkisi
      2.5.4. Enformasyon Savaşı ve Siber Savaş Arasındaki Ayrım

    SİBER UZAYDAKİ DEVLET DIŞI AKTÖRLER
     3.1. Klasik Devlet Dışı Aktörler
     3.2. Yeni Devlet Dışı Aktörler
      3.2.1. Yeni Devlet Dışı Aktörler Olarak Gerçek Kişiler
       3.2.1.1. Sıradan Yurttaşlar
       3.2.1.2. Script Kiddies
       3.2.1.3. Bilgisayar Korsanları
       3.2.1.4. Siyah Şapkalı Bilgisayar Korsanı
       3.2.1.5. Beyaz Şapkalı Bilgisayar Korsanı
       3.2.1.6. Gri Şapkalı Bilgisayar Korsanı
       3.2.1.7. Aktivist Aktörler
        3.2.1.7.1. Hacktivistler
        3.2.1.7.2. Vatansever Bilgisayar Korsanları
       3.2.1.8. Organize Suç Yapıları
       3.2.1.9. Siber Suç Örgütleri
       3.2.1.10. Siber Paralı Askerler
       3.2.1.11. Cyber Insiders
       3.2.1.12. Siber Teröristler
      3.2.2. Yeni Devlet Dışı Aktörler Olarak Büyük Teknoloji Şirketleri

İKİNCİ BÖLÜM: DEVLET DIŞI AKTÖRLERİN ULUSLARARASI SORUMLULUĞU
1. ULUSLARARASI SORUMLULUK HUKUKUNUN TEMELLERİ
 1.1. Sorumluluk Hukuku Kavramı
 1.2. Uluslararası Sorumluluğun Şartları
  1.2.1. Uluslararası Hukuka Aykırı Bir Fiil
  1.2.2. Haksız Fiilin Görünüm Biçimleri
  1.2.3. Bileşik Eylemle Meydana Gelen İhlal
  1.2.4. Kusur Sorumluluğu ve Objektif Sorumluluk
  1.2.5. Zarar Unsuru
  1.2.6. Nedensellik Bağı

    FİİLİN DEVLETE ATFEDİLMESİ
     2.1. Devletin Uluslararası Hukuka Aykırı Fillerinden Doğan Sorumluluğu
      2.1.1. Devletin De Jure Organları
       2.1.1.1. Yasama
       2.1.1.2. Yürütme
       2.1.1.3. Yargı
      2.1.2. Devletin De Facto Organları
       2.1.2.1. Devlet Dışı Aktörlerin Fiillerinden Dolayı Devletin Sorumluluğu
       2.1.2.2. Madde 5 Bağlamında Devletin Sorumluluğu
       2.1.2.3. Madde 8 Bağlamında Devletin Sorumluluğu
        2.1.2.3.1. Talimat
        2.1.2.3.2. Yönlendirme
       2.1.2.4. De Facto Organ Yaklaşımının Mahkeme Kararlarına Yansıması
        2.1.2.4.1. Genel Kontrol Testi
        2.1.2.4.2. Etkin Kontrol Testi
        2.1.2.4.3. Kontrol Testlerinin Karşılaştırılması
     2.2. Atfın Teorik Temelleri
      2.2.1. Özel Fiillerin Atfedilmemesi İlkesi
      2.2.2. Kolektif Sorumluluk Teorisi
      2.2.3. Suç Ortaklığı Teorisi
      2.2.4. Göz Yumma Teorisi
      2.2.5. Ayrı Suç Teorisi
     2.3. Uluslararası Hukukta Kodifikasyon Süreçleri ve Atıf
      2.3.1. Lahey Kodifikasyon Konferansı
      2.3.2. García Amador’dan Ago’ya Kodifikasyon Süreci
      2.3.3. Ayrı Suç Teorisinin Komisyon Görüşmeleri
      2.3.4. Atfedilemezlik İlkesi ve İstisnaları
       2.3.4.1. Tahkim Kararları
       2.3.4.2. Tahran Rehinlere Davası
       2.3.4.3. İran-ABD Talepler Mahkemesi

    DEVLETİN ŞİRKET EYLEMLERİNDEN DOLAYI SORUMLULUĞU
     3.1. Şirketlerin İnsan Hakları İhlalleri Nedeniyle Devletin Sorumluluğu
     3.2. Şirketlerin Ülke Dışı Faaliyetlerinden Dolayı Devletin Sorumluluğu
     3.3. Kamu Gücü Yetkisi Kullanan Şirketler
     3.4. Devletin Talimatıyla/Yönlendirmesiyle Hareket Eden Şirketler

ÜÇÜNCÜ BÖLÜM: SİBER EYLEMLER VE SORUMLULUK
1. DOSTANE OLMAYAN FİİL OLARAK SİBER EYLEMLER
2. TEMEL ULUSLARARASI HUKUK NORMLARINI İHLAL EDEN SİBER EYLEMLER
 2.1. Devletlerin Egemen Eşitliğini İhlal Eden Siber Saldırılar
  2.1.1. Devlet Egemenliği
  2.1.2. Ülkesel Egemenlik
  2.1.3. Siber Uzay Üzerinde Ülkesel Egemenlik
  2.1.4. Egemenliğin İhlali Bakımından Siber Eylemler
   2.1.4.1. Yabacı Bir Sisteme Nüfuz Eden Siber Eylemler
  2.1.5. İstem Dışı Egemenlik İhlali
   2.1.5.1. Bir Devletin Başka Bir Devletin Ülkesinde Yetki Kullanması
   2.1.5.2. Zarar Koşulunun Olmaması
   2.1.5.3. Hedefin Niteliği ve Enfoksiyon Araçları
   2.1.5.4. Yabancı Bir Sisteme Nüfuz Etmeyen Siber Saldırılar
 2.2. Müdahale Yasağı İlkesi ve Siber Eylemler
  2.2.1. Müdahale Yasağı Kavramı
  2.2.2. Müdahale Yasağına Aykırı Siber Eylemler
   2.2.2.1. Sony Pictures Entertainment Olayı
   2.2.2.2. Stuxnet Saldırısı
   2.2.2.3. Estonya’ya Karşı Gerçekleştirilen Siber Saldırılar
   2.2.2.4. 2016 ABD Seçimlerine Müdahale
   2.2.2.5. 2017 Fransa Seçimlerine Müdahale
  2.2.3. İç Savaş Esnasında Siber Müdahale
  2.2.4. Siber Casusluk ve Müdahale Yasağı İlkesi
 2.3. İnsan Hakları ve Siber Uzay
  2.3.1. İnsan Haklarının Siber Saldırılara Uygulanabilirliği
  2.3.2. Dijital Çağda Mahremiyet
  2.3.3. Diğer İnsan Hakları
 2.4. Kuvvet Kullanma Yasağı ve Siber Eylemler
  2.4.1. Uluslararası Hukukta Jus contra Bellum ve Siber Eylemler
  2.4.2. Kuvvet Kullanma Yasağı Kapsamında Siber Saldırılar
  2.4.3. Siber Saldırıları “Kuvvet Kullanımı” Olarak Nitelendiren Yaklaşımlar
  2.4.4. Kuvvet Kullanımı Yasağını Oluşturan Unsurlar ve Siber Eylemler
  2.4.5. Fiziksel Etki Doğuran Siber Saldırılar ile Siber Etkiler Doğuran Saldırılar
  2.4.6. Kuvvet Kullanımı Niteliğindeki Siber Saldırıların Atfedilmesi Sorunu
 2.5. Özen Yükümlülüğü ve Siber Eylemler
  2.5.1. Siber Uzaydaki Devlet Dışı Aktörler ve Özen Yükümlülüğü
  2.5.2. Somut Bir Vakıa Olarak Google
  2.5.3. Özen Yükümlülüğü Bağlamında Tahran Rehineler Davası
 2.6. Devlet Dışı Aktörlerin Doğrudan Sorumluluğu

SONUÇ
KAYNAKLAR