Arama için en az 3 karakter girmelisiniz.
Yeni
9786253776121
401037
https://www.legalkitabevi.com/mehmet-cakiroglu/1924-anayasasi-cok-partili-doneminde-parlementer-denetim-.htm
1924 Anayasası Çok Partili Döneminde Parlementer Denetim
826.50
Dr. Mehmet Çakıroğlu
İÇİNDEKİLER
ÖNSÖZ
7
İÇİNDEKİLER
11
TABLOLAR LİSTESİ
23
KISALTMALAR
25
GİRİŞ
27
BİRİNCİ BÖLÜM
TEK PARTİLİ DÖNEMDEN ÇIKIŞ GİRİŞİMLERİ
I. DOĞAL ÇIKIŞ GİRİŞİMİ: TERAKKİPERVER CUMHURİYET FIRKASI
33
A. TERAKKİPERVER CUMHURİYET FIRKASININ KURULMA SÜRECİ
33
B. TERAKKİPERVER CUMHURİYET FIRKASININ KURULMA NEDENLERİ
39
1. Devrimler Konusundaki İdeolojik Farklılık
39
2. Otoriterleşme/Tek Adam Korkusu
40
3. Hükümete ve İsmet Paşa’ya Duyulan Tepki
41
4. Kişisel Kırgınlıklar/Hırslar
41
C. TERAKKİPERVER CUMHURİYET FIRKASININ DESTEK KİTLESİ, PROGRAMI
ve FAALİYETLERİ
42
1. Destek Kitlesi
42
2. Programı
44
3. Faaliyetleri
44
D. TERAKKİPERVER CUMHURİYET FIRKASININ KAPATILMASI
45
II. YAPAY ÇIKIŞ GİRİŞİMİ: SERBEST CUMHURİYET FIRKASI
51
A. SERBEST CUMHURİYET FIRKASININ KURULMA SÜRECİ
51
B. SERBEST CUMHURİYET FIRKASININ KURULMA NEDENLERİ
54
1. Demokrasi Hedefi
54
2. Hükümetin/CHF’nin Denetlenmesi İhtiyacı
57
3. İsmet (İNÖNÜ) Paşa’nın Dengelenmesi İhtiyacı
59
4. Toplumda Oluşan Huzursuzluğa/Muhalefete Ses Olma
60
C. SERBEST CUMHURİYET FIRKASININ DESTEK KİTLESİ, PROGRAMI ve
FAALİYETLERİ
62
1. Destek Kitlesi
62
2. Programı
62
3. Faaliyetleri
63
D. SERBEST CUMHURİYET FIRKASININ KAPATILMASI
64
E. BU DÖNEMDE KURULAN/KURULMAYA ÇALIŞILAN SİYASİ PARTİLER
68
III. SÖZDE ÇIKIŞ GİRİŞİMİ: BAĞIMSIZ MİLLETVEKİLLİĞİ ve MÜSTAKİL GRUP
68
A. BAĞIMSIZ MİLLETVEKİLLİĞİ
68
B. MÜSTAKİL GRUP
71
İKİNCİ BÖLÜM
ÇOK PARTİLİ DÖNEME GEÇİŞ
I. ÇOK PARTİLİ DÖNEME GEÇİŞ SÜRECİ
76
A. DEMOKRASİYE DOĞRU DEMO’LAR
76
1. İnönü’nün 6 Mart 1939 Tarihli Konuşması
77
2. 1943 Yılı Genel Seçimleri
78
3. 1945 Yılı Ara Seçimleri
80
B. MUHALEFETİN ORTAYA ÇIKIŞI VE GELİŞMESİ
81
1. Çiftçiyi Topraklandırma Kanunu
81
2. 1945 Yılı Bütçe Kanunu Görüşmeleri
85
3. Dörtlü Takrir
87
4. İhraçlar ve Bayar’ın İstifaları
92
5. İnönü’nün Konuşmaları
94
a) 19 Mayıs 1945 Tarihli Konuşması
94
b) 1 Kasım 1945 Tarihli Konuşması
95
6. Bayar Faktörü
99
C. MUHALEFETİN KURUMSALLAŞMASI
102
1. Çok Partili Döneme Resmi Geçiş
102
2. Çok Partili Döneme Fiili Geçiş
105
D. MUHALEFETLE İKTİDARIN MUKAYESESİ
107
E. SON ADIMA DOĞRU
112
1. 1946 Yılındaki Ara Seçimler ve Belediye Seçimleri
112
2. Seçimlerin Tek Dereceli Olması
113
F. SON ADIM
115
II. ÇOK PARTİLİ DÖNEME GEÇİŞİN NEDENLERİ
122
A. İÇ NEDENLER
123
1. Toplumdaki Hoşnutsuzluk ve Değişim İsteği
123
2. Toplumda Rahatsızlık Oluşturan Kanunlar
126
a) Milli Korunma Kanunu
126
b) Varlık Vergisi Hakkında Kanun
127
c) Toprak Mahsulleri Vergisi Hakkında Kanun
131
ç) Çiftçiyi Topraklandırma Kanunu
132
3. Cumhuriyet İdaresinin Özündeki Hedef
134
4. Rejimin Kendisine Olan Güveni
137
5. Burjuvazinin Yol Ayrımı
138
6. İnönü’nün Çok Partili Düzeni İstemesi
139
B. DIŞ NEDENLER
141
III. DEĞERLENDİRME
145
A. NEDENLERİN DEĞERLENDİRİLMESİ
146
B. SÜRECİN DEĞERLENDİRİLMESİ
147
IV. ÇOK PARTİLİ DÖNEME GEÇİŞTE HUKUKSAL ZEMİN
152
A. ANAYASAL ZEMİN
153
1. 1924 Anayasası Hakkında Genel Bilgiler
153
2. 1924 Anayasası’nın Üstünlüğü ve Katılığı
156
3. 1924 Anayasası’nda Temel Hak ve Hürriyetler
158
4. Anayasadaki Demokrasi Anlayışı
160
5. Hükümet Sisteminin Niteliği
165
B. YASAL ZEMİN
170
C. İÇTÜZÜK
171
D. SEÇİM SİSTEMİ
173
E. PARTİ SİSTEMİ
181
ÜÇÜNCÜ BÖLÜM
ÇOK PARTİLİ DÖNEMDE PARLAMENTER DENETİM
I. PARLAMENTER DENETİM YOLLARI VE 1924 ANAYASASI
189
A. SORU
189
1. Genel Olarak
189
2. 1924 Anayasası’nda ve İçtüzükte Durum
191
B. MECLİS ARAŞTIRMASI
195
1. Genel Olarak
195
2. 1924 Anayasası’nda ve İçtüzükte Durum
197
C. MECLİS SORUŞTURMASI
201
1. Genel Olarak
201
2. 1924 Anayasası’nda ve İçtüzükte Durum
203
D. GENSORU
209
1. Genel Olarak
209
2. 1924 Anayasası’nda ve İçtüzükte Durum
212
II. TÜRKİYE’DE (1946–1960) PARLAMENTER DENETİM
216
A. VIII. DÖNEM (1946–1950) TBMM’DE PARLAMENTER DENETİM
218
1. Soru
219
a) İçel Milletvekili Saim Ergenekon ve Altı Arkadaşının “Pamuk
Fiyatlarının Tespit ve İlânı”na Dair Yazılı Soru Önergesi
219
b) İstanbul Milletvekili Cihad Baban’ın “Sıkıyönetim Kararıyla
Kapatılmış Olan Yeni Sabah ve Gerçek Gazetelerinin Hangi
Sebeple Kapatıldığının Bildirilmesi”ne Dair Sözlü Soru
Önergesi
220
c) Eskişehir Milletvekili Ahmet Oğuz'un “Türk Parasının Dış
Kıymeti Hakkında Hükümetçe Alınan Son Kararın Memleketin
Ticari, İktisadi ve Mali Konuları Üzerindeki Etkileri”ne Dair
Sözlü Soru Önergesi
222
ç) Samsun Milletvekili Cemil Bilsel'in “Spitzberg Takımadalarına
Ait Sovyet Teklifine Bazı Gazetelerin Montreux Sözleşmesini
Karıştırdıklarından Bahisle Meselenin Aydınlatılması”na Dair
Sözlü Soru Önergesi
224
d) İstanbul Milletvekili Senihi Yürüten'in “Nakil Vasıtaları
Hakkındaki Kanuna Bağlı Cetvelde Gösterilen Makam
Otomobillerinden Başka Makam Otomobilleri Alınıp
Alınmadığının Bildirilmesi”ne Dair Sözlü Soru Önergesi
226
e) Denizli Milletvekili Reşat Aydınlı’nın “Komünist Faaliyetleri
Önleyici Hangi Tedbirlerin Alındığının Açıklanması”na Dair
Sözlü Soru Önergesi
228
f) Eskişehir Milletvekili Kemal Zeytinoğlu’nun “Hayat Pahalılığı
ve Geçim Zorluğu”na Dair Sözlü Soru Önergesi
230
g) İstanbul Milletvekili Osman Nuri Köni’nin “Cumhuriyet
Bayramı Günü Kırıkkale–Ankara Arasında Meydana Gelen
Tren Kazası”na Dair Sözlü Soru Önergesi
232
ğ) Kırklareli Milletvekili Dr. Fuat Umay'ın “Ülkedeki Çocuk
Doğum ve Ölüm Durumu”na Dair Sözlü Soru Önergesi
233
h) Afyonkarahisar Milletvekili Kemal Özçoban’ın “Cumhuriyetin
İlânından Bugüne Kadar Cumhurbaşkanlarına Dış
Memleketlerden Özel ve Resmi Mahiyette Hediyeler Verilip
Verilmediği”ne Dair Sözlü Soru Önergesi
235
ı) Kastamonu Milletvekili Muzaffer Akalın’ın “Karaçomak,
Karadere ve Bozkurt Derelerinin Taşmasına ve Tahriplerine
Mâni Olmak Üzere Alınan Tedbirler”e Dair Yazılı Soru
Önergesi
238
2. Meclis Araştırması
239
a) Zonguldak Milletvekili Ali Rıza İncealemdaroğlu’nun “Gemi
Satın Almak İçin Amerika'ya Gönderilen Heyetler” Hakkındaki
Meclis Araştırması Önergesi ve Aynı Konuda Olup
İncealemdaroğlu’nun Önergesine Atıf Yapan Afyonkarahisar
Milletvekili Kemal Özçoban ve Üç Arkadaşının Önergesi
240
b) Kayseri Milletvekili Fikri Apaydın’ın “1943 Yılında Van’ın
Özalp İlçesinde 32 Vatandaşın Öldürülmesi Olayı” Hakkındaki
Meclis Araştırması Önergesi
243
Konunun yeniden bir meclis araştırması talebine konu
edilmesi
246
c) İstanbul Milletvekili Senihi Yürüten’in “Çine İlçesinin Abak
Köyünde 13 Vatandaşa Yapılan İşkence İddiası” Hakkındaki
Meclis Araştırması Önergesi
251
3. Meclis Soruşturması
253
a) “Gümrük ve Tekel Eski Bakanı Suat Hayri Ürgüplü”
Hakkındaki Meclis Soruşturması
253
b) Afyonkarahisar Milletvekili Ahmet Veziroğlu’nun “Ticaret Eski
Bakanı Atıf İnan” Hakkındaki Meclis Soruşturması Talebi
259
c) İkinci Perde: “Ticaret Eski Bakanı Atıf İnan” Hakkındaki Meclis
Soruşturması
263
ç) “Refik Saydam, Şükrü Saraçoğlu, Recep Peker ve I. Hasan
Saka Hükümetlerinde Yer Almış Milli Savunma Bakanları”
Hakkındaki Meclis Soruşturması Talebi
268
d) “Şekere Yapılan Zam Nedeniyle Bakanlar Kurulu” Hakkındaki
Meclis Soruşturması Talebi
270
4. Gensoru
272
a) İstanbul Milletvekili Fuat Köprülü ve Onbeş Arkadaşının
“Şekere Yapılan Zam Nedeniyle Başbakan Hakkında”
Verdikleri Gensoru Önergesi
272
b) Kütahya Milletvekili Ahmet Tahtakılıç ve İki Arkadaşının
“Cumhurbaşkanının 1 Kasım 1949 Tarihinde Meclis’teki Nutku
Nedeniyle Başbakan Hakkında” Verdikleri Gensoru Önergesi
276
5. VIII. Dönemin Parlamenter Denetim Açısından Değerlendirilmesi
279
B. IX. DÖNEM (1950–1954) TBMM’DE PARLAMENTER DENETİM
280
1. Soru
281
a) Ordu Milletvekili Feyzi Boztepe’nin “Ordu Halkının İhtiyacı
İçin Toprak Mahsulleri Ofisine Ait Mısırın Uzun Vadeli Kredi İle
Muhtaç Vatandaşlara Dağıtılmasına”na Dair Sözlü Soru
Önergesi
281
b) Eskişehir Milletvekili Abidin Potuoğlu'nun “Marshall
Planından Alınan Ziraat Aletleri”ne Dair Yazılı Soru Önergesi
284
c) Ordu Milletvekili Hüsnü Akyol’un “Ulaştırma Bakanı Seyfi
Kurtbek’in Cumhuriyet Halk Partisi Hükümetlerinin
Anayasanın 81’inci Maddesini İhlâl Ettikleri Hakkındaki
Beyanatı”na Dair Sözlü Soru Önergesi
285
ç) Rize Milletvekili Osman Kavrakoğlu ve Amasya Milletvekili
Cevdet Topçu’nun “Ticani Tarikatına Mensup Kişilerin
Çıkardıkları Olaylar ve Bu Olaylar Hakkında Yapılan
İşlemler”e Dair Sözlü Soru Önergeleri
287
d) Kars Milletvekili Sırrı Atalay'ın “Demokrat Parti Toplantısına
Katılan Eskişehir Valisi Arif Özgen” Hakkındaki Sözlü Soru
Önergesi
289
e) Zonguldak Milletvekili Abdurrahman Boyacıgiller'in “Bugüne
Kadar Hangi Gazetelere Ne Kadar Resmi İlan Verildiğine,
Muhalefet Organı Olan Gazetelere Verilen Resmi İlanlarda
Takip Edilen Usule ve Kudret Gazetesine Resmi İlan
Verilmeme Sebebi”ne Dair Sözlü Soru Önergesi
290
f) Trabzon Milletvekili Cemal Reşit Eyüboğlu'nun
“Antidemokratik Kanunlar”a Dair Sözlü Soru Önergesi
294
g) Mardin Milletvekili Mehmet Kamil Boran'ın
“Cumhurbaşkanının Son Seyahati ve Bu Seyahatte Verdiği
Nutuklar”a Dair Sözlü Soru Önergesi
295
ğ) Sinop Milletvekili Muhit Tümerkan'ın “Sinop’ta İnşaatı Yarım
Kalmış Okullar”a Dair Yazılı Soru Önergesi
297
2. Meclis Araştırması
297
a) “Türkiye Büyük Millet Meclisi ve Bağlanıkları ile Millî Saraylar,
Kasırlar ve Köşklerdeki Eşya” Hakkındaki Meclis Araştırması
297
b) Van Milletvekili Ferit Melen'in “Türkiye Emlak Kredi
Bankasının Son İki Yıl İçinde Açtığı Ticari Krediler” Hakkındaki
Meclis Araştırması Önergesi
303
3. Meclis Soruşturması
305
a) “Başbakan Yardımcısı Samet AĞAOĞLU” Hakkındaki Meclis
Soruşturması Talebi
305
b) “Oyalama/–muş gibi” Beşli Komisyonları
307
4. Gensoru
311
a) Seyhan Milletvekili Sinan Tekelioğlu'nun “Yapılmakta Olan
Meclis Binası ile Atatürk Anıtının Bulunduğu Saha İçindeki
Arazi Nedeniyle Bayındırlık Bakanı Hakkında” Verdiği
Gensoru Önergesi
311
b) Malatya Milletvekili İsmet İnönü'nün “Dış Politika ile Ülkenin
Siyasi ve Askeri Emniyet Meseleleri Nedeniyle Başbakan
Hakkında” Verdiği Gensoru Önergesi
312
c) Kırşehir Milletvekili Osman Bölükbaşı ve Mardin Milletvekili
Kemal Türkoğlu'nun “Kore'ye Gönderilen Savaş Birliği
Nedeniyle Başbakan Hakkında” Verdikleri Gensoru Önergesi
312
ç) Trabzon Milletvekili Cemal Reşit Eyüboğlu ve Üç Arkadaşının
“Resmi İlanların Gazetelere Dağıtımı Hakkındaki 3/13294
Sayılı Kararname ve Bu Kararnamenin Uygulama Şekli
Nedeniyle Başbakan Hakkında” Verdikleri Gensoru Önergesi
315
d) Mardin Milletvekili Aziz Uras'ın “Mardin'in Kordis Köyü
Muhtarı Mehmet Elik Hakkındaki Danıştay İlâmının Yerine
Getirilmemesi Nedeniyle İçişleri Bakanı Hakkında” Verdiği
Gensoru Önergesi
315
e) Erzurum Milletvekili Rıfkı Salim Burçak'ın “CHP Genel Başkanı
İsmet İnönü'nün 5 Ekim 1952 Tarihinde İzmir'deki Nutku ile
Onu Takip Eden Manisa ve Balıkesir Olayları ve Bu Olaylar
Karşısında Alınan Tedbirler Nedeniyle Başbakan Hakkında”
Verdiği Gensoru Önergesi
316
f) Trabzon Milletvekili Faik Ahmet Barutçu'nun “Seçim
Kanununun ve Adli Sistemin Noksanlarının Tamamlanmasının
Düşünülüp Düşünülmediği, Vatandaşların Söz, Yayın ve
Toplantı Hürriyetlerini Teminat Altında Bulunduracak Yeni
Müeyyidelere İhtiyaç Olup Olmadığı Hususlarında Başbakan
Hakkında” Verdiği Gensoru Önergesi
317
g) Mardin Milletvekili Kemal Türkoğlu’nun “İkinci Menderes
Kabinesinin Bakanlarının Yarısından Fazlası Değişmesine
Rağmen Anayasaya Uygun Bir Kabinenin Oluşmasına Olanak
Sağlamak Amacıyla Başbakanın İstifa Etmemesi veya Şeklen
İstifa Ederek Aynı Kişilerle ve Yeni Bir Programla Meclis’ten
Güvenoyu İstememesi Nedenleriyle Başbakan Hakkında”
Verdiği Gensoru Önergesi
318
ğ) Kırşehir Milletvekili Osman Bölükbaşı ve İki Arkadaşının
“<Türkiye'de Pürüzsüz Demokratik Bir İdarenin Kurulduğu,
Vatandaş Hak ve Hürriyetlerinin Tam Olarak Teminat Altına
Alındığı> Yolundaki İddialarının Neye Dayandığı Hususunda
Başbakan Hakkında” Verdikleri Gensoru Önergesi
320
h) Kırşehir Milletvekili Osman Bölükbaşı’nın “Millet Partisinin
Dini Siyasete Alet Ettiği İddialarının Neye Dayandığı
Hususunda Başbakan Hakkında” Verdiği Gensoru Önergesi
321
ı) Trabzon Milletvekili Cahit Zamangil ve Dört Arkadaşının “Dış
Ticaretimizdeki Ödeme Zorluklarının ve Çeşitli Olumsuz
Neticelerinin Ne Kadar Sürede ve Nasıl Bir Programla
Giderilmesinin Düşünüldüğü Hususunda Başbakan Hakkında”
Verdikleri Gensoru Önergesi
322
i) “Türkiye’nin Kahire Büyükelçisinin Sınır Dışı Edilmesi
Nedeniyle Dışişleri Bakanı Hakkında” Verilen Gensoru
Önergeleri
322
j) Kırşehir Milletvekili Osman Bölükbaşı’nın “Yargının
Bağımsızlığı ve Hakimlerin Teminatı Sorunu Halledilmeden
Seçim Güvenliğinin Sağlanıp Sağlanmayacağı Hususunda
Başbakan Hakkında” Verdiği Gensoru Önergesi
323
5. IX. Dönemin Parlamenter Denetim Açısından Değerlendirilmesi
323
C. X. DÖNEM (1954–1957) TBMM’DE PARLAMENTER DENETİM
326
1. Soru
327
a) Seyhan Milletvekili Sinan Tekelioğlu'nun “Namıkkemal
(Saraçoğlu) Mahallesinde Oturan Yüksek Maaşlı Memurların
İşgal Ettikleri Apartmanların Tahliye Ettirilerek Devlet
Dairelerine Tahsis Edilmesi Hakkında Ne Düşünüldüğü”ne
Dair Sözlü Soru Önergesi
327
b) Burdur Milletvekili Mehmet Özbey'in "Üniversite
Öğrencilerinin Siyasetle Uğraşmamaları Hakkında Ne
Düşünüldüğü ile Amerika ve Avrupa Üniversitelerinde
Öğrencilerin Siyasetle Meşgul Olup Olmadıkları”na Dair Yazılı
Soru Önergesi
328
c) Malatya Milletvekili Nüvit Yetkin ve Kars Milletvekili Sırrı
Atalay’ın, “Kasım Gülek'in Tevkifi ve Tevkifin İnfaz Şekli”ne
Dair Sözlü Soru Önergesi
330
ç) Kars Milletvekili Sırrı Atalay’ın “Devlet Radyosu”na Dair Sözlü
Soru Önergesi
333
d) Burdur Milletvekili Fethi Çelikbaş'ın “Balıkesir’in Savaştepe
İlçesindeki Hürriyet Partisi Merkezinin Levhasının İndirildiği
Yönünde Gazetelerde Çıkan Haber”e Dair Yazılı Soru Önergesi
336
e) Trabzon Milletvekili Emrullah Nutku'nun “Vatandaşların
Muhalif Parti Milletvekilleriyle Temasının Önlenmesi İçin
Zabıtaya Emir Verilip Verilmediğine” Dair Sözlü Soru Önergesi
337
f) Kastamonu Milletvekili Ziya Termen'in “Geçim Sıkıntısının
Önlenmesi Hususunda Ne Düşünüldüğü”ne Dair Sözlü Soru
Önergesi
340
g) Burdur Milletvekili Fethi Çelikbaş'ın “Adıyaman İl Merkezinde
Yayınlanan Demokrat Adıyaman ve Fırat Gazetelerine Verilen
Resmi İlan Parasının Miktarı”na Dair Yazılı Soru Önergesi
341
2. Meclis Araştırması
342
a) Trabzon Milletvekili Mahmut Goloğlu’nun “Dilekçe
Komisyonunun 26.01.1954 Tarihli Kararının Kabulü ve
Dolayısıyla İçtüzüğün 177’nci Maddesinin Uygulanması”
Hakkındaki Önergesi
342
b) Malatya Milletvekili Nüvit Yetkin ve İki Arkadaşının “Üç
Temyiz Hakimi ile Onüç Yüksek Dereceli Hakimin Emekliye
Sevki” Hakkındaki Meclis Araştırması Önergesi
344
3. Meclis Soruşturması
346
a) “İktisat ve Ticaret Eski Bakanı Sıtkı Yırcalı, Maliye Eski Bakanı
Hasan Polatkan ile Devlet Eski Bakanı ve Eski Başbakan
Yardımcısı Fatin Rüştü Zorlu” Hakkındaki Meclis Soruşturması
346
b) “6–7 Eylül Olayları Nedeniyle Başbakan Adnan Menderes ve
İçişleri Eski Bakanı Namık Gedik” Hakkındaki Meclis
Soruşturması Talebi
350
c) “Dışişleri Eski Bakanı Fatin Rüştü Zorlu” Hakkındaki Meclis
Soruşturması Talebi
355
ç) “Devlet Eski Bakanı Mükerrem Sarol” Hakkındaki Meclis
Soruşturması
357
d) “İktisat ve Ticaret Eski Bakanı Sıtkı Yırcalı ile Dışişleri Eski
Bakanı Fatin Rüştü Zorlu” Hakkındaki Meclis Soruşturması
Talebi
360
e) “Adalet Eski Bakanı Osman Şevki ÇİÇEKDAĞ” Hakkındaki
Meclis Soruşturması Girişimi
362
4. Gensoru
363
a) Kars Milletvekili Turgut Göle ve İki Arkadaşının “Emekliye
Sevk Edilen Hâkimler Hakkındaki Tasarruflar Nedeniyle Adalet
Bakanı Hakkında” Verdikleri Gensoru Önergesi
363
b) Manisa Milletvekili Muammer Alakant ve Sekiz Arkadaşının
“Dördüncü Adnan Menderes Hükümetinin Programını Neden
Uygulayamadığı Hususunda Başbakan Hakkında” Verdikleri
Gensoru Önergesi
364
c) Burdur Milletvekili Fethi Çelikbaş ve Onbir Arkadaşının
“Dördüncü Adnan Menderes Hükümetinin Dahili Siyaseti
Nedeniyle Başbakan Hakkında” Verdikleri Gensoru Önergesi
365
ç) Malatya Milletvekili Nüvit Yetkin ve Dört Arkadaşının “Şeker
Fiyatlarına Yapılan Zam Nedeniyle Başbakan Hakkında”
Verdikleri Gensoru Önergesi
366
d) İşlem Görmeyen Gensoru Önergeleri
367
5. X. Dönemin Parlamenter Denetim Açısından Değerlendirilmesi
367
D. XI. DÖNEM (1957–1960) TBMM’DE PARLAMENTER DENETİM
370
1. Soru
371
a) Ankara Milletvekili Recep Dengin'in “Otomobil Garajlarıyla
Tamirhanelerinin Miktarı”na Dair Sözlü Soru Önergesi
371
b) Sivas Milletvekili Halim Ateşalp'in “Sivas'ta Çiftçi
İhtiyaçlarının Karşılanması ve Çiftçinin Motorlu Vasıtaya
Teşviki Hususlarında Neler Düşünüldüğü”ne Dair Yazılı Soru
Önergesi
372
c) Mardin Milletvekili Vahap Dizdaroğlu'nun “Antibiyotik ve
Tıbbi Malzeme Darlığının Önlenmesi Hususunda Ne Gibi
Tedbirler Düşünüldüğü”ne Dair Sözlü Soru Önergesi
373
ç) Ankara Milletvekili Bülent Ecevit'in “Dünya Gazetesinde
Tefrika Edileceği Bildirilen «Tekelonya Cumhuriyeti» Adlı
Romanın Yayınlanmasına İstanbul Savcılığı’nca Ne Sebeple
Engel Olunduğu”na Dair Sözlü/Yazılı Soru Önergesi
375
d) Zonguldak Milletvekili Necati Diken'in “Bartın'ın Vilâyet
Haline Getirilmesinin Düşünülüp Düşünülmediği”ne Dair Yazılı
Soru Önergesi
378
e) Niğde Milletvekili İsmail Güven'in “Kayseri Ağır Ceza
Mahkemesi Başkanının Niğde DP İl Kongresine Katıldığının
Doğru Olup Olmadığı”na Dair Sözlü/Yazılı Soru Önergesi
379
f) Tokat Milletvekili Faruk Ayanoğlu'nun “Tokat ve İlçelerinin
Köy İçme Suları”na Dair Yazılı Soru Önergesi
380
2. Meclis Araştırması
380
a) Burdur Milletvekili Fethi Çelikbaş ve Kırşehir Milletvekili Fazıl
Yalçın'ın “Zile Olayları” Hakkındaki Meclis Araştırması
Önergeleri
380
b) Ankara Milletvekili Avni Doğan ve Elli Dört Arkadaşının “Basın
Konusunda Meclis Tahkikatı Açılması” Hakkındaki Meclis
Araştırması Önergesi
383
c) “Kromit Limitet Şirketi ile Bu Şirketin Kurucusuna Ziraat
Bankası Tarafından Açılan Kredi” Hakkındaki Meclis
Araştırması
386
ç) Adana Milletvekili Suphi Baykam ve Altı Arkadaşının
“Demokrat Parti Gençlik Bürosu Tarafından Talebe ve
Gençlik Teşekküllerine Yapılan Müdahale” Hakkındaki Meclis
Araştırması Önergesi
390
d) Malatya Milletvekili Nüvit Yetkin ve Altı Arkadaşının “İstimlâk
Yolsuzlukları” Hakkındaki Meclis Araştırması Önergesi
393
e) “Cumhuriyet Halk Partisinin Yıkıcı, Gayrimeşru ve Kanun Dışı
Faaliyetleri ile Basın Meselesi” Hakkındaki Meclis Araştırması
396
3. Meclis Soruşturması
408
a) Uzun Süre Gündeme Alınmayan Meclis Soruşturması
Önergeleri
408
b) “Ticaret Bakanı Hayrettin ERKMEN” Hakkındaki Meclis
Soruşturması Talebi
411
c) Son Meclis Soruşturması Önergesi
413
4. Gensoru
413
Seri Bir Şekilde Reddedilen Gensoru Önergeleri
413
5. XI. Dönemin Parlamenter Denetim Açısından Değerlendirilmesi
415
SONUÇ
419
KAYNAKÇA
429
Dr. Mehmet Çakıroğlu
İÇİNDEKİLER
ÖNSÖZ
7
İÇİNDEKİLER
11
TABLOLAR LİSTESİ
23
KISALTMALAR
25
GİRİŞ
27
BİRİNCİ BÖLÜM
TEK PARTİLİ DÖNEMDEN ÇIKIŞ GİRİŞİMLERİ
I. DOĞAL ÇIKIŞ GİRİŞİMİ: TERAKKİPERVER CUMHURİYET FIRKASI
33
A. TERAKKİPERVER CUMHURİYET FIRKASININ KURULMA SÜRECİ
33
B. TERAKKİPERVER CUMHURİYET FIRKASININ KURULMA NEDENLERİ
39
1. Devrimler Konusundaki İdeolojik Farklılık
39
2. Otoriterleşme/Tek Adam Korkusu
40
3. Hükümete ve İsmet Paşa’ya Duyulan Tepki
41
4. Kişisel Kırgınlıklar/Hırslar
41
C. TERAKKİPERVER CUMHURİYET FIRKASININ DESTEK KİTLESİ, PROGRAMI
ve FAALİYETLERİ
42
1. Destek Kitlesi
42
2. Programı
44
3. Faaliyetleri
44
D. TERAKKİPERVER CUMHURİYET FIRKASININ KAPATILMASI
45
II. YAPAY ÇIKIŞ GİRİŞİMİ: SERBEST CUMHURİYET FIRKASI
51
A. SERBEST CUMHURİYET FIRKASININ KURULMA SÜRECİ
51
B. SERBEST CUMHURİYET FIRKASININ KURULMA NEDENLERİ
54
1. Demokrasi Hedefi
54
2. Hükümetin/CHF’nin Denetlenmesi İhtiyacı
57
3. İsmet (İNÖNÜ) Paşa’nın Dengelenmesi İhtiyacı
59
4. Toplumda Oluşan Huzursuzluğa/Muhalefete Ses Olma
60
C. SERBEST CUMHURİYET FIRKASININ DESTEK KİTLESİ, PROGRAMI ve
FAALİYETLERİ
62
1. Destek Kitlesi
62
2. Programı
62
3. Faaliyetleri
63
D. SERBEST CUMHURİYET FIRKASININ KAPATILMASI
64
E. BU DÖNEMDE KURULAN/KURULMAYA ÇALIŞILAN SİYASİ PARTİLER
68
III. SÖZDE ÇIKIŞ GİRİŞİMİ: BAĞIMSIZ MİLLETVEKİLLİĞİ ve MÜSTAKİL GRUP
68
A. BAĞIMSIZ MİLLETVEKİLLİĞİ
68
B. MÜSTAKİL GRUP
71
İKİNCİ BÖLÜM
ÇOK PARTİLİ DÖNEME GEÇİŞ
I. ÇOK PARTİLİ DÖNEME GEÇİŞ SÜRECİ
76
A. DEMOKRASİYE DOĞRU DEMO’LAR
76
1. İnönü’nün 6 Mart 1939 Tarihli Konuşması
77
2. 1943 Yılı Genel Seçimleri
78
3. 1945 Yılı Ara Seçimleri
80
B. MUHALEFETİN ORTAYA ÇIKIŞI VE GELİŞMESİ
81
1. Çiftçiyi Topraklandırma Kanunu
81
2. 1945 Yılı Bütçe Kanunu Görüşmeleri
85
3. Dörtlü Takrir
87
4. İhraçlar ve Bayar’ın İstifaları
92
5. İnönü’nün Konuşmaları
94
a) 19 Mayıs 1945 Tarihli Konuşması
94
b) 1 Kasım 1945 Tarihli Konuşması
95
6. Bayar Faktörü
99
C. MUHALEFETİN KURUMSALLAŞMASI
102
1. Çok Partili Döneme Resmi Geçiş
102
2. Çok Partili Döneme Fiili Geçiş
105
D. MUHALEFETLE İKTİDARIN MUKAYESESİ
107
E. SON ADIMA DOĞRU
112
1. 1946 Yılındaki Ara Seçimler ve Belediye Seçimleri
112
2. Seçimlerin Tek Dereceli Olması
113
F. SON ADIM
115
II. ÇOK PARTİLİ DÖNEME GEÇİŞİN NEDENLERİ
122
A. İÇ NEDENLER
123
1. Toplumdaki Hoşnutsuzluk ve Değişim İsteği
123
2. Toplumda Rahatsızlık Oluşturan Kanunlar
126
a) Milli Korunma Kanunu
126
b) Varlık Vergisi Hakkında Kanun
127
c) Toprak Mahsulleri Vergisi Hakkında Kanun
131
ç) Çiftçiyi Topraklandırma Kanunu
132
3. Cumhuriyet İdaresinin Özündeki Hedef
134
4. Rejimin Kendisine Olan Güveni
137
5. Burjuvazinin Yol Ayrımı
138
6. İnönü’nün Çok Partili Düzeni İstemesi
139
B. DIŞ NEDENLER
141
III. DEĞERLENDİRME
145
A. NEDENLERİN DEĞERLENDİRİLMESİ
146
B. SÜRECİN DEĞERLENDİRİLMESİ
147
IV. ÇOK PARTİLİ DÖNEME GEÇİŞTE HUKUKSAL ZEMİN
152
A. ANAYASAL ZEMİN
153
1. 1924 Anayasası Hakkında Genel Bilgiler
153
2. 1924 Anayasası’nın Üstünlüğü ve Katılığı
156
3. 1924 Anayasası’nda Temel Hak ve Hürriyetler
158
4. Anayasadaki Demokrasi Anlayışı
160
5. Hükümet Sisteminin Niteliği
165
B. YASAL ZEMİN
170
C. İÇTÜZÜK
171
D. SEÇİM SİSTEMİ
173
E. PARTİ SİSTEMİ
181
ÜÇÜNCÜ BÖLÜM
ÇOK PARTİLİ DÖNEMDE PARLAMENTER DENETİM
I. PARLAMENTER DENETİM YOLLARI VE 1924 ANAYASASI
189
A. SORU
189
1. Genel Olarak
189
2. 1924 Anayasası’nda ve İçtüzükte Durum
191
B. MECLİS ARAŞTIRMASI
195
1. Genel Olarak
195
2. 1924 Anayasası’nda ve İçtüzükte Durum
197
C. MECLİS SORUŞTURMASI
201
1. Genel Olarak
201
2. 1924 Anayasası’nda ve İçtüzükte Durum
203
D. GENSORU
209
1. Genel Olarak
209
2. 1924 Anayasası’nda ve İçtüzükte Durum
212
II. TÜRKİYE’DE (1946–1960) PARLAMENTER DENETİM
216
A. VIII. DÖNEM (1946–1950) TBMM’DE PARLAMENTER DENETİM
218
1. Soru
219
a) İçel Milletvekili Saim Ergenekon ve Altı Arkadaşının “Pamuk
Fiyatlarının Tespit ve İlânı”na Dair Yazılı Soru Önergesi
219
b) İstanbul Milletvekili Cihad Baban’ın “Sıkıyönetim Kararıyla
Kapatılmış Olan Yeni Sabah ve Gerçek Gazetelerinin Hangi
Sebeple Kapatıldığının Bildirilmesi”ne Dair Sözlü Soru
Önergesi
220
c) Eskişehir Milletvekili Ahmet Oğuz'un “Türk Parasının Dış
Kıymeti Hakkında Hükümetçe Alınan Son Kararın Memleketin
Ticari, İktisadi ve Mali Konuları Üzerindeki Etkileri”ne Dair
Sözlü Soru Önergesi
222
ç) Samsun Milletvekili Cemil Bilsel'in “Spitzberg Takımadalarına
Ait Sovyet Teklifine Bazı Gazetelerin Montreux Sözleşmesini
Karıştırdıklarından Bahisle Meselenin Aydınlatılması”na Dair
Sözlü Soru Önergesi
224
d) İstanbul Milletvekili Senihi Yürüten'in “Nakil Vasıtaları
Hakkındaki Kanuna Bağlı Cetvelde Gösterilen Makam
Otomobillerinden Başka Makam Otomobilleri Alınıp
Alınmadığının Bildirilmesi”ne Dair Sözlü Soru Önergesi
226
e) Denizli Milletvekili Reşat Aydınlı’nın “Komünist Faaliyetleri
Önleyici Hangi Tedbirlerin Alındığının Açıklanması”na Dair
Sözlü Soru Önergesi
228
f) Eskişehir Milletvekili Kemal Zeytinoğlu’nun “Hayat Pahalılığı
ve Geçim Zorluğu”na Dair Sözlü Soru Önergesi
230
g) İstanbul Milletvekili Osman Nuri Köni’nin “Cumhuriyet
Bayramı Günü Kırıkkale–Ankara Arasında Meydana Gelen
Tren Kazası”na Dair Sözlü Soru Önergesi
232
ğ) Kırklareli Milletvekili Dr. Fuat Umay'ın “Ülkedeki Çocuk
Doğum ve Ölüm Durumu”na Dair Sözlü Soru Önergesi
233
h) Afyonkarahisar Milletvekili Kemal Özçoban’ın “Cumhuriyetin
İlânından Bugüne Kadar Cumhurbaşkanlarına Dış
Memleketlerden Özel ve Resmi Mahiyette Hediyeler Verilip
Verilmediği”ne Dair Sözlü Soru Önergesi
235
ı) Kastamonu Milletvekili Muzaffer Akalın’ın “Karaçomak,
Karadere ve Bozkurt Derelerinin Taşmasına ve Tahriplerine
Mâni Olmak Üzere Alınan Tedbirler”e Dair Yazılı Soru
Önergesi
238
2. Meclis Araştırması
239
a) Zonguldak Milletvekili Ali Rıza İncealemdaroğlu’nun “Gemi
Satın Almak İçin Amerika'ya Gönderilen Heyetler” Hakkındaki
Meclis Araştırması Önergesi ve Aynı Konuda Olup
İncealemdaroğlu’nun Önergesine Atıf Yapan Afyonkarahisar
Milletvekili Kemal Özçoban ve Üç Arkadaşının Önergesi
240
b) Kayseri Milletvekili Fikri Apaydın’ın “1943 Yılında Van’ın
Özalp İlçesinde 32 Vatandaşın Öldürülmesi Olayı” Hakkındaki
Meclis Araştırması Önergesi
243
Konunun yeniden bir meclis araştırması talebine konu
edilmesi
246
c) İstanbul Milletvekili Senihi Yürüten’in “Çine İlçesinin Abak
Köyünde 13 Vatandaşa Yapılan İşkence İddiası” Hakkındaki
Meclis Araştırması Önergesi
251
3. Meclis Soruşturması
253
a) “Gümrük ve Tekel Eski Bakanı Suat Hayri Ürgüplü”
Hakkındaki Meclis Soruşturması
253
b) Afyonkarahisar Milletvekili Ahmet Veziroğlu’nun “Ticaret Eski
Bakanı Atıf İnan” Hakkındaki Meclis Soruşturması Talebi
259
c) İkinci Perde: “Ticaret Eski Bakanı Atıf İnan” Hakkındaki Meclis
Soruşturması
263
ç) “Refik Saydam, Şükrü Saraçoğlu, Recep Peker ve I. Hasan
Saka Hükümetlerinde Yer Almış Milli Savunma Bakanları”
Hakkındaki Meclis Soruşturması Talebi
268
d) “Şekere Yapılan Zam Nedeniyle Bakanlar Kurulu” Hakkındaki
Meclis Soruşturması Talebi
270
4. Gensoru
272
a) İstanbul Milletvekili Fuat Köprülü ve Onbeş Arkadaşının
“Şekere Yapılan Zam Nedeniyle Başbakan Hakkında”
Verdikleri Gensoru Önergesi
272
b) Kütahya Milletvekili Ahmet Tahtakılıç ve İki Arkadaşının
“Cumhurbaşkanının 1 Kasım 1949 Tarihinde Meclis’teki Nutku
Nedeniyle Başbakan Hakkında” Verdikleri Gensoru Önergesi
276
5. VIII. Dönemin Parlamenter Denetim Açısından Değerlendirilmesi
279
B. IX. DÖNEM (1950–1954) TBMM’DE PARLAMENTER DENETİM
280
1. Soru
281
a) Ordu Milletvekili Feyzi Boztepe’nin “Ordu Halkının İhtiyacı
İçin Toprak Mahsulleri Ofisine Ait Mısırın Uzun Vadeli Kredi İle
Muhtaç Vatandaşlara Dağıtılmasına”na Dair Sözlü Soru
Önergesi
281
b) Eskişehir Milletvekili Abidin Potuoğlu'nun “Marshall
Planından Alınan Ziraat Aletleri”ne Dair Yazılı Soru Önergesi
284
c) Ordu Milletvekili Hüsnü Akyol’un “Ulaştırma Bakanı Seyfi
Kurtbek’in Cumhuriyet Halk Partisi Hükümetlerinin
Anayasanın 81’inci Maddesini İhlâl Ettikleri Hakkındaki
Beyanatı”na Dair Sözlü Soru Önergesi
285
ç) Rize Milletvekili Osman Kavrakoğlu ve Amasya Milletvekili
Cevdet Topçu’nun “Ticani Tarikatına Mensup Kişilerin
Çıkardıkları Olaylar ve Bu Olaylar Hakkında Yapılan
İşlemler”e Dair Sözlü Soru Önergeleri
287
d) Kars Milletvekili Sırrı Atalay'ın “Demokrat Parti Toplantısına
Katılan Eskişehir Valisi Arif Özgen” Hakkındaki Sözlü Soru
Önergesi
289
e) Zonguldak Milletvekili Abdurrahman Boyacıgiller'in “Bugüne
Kadar Hangi Gazetelere Ne Kadar Resmi İlan Verildiğine,
Muhalefet Organı Olan Gazetelere Verilen Resmi İlanlarda
Takip Edilen Usule ve Kudret Gazetesine Resmi İlan
Verilmeme Sebebi”ne Dair Sözlü Soru Önergesi
290
f) Trabzon Milletvekili Cemal Reşit Eyüboğlu'nun
“Antidemokratik Kanunlar”a Dair Sözlü Soru Önergesi
294
g) Mardin Milletvekili Mehmet Kamil Boran'ın
“Cumhurbaşkanının Son Seyahati ve Bu Seyahatte Verdiği
Nutuklar”a Dair Sözlü Soru Önergesi
295
ğ) Sinop Milletvekili Muhit Tümerkan'ın “Sinop’ta İnşaatı Yarım
Kalmış Okullar”a Dair Yazılı Soru Önergesi
297
2. Meclis Araştırması
297
a) “Türkiye Büyük Millet Meclisi ve Bağlanıkları ile Millî Saraylar,
Kasırlar ve Köşklerdeki Eşya” Hakkındaki Meclis Araştırması
297
b) Van Milletvekili Ferit Melen'in “Türkiye Emlak Kredi
Bankasının Son İki Yıl İçinde Açtığı Ticari Krediler” Hakkındaki
Meclis Araştırması Önergesi
303
3. Meclis Soruşturması
305
a) “Başbakan Yardımcısı Samet AĞAOĞLU” Hakkındaki Meclis
Soruşturması Talebi
305
b) “Oyalama/–muş gibi” Beşli Komisyonları
307
4. Gensoru
311
a) Seyhan Milletvekili Sinan Tekelioğlu'nun “Yapılmakta Olan
Meclis Binası ile Atatürk Anıtının Bulunduğu Saha İçindeki
Arazi Nedeniyle Bayındırlık Bakanı Hakkında” Verdiği
Gensoru Önergesi
311
b) Malatya Milletvekili İsmet İnönü'nün “Dış Politika ile Ülkenin
Siyasi ve Askeri Emniyet Meseleleri Nedeniyle Başbakan
Hakkında” Verdiği Gensoru Önergesi
312
c) Kırşehir Milletvekili Osman Bölükbaşı ve Mardin Milletvekili
Kemal Türkoğlu'nun “Kore'ye Gönderilen Savaş Birliği
Nedeniyle Başbakan Hakkında” Verdikleri Gensoru Önergesi
312
ç) Trabzon Milletvekili Cemal Reşit Eyüboğlu ve Üç Arkadaşının
“Resmi İlanların Gazetelere Dağıtımı Hakkındaki 3/13294
Sayılı Kararname ve Bu Kararnamenin Uygulama Şekli
Nedeniyle Başbakan Hakkında” Verdikleri Gensoru Önergesi
315
d) Mardin Milletvekili Aziz Uras'ın “Mardin'in Kordis Köyü
Muhtarı Mehmet Elik Hakkındaki Danıştay İlâmının Yerine
Getirilmemesi Nedeniyle İçişleri Bakanı Hakkında” Verdiği
Gensoru Önergesi
315
e) Erzurum Milletvekili Rıfkı Salim Burçak'ın “CHP Genel Başkanı
İsmet İnönü'nün 5 Ekim 1952 Tarihinde İzmir'deki Nutku ile
Onu Takip Eden Manisa ve Balıkesir Olayları ve Bu Olaylar
Karşısında Alınan Tedbirler Nedeniyle Başbakan Hakkında”
Verdiği Gensoru Önergesi
316
f) Trabzon Milletvekili Faik Ahmet Barutçu'nun “Seçim
Kanununun ve Adli Sistemin Noksanlarının Tamamlanmasının
Düşünülüp Düşünülmediği, Vatandaşların Söz, Yayın ve
Toplantı Hürriyetlerini Teminat Altında Bulunduracak Yeni
Müeyyidelere İhtiyaç Olup Olmadığı Hususlarında Başbakan
Hakkında” Verdiği Gensoru Önergesi
317
g) Mardin Milletvekili Kemal Türkoğlu’nun “İkinci Menderes
Kabinesinin Bakanlarının Yarısından Fazlası Değişmesine
Rağmen Anayasaya Uygun Bir Kabinenin Oluşmasına Olanak
Sağlamak Amacıyla Başbakanın İstifa Etmemesi veya Şeklen
İstifa Ederek Aynı Kişilerle ve Yeni Bir Programla Meclis’ten
Güvenoyu İstememesi Nedenleriyle Başbakan Hakkında”
Verdiği Gensoru Önergesi
318
ğ) Kırşehir Milletvekili Osman Bölükbaşı ve İki Arkadaşının
“<Türkiye'de Pürüzsüz Demokratik Bir İdarenin Kurulduğu,
Vatandaş Hak ve Hürriyetlerinin Tam Olarak Teminat Altına
Alındığı> Yolundaki İddialarının Neye Dayandığı Hususunda
Başbakan Hakkında” Verdikleri Gensoru Önergesi
320
h) Kırşehir Milletvekili Osman Bölükbaşı’nın “Millet Partisinin
Dini Siyasete Alet Ettiği İddialarının Neye Dayandığı
Hususunda Başbakan Hakkında” Verdiği Gensoru Önergesi
321
ı) Trabzon Milletvekili Cahit Zamangil ve Dört Arkadaşının “Dış
Ticaretimizdeki Ödeme Zorluklarının ve Çeşitli Olumsuz
Neticelerinin Ne Kadar Sürede ve Nasıl Bir Programla
Giderilmesinin Düşünüldüğü Hususunda Başbakan Hakkında”
Verdikleri Gensoru Önergesi
322
i) “Türkiye’nin Kahire Büyükelçisinin Sınır Dışı Edilmesi
Nedeniyle Dışişleri Bakanı Hakkında” Verilen Gensoru
Önergeleri
322
j) Kırşehir Milletvekili Osman Bölükbaşı’nın “Yargının
Bağımsızlığı ve Hakimlerin Teminatı Sorunu Halledilmeden
Seçim Güvenliğinin Sağlanıp Sağlanmayacağı Hususunda
Başbakan Hakkında” Verdiği Gensoru Önergesi
323
5. IX. Dönemin Parlamenter Denetim Açısından Değerlendirilmesi
323
C. X. DÖNEM (1954–1957) TBMM’DE PARLAMENTER DENETİM
326
1. Soru
327
a) Seyhan Milletvekili Sinan Tekelioğlu'nun “Namıkkemal
(Saraçoğlu) Mahallesinde Oturan Yüksek Maaşlı Memurların
İşgal Ettikleri Apartmanların Tahliye Ettirilerek Devlet
Dairelerine Tahsis Edilmesi Hakkında Ne Düşünüldüğü”ne
Dair Sözlü Soru Önergesi
327
b) Burdur Milletvekili Mehmet Özbey'in "Üniversite
Öğrencilerinin Siyasetle Uğraşmamaları Hakkında Ne
Düşünüldüğü ile Amerika ve Avrupa Üniversitelerinde
Öğrencilerin Siyasetle Meşgul Olup Olmadıkları”na Dair Yazılı
Soru Önergesi
328
c) Malatya Milletvekili Nüvit Yetkin ve Kars Milletvekili Sırrı
Atalay’ın, “Kasım Gülek'in Tevkifi ve Tevkifin İnfaz Şekli”ne
Dair Sözlü Soru Önergesi
330
ç) Kars Milletvekili Sırrı Atalay’ın “Devlet Radyosu”na Dair Sözlü
Soru Önergesi
333
d) Burdur Milletvekili Fethi Çelikbaş'ın “Balıkesir’in Savaştepe
İlçesindeki Hürriyet Partisi Merkezinin Levhasının İndirildiği
Yönünde Gazetelerde Çıkan Haber”e Dair Yazılı Soru Önergesi
336
e) Trabzon Milletvekili Emrullah Nutku'nun “Vatandaşların
Muhalif Parti Milletvekilleriyle Temasının Önlenmesi İçin
Zabıtaya Emir Verilip Verilmediğine” Dair Sözlü Soru Önergesi
337
f) Kastamonu Milletvekili Ziya Termen'in “Geçim Sıkıntısının
Önlenmesi Hususunda Ne Düşünüldüğü”ne Dair Sözlü Soru
Önergesi
340
g) Burdur Milletvekili Fethi Çelikbaş'ın “Adıyaman İl Merkezinde
Yayınlanan Demokrat Adıyaman ve Fırat Gazetelerine Verilen
Resmi İlan Parasının Miktarı”na Dair Yazılı Soru Önergesi
341
2. Meclis Araştırması
342
a) Trabzon Milletvekili Mahmut Goloğlu’nun “Dilekçe
Komisyonunun 26.01.1954 Tarihli Kararının Kabulü ve
Dolayısıyla İçtüzüğün 177’nci Maddesinin Uygulanması”
Hakkındaki Önergesi
342
b) Malatya Milletvekili Nüvit Yetkin ve İki Arkadaşının “Üç
Temyiz Hakimi ile Onüç Yüksek Dereceli Hakimin Emekliye
Sevki” Hakkındaki Meclis Araştırması Önergesi
344
3. Meclis Soruşturması
346
a) “İktisat ve Ticaret Eski Bakanı Sıtkı Yırcalı, Maliye Eski Bakanı
Hasan Polatkan ile Devlet Eski Bakanı ve Eski Başbakan
Yardımcısı Fatin Rüştü Zorlu” Hakkındaki Meclis Soruşturması
346
b) “6–7 Eylül Olayları Nedeniyle Başbakan Adnan Menderes ve
İçişleri Eski Bakanı Namık Gedik” Hakkındaki Meclis
Soruşturması Talebi
350
c) “Dışişleri Eski Bakanı Fatin Rüştü Zorlu” Hakkındaki Meclis
Soruşturması Talebi
355
ç) “Devlet Eski Bakanı Mükerrem Sarol” Hakkındaki Meclis
Soruşturması
357
d) “İktisat ve Ticaret Eski Bakanı Sıtkı Yırcalı ile Dışişleri Eski
Bakanı Fatin Rüştü Zorlu” Hakkındaki Meclis Soruşturması
Talebi
360
e) “Adalet Eski Bakanı Osman Şevki ÇİÇEKDAĞ” Hakkındaki
Meclis Soruşturması Girişimi
362
4. Gensoru
363
a) Kars Milletvekili Turgut Göle ve İki Arkadaşının “Emekliye
Sevk Edilen Hâkimler Hakkındaki Tasarruflar Nedeniyle Adalet
Bakanı Hakkında” Verdikleri Gensoru Önergesi
363
b) Manisa Milletvekili Muammer Alakant ve Sekiz Arkadaşının
“Dördüncü Adnan Menderes Hükümetinin Programını Neden
Uygulayamadığı Hususunda Başbakan Hakkında” Verdikleri
Gensoru Önergesi
364
c) Burdur Milletvekili Fethi Çelikbaş ve Onbir Arkadaşının
“Dördüncü Adnan Menderes Hükümetinin Dahili Siyaseti
Nedeniyle Başbakan Hakkında” Verdikleri Gensoru Önergesi
365
ç) Malatya Milletvekili Nüvit Yetkin ve Dört Arkadaşının “Şeker
Fiyatlarına Yapılan Zam Nedeniyle Başbakan Hakkında”
Verdikleri Gensoru Önergesi
366
d) İşlem Görmeyen Gensoru Önergeleri
367
5. X. Dönemin Parlamenter Denetim Açısından Değerlendirilmesi
367
D. XI. DÖNEM (1957–1960) TBMM’DE PARLAMENTER DENETİM
370
1. Soru
371
a) Ankara Milletvekili Recep Dengin'in “Otomobil Garajlarıyla
Tamirhanelerinin Miktarı”na Dair Sözlü Soru Önergesi
371
b) Sivas Milletvekili Halim Ateşalp'in “Sivas'ta Çiftçi
İhtiyaçlarının Karşılanması ve Çiftçinin Motorlu Vasıtaya
Teşviki Hususlarında Neler Düşünüldüğü”ne Dair Yazılı Soru
Önergesi
372
c) Mardin Milletvekili Vahap Dizdaroğlu'nun “Antibiyotik ve
Tıbbi Malzeme Darlığının Önlenmesi Hususunda Ne Gibi
Tedbirler Düşünüldüğü”ne Dair Sözlü Soru Önergesi
373
ç) Ankara Milletvekili Bülent Ecevit'in “Dünya Gazetesinde
Tefrika Edileceği Bildirilen «Tekelonya Cumhuriyeti» Adlı
Romanın Yayınlanmasına İstanbul Savcılığı’nca Ne Sebeple
Engel Olunduğu”na Dair Sözlü/Yazılı Soru Önergesi
375
d) Zonguldak Milletvekili Necati Diken'in “Bartın'ın Vilâyet
Haline Getirilmesinin Düşünülüp Düşünülmediği”ne Dair Yazılı
Soru Önergesi
378
e) Niğde Milletvekili İsmail Güven'in “Kayseri Ağır Ceza
Mahkemesi Başkanının Niğde DP İl Kongresine Katıldığının
Doğru Olup Olmadığı”na Dair Sözlü/Yazılı Soru Önergesi
379
f) Tokat Milletvekili Faruk Ayanoğlu'nun “Tokat ve İlçelerinin
Köy İçme Suları”na Dair Yazılı Soru Önergesi
380
2. Meclis Araştırması
380
a) Burdur Milletvekili Fethi Çelikbaş ve Kırşehir Milletvekili Fazıl
Yalçın'ın “Zile Olayları” Hakkındaki Meclis Araştırması
Önergeleri
380
b) Ankara Milletvekili Avni Doğan ve Elli Dört Arkadaşının “Basın
Konusunda Meclis Tahkikatı Açılması” Hakkındaki Meclis
Araştırması Önergesi
383
c) “Kromit Limitet Şirketi ile Bu Şirketin Kurucusuna Ziraat
Bankası Tarafından Açılan Kredi” Hakkındaki Meclis
Araştırması
386
ç) Adana Milletvekili Suphi Baykam ve Altı Arkadaşının
“Demokrat Parti Gençlik Bürosu Tarafından Talebe ve
Gençlik Teşekküllerine Yapılan Müdahale” Hakkındaki Meclis
Araştırması Önergesi
390
d) Malatya Milletvekili Nüvit Yetkin ve Altı Arkadaşının “İstimlâk
Yolsuzlukları” Hakkındaki Meclis Araştırması Önergesi
393
e) “Cumhuriyet Halk Partisinin Yıkıcı, Gayrimeşru ve Kanun Dışı
Faaliyetleri ile Basın Meselesi” Hakkındaki Meclis Araştırması
396
3. Meclis Soruşturması
408
a) Uzun Süre Gündeme Alınmayan Meclis Soruşturması
Önergeleri
408
b) “Ticaret Bakanı Hayrettin ERKMEN” Hakkındaki Meclis
Soruşturması Talebi
411
c) Son Meclis Soruşturması Önergesi
413
4. Gensoru
413
Seri Bir Şekilde Reddedilen Gensoru Önergeleri
413
5. XI. Dönemin Parlamenter Denetim Açısından Değerlendirilmesi
415
SONUÇ
419
KAYNAKÇA
429
Yorum yaz
Bu kitaba henüz yorum yapılmamış.
Bonus Card ( Garanti - Teb - Denizbank - Şekerbank vb. )
| Taksit Sayısı | Taksit tutarı | Genel Toplam |
|---|---|---|
| Tek Çekim | 826,50 | 826,50 |
Cardfinans ( Finansbank )
| Taksit Sayısı | Taksit tutarı | Genel Toplam |
|---|---|---|
| Tek Çekim | 826,50 | 826,50 |
Maximum Card ( İş Bankası - Ziraat Bankası )
| Taksit Sayısı | Taksit tutarı | Genel Toplam |
|---|---|---|
| Tek Çekim | 826,50 | 826,50 |
Worldcard ( YKB - Vakıfbank - Anadolubank - Albaraka )
| Taksit Sayısı | Taksit tutarı | Genel Toplam |
|---|---|---|
| Tek Çekim | 826,50 | 826,50 |
Diğer Kartlar
| Taksit Sayısı | Taksit tutarı | Genel Toplam |
|---|---|---|
| Tek Çekim | 826,50 | 826,50 |
-
%5İNDİRİM475,00TL 451,25TL
