Uluslararası İnşaat Sözleşmelerinde (FIDIC Kırmızı Kitap 1999 ve 2017 Versiyonlarına Göre) Yüklenicinin Eseri Teslim Borcunda Gecikmesi

Dr. Mehmet Çakıroğlu

İÇİNDEKİLER

ÖNSÖZ 

5

ÖZET 

7

İÇİNDEKİLER 

9

KISALTMALAR 

15

GİRİŞ 

17

1. KONUNUN TAKDİMİ VE ÖNEMİ 

17

1. KONUNUN SINIRLANDIRILMASI 

34

III. TERMİNOLOJİ 

38

1. ARAŞTIRMA PLANI 

42

BİRİNCİ BÖLÜM

KIRMIZI KİTAP UYARINCA İŞİN SÜRESİ VE TESLİMİ

1. KIRMIZI KİTAP UYARINCA İŞİN SÜRESİ VE İŞ PROGRAMI 

45

1. İşin Süresi 

45

1. Genel Olarak 

45

2. İşe Başlama Süresi 

47

3. İşin Tamamlanma Süresi 

52

1. İş Programı 

55

1. Genel Olarak 

55

2. Genel İtibarıyla İş Programlarının Hazırlanmasında Kullanılan

Yöntemler 

57

1. Çubuk Diyagram Yöntemi 

57

1. Proje Değerlendirme ve Gözden Geçirme Yöntemi 

57

1. Kritik Hat Yöntemi 

58

3. Özel Olarak FIDIC Kırmızı Kitap Uyarınca İş Programı ve İş Programı

Hazırlanırken Kullanılan Yöntemler 

60

1. KIRMIZI KİTAP UYARINCA ESERİN TESLİMİ 

64

1. Genel Olarak 

64

1. Yüklenicinin Eseri Geçici Kabule Hazır Hale Getirme Yükümlülüğü ve

Hukuki Sonuçları 

68

1. İşin Geçici Kabulünün Yapılması ve Hukuki Sonuçları 

73

1. Yüklenicinin İşin Geçici Kabulünden Sonraki Yükümlülükleri ve

Hukuki Sonuçları 

76

1. İşin Kesin Kabulünün Yapılması ve Hukuki Sonuçları 

82

İKİNCİ BÖLÜM

KIRMIZI KİTAP UYARINCA GECİKME VE YÜKLENİCİNİN SÜRE UZATIM HAKKI

1. KIRMIZI KİTAP UYARINCA GECİKME 

85

1. Genel Olarak 

85

1. Gecikme Kavramı 

86

1. Gecikmenin Türleri 

93

1. Genel Olarak 

93

2. Mazur Görülebilir ve Mazur Görülemez Gecikmeler 

94

1. Genel Olarak 

94

1. Tazmin Edilebilir ve Tazmin Edilemez Gecikmeler 

95

3. Kritik ve Kritik Olmayan Gecikmeler 

96

4. Karşılıklı Gecikmeler 

97

1. Gecikme Analizi 

97

1. Genel Olarak 

97

2. Başlıca Gecikme Analizi Yöntemleri 

98

1. Etkilenen Planlanan Gecikme Analizi 

98

1. Zaman Etki Analizi 

100

1. Bozulan Gerçekleşen Yöntem 

101

1. Planlanan–Gerçekleşen Gecikme Analizi 

101

1. KIRMIZI KİTAP UYARINCA YÜKLENİCİNİN SÜRE UZATIM HAKKI 

102

1. Süre Uzatımı Kavramı ve Hukuki Niteliği 

102

1. Kırmızı Kitap Uyarınca Süre Uzatımına Hak Kazandıran Haller 

112

1. Çizim ve Talimatların Gecikmesi 

112

2. İnşaatın Yapılacağı Yerin Süresinde Teslim Edilmemesi 

114

3. İşin Görüleceği Yere İlişkin Ölçüm Hataları 

117

4. Öngörülemeyen Fiziksel Şartlar ile Karşılaşılması 

118

5. Arkeolojik ve Jeolojik Bulgulara Rastlanılması 

121

6. Testlere Bağlı Gecikmeler 

122

7. Sözleşme Konusu İşte Değişiklik Yapılması 

123

8. Nadiren Rastlanılan Olumsuz İklim Koşulları 

127

9. Salgın Hastalık veya Hükümet Uygulamaları Nedeniyle İşgücü ve

Mal Tedarikindeki Zorluklar 

129

10. İş Sahibi veya Ona Bağlı Çalışanlardan ya da İş Sahibinin Diğer

Yüklenicilerinden Kaynaklanan Gecikmeler 

130

11. Devlet Organlarından Kaynaklanan Gecikmeler 

132

12. İş Sahibinin İşi Askıya Alması 

134

13. Yüklenicinin İşi Askıya Alması 

137

14. Tamamlanma Testlerinin Gecikmesi 

139

15. Mevzuat Değişiklikleri 

140

16. İş Sahibinin Risk Alanından Kaynaklanan Nedenler 

143

17. Mücbir Sebep 

144

1. Mücbir Sebep (Force Majeure) Kavramı 

144

1. Kırmızı Kitap Uyarınca Mücbir Sebebin Hukuki Sonuçları 

152

1. Yüklenicinin Süre Uzatımına Hak Kazanmasının Koşulları 

156

1. Gecikmenin Kritik Bir Gecikme Olması ve İlliyet Bağı Koşulu 

156

1. Genel Olarak 

156

1. Gecikmenin Kritik Hatta Meydana Gelmesinin Gerekliliği ve

Bolluk Süresinin Kime Ait Olduğu Sorunu 

156

1. İlliyet Bağı Değerlendirmesinde Karşılıklı Gecikmeler 

161

1. Genel Olarak 

161

1. Karşılaştırmalı Hukukta Karşılıklı Gecikmeye İlişkin

Yaklaşımlar 

165

aaa. Anglo Sakson Hukuk Sistemi 

165

bbb. Kıta Avrupası Hukuk Sistemi 

171

ccc. Kırmızı Kitap Çerçevesinde Karşılıklı Gecikme 

176

2. Yüklenicinin İşi Hızlandırma Yükümlülüğünün Bulunmaması 

177

3. Talep Usulüne Uyulması 

180

1. Süre Uzatımının Ne Kadarlık Bir Süre İçin Verileceğinin Tespiti 

184

1. Süre Uzatımından Kaynaklanan Uyuşmazlıkların Önlenmesine Dair

Mekanizmalar 

186

1. İlerleme Raporu 

186

2. Güncellenmiş İş Programı 

186

3. Erken Uyarı Sistemi 

188

ÜÇÜNCÜ BÖLÜM

KIRMIZI KİTAP UYARINCA YÜKLENİCİNİN ESERİ TESLİM BORCUNDA

GECİKMESİ HALİNDE İŞ SAHİBİNİN HAKLARI

8. KIRMIZI KİTAP M. 8.7 UYARINCA İŞ SAHİBİNİN GECİKME TAZMİNATI

TALEP ETME HAKKI 

189

8. Kırmızı Kitap m. 8.7’de Düzenlenen Yaptırımın Hukuki Niteliği 

189

1. Genel Olarak 

189

2. Götürü Tazminat ve Cezai Şartın Farklı Hukuk Sistemlerinde Ele

Alınış Biçimi 

198

1. Genel Olarak 

198

1. Götürü Tazminat ve Cezai Şartın Kıta Avrupası Hukukunda

Düzenleniş Biçimi 

200

1. Götürü Tazminat ve Cezai Şartın Anglo Sakson Hukukunda

Düzenleniş Biçimi 

206

3. Kırmızı Kitap m. 8.7’de Yüklenicinin Eseri Teslim Borcunda

Gecikmesi Halinde İş Sahibine Ödeyeceği Öngörülen Meblağın

Hukuki Niteliğinin Götürü Tazminat ve Cezai Şart Kurumları

Çerçevesinde Değerlendirmesi ve Geçerlilik Sorunu 

211

4. Sözleşme Taraflarının Kırmızı Kitap m. 8.7 Uyarınca Bir Cezai Şart

Kararlaştırmış Olmaları Halinde Ortaya Çıkacak Sonuçların Türk

Borçlar Kanunu’nun Cezai Şart Hükümleri Çerçevesinde

Değerlendirmesi 

215

1. İş Sahibinin Gecikme Tazminatı İsteyebilmesinin Koşulları 

216

1. Yüklenicinin Makul Bir Sebep Olmaksızın m. 8.2 Hükmüne Aykırı

Hareket Etmesi 

216

2. İş Sahibinin m. 2.5 Uyarınca Yükleniciye Bildirim Göndermesi 

217

1. Gecikme Tazminatının Hesaplanması 

218

1. İŞ SAHİBİNİN SÖZLEŞMEYİ SONA ERDİRME HAKKI 

223

1. Genel Olarak 

223

1. İş Sahibinin Sözleşmeyi Sona Erdirme Hakkını Kullanabilmesinin

Koşulları 

225

1. Yüklenicinin İşe Zamanında Başlama ve İşi Gecikmeksizin Yürütme

Yükümlülüğüne Makul bir Sebep Olmaksızın Aykırı Hareket Etmesi

ve Konunun TBK m. 473/f. 1 Çerçevesinde Değerlendirilmesi 

225

2. İş Sahibinin Yükleniciye Bildirim Göndermesi 

229

1. Sözleşmenin Sona Ermesinin Neticeleri 

234

1. İş Sahibinin Sebep Göstermeksizin Sözleşmeyi Sona Erdirmesi 

238

DÖRDÜNCÜ BÖLÜM

FIDIC SÖZLEŞMELERİ KAPSAMINDA ULUSLARARASI İNŞAAT SÖZLEŞMELERİNDE UYUŞMAZLIK ÇÖZÜM YÖNTEMLERİ

1. GENEL OLARAK 

243

1. UYUŞMAZLIK ÇÖZÜM SÜRECİNDE MÜHENDİSİN ROLÜ 

246

1. Mühendisin Atanması ve Hukuki Niteliği 

246

1. Tarafların Talep Bildirimi 

248

1. Tarafların Anlaşması veya Mühendis Kararı 

252

1. Taraflarca Varılan Anlaşmanın veya Mühendis Kararının Yerine

Getirilmemesi 

257

III. UYUŞMAZLIĞIN UYUŞMAZLIK ÇÖZÜM KURULU/ UYUŞMAZLIKLARI

ÖNLEME VE ÇÖZÜM KURULU TARAFINDAN SONUÇLANDIIRLMASI 

259

1. Uyuşmazlık Çözüm Kurulu/ Uyuşmazlıktan Kaçınma ve Çözüm

Kurulu’nun Oluşturulması ve Hukuki Niteliği 

259

1. Uyuşmazlık Çözüm Kurulu/ Uyuşmazlıktan Kaçınma ve Çözüm Kurulu

Kararı 

262

1. Uyuşmazlık Çözüm Kurulu/ Uyuşmazlıktan Kaçınma ve Çözüm Kurulu

Kararlarının Yerine Getirilmemesi 

265

1. UYUŞMAZLIĞIN DOSTANE BİR ŞEKİLDE SONUÇLANDIRILMASI 

269

1. UYUŞMAZLIĞIN TAHKİM YOLUYLA SONUÇLANDIRILMASI 

270

1. Genel Olarak 

270

1. Kırmızı Kitap Kapsamında Tahkim Usulü 

273

SONUÇ 

277

KAYNAKÇA 

289