Özbekistan’da Dört Tarz Siyaset Ve Özbek Modernleşmesi: Ruslaşmak, Sovyetleşmek, Özbekleşmek Ve İslamlaşmak

Doç. Dr. Mehmet Erkan KILLIOĞLU

İÇİNDEKİLER

ÖN SÖZ  iii

İÇİNDEKİLER . v

HARİTA, TABLO ve RESİM DİZİNİ . vii

KISALTMALAR . ix

GİRİŞ . 1

BÖLÜM: MODERNLEŞME 29

1.1. Modernleşme . 30

1.2. Modernleşme Tarihsel Kökenleri  33

1.3. Gelenekselden Moderne Dönüşüm  39

1.4. Aydınlanma ve Modernleşme İlişkisi  42

1.5. Modernleşmenin Siyasal Etkileri . 48

1.6. Orta Asya’da Modernleşme Sürecinin Başlangıcı . 55

BÖLÜM: RUSLAŞTIRILMAK ve ORTA ASYA’DA

ÇARLIK RUSYASI DÖNEMİ  65

2.1. Çarlık Rusya’sı İşgali Öncesinde Orta Asya’daki Mevcut

Durum  66

2.2. Orta Asya’da Çarlık İdaresi Dönemi ve Karşı Tepki:

Ceditçilik . 71

2.2.1. Usul-u Cedit Akımı ve Ceditçilik  72

2.3. Ceditçilik Hareketinin Niteliği  80

2.4. İlk Kuşak Ceditçiler ve Orta Asya’da Ceditçilik . 86

2.5. Ceditçiliğin Orta Asya’da Yayılmasının Siyasi ve Ekonomik

Nedenleri . 112

2.6. Ceditçiliğin Dönüşümü  121

BÖLÜM: SOVYETLEŞMEK ve ÖZBEKLEŞMEK 129

3.1. Sovyet Dönemine Doğru . 132

3.2. Müslüman Komünistler ve Sovyet Orta Asyası  140

3.3. Özbekleşmek ve Sovyetler Birliği . 161

İçindekiler

vi

3.4. Özbekistan’da Yeni Elit’in Ortaya Çıkışı ve Sovyet

Milliyetler Politikası  162

3.4.1. Sovyet Milliyetler Politikası: İdari ve Coğrafi

Yapılanma . 167

3.4.2. Milliyetler Politikası ve Orta Asya’ya Olan Etkisi  169

3.5. İkinci Dünya Savaşı Döneminde Sovyet Modernleşmesi ve

Orta Asya ve Kazakistan Ruhani İdaresi (SADUM) . 175

3.6. İkinci Dünya Savaşı Sonrası Dönem . 183

3.6.1. Orta Asya’nın Yeni Yönetici Eliti: Görünüşte Sovyet,

Özde Klancı/Klikçi  189

3.6.2. Nomenklatura  190

3.6.3. Osman Yusupov Dönemi . 191

3.6.4. Emin Niyazov Dönemi  192

3.6.5. Şeref Raşidov Dönemi . 194

3.7. Gorbaçov Dönemi  199

BÖLÜM: ÖZBEKLEŞMEK, İSLAMLAŞMAK ve ORTA

ASYA’DA RADİKAL HAREKETLER . 209

4.1. Özbekistan’da Baskılanan Muhalefet ve Siyasi Partilerin

Ortaya Çıkması  213

4.2. Moskova Destekli Darbe Girişimi ve Özbekistan’da

Başkanlık Seçimleri . 231

4.3. Siyasi Cezalandırma Süreci ve Otoriter İstikrar Dönemi  245

4.3.1. Otoriter Laiklik Uygulamaları . 256

4.4. Artan Radikalizm ve Özbekistan İslami Hareketi (ÖİH)’nin

Ortaya Çıkışı  258

4.5. ÖİH’nin Faaliyetleri ve Bağlantıları  265

4.5.1. ÖİH Saldırıları ve Özbekistan’da Başkanlık Seçimleri . 270

4.5.2. 11 Eylül Sonrasında ÖİH  277

4.6. ÖİH’nin İdeolojisi ve Söylemi. 283

4.6.1. ÖİH’nin Söyleminin Analizi . 286

SONUÇ  295

KAYNAKÇA. 309

İçindekiler

vii

HARİTA, TABLO ve RESİM DİZİNİ

Harita 1: Özbekistan’daki Klanlar . 17

Tablo 1: Chodak’ın Modernleşme Modelleri . 54

Harita 2: Hanlıklar Döneminde Orta Asya  71

Resim 1: Türkistan Özerk Sosyalist Cumhuriyeti Bayrağı  148

Harita 3: Türkistan Özerk Sosyalist Cumhuriyeti . 150

Harita 4: Pakistan’ın Güney Veziristan Bölgesi  265