Çalışma Hayatında Kadının Konumu

Melek ARSLAN ( Hakim )

İÇİNDEKİLER

ÖNSÖZ  7

ÖZET . 9

İÇİNDEKİLER 11

TABLOLAR DİZİNİ  17

KISALTMALAR . 19

GİRİŞ . 21

BİRİNCİ BÖLÜM

EŞİTLİK DÜŞÜNCESİNDE KADININ KONUMU VE

KADINA YÖNELİK AYRIMCILIK

EŞİTLİK DÜŞÜNCESİNİN FELSEFİ ARKA PLANI 27

Antik Yunan’da Eşitsizlikçi Toplum 28

Helenistik Dönemde Eşitlik Üzerine. 33

Roma’da Eşitlik Öğretisi. 34

Orta Çağ Felsefesinde Eşitlik Anlayışı 36

Doğal Hukuk ve Eşitlik Arayışı 39

EŞİTLİK VE AYRIMCILIK KAVRAMLARI 43

Eşitlik Kavramı . 43

Eşitlik Türleri . 49

Şekli Eşitlik 49

Maddi Eşitlik. 53

Sonuçlarda Eşitlik . 57

Fırsat Eşitliği . 62

İnsan Onuru (Eşitliği) . 67

Hak, Adalet ve Eşitlik . 72

İlgili Kuramlar. 75

Adalet ve Eşitlik Kuramları 76

Faydacı Kuram 76

Dağıtıcı Adalet Kuramları . 79

Ronald Dworkin’e Göre Adalet ve Eşitlik 79

12 İçindekiler

John Rawls’dan “Bir Adalet Kuramı” .81

a) Fırsat Eşitliği İlkesi.84

b) Fark İlkesi 85

Eşitlik İlkesi .86

Ayrımcılık90

Önyargı ve Ayrımcılık.96

Ayrımcılık Türleri .99

Doğrudan Ayrımcılık99

Dolaylı Ayrımcılık.106

Çoklu Temelde Ayrımcılık113

Makul Uyumlaştırma Yapılmaması .117

Eşitlik İlkesi ve Ayrımcılık Yasağı121

Türk Hukukunda Eşitlik İlkesi ve Ayrımcılık Yasağı.124

Anayasa’da Eşitlik İlkesi ve Ayrımcılık Yasağı 124

Bireysel İş Hukukunda Eşitlik İlkesi ve Ayrımcılık Yasağı .137

Türkiye İnsan Hakları ve Eşitlik Kurumu Kanunu’nda Eşitlik

İlkesi ve Ayrımcılık Yasağı141

Türk Ceza Hukukunda Ayrımcılık Yasağı147

Pozitif Ayrımcılık İlkesi.150

Cinsiyete Dayalı Ayrımcılık.155

İKİNCİ BÖLÜM

KADIN EMEĞİ VE ÇALIŞMA YAŞAMINDA KADININ KONUMU

GENEL OLARAK.161

KADININ KONUMUNA DİNİ VE KÜLTÜREL BAĞLAMDA BAKIŞ162

III. TARİHSEL SÜREÇTE KADININ KONUMUNA BAKIŞ 165

İlkel Devirden Orta Çağa Kadına Biçilen Roller.165

Aydınlanma Dönemi ve Doğal Hukuk Perspektifinde Kadının Konumu .172

FEMİNİST PERSPEKTİFTEN KADININ KONUMUNA BAKIŞ .177

Feminizm Üzerine.177

Feminizm Dalgaları.183

ÇALIŞMA HAYATINDA KADIN190

Genel Olarak.190

Sanayi Devrimi Öncesi193

Sanayi Devriminden Sonra .195

Türk Toplumunda Kadının Çalışma Yaşamına Katılımı .201

İçindekiler 13

TOPLUMSAL CİNSİYET EŞİTLİĞİ VE ÇALIŞMA HAYATI 207

VII. SOSYAL POLİTİKALARLA İLİŞKİLİ OLARAK KADININ ÇALIŞMASI 212

VIII. CİNSİYETE DAYALI MESLEKİ AYRIMCILIĞI AÇIKLAYAN TEORİLER. 217

Neo-Klasik Teori ve Ayrımcılık . 218

İstatistiksel Ayrımcılık Teorisi 221

Kurumsal İktisat ve Ayrımcılık 223

Feminist İktisat ve Ayrımcılık . 225

Diğer Ayrımcılık Teorileri . 227

ÇALIŞMA HAYATINDA CİNSİYET AYRIMCILIĞI 230

Genel Sebepler 230

Kadınların Çalışma Yaşamında Karşılaştıkları Zorluklar . 233

Ayrışma. 234

Dışlama . 236

Cam Tavan Sendromu. 236

Kraliçe Arı Sendromu 238

Sızdıran Boru Hattı Metaforu 239

Diğer Durum ve Zorluklar . 240

Cam Uçurum 240

Tokenizm 242

Cam Yürüyen Merdiven 244

Cam Duvar 245

Yapışkan Zemin 246

Cam Kapı 247

Cinsel Taciz ve Psikolojik Taciz (Mobbing) . 247

Cinsel Taciz ve Cinsiyetçi Taciz 248

İş Yerinde Psikolojik Taciz (Mobbing) . 260

Aile İçi Şiddetin Çalışma Yaşamına Etkisi . 275

Yapay Zekâ ve Kadına Yönelik Ayrımcılık. 279

ÜÇÜNCÜ BÖLÜM

ÇALIŞMA YAŞAMINDA KADINA YÖNELİK AYRIMCILIĞI YASAKLAYAN

DÜZENLEMELER VE UYGULAMALAR

GENEL OLARAK 285

ULUSLARARASI HUKUKTA ÇALIŞMA HAYATINDA KADIN. 289

İnsan Hakları Evrensel Bildirgesi 291

Ekonomik, Sosyal ve Kültürel Haklar Sözleşmesi. 292

14 İçindekiler

Medeni ve Siyasi Haklar Uluslararası Sözleşmesi .295

Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi295

Avrupa Sosyal Şartı.299

Kadınlara Karşı Her Türlü Ayrımcılığın Ortadan Kaldırılmasına İlişkin

Sözleşme (CEDAW) ve İhtiyari Protokol .305

Sözleşmenin Tarihsel Gelişimi .305

Sözleşmenin Mahiyeti ve Önemi .308

Eşitlik ve Ayrımcılık Yasağı Bakımından CEDAW309

Sözleşmenin İçerdikleri311

Kadınlara Karşı Ayrımcılığın Önlenmesi Komitesi 319

Uluslararası Çalışma Örgütü (ILO) 323

Örgütün Kuruluşu ve Kadının Çalışması.323

ILO ve Kadın-Erkek Eşitliği .331

Kadının İşgücünü Korumayı ve Geliştirmeyi Konu Alan ILO

Belgeleri.335

1951 tarih ve 100 sayılı Eşit Ücret Sözleşmesi 335

1958 tarih ve 111 sayılı Ayrımcılık (İş ve Meslek) Sözleşmesi .339

1981 tarih ve 156 sayılı Aile Sorumlulukları Olan İşçiler

Sözleşmesi.341

2000 tarih ve 183 sayılı Kadının Doğum ve Doğum Sonrası

Çalışması Hakkında Sözleşme .343

1948 tarih ve 89 sayılı Yeniden Gözden Geçirilmiş Gece

Çalışması Sözleşmesi ve 171 sayılı Gece Çalışması Sözleşmesi .345

1935 tarih ve 45 sayılı Yer Altı İşlemlerinde Kadınların

Çalıştırılması Sözleşmesi .347

Diğer Sözleşmeler .349

Avrupa Birliği’nde Eşitlikçi Mevzuat ve Politikalar .350

Eşitlik Politikalarına İlişkin Gelişmeler .350

Temel Haklar Şartı’nda Kadın-Erkek Eşitliği.359

Kadın-Erkek Eşitliğine İlişkin Direktifler .363

III. TÜRK HUKUKUNDA ÇALIŞMA YAŞAMINDA KADIN-ERKEK EŞİTLİĞİNE İLİŞKİN

DÜZENLEMELER VE AYRIMCILIK YASAĞI 401

Anayasa’da Bulunan Düzenlemeler401

Bireysel İş Hukukunda Kadın-Erkek Eşitliği ve Ayrımcılık Yasağı.407

İş İlişkisinin Farklı Aşamalarında Kadın-Erkek Eşitliği ve Ayrımcılık

Yasağı .412

İşe Almada Eşitlik İlkesi ve Ayrımcılık Yasağı .412

İçindekiler 15

Ayrımcı İş İlanları 418

İşe Almada Aranan Şartlar ve Kullanılan Kriterler 423

İş İlişkisinin Devamı Sırasında Ayrımcılık Yasağı 427

Ücret Açısından Eşitlik ve Ayrımcılık Yasağı 430

Çalışma Koşullarında Ayrımcılık Yasağı . 432

İş İlişkisinin Sona Ermesinde Ayrımcılık Yasağı . 441

Kamu Hizmetine Girişte Eşitlik İlkesi ve Ayrımcılık Yasağı . 443

TÜRK KAMU POLİTİKALARINDA VE PROGRAMLARINDA KADIN ÇALIŞAN . 448

Ulusal Kalkınma Planları ve Yıllık Program. 448

Ulusal İstihdam Stratejisi. 455

Kadının Güçlenmesi Strateji Belgesi ve Eylem Planı 460

SONUÇ 465

KAYNAKLAR.475