Klasik Dönem Osmanlı Hukukunda Muslihun Aracılığıyla Sulh Uygulamaları

Dr.Öğr. Üyesi Muhammed Necat Artukoğlu

İÇİNDEKİLER

ÖNSÖZ 

5

İÇİNDEKİLER 

9

KISALTMALAR 

15

GİRİŞ 

17

BİRİNCİ BÖLÜM

OSMANLI HUKUKUNDA UYUŞMAZLIK ÇÖZÜM YÖNTEMLERİ VE MUSLİHÛN HAKKINDA GENEL BİLGİLER

1. OSMANLI HUKUKUNDA UYUŞMAZLIK ÇÖZÜM YÖNTEMLERİ VE MERCİLERİ 

23

1. Genel Olarak 

23

1. Osmanlı Hukukunda 

27

1. Yargı Merci Aracılığıyla Uyuşmazlık Çözüm Yöntemleri ve Mercileri 

27

1. Klasik Dönem Osmanlı Hukukunda Yargı Merci Aracılığıyla

Uyuşmazlık Çözüm Yöntemleri 

28

1. Kadı 

28

1. Divan–ı Hümayun 

29

1. İkindi, Cuma ve Çarşamba Divanları 

32

1. Kazasker Divanı 

33

1. Taşra Divanları (Beylerbeyi/ Paşa/ Eyalet Divanları) 

33

1. Cemaat ve Konsolosluk Mahkemeleri 

34

1. Diğer Hususi Mahkemeler (Divanlar) 

35

1. Tanzimat Dönemi Osmanlı Hukukunda Yargı Mercileri

Aracılığıyla Uyuşmazlık Çözüm Yöntemleri ve Mercileri 

36

1. Nizamiye Mahkemeleri 

37

1. Ticaret Mahkemeleri 

38

1. Meclis–i Vâlâ–yı Ahkâm–ı Adliyye 

38

1. Meclis–i Tahkikat 

40

1. Divan–ı Ahkâm–ı Adliye 

40

1. Şura–yı Devlet 

41

2. Yargı Merci Dışında Uyuşmazlık Çözüm Yöntemleri 

41

1. Muslihûnun Faaliyetleri 

41

1. Tahkim 

46

1. MUSLİHÛN KAVRAMI 

53

1. Muslihûnun Tanımı ve Kapsamı 

54

1. Muslihûnda Bulunabilecek Özellikler 

62

1. Eda Ehliyetine Sahip Olmak 

66

2. Adaletli ve Tarafsız Olmak 

67

3. Bedenen Sağlam ve Sıhhatli Olmak 

68

4. Dikkatli Olmak ve Ulu Orta Konuşmamak 

69

5. Hukuk Bilgisine Sahip Olabilmek 

69

6. Müslüman Olmak 

70

7. Bölgenin İleri Gelenlerinden Olabilmek 

73

8. İkna Kabiliyetine Sahip Olmak 

75

1. Muslihûnun Faaliyetlerinin Niteliği 

76

1. Muslihûnun Faaliyetlerinin Özellikleri 

77

1. Muslihûn Vasıtasıyla Çözülen Uyuşmazlıkların Mutlaka Kadı

Tarafından Onaylanmasına Gerek Olmaması 

77

2. Uyuşmazlığın Çözümünde Genellikle Birden Fazla Kişinin Yer

Alması 

77

3. Muslihûnun Hukuki Boyutunun Olması 

79

1. Muslihûna Gitme Nedenleri 

79

1. İslam Hukukunun Sulhu Teşvik Etmesi 

79

2. Sulhun Ahlaki ve Dini Karakterinin Tarafları Bu Yola İtmesi 

83

3. Suçların Zamanaşımına Uğraması Halinde Cezalandırılabilmesini

Talep Edebilme 

85

4. İslam Hukuku Hükümlerini Doğrudan Uygulamayı İstememe 

87

5. Aile İçi Meselelerin Alenileşmesini İstememe 

88

6. Hukuki İhtiyaç 

89

7. Diğer Sebepler 

90

1. Muslihûnun Görevleri 

91

III. MUSLİHÛNUN/MUSLİHÛNUN FAALİYETLERİNİN HUKUKİ DAYANAĞI 

92

1. Kur’ân–ı Kerîm’de 

93

1. Hadislerde 

96

1. İcmada 

101

1. MUSLİHÛNUN FAALİYETLERİNİN SONA ERMESİ 

102

1. Genel Olarak 

102

1. Anlaşmaya Varılamaması ve Sonuçları 

103

1. Anlaşmaya Varılması ve Sonuçları 

104

1. MUSLİHÛNUN FAALİYETLERİNİN MUHÂKEME VE TAHKİM İLE

KARŞILAŞTIRILMASI 

104

1. Muhâkeme ile Karşılaştırılması 

105

1. Tahkim ile Karşılaştırması 

108

İKİNCİ BÖLÜM

OSMANLI HUKUKUNDA SULHUN VE MUSLİHÛNUN FAALİYETLERİNİN USULÎ ÖZELLİKLERİ

1. SULH OLMAK İÇİN MUSLİHÛNUN ARABULUCULUĞUNU TALEP ETME 

113

1. Sulh Olmak İçin Muslihûnun Arabuluculuğunu Talep Edebilecek

Kimseler 

113

1. Genel Olarak 

113

2. Kadınlar 

114

3. Zimmîler ve Müste’menler 

115

4. Vekiller 

119

5. Kanuni Temsilciler (Veliler/Vasiler) 

122

6. Köleler 

126

1. Sulh Olmak İçin Muslihûnun Arabuluculuğunu Talep Etme Usulü

(Zamanı/Yolu) 

130

1. Muslihûnun Arabuluculuğunun Hiç Kadıya Gidilmeden Talep

Edilmesi 

130

2. Muslihûn Aracılığıyla Tarafların Verdiği Kararların Kadı Huzurunda

Görülmesi 

133

3. Uyuşmazlığın Kadı Huzurunda Dava Olarak Açılması Ancak

Muslihûn Kanalıyla Çözümlenmesi 

134

1. SULHE VE MUSLİHÛNUN FAALİYETLERİNE ELVERİŞLİLİK 

137

1. Sulhe ve Muslihûnun Faaliyetlerine Elverişli Olmayan Uyuşmazlık

Konuları 

139

1. Nesebe İlişkin Uyuşmazlıklar 

139

2. Kamuya Ait Umumi Yerlerle İlgili Uyuşmazlıklar 

139

3. Ceza Hukukuna İlişkin Uyuşmazlıklar/Kişi Hakkının Baskın Olmadığı

Had Suçlarındaki Uyuşmazlıklar 

140

1. Had–Kısas–Ta’zir Suçları 

140

1. Şikâyetten Vazgeçme (Af) ve Uzlaştırma (Sulh)’nın Had

Suçlarında Görünümü 

143

1. Muslihûnla Çözüme Elverişli Olmayan Had Suçları 

145

1. Zina 

146

1. Hırâbe (Yol Kesme–Silahlı Gasp ve Soygun) 

148

1. Şürb (Şarap İçme–Sarhoşluk) 

151

1. Bağy (İsyan) 

153

1. İrtidat (Ridde–Dinden Çıkma) 

155

4. Evliliğin Sona Ermesinin Fer’i Sonuçlarına İlişkin Uyuşmazlıklar 

157

1. Evliliğin Sona Erme Hâlleri ve Sonuçları 

157

1. İddet 

159

1. Hidâne 

161

1. Velâyet 

162

1. Sulhe ve Muslihûnun Faaliyetlerine Elverişli Olan Uyuşmazlık Konuları 

163

1. Kamu Hukukundan Kaynaklanan Uyuşmazlıklar 

164

1. Ceza Hukuku Kaynaklı Uyuşmazlıklar 

164

1. Had Suçlarında 

165

aaa. Kazif (Zina İftirası) 

165

bbb. Sirkat (Hırsızlık) 

168

1. Kısas ve Diyet Suçlarında 

173

aaa. Adam Öldürme 

174

aaaa. Taksirle Adam Öldürme 

174

bbbb. Kasten Adam Öldürme 

175

bbb. Müessir Fiiller 

181

aaaa. Kasten Müessir Fiiller 

182

bbbb. Hata ile Müessir Fiiller 

186

ccc. Hamile Kadına Yönelik Müessir Fiiller 

189

1. Ta’zir Suçlarında (Kişilere Yönelik Ta’zir Suçları) 

191

aaa. Hakaret 

191

bbb. Gasp (Basit Yağma) 

194

ccc. Mala Zarar Verme 

195

ddd. Güveni Kötüye Kullanma 

198

1. Arazi Hukuku Kaynaklı Uyuşmazlıklar 

200

1. Vergi Hukuku Kaynaklı Uyuşmazlıklar 

201

2. Özel Hukuk Kaynaklı Uyuşmazlıklar 

209

1. Aile Hukuku Kaynaklı Uyuşmazlıklar 

210

1. Nişanlanmadan Kaynaklı Uyuşmazlıklar 

210

1. Aile İçi Geçimsizlikten (Eşler Arasındaki) Kaynaklı

Uyuşmazlıklar 

216

1. Mehirden Kaynaklı Uyuşmazlıklar 

222

1. Nafakadan Kaynaklanan Uyuşmazlıklar 

228

1. Muhâlea (Karşılıklı Rıza ile Boşanma) 

236

1. Borçlar Hukuku Kaynaklı Uyuşmazlıklar 

241

1. Satım (Bey’) Kaynaklı Uyuşmazlıklar 

247

1. Ariyet Kaynaklı Uyuşmazlıklar 

249

1. Karz Kaynaklı Uyuşmazlıklar 

250

1. Vedia Kaynaklı Uyuşmazlıklar 

252

1. Kefalet Kaynaklı Uyuşmazlıklar 

253

1. Kira (İcâre) Kaynaklı Uyuşmazlıklar 

254

1. Miras Hukuku Kaynaklı Uyuşmazlıklar 

260

ÜÇÜNCÜ BÖLÜM

OSMANLI HUKUKUNDA MUSLİHÛNUN FAALİYETLERİ SONUCUNDA YAPILAN SULH SÖZLEŞMESİ

1. GENEL OLARAK 

267

1. MUSLİHÛN ARACILIĞIYLA ANLAŞMAYA VARAN TARAFLARIN

GERÇEKLEŞTİRDİĞİ SULH SÖZLEŞMESİ 

269

1. Sulh Sözleşmesi 

270

1. Sulh Sözleşmesinin Tanımı 

270

2. Sulh Sözleşmesinin Hukuki Niteliği 

273

1. Sulh Sözleşmesinin Unsurları ve Şartları 

274

1. Genel Olarak 

274

2. Sulh Sözleşmesinin Kurucu Unsuru (Rüknü) 

275

3. Sulh Sözleşmesinin Şartları 

282

1. Esaslı Şartları (İn’ikad Şartları) 

282

1. Tarafların Ehliyeti 

283

1. Sulhun Konusu 

287

aaa. Genel Olarak 

287

bbb. Sulh Konusunun Tâbi Olduğu Şartlar 

288

aaaa. Kul Hakkı Kapsamında Olmalı 

288

bbbb. Sulh Yapanın Kendisine Ait Bir Hakkı Olmalı 

289

cccc. Mütekavvim Mal Olmalı 

289

1. Sıhhat (Geçerlilik) Şartları 

291

1. Genel Olarak 

291

1. Sulh Bedelinde Aranan Şartlar 

292

1. İradeyi Sakatlayan Nedenlerin Olmaması 

299

1. Fasit Şartlar Olmamalı 

304

1. Nefaz (İşlerlik Kazanma) Şartları 

304

1. Lüzum (Bağlayıcılık) Şartları 

305

1. Sulh Sözleşmesinin (Muslihûn Kanalıyla Varılan Kararların) Hukuki

Sonuçları 

306

1. Sulh Sözleşmesinin (Muslihûn Kanalıyla Varılan Kararların)

Bağlayıcılığı 

306

2. Sulh Sözleşmesinin (Muslihûn Kanalıyla Varılan Kararların) İcra

Edilebilirliği 

312

SONUÇ 

317

KAYNAKÇA 

327