Anayasacılığın Ordoliberal Dönüşümü - Avrupa'da Ekonomik Anayasa Fikrinin İnşası ve Etkileri

Dr. Murat ERDOĞAN

İÇİNDEKİLER

ÖNSÖZ  5

İÇİNDEKİLER 9

GİRİŞ . 15

BİRİNCİ BÖLÜM

KAYNAŞMAYA HAZIR İKİ İDEOLOJİ: ANAYASACILIK VE ORDOLİBERALİZM

ANAYASACILIĞIN DOĞAL HUKUKTA BİR META-ANLATI OLARAK

KURGULANIŞI  25

Anayasacılığın Kamu Hukuku Doktrininde Ortaya Çıkışı ve İşlevi 26

Anayasacılık Teriminin Müphem Anlamı 27

Anayasacılığın Kamu Hukuku Doktrininde Bir Anlatı Olarak

Kurgulanışı  28

Anayasacılık Meta-Anlatısının Oluşumunda Birbiriyle Yarışan Doğal

Hukuk Kuramları: McIlwain ve Gierke. 31

McIlwain’in Başlangıç Analizi: Antik Yunan’da Anayasacılık? . 32

McIlwain’de Anayasacılığın Roma Kökenleri: Roma Hukukunda

“Lex” ve “Constitutio”. 35

Anayasacılığın Ortaçağ İngilteresi’ndeki Kurumlar Vasıtasıyla

İnşası: Modern Anayasacılığın Ayak Sesleri  38

Anayasacılık Meta-Anlatısının Kuruluşunda Roma – Cermen

Kavgası: McIlwain – Gierke Karşıtlığı  40

Anayasacılığın Meta-Anlatı Niteliğini Ortaya Koyan Güncel

Yaklaşımlar 46

META-ANLATIYI AŞMAK: BİR İDEOLOJİ OLARAK ANAYASACILIK VE

EKONOMİK ANAYASA KAVRAMI . 48

Modern Anayasacılığın Kazanımları ve Eleştirileri 49

Modern Anayasacılığın Dayandığı Temel: Demokratik Egemenlik

Teorisi . 50

Yirminci Yüzyılın Son Çeyreğinden İtibaren Anayasacılık Terimine

Bakışın Eleştirel Dönüşümü  52

Anayasacılığın İdeoloji Olarak Kavranması İmkanları 55

İdeolojinin Serüveni ve Meta-Anlatı ile İlişkisi 56

10 İçindekiler

Anayasacılığın Liberal İdeolojik Çerçevesine Eleştirel Bir Bakış: Karl

Polanyi.60

Anayasacılığın Post-Liberal Bir İdeoloji Olarak

Kavramsallaştırılması.63

Anayasacılığı Pozitif Yönüyle Kavrayan Yaklaşımlar 65

Anayasacılığın İdeolojik Dönüşümünün Somut Görünümü: Ekonomik

Anayasa Teriminin Ortaya Çıkışı ve Ordoliberalizmin Bu Terimi

Dönüştürmesi 69

Ekonomik Anayasa Teriminin “Yanlış Bilinen” Kökeni.71

Ordoliberalizmin Ekonomik Anayasayı Dönüştürmesi 78

III. ORDOLİBERALİZM İDEOLOJİSİNİN KÖKENLERİ VE ORDOLİBERALİZMİN ÜÇ

KOLU 81

Ordoliberalizmin Weimar Almanyası’ndaki Öncülleri82

Weimar Almanyası’nda Otoriter Liberalizm Eleştirisi83

Güçlü Devlet ve Sağlam Ekonomi: Ordoliberalizmin Akıl Hocası

Olarak Carl Schmitt84

Ordoliberalizmin Üç Kolu.87

Freiburg Okulu (Eucken ve Böhm).88

Sosyolojik Ordoliberalizm (Rüstow ve Röpke).91

Sosyal Piyasa Ekonomisi Yaklaşımı (Müller-Armack).93

Ordoliberalizmin Çerçevesini Çizmek: Dar ve Geniş Anlamda

Ordoliberalizm .95

Dar Anlamda Ordoliberalizm: Geleneksel Ordoliberalizm ve

Ordnungspolitik.96

Geniş Anlamda Ordoliberalizm: Ordoliberal Yönetim Tarzı

(Governmentality).100

Ordoliberal Sentez .102

Güçlü Devlet Tartışması.103

“Sosyal”in Ordoliberal Senteze Gömülü Olması105

Piyasa Ekonomisinin Yargısal Denetim Yoluyla Teminat Altına

Alınması ve Yönlendirilmesi 107

İKİNCİ BÖLÜM

AVRUPA’DA ANAYASACILIĞIN ORDOLİBERALİZASYONU ve

BUNUN TÜRKİYE ÜZERİNDEKİ ETKİLERİ

ORDOLİBERALİZMİN ALTIN KURALI BORÇ FRENİ VE BUNUN YARGI YOLUYLA

KORUNMASI: ALMANYA ÖRNEĞİ 109

Ordoliberalizmin Temel Gerekleri .109

Almanya’da Ordoliberal Bir Anayasa Hükmü Olarak “Borç Freni”.112

İçindekiler 11

Almanya’da Borç Frenini Getiren Anayasa Hükmü. 113

Borç Freni Kuralının Alman Anayasa Hukukundaki Tarihçesi . 114

Alman Anayasa Mahkemesi’nin Borç Frenine İlişkin İçtihadı 117

Alman Anayasa Mahkemesi’nin Borç Freni İlkesine İlişkin 15 Kasım

2023 Tarihli Kararı  117

Olağanüstü Acil Durum ile Tedbir Arasında İlliyet Bağı

Bulunması . 119

Bütçenin Yıllık Olması İlkesi 120

Geriye Yürümezlik İlkesi 121

Almanya’da Borç Freni Kuralının Anayasa Değişikliği Vasıtasıyla

Reformu 122

Alman Anayasa Mahkemesi’nin İçtihadında Ordoliberalizmin

Gittikçe Görünür Hale Gelen Gölgesi 124

Avrupa Birliği Mali Mutabakat Metninin Alman Anayasa

Mahkemesi Tarafından Denetlenmesi 125

Alman Anayasa Mahkemesi’nin Karşılıksız Parasal İşlemler

(OMT) Kararı ve Kamu Sektörü Satın Alma Programı (PSPP)

Kararıyla içtihadından Dönüşü 127

AVRUPA BİRLİĞİ’NİN HUKUK YOLUYLA BÜTÜNLEŞMESİ: AVRUPA’DA

ANAYASACILIĞIN TEMELİNDE YATAN ANLAYIŞ OLARAK ORDOLİBERALİZM. 133

Avrupa Ekonomik Anayasasına Bir Çerçeve: Mikroekonomik ve

Makroekonomik Katmanlar  134

Ordoliberalizmin Masumiyet Çağı: Roma Antlaşması’nda

Mikroekonomik Ordoliberal Sentez 136

Makroekonomik Ordoliberalizasyon Çağı: Maastricht Antlaşması’nın

Kurduğu Ekonomik ve Parasal Birlik’in Temelleri 142

Avro Krizinin Anayasallaşmasında Ordoliberalizmin Yeri 148

Avrupa İstikrar Mekanizması’nın Kurulması ve Avrupa Birliği

Adalet Divanı’nın Pringle Kararı 150

Avrupa Birliği’nin İstikrarı Sağlamada Yararlandığı İlke: Sıkı Şekilde

Koşula Bağlılık (Strict Conditionality) 155

Mahalleyi Ordoliberalize Etmek: Ordoliberalizmin Periferi Ülkeler

Üzerindeki Etkisi . 158

III. ORDOLİBERALİZMİN TÜRKİYE ÜZERİNDEKİ GÖLGESİ 160

Avrupa Birliği Ordoliberalizminin Türkiye Üzerindeki Dolaylı Etkisi 161

Türkiye’de Ordoliberalizm – Sosyal Piyasa Ekonomisi Hiç

Uygulandı mı?. 162

Ordoliberal İdeolojinin AB-Türkiye Göç Zirvesi Bildirisi Bakımından

Değerlendirilmesi . 164

12 İçindekiler

Ordoliberal Tedbirlerin Türk Hukukuna Doğrudan Yansımaları.167

Finansal İstikrar İlkesinin Türk Mevzuatı ve Anayasa Mahkemesi

Kararlarına Girişi168

Finansal İstikrar Komitesi’nin Türk Hukukundaki İlginç Yolculuğu 170

Türkiye Varlık Fonu Yönetimi Anonim Şirketi’nin Kurulması.177

Türkiye Varlık Fonu’nun Anayasal Dayanağı Var mıdır?

Anayasa Mahkemesi Kararı Işığında Bir Değerlendirme178

Türkiye Varlık Fonu’nun Hukuki Denetimi.181

Türkiye’de Finansal İstikrar Adına Kur Korumalı Vadeli Mevduat

Uygulaması ve Anayasa Mahkemesi’nin Konuya İlişkin Görüşü183

Kur Korumalı Vadeli Mevduat Uygulamasının Değerlendirildiği

İlk Anayasa Mahkemesi Kararı (2022) .185

Kur Korumalı Vadeli Mevduat Uygulamasının Anayasa

Mahkemesi Tarafından Kısmen İptali (2025).186

Fiyat İstikrarı Komitesi’nin Kurulması ve Anayasa Mahkemesi’nin

Değerlendirmesi189

ÜÇÜNCÜ BÖLÜM

DESKRİPTİFTEN NORMATİFE: ORDOLİBERALİZMİN ANAYASACILIĞIN

UNSURLARINDA YARATTIĞI TAHRİFAT VE ANAYASACILIĞIN DEMOKRATİK

TEMELLERİNİN YENİDEN TESİSİ İMKANLARI

ORDOLİBERAL DÖNÜŞÜMÜN DEMOKRATİK ANAYASACILIK ANLAYIŞINDA

YARATTIĞI TAHRİFAT .200

Ordoliberalizmin Kurguladığı Güçlü Devlet Modelinin Hukuk Devleti

Bakımından Teşkil Ettiği Sorunlar 201

Hukuk Devletinin Modern Anlamına İlişkin Başlangıç Çerçevesi:

Dicey202

Hayek ve Hukuk Devleti İlkesini Otoriter Liberal Anlayışa Uygun

Dönüştürme Çabası.206

Raz ve Waldron’da Hukuk Devletinin Usuli Boyutuyla Kavranması 212

Ordoliberal Dönüşümün Hukuk Devleti İlkesinde Yarattığı Tahrifat .215

Ordoliberalizmin Kuvvetler Ayrılığı Bakımından Değerlendirilmesi.218

Kuvvetler Ayrılığı İlkesinin Tasviri Boyutu219

Liberalizmin Normatif/Preskriptif Talepleri Doğrultusunda

Kuvvetler Ayrılığı İlkesinin Dönüşümü.221

Ordoliberalizmin Kuvvetler Ayrılığı Doktrinine Etkisi: Yürütme

Devletinin Yükselişi226

Ordoliberalizmin Demokratik Temsil ve Nesiller Arası Adalet

Bakımından Yarattığı Arızalar 229

İçindekiler 13

Kelsen – Schmitt Karşıtlığı Çerçevesinde Demokratik Temsil

Tartışması . 230

Kelsen-Schmitt Tartışmasından Lindahl’ın Temsil Kuramına Açılan

Kapı ve Ordoliberalizmin Konumu 233

Ordoliberalizmin Nesiller Arası Adalet Bakımından Teşkil Ettiği

Sorunlar  237

Nesiller Arası Adalet Olgusuna Etik Şimdicilik Yaklaşımı ve Bu

Yaklaşımın Aşılması. 238

Ordoliberalizmin Nesiller Arası Adalet Üzerinden Kurucu

İktidarı Şekillendirme Biçimi . 241

ANAYASACILIĞIN DEMOKRATİK BOYUTUNUN YENİDEN TESİSİ İMKANLARI. 244

Anayasacılığın Negatif Evrenselcilik Vasıtasıyla Yeniden Kurgulanması

Çabaları . 245

Habermas’ın Schmitt Üzerinden Sistem Eleştirisi. 246

İletişimsel Eylem Kuramı ve Habermas’ın Anayasacılık Anlayışı. 249

Hukuka Neo-Formalist Yaklaşımlarla Oluşturulmaya Çalışılan

Alternatifler. 254

Luhmann’da Otopoietik Bir Sistem Olarak Hukuk 255

Luhmann’da Kapalı Bir Sistem Olarak Hukuk ve Hukukun

İşleyişinin Kodları  255

Luhmann’da Sistemler Arası Yapısal Bağlantı Noktası Olarak

Anayasa. 259

Teubner’ın Topluluk Anayasacılığı Kuramı 263

Joerges’te “Kanunlar İhtilafı Anayasacılığı” Kuramı ile Avrupa

Birliği’nde Ordoliberal Meşruluk Açığına Son Verme Çabası 269

Kanunlar İhtilafı Yönteminin Anayasallaşmaya Uygulanması. 270

Komitoloji mi Ordoliberalizm mi: Joerges’in Anayasacılık

Kuramını Genişletirsek Elimizde Ne Kalır?  273

Kopuş ve Çalışanların Özyönetimi (Autogestion) Stratejileri 276

Lindahl’ın A-legalite Üzerinden Sistem Teorisi Eleştirisi. 277

Ordoliberalizme (veya Otoriter Liberalizme) Karşı Maddi Anayasa

Anlayışı . 280

SONUÇ : ÇÜRÜYEN BİR ŞEYLER VAR DANİMARKA KRALLIĞI’NDA 287

KAYNAKÇA 295