Uluslararası İnsancıl Hukuk ve İnsan Hakları Hukuku Kapsamında Kültürel Mirasın Korunması ve Devletlerin Sorumluluğu

Özge Çeliktaş Türkbay

İÇİNDEKİLER

ÖNSÖZ 

5

İÇİNDEKİLER 

7

KISALTMALAR 

13

GİRİŞ 

15

BİRİNCİ BÖLÜM

ULUSLARARASI İNSAN HAKLARI HUKUKU VE KÜLTÜREL MİRASIN KORUNMASI

1. KURAMSAL TEMELLER 

17

1. Kültürel Miras Kavramı 

17

1. Kültürel Mirasın Tanımı ve Terminoloji Sorunu 

21

1. Tanım 

22

1. Terminoloji Sorunu 

24

2. Kültürel Mirasın Sınıflandırılması 

28

1. Somut Kültürel Miras 

30

1. Somut Olmayan Kültürel Miras 

33

1. Kültürel Mirasa Bütüncül Yaklaşımın Önemi 

39

1. Kültürel Miras ve İnsan Hakları İlişkisi 

41

1. Kültürel Mirasın Korunması Amacıyla İlişkilendirilebilecek İnsan Hakları 

46

1. Kültürel Yaşama Katılma Hakkı 

47

1. Kültürel Hak Kavramı, Niteliği ve Sınıflandırılması 

47

1. Kültürel Yaşama Katılma Hakkı ve Kültürel Miras İlişkisi 

50

2. Eğitim Hakkı 

54

1. Eğitim Hakkı Kavramı 

54

1. Eğitim Hakkı ve Kültürel Miras İlişkisi 

59

(1) Eğitim Hakkının Kültürel Boyutları 

59

(2) Kültürel Miras Eğitiminin Eğitim Hakkı Bağlamında

Değerlendirilmesi 

63

3. Din ve İnanç Özgürlüğü 

69

1. Din ve İnanç Özgürlüğü Kavramı 

69

1. Kültürel Mirasın Dini Yönü: Dini Kültürel Miras 

73

1. Dini Kültürel Mirasın Korunmasında Din ve İnanç Özgürlüğünün

Rolü 

78

4. İfade Özgürlüğü 

82

1. İfade Özgürlüğü Kavramı 

82

1. İfade Özgürlüğü ve Kültürel Miras İlişkisi 

86

(1) İfade Özgürlüğünün Kültürel Boyutu: Sanatsal İfade

Özgürlüğü, Sanat Özgürlüğü ve Kültürel Miras 

87

(2) Kültürel Mirasa Zarar Veren İfadeler Açısından İfade

Özgürlüğü ve Eko–Vandalizm 

93

5. Mülkiyet Hakkı 

101

1. Mülkiyet Hakkı Kavramı 

101

1. Mülkiyet Hakkı ve Kültürel Miras İlişkisi 

105

(1) Taşınır Kültürel Miras ve Mülkiyet Hakkı 

108

(2) Taşınmaz Kültürel Miras ve Mülkiyet Hakkı 

117

6. Yeni Bir İnsan Hakkı Kategorisi Olarak Kültürel Miras Hakkının

Tartışılması 

128

1. Kültürel Mirasın Korunmasına İlişkin Sözleşmelerin İnsan Hakları

Hukuku Işığında Yorumlanması 

134

1. UNESCO Koruma Rejimi ve İnsan Hakları Hukuku ile Etkileşimi 

135

1. 1954 Lahey Sözleşmesi (Silahlı Çatışmalarda Kültürel Varlıkların

Korunması Sözleşmesi) 

135

1. 1970 tarihli Kültür Varlıklarının Kanunsuz İthal, İhraç ve

Mülkiyet Transferinin Önlenmesi ve Yasaklanması İçin Alınacak

Tedbirlerle İlgili Sözleşme 

137

1. 1972 Dünya Kültürel ve Doğal Mirasının Korunmasına Dair

Sözleşme 

146

1. 1995 UNIDROIT Sözleşmesi (Çalınan Ya Da Yasadışı Olarak İhraç

Edilen Kültürel Objeler Hakkında Sözleşme) 

166

1. 2001 Su Altı Kültür Mirasının Korunması Sözleşmesi 

175

1. 2003 Somut Olmayan Kültürel Mirasın Koruınması Sözleşmesi 

182

2. Avrupa Konseyi Koruma Rejimi ve İnsan Hakları Hukuku ile

Etkileşimi 

194

1. 1954 Avrupa Kültür Sözleşmesi 

195

1. 1985 Granada Sözleşmesi (Avrupa Mimari Mirasının Korunması

Sözleşmesi) 

196

1. 1992 Valetta Sözleşmesi (Avrupa Arkeolojik Mirasının

Korunması Sözleşmesi) 

198

1. 2000 Floransa Sözleşmesi (Avrupa Peyzaj Sözleşmesi) 

201

1. 2005 Faro Sözleşmesi (Toplum için Kültürel Mirasın Değeri

Çerçeve Sözleşmesi) 

202

1. Uluslarararası İnsan Hakları Hukukunda Kurumsal Düzenlemeler 

210

1. İnsan Haklarının Küresel Ölçekte Korunmasına Yönelik

Mekanizmalar: Birleşmiş Milletler ve Kültürel Miras 

211

1. Ekonomik Sosyal ve Kültürel Haklara İlişkin Uluslararası

Sözleşme ve Kültürel Miras 

211

1. Kişisel ve Siyasal Haklara İlişkin Uluslararası Sözleşme ve

Kültürel Miras 

215

2. İnsan Haklarının Bölgesel Ölçekte Korunmasına Yönelik

Mekanizmalar 

223

1. Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi ve Kültürel Miras 

223

1. Amerikan İnsan Hakları Sözleşmesi ve Kültürel Miras 

228

1. Afrika İnsan ve Halkların Hakları Şartı ve Kültürel Miras 

232

İKİNCİ BÖLÜM

ULUSLARARASI İNSANCIL HUKUK VE KÜLTÜREL MİRASIN KORUNMASI

1. ULUSLARARASI İNSANCIL HUKUK KAVRAMI 

237

1. Uluslararası İnsancıl Hukukun Tanımı 

237

1. Uluslararası İnsancıl Hukukun Tarihsel ve Düşünsel Gelişimi 

240

1. 1949 Cenevre Sözleşmeleri Öncesi Dönem 

241

2. 1949 Cenevre Sözleşmeleri ve Sonraki Dönem 

247

1. Uluslararası İnsancıl Hukukun Kaynakları 

255

1. Uluslararası Sözleşmeler 

256

1. Lahey Sözleşmeleri 

256

1. Cenevre Sözleşmeleri 

258

1. İlgili Diğer Sözleşmeler 

259

2. Örf ve Adet Hukuku 

260

3. Diğer Kaynaklar 

262

1. Uluslararası İnsancıl Hukuk ile İnsan Hakları Hukuku Arasındaki İlişki 

264

1. Uluslararası İnsancıl Hukukun Temel İlkeleri 

270

1. Ayrım Gözetme İlkesi 

270

2. Askeri Gereklilik İlkesi 

276

3. Orantılılık İlkesi 

281

4. Gereksiz Acıya Sebebiyet Vermeme İlkesi 

285

1. KÜLTÜREL MİRASIN ULUSLARARASI İNSANCIL HUKUK KAPSAMINDA

KORUNMASI 

290

1. Silahlı Çatışmaların Kültürel Miras Üzerindeki Etkisi ve Silahlı Çatışmalar

Esnasında Kültürel Mirasın Korunmasının Önemi 

290

1. Kültürel Mirasın Uluslararası İnsancıl Hukuk Kapsamında Korunması

Rejimi 

303

1. 1863 Lieber Kodu 

303

2. 1899 ve 1907 Lahey Sözleşmeleri 

305

3. 1954 Lahey Sözleşmesi (Silahlı Çatışmalarda Kültürel Varlıkların

Korunması Sözleşmesi) 

307

1. Genel Olarak 

307

1. Koruma Rejimleri 

310

(1) Genel Koruma Rejimi 

310

(2) Özel Koruma Rejimi 

312

1. Ayırt Edici İşaret: Mavi Kalkan 

318

1. Yaptırım Mekanizması 

319

4. 1949 Cenevre Sözleşmelerine Ek 1977 Tarihli I Nolu Protokol 

321

5. 1954 Lahey Sözleşmesi’nin 1999 Tarihli İkinci Protokolü 

324

1. Kültürel Mirasın İnsancıl Hukuk Kapsamında Korunmasının İstisnası:

Askeri Gereklilik 

328

1. Askeri Gereklilik Kavramı 

328

2. Kültürel Mirasın Korunması Bağlamındaki Uluslararası

Sözleşmelerde Askeri Gerekliliğe İlişkin Düzenlemeler 

330

1. Kültürel Mirasın Korunmasında Uluslararası Ceza Hukukunun Rolü 

332

1. Genel Olarak 

332

2. Eski Yugoslavya Uluslararası Ceza Mahkemesi ve Kültürel Miras 

333

3. Kültürel Mirasın Korunmasına İlişkin Suçlar ve Uluslararası Ceza

Mahkemesi Kararları 

339

ÜÇÜNCÜ BÖLÜM

KÜLTÜREL MİRASIN KORUNMASINA İLİŞKİN DEVLETLERİN SORUMLULUĞU

1. KÜLTÜREL MİRASIN KORUNMASINA İLİŞKİN ULUSLARARASI HUKUK

YÜKÜMLÜLÜKLERİNİN İHLALİNDEN DEVLETLERİN SORUMLULUĞU 

347

1. Genel Olarak 

347

1. Doğrudan Devlet Organlarının Eylemleri Nedeniyle Sorumluluk 

353

1. Dolaylı Olarak Devlete Atfedilebilen Eylemler Nedeniyle Sorumluluk 

358

1. KÜLTÜREL MİRASIN KORUNMASINA İLİŞKİN ULUSLARARASI HUKUK

YÜKÜMLÜLÜKLERİNİN ÖZEL KİŞİ VE KURULUŞLARIN DAVRANIŞLARI

SONUCU İHLALİNDEN DEVLETLERİN SORUMLULUĞU 

363

1. Genel Olarak 

363

1. Kamu Gücü Kullanmaya Yetkili Kişi veya Birimlerin Eylemleri Nedeniyle

Sorumluluk 

367

1. Devletin Talimatları, Yönlendirmesi veya Kontrolü Altında Hareket Eden

Kişi ya da Grupların Eylemleri Nedeniyle Sorumluluk 

371

III. DEVLETİN SORUMLULUĞUNUN TESPİT EDİLMESİNİN SONUÇLARI 

375

1. Hukuka Aykırılığın Sona Erdirilmesi ve Güvenceler 

376

1. Onarım Yükümlülüğü 

378

1. Eski Hale İade 

379

2. Tazminat 

382

3. Manevi Olarak Tatmin Etme (Tarziye) 

384

SONUÇ 

387

KAYNAKÇA 

393