Tasarım Hukukunda Sınırlamalar

Doç.Dr. Pelin Karaaslan

İÇİNDEKİLER

SUNUŞ 

7

İÇİNDEKİLER 

9

KISALTMALAR 

17

GİRİŞ 

21

1. KONU VE AMAÇ 

21

1. TERMİNOLOJİ: SINIRLAMA KAVRAMI 

23

III. KAPSAM VE SİSTEMATİK 

24

BİRİNCİ BÖLÜM

SINAİ MÜLKİYET KANUNU ÇERÇEVESİNDE TASARIM HAKKININ GENEL ESASLARI

1. KANUN’UN SİSTEMATİĞİ VE TARİHSEL GELİŞİMİ 

27

1. SMK UYGULAMALARINA ETKİ EDEN ULUSLARARASI METİNLER VE AB

TASARIM MEVZUATI 

29

1. Sınai Mülkiyetin Korunmasına İlişkin Paris Sözleşmesi 

29

1. Bern Sözleşmesi’nin SMK Uygulamalarına Dolaylı Etkisi 

30

1. Ticaretle Bağlantılı Fikrî Mülkiyet Anlaşması 

32

1. Genel Olarak 

32

2. Tasarım Hakkına Getirilen İstisnaların Kapsamı ve Yorum Kuralları 

33

3. Dar Yorum Kuralının İstisnalar Dışındaki Sınırlamalara

Uygulanabilirliği 

34

1. Locarno Anlaşması 

36

1. Lahey Anlaşması 

36

1. AB Tasarım Mevzuatı 

37

III. TASARIM KAVRAMI VE İLGİLİ KAVRAMLAR 

39

1. Tasarım Kavramı 

39

1. Ürün Kavramı 

40

1. Genel Olarak 

41

2. Ürün Kavramına Dâhil Unsurlar 

42

1. Birleşik Ürünler ve Parça Ürünler 

42

1. Birden Çok Nesnenin Bir Arada Algılanan Sunumları ile Setler

ve Takımlar 

44

1. Ambalajlar 

45

1. Grafik Semboller ve Tipografik Karakterler 

46

3. Ürün Kavramından Hariç Tutulan Unsurlar 

47

1. Görünüm Kavramı 

50

1. TASARIM HAKKININ KAZANILMASI 

53

1. Tasarım Hakkının Tescil Yoluyla veya Tescilsiz Olarak Kazanılabilmesi 

53

1. Tasarım Tescil Süreci 

53

2. Tescilsiz Tasarım Hakkının Kazanılmasında İlk Kez Türkiye’de

Kamuya Sunma Şartı 

55

1. Tasarım Hakkının Kazanılmasında Yenilik ve Ayırt Edicilik Kriterleri 

57

1. Yenilik 

58

2. Ayırt Edicilik 

60

1. Tasarım Hakkının Kazanılmasında Tasarımcıya ve Hak Sahibine İlişkin

Kriterler – Yapay Zekâ Tasarımlarının Korunması 

62

1. TASARIM HAKKININ SAĞLADIĞI YETKİLER VE İHLAL HÂLİNDE İLERİ

SÜRÜLEBİLECEK TALEPLER 

66

1. Tasarım Hakkının Sağladığı Yetkiler 

66

1. Tasarım Konusu Ürün Üzerindeki Münhasır Yetkiler 

66

1. Üretim 

67

1. Satış ve Diğer Yollarla Piyasaya Sunma 

68

1. Sözleşme Yapmak İçin Öneride Bulunma 

69

1. İthalat 

70

1. Ticari Amaçla Kullanma 

71

1. Ticari Amaçla Elde Bulundurma 

72

2. Tasarım Hakkı Üzerinde Gerçekleştirilebilecek Hukuki İşlemler 

73

1. Lisans 

73

1. Devir ve Diğer Hukuk İşlemler 

74

1. Tasarım Hakkına Tecavüz Hâlinde İleri Sürülebilecek Talepler 

75

İKİNCİ BÖLÜM

TASARIM KORUMASININ KONU BAKIMINDAN SINIRLARI

1. SINIRLAMALARIN HUKUKİ NİTELİĞİ 

79

1. KORUMA DIŞI BIRAKILAN GÖRÜNÜMLER 

80

1. Kamu Düzenine veya Genel Ahlaka Aykırı Tasarımlar 

81

1. Kamu Düzenine Aykırılık 

81

2. Genel Ahlaka Aykırılık 

85

1. Belirli İşaret, Arma, Nişan veya Adlandırmaların Uygunsuz Kullanımını

İçeren Tasarımlar 

88

1. Ürünün Teknik Fonksiyonunun Zorunlu Kıldığı Görünüm Özellikleri 

90

1. SMK Kapsamında Teknik Zorunluluk Sınırlaması: Sübjektif Tarihî

Yorum 

91

2. Teknik Zorunluluk Sınırlamasının AB Hukukuna Uyum Hedefleri

Doğrultusunda Yorumu 

93

1. Doceram Kararı Öncesinde AB Üye Devletlerinin Teknik

Zorunluluk Sınırlamasına Yaklaşımları 

93

1. ABAD Tarafından Doceram Kararında Benimsenen Görüş 

94

1. ABAD Tarafından Papierfabriek Doetinchem Kararında

Benimsenen Ölçütler 

96

1. ABAD Kararlarının Değerlendirilmesi ve Türk Hukukuna

Yansımaları 

97

1. Birleşik Ürün Parçaları Bakımından İlave Sınırlamalar 

102

1. Normal Kullanımda Görünmeyen Birleşik Ürün Parçaları 

102

1. Genel Olarak 

102

1. Normal Kullanım Kavramının Yorumu ve Son Kullanıcının

Değerlendirmedeki Rolü 

104

1. Görünür Olma Şartının Gıda ve Sarf Malzemeleri Bakımından

Uygulanabilirliği 

110

2. Bağlantı Sağlamak İçin Belirli Biçim ve Boyutlarda Üretilmesi

Zorunlu Olan Parçalar 

112

1. Sınırlamanın Amacı ve SMK m. 58/4–b ile İlişkisi 

112

1. Sınırlamanın Konusu Olarak Must Fit Parça Tasarımları 

114

1. Mekanik Olarak Monte Edilme veya Bağlanma Koşulu 

114

1. Teknik Açıdan Zorunlu Olarak Belirli Bir Biçim ve Boyutta

Üretilme Koşulu 

116

1. Modüler Sistem İstisnası 

119

III. SINIRLAMALARIN ETKİSİ 

121

1. Tescil Başvurusunun Reddi veya Hükümsüzlüğü 

121

1. Tasarımın Korunabilir Olmadığının Tecavüz Davasında Savunma Olarak

İleri Sürülmesi 

124

1. Sınırlamanın Düzenlenme Amacını Aşan Hususların Tecavüz Davasında

Savunma Olarak İleri Sürülememesi: Görünürlük Şartı Özelinde

Değerlendirme 

125

ÜÇÜNCÜ BÖLÜM

TASARIM HAKKININ ÜÇÜNCÜ KİŞİLERE KARŞI İLERİ SÜRÜLEBİLMESİNİN SINIRLARI

1. SINIRLAMALARIN HUKUKİ NİTELİĞİ 

127

1. Sınırlamaların İstisna Olması ve Hukuka Uygunluk Sağlaması 

127

1. Sınırlamaların Sözleşmeyle Bertaraf Edilebilmesi Hakkında

Değerlendirme 

129

1. Genel Olarak 

129

2. İstisnalar Özelinde Değerlendirme 

132

1. SINIRLAMAYA KONU FİİLLER 

136

1. Özel Amaçla Sınırlı Kalan ve Ticari Amaç Taşımayan Fiiller 

137

1. Genel Olarak 

137

2. SMK m. 59/1 Hükmü ile Uyumsuzluk Sorunu 

138

1. Deneme Amaçlı Fiiller 

140

1. Eğitim veya Referans Amaçlı Çoğaltmalar 

142

1. Eğitim Amaçlı Kullanımların Kapsamı 

142

2. Referans Kavramının Alıntı Kavramı ile İlişkisi ve Referans Amaçlı

Kullanımların Kapsamı 

143

3. Dürüstlük Kuralına Uygunluk ve Normal Kullanımın Tehlikeye

Atılmaması Koşulu 

148

4. Kaynak Gösterme Koşulu ve Kaynağın Kim Olduğu Sorusu 

149

1. Yabancı Deniz ve Hava Taşıt Araçları İçin Serbest Bırakılan Fiiller 

150

1. Düzenlemenin Amacı 

150

2. İstisna Kapsamındaki Fiiller 

151

3. Taşıtın Türkiye’de Geçici Olarak Bulunması Koşulu 

152

1. Birleşik Ürüne Orijinal Görünümünü Geri Kazandırmaya Yönelik Onarım

Amaçlı Fiiller 

152

1. Genel Kapsam 

152

2. Düzenlemenin Amacı 

154

3. Yedek Parça Piyasasına Yönelik Düzenlemelerde Ülkelerin

Yaklaşımlarını Belirleyen Temel Faktörler 

155

4. Sınırlama Konusu: Must Match Parça Tasarımları 

160

5. Onarım Amacıyla Gerçekleştirilebilecek Fiiller 

162

6. Yanıltıcı Olmama Koşulu 

164

7. Sınırlamanın Uygulanmasında Üç Yıl Kuralı ve Eşdeğer Parçalar

Bakımından Süresiz Serbestî 

165

1. Üç Yıl Kuralı ve Bu Kurala Yönelik Eleştiri 

165

1. Bakanlıkça Yayımlanacak Listede Yer Alması Öngörülen

Eşdeğer Parçalara Sağlanan Süresiz Serbestî 

167

1. Önceki Kullanımdan Doğan Hakkın Kapsamındaki Fiiller 

172

1. Genel Olarak 

172

2. Sınırlamanın Koşulları 

175

1. Tescilli Tasarımın Koruma Kapsamına Girme ve Bağımsız

Olarak Geliştirilme 

175

1. Ülke İçinde İyiniyetle Gerçekleşen Ticari Kullanım veya Hazırlık 

176

3. Önceki Kullanımdan Doğan Hakkın Sınırları 

179

1. Önceki Faaliyetlerle Sınırlılık 

179

1. İşletmenin Makul İhtiyaçlarını Giderecek Ölçüde Kullanım 

180

1. Hukuki İşlem Yasağı 

181

4. Önceki Kullanımdan Doğan Hak Kapsamında Piyasaya Sunulan

Ürünleri Edinen Üçüncü Kişilerin Fiilleri 

184

5. Sicile Kayıt ve Bültende Yayın Koşuluna Yönelik Eleştiri 

185

DÖRDÜNCÜ BÖLÜM

FİKRÎ MÜLKİYET HAKLARININ DOĞASINA İLİŞKİN SINIRLAR VE TASARIM HAKKINA ETKİLERİ

1. SINIRLAMALARIN HUKUKİ NİTELİĞİ 

189

1. COĞRAFİ SINIR 

192

1. Sınai Mülkiyet Hukukunda Ülkesellik İlkesi 

192

1. Ülkesellik İlkesinin Tasarım Hukukundaki Yansımaları 

196

1. Hakkın Kazanılması Açısından 

196

1. Aslen Kazanım (Hakkın Doğumu) Açısından 

196

1. Devren ve Miras Yoluyla Gerçekleşen Kazanımlar Açısından 

197

1. Çalışanların Tasarımlarına Yönelik Kanuni İntikaller Açısından 

203

2. Hakkın Geçerliği Açısından 

205

3. Koruma Kapsamı Açısından 

205

III. SÜRE SINIRI 

208

1. Genel Olarak 

208

1. Tasarım Hakkına Sağlanan Koruma Süresi 

210

1. Sürenin Sona Ermesinin Sonuçları 

212

1. Genel Olarak 

212

2. Lisans Sözleşmeleri Açısından 

213

1. Tasarım Hakkının Süre Bitiminden Önce Sona Erme Sebepleri 

216

1. Vazgeçme 

216

1. İradi Vazgeçme 

216

1. Tartışmalı Bir Uygulama: Rekabet Kurulu Müdahalesi

Sonucunda Tasarım Hakkından Vazgeçilmesi 

218

2. Hükümsüzlük 

220

1. HAKKIN TÜKENMESİ 

222

1. Tükenme Kavramı ve Önemi 

222

1. Coğrafi Etki Alanı 

224

1. Uygulama Koşulları 

230

1. Koruma Altındaki Bir Tasarımın Varlığı 

230

2. Piyasaya Sunma Fiili 

231

1. Piyasaya Sunma İradesi ve Zilyetliğin Devri 

231

1. Kira, Ödünç ve Benzeri İşlemler Yoluyla Piyasaya Sürmede

Hakkın Tüken(me)mesi 

233

1. Mülkiyet Hakkının İyiniyetle Kazanılması Hâlinde Tasarım

Hakkının Tükenmesi 

234

3. Piyasaya Sunma Eyleminin Hak Sahibi Tarafından Bizzat veya Onun

İzni ile Üçüncü Kişiler Tarafından Gerçekleşmesi 

236

1. Genel Olarak 

236

1. Üçüncü Kişilerle veya Lisans Alanla Yapılan Sözleşmelerde Yer

Alan Kısıtlayıcı Hükümlerin Etkisi 

237

1. Tükenme Kapsamındaki Fiiller 

240

1. Genel Olarak 

240

2. Dijital Ortamdaki Fiillere Yönelik Tartışmalar 

241

3. Onarım Fiilinin Durumu 

244

1. Kural: Onarım Fiilinin Tükenme İlkesi Kapsamında Serbest

Olması 

244

1. İstisna: Yeniden Üretim Niteliğindeki Onarımlar 

245

1. Sürdürülebilirlik Tartışmaları Işığında Onarım Serbestisinin

Sınırları 

246

4. Yeniden Dolum ve Ambalajlama Fiillerinin Durumu 

250

5. Kötüleştirme ve Değiştirme Yasağının Tasarım Hakkı Açısından

Uygulanabilirliği 

252

BEŞİNCİ BÖLÜM

KÜMÜLATİF KORUMANIN SINIRLAMALAR AÇISINDAN ETKİSİ

1. KÜMÜLATİF KORUMA KAVRAMI VE REKABET PİYASASINA ETKİLERİ 

255

1. Genel Olarak 

255

1. Geier’in Kümülatif Korumaya Yönelik Ekonomik Analizleri 

257

1. TASARIMLARIN FİKRÎ MÜLKİYET HUKUKUNUN ÇEŞİTLİ DALLARI

KAPSAMINDA KORUNMASI 

259

1. Tasarımların Marka Hakkı Kapsamında Korunması 

260

1. Genel Olarak 

260

2. Marka Hakkının Sınırları 

262

3. Marka Hakkının Sınırları ile Tasarım Hakkının Etkileşimi 

264

1. Kümülatif Koruma Tartışmaları Işığında Mala Asli Değerini

Veren Şekil veya Diğer Özellikler Sınırlaması 

264

1. Teknik İşlevsellik Sınırlamasının Marka ve Tasarım

Hukukundaki Farklı Görünümleri 

269

1. Eşdeğer Parça İstisnasının Marka Hakkı Açısından

Uygulanabilirliği 

273

1. Tasarımların Patent ve Faydalı Model Hakları Kapsamında Korunması 

279

1. Genel Olarak 

279

2. Patent ve Faydalı Model Haklarının Sınırları 

281

3. Patent ve Faydalı Model Haklarının Sınırları ile Tasarım Hakkının

Etkileşimi 

283

1. Eğitim ve Referans Amaçlı Kullanım İstisnasının Patent ve

Faydalı Model Hakları Açısından Uygulanabilirliği 

283

1. Zorunlu Lisans Sınırlamasının Tasarım Hakkı Açısından

Uygulanabilirliği 

289

1. Tasarımların Telif Hakları Kapsamında Korunması 

297

1. Temel Kural ve Kullanım Amaçlı Ürünlerin Durumu 

297

2. Telif Hakkının Sınırları 

303

3. Telif Hakkının Sınırları ile Tasarım Hakkının Etkileşimi 

306

1. Genel Olarak 

306

1. Teknik İşlevsellik Sınırlamasının Telif Hakkı Açısından

Uygulanabilirliği 

309

1. Panorama Serbestisinin Tasarım Hakkı Açısından

Uygulanabilirliği 

312

1. Kümülatif Korumada Hakkın Tükenmesi 

316

III. TASARIMLARIN HAKSIZ REKABET HUKUKU KAPSAMINDA KORUNMASI 

320

1. Genel Olarak 

320

1. Tasarımlara Haksız Rekabet Hükümlerinin Uygulanması Hakkında

Görüşler 

321

1. SMK Karşısında Haksız Rekabet Hükümlerinin Uygulanmasına

Mesafeli Yaklaşan Görüşler 

321

2. Tasarımların Haksız Rekabet Hükümleriyle Korunabileceğini Kabul

Eden Görüşler 

323

1. Yargıtay’ın Kümülatif Korumaya İlişkin İçtihat Çizgisinin Gelişimi 

325

1. SMK Öncesi Dönem 

325

2. SMK Dönemi 

327

1. Tescilsiz Tasarımlar Açısından 

327

1. Tescilli Tasarımlar Açısından 

329

1. Görüşümüz 

332

1. Kümülatif Koruma ve Ölçülü Uygulama 

332

2. Haksız Rekabet Hükümlerinin Uygulanabilme Koşulları 

333

3. SMK’daki Sınırlamaların Haksız Rekabet Hukukuna Etkisi 

335

1. SMK Hükümlerine Göre Korunan Tasarımlar Bakımından

Değerlendirme 

335

1. SMK’da Tecavüz Sayılan Fiillerle Gerçekleştirilen

Müdahaleler 

335

1. SMK’daki Tecavüz Fiillerinin Kapsamını Aşan Müdahaleler 

337

1. SMK Hükümlerine Göre Korunmayan Tasarımlar Bakımından

Değerlendirme 

338

1. SMK’da Tecavüz Sayılan Fiillerle Gerçekleştirilen

Müdahaleler 

338

1. SMK’daki Tecavüz Fiillerinin Kapsamını Aşan Müdahaleler 

339

SONUÇ 

347

KAYNAKLAR 

361

KARAR DİZİNİ 

384

KAVRAM DİZİNİ 

389