Türk ve İngiliz Hukukunda Cezanın Belirlenmesi ve Bireyselleştirilmesi

Dr. Saliha Merve Kaya

İÇİNDEKİLER
TAKDİM ...............................................................................................................VII
ÖNSÖZ ...................................................................................................................IX
ŞEKİLLER LİSTESİ......................................................................................... XXI
TABLOLAR LİSTESİ ...................................................................................XXIII
KISALTMALAR LİSTESİ..............................................................................XXV
GİRİŞ..........................................................................................................................1
I. Konunun Mahiyeti ve Önemi.........................................................................1
II. Metodoloji..........................................................................................................2
III. Kavramsal Çerçeve............................................................................................6
IV. Konunun Sınırlandırılması ve Karşılaşılan Zorluklar................................9
V. Çeviri .................................................................................................................12
BİRİNCİ BÖLÜM
TÜRK CEZA HUKUKUNDA YAPTIRIMLAR
SİSTEMİ VE CEZANIN BELİRLENMESİ VE
BİREYSELLEŞTİRİLMESİ
I. Türk Ceza Hukukunda Yaptırımlar Sistemi...............................................21
A. Cezalar........................................................................................................23
1. Hapis Cezası.......................................................................................26
a. Müebbet Hapis Cezası ..............................................................27
(1)Ağırlaştırılmış Müebbet Hapis Cezası ............................27
(2)Müebbet Hapis Cezası .......................................................29
b. Süreli Hapis Cezası ....................................................................30
(1)Genel Olarak ........................................................................30
XII
(2)Kısa Süreli Hapis Cezası.....................................................31
(3) Süreli Hapis Cezası Kararı Verildikten Sonra
Uygulanabilecek Kurumlar ...............................................31
i. Hükmün Açıklanmasının Geri Bırakılması.............32
ii. Kısa Süreli Hapis Cezasına Seçenek Yaptırımlar....33
iii. Hapis Cezasının Ertelenmesi.....................................49
(4) Süreli Hapis Cezası Kararı Verildikten Sonra
Uygulanabilecek Kurumları Tamamlayıcı Bir
Yöntem Olarak: Denetimli Serbestlik.............................64
c. Hapis Cezasının İnfazına Seçenek Kurum: Koşullu
Salıverilme ...................................................................................65
2. Adli Para Cezası.................................................................................71
B. Güvenlik Tedbirleri..................................................................................74
II. Türk Ceza Hukukunda Cezanın Belirlenmesi ve Bireyselleştirilmesi ..75
A. Soyut Cezanın Belirlenmesi...................................................................75
B. Somut Cezanın Belirlenmesi ve Bireyselleştirilmesi.........................79
1. Genel Olarak ......................................................................................79
2. Somut Cezanın Belirlenmesinde Geçerli Olan Temel
Bazı İlkeler..........................................................................................84
a. Kusur ve Orantılılık İlkesi.........................................................84
b. Çifte (Mükerrer) Değerlendirme Yasağı ...............................86
c. Gerekçe Gösterilmesi................................................................87
3. Somut Cezanın Belirlenmesinde Sıra............................................91
4. Ceza Türünün Belirlenmesi ............................................................94
5. Temel Cezanın Belirlenmesi ...........................................................95
a. Genel Olarak ...............................................................................95
b. Temel Cezanın Belirlenmesindeki Ölçütler..........................97
(1)Haksızlık............................................................................. 102
i. Suçun İşleniş Biçimi.................................................. 102
ii. Suçun İşlenmesinde Kullanılan Araçlar................ 105
iii. Suçun İşlendiği Zaman ve Yer................................. 108
iv. Suçun Konusunun Önem ve Değeri...................... 111
v. Meydana Gelen Zarar veya Tehlikenin Ağırlığı... 114
XIII
vi. Failin Güttüğü Amaç veya Sâik............................... 120
(2)Kusur: Failin Kast veya Taksire Dayalı
Kusurunun Ağırlığı .......................................................... 124
i. Genel Olarak .............................................................. 124
ii. Kast veya Taksire Dayalı Kusurun Ağırlığının
Kapsamı....................................................................... 126
iii. “Kastın veya Taksirin Yoğunluğu” ve
“Tasarlama” ile Karşılaştırma .................................. 128
6. Olası Kast ve Bilinçli Taksirin Etkisi........................................... 133
7. Nitelikli Haller................................................................................ 138
a. Genel Olarak ............................................................................ 138
b. Bir Nitelikli Halin Bulunması ............................................... 143
(1)Oransal İndirim ya da Artırım Öngören Nitelikli
Halin Bulunması............................................................... 143
(2)Alt-Üst Sınır Öngören Nitelikli Halin Bulunması...... 144
c. Birden Fazla Nitelikli Halin Bulunması .............................. 145
(1)Daha Ağır veya Daha Az Cezayı Gerektiren
Birden Fazla Oransal Artırım veya İndirim
Öngörülen Nitelikli Hallerin Bulunması..................... 148
(2)Daha Ağır veya Daha Az Cezayı Gerektiren
Birden Fazla Alt-Üst Sınır Öngörülen Nitelikli
Hallerin Bulunması.......................................................... 149
(3)Birden Fazla Seçimlik Nitelikli Halin Bulunması....... 150
(4)Hem Alt Üst Sınır Hem de Oransal Artırım
veya İndirim Öngören Nitelikli Hallerin Birlikte
Bulunması .......................................................................... 151
(5)Hem Alt Üst Sınır Hem de Oransal Artırım
veya İndirim Öngören Nitelikli Hallerin Birlikte
Bulunması ve Önceki Nitelikli Hallere Atıf
Yapılması ............................................................................ 154
d. Neticesi Sebebiyle Ağırlaşmış Suçlar................................... 154
8. Sonuç Cezanın Belirlenmesi (Diğer Artırım ve İndirim
Nedenleri) ....................................................................................... 158
XIV
a. Genel olarak ............................................................................. 158
b. Teşebbüs.................................................................................... 159
c. İştirak ......................................................................................... 163
(1)Faillik .................................................................................. 164
(2) Şeriklik................................................................................ 166
i. Azmettirme................................................................. 166
ii. Yardım Etme............................................................... 168
d. Zincirleme Suç......................................................................... 170
e. Haksız Tahrik ........................................................................... 175
f. Yaş Küçüklüğü.......................................................................... 176
g. Akıl Hastalığı............................................................................ 178
h. Cezada İndirim Yapılması Gerektiren Şahsi Sebepler...... 180
i. Takdiri İndirim Nedenleri ..................................................... 183
(1)Genel Olarak ..................................................................... 183
(2)Failin Geçmişi ................................................................... 188
(3)Failin Sosyal İlişkileri....................................................... 190
(4)Failin Fiilden Sonra ve Yargılama Sürecindeki
Pişmanlığını Gösteren Davranışları.............................. 191
(5)Cezanın Fail Üzerindeki Olası Etkileri......................... 193
9. Mahsup............................................................................................. 194
10. Adli Para Cezasının Belirlenmesi................................................ 197
İKİNCİ BÖLÜM
İNGİLİZ CEZA HUKUKUNDA
MAHKEMENİN TASARRUFLARI
[DISPOSALS]
I. Genel Olarak................................................................................................. 199
II. Aslî Tasarruflar [Primary Disposals]........................................................ 207
A. Bağlama [Binding Over]...................................................................... 207
B. Serbest Bırakma [Discharge].............................................................. 209
XV
C. Para Cezası [Fine]................................................................................. 213
1. Genel Olarak ................................................................................... 213
2. Asliye Ceza Mahkemesi’nin Para Cezası Uygulaması............. 219
3. Kraliyet Mahkemesi’nin Para Cezası Uygulaması ................... 224
D. Tazminat Emirleri [Compensation Orders].................................... 226
E. İade Emirleri [Restitution Orders].................................................... 230
F. Müsadere [Forfeiture] ve Yoksun Bırakma [Deprivation]........... 232
G. Men Edilme Emirleri [Disqualification Orders]............................ 238
H. Toplum İçinde İnfaz Edilen Ceza [Community Sentence].......... 246
I. Hapis Cezaları [Custodial Sentences].............................................. 255
1. Cezanın Üst Sınırı [Maximum Sentence]................................. 257
2. Cezanın Alt Sınırı [Minumum Sentence]................................. 259
3. Süreli Hapis Cezası [Determinate Prison Sentence].............. 264
4. Süresiz Hapis Cezaları [Indeterminate Prison Sentences].... 265
a. Kasten Öldürme Suçu için Zorunlu Müebbet Hapis
Cezası [Mandatory Life Sentence for Murder]................. 267
(1)Müebbet Hapis Cezası .................................................... 267
(2)Koşullu Salıverilmesiz Müebbet Hapis Cezası
[Whole Life Order]......................................................... 270
b. Kasten Öldürme Suçu Dışındaki Suçlar için Müebbet
Hapis Cezaları [Life Sentences For Offences Other
Than Murder]/Takdiri Müebbet Hapis Cezaları
[Discretionary Life Sentences]............................................. 274
(1)Kasten Öldürme Suçu Dışındaki Suçlar için
Müebbet Hapis Cezaları ................................................. 275
i. Tehlikeli Failler için Müebbet Hapis Cezası
[Life Sentence for Dangerous Offenders]............ 275
ii. İkinci Ağır Suç için Müebbet Hapis Cezası
[Life Sentence For Second Listed Offence/
Two Strikes Life]....................................................... 276
iii. İçtihat Hukukundan Kaynaklanan Müebbet
Hapis Cezası [Sentence of Life Imprisonment
at Common Law]...................................................... 278
XVI
iv. Acil Durum Çalışanına Karşı Kasten
Öldürme Suçu Dışındaki Öldürme Suçu için
Öngörülen Müebbet Hapis Cezası [Required
life sentence for manslaughter of emergency
worker/Mandatory life sentences for the
manslaughter of an emergency worker]............... 279
(2)Kasten Öldürme Suçu Dışındaki Suçlar için
Koşullu Salıverilmesiz Müebbet Hapis Cezası........... 280
5. Uzatılmış Ceza [Extended Sentence]........................................ 280
6. Hapis Cezasının Ertelenmesi [Suspended Sentences]........... 286
7. Hapis Cezasının İnfazı Sürecinde Bir Kurum: Koşullu
Salıverilme [Parole/Release on Licence] ................................. 294
a. Süreli Hapis Cezası ................................................................. 295
b. Müebbet Hapis Cezası ........................................................... 297
(1)Kasten Öldürme Suçu..................................................... 297
(2)Kasten Öldürme Suçu Dışındaki Suçlar...................... 298
c. Uzatılmış Ceza ......................................................................... 299
III. Tâlî Tasarruflar/Tâlî Emirler [Secondary Disposals/Secondary
Orders]........................................................................................................... 300
A. Araç Kullanmaktan Men Edilme [Driving Disqualification]....... 304
B. Davranış Emirleri [Behaviour Orders]............................................. 304
1. Cezai Davranış Emirleri [Criminal Behaviour Orders].......... 306
2. Bir Yere Gitmekten Yasaklanma Emirleri [Exclusion
Orders]............................................................................................. 309
3. Futbol Yasağı Emirleri [Football Banning Orders]................. 310
4. Psikoaktif Madde Yasağı Emirleri [Psychoactive
Substances Prohibition Orders].................................................. 313
5. Uzaklaştırma Emirleri [Restraining Orders]............................ 314
6. Ağır Suç İşlenmesinin Önlenmesi Emirleri [Serious
Crime Prevention Orders]........................................................... 316
7. Cinsel Zararı Önleme Emirleri [Sexual Harm Prevention
Orders]............................................................................................. 319
XVII
8. Seyahatin Kısıtlanması Emirleri [Travel Restriction Orders]321
9. Kadın Genital Mutilasyon Koruma Emirleri [Female
Genital Mutilation Protection Orders] ..................................... 323
C. Onarıcı Emirler [Reparative Orders] ve Tazmin Edici
Emirler [Compensatory Orders]....................................................... 324
D. Müsadere [Forfeiture] ve Yoksun Bırakma [Deprivation]........... 326
E. Hayvanlarla İlgili Emirler [Orders Relating to Animals].............. 326
F. Sınır Dışı Edilme Önerileri [Recommendations for
Deportation].......................................................................................... 326
G. Gelir Müsaderesi Emirleri [Confiscation Orders]......................... 329
H. Ek Ücret [Surcharge]............................................................................ 331
I. Savcılık Masrafları [Prosecution Costs]........................................... 335
ÜÇÜNCÜ BÖLÜM
İNGİLİZ CEZA HUKUKUNDA YAPTIRIMIN
BELİRLENMESİ
I. Yaptırımın Belirlenmesinin Amaçları [Sentencing Aims]................... 337
A. Karşılığını Verme [Retributivism/Desert]...................................... 341
B. Caydırma [Deterrence]........................................................................ 345
C. Rehabilitasyon [Rehabilitation/Resocialisation]........................... 349
D. Yoksun Kılma [Incapacitation]........................................................... 352
E. Halkın Korunması................................................................................. 355
F. Onarım [Reparation veya Restoration]............................................ 356
II. Yaptırımın Belirlenmesi [Sentencing]..................................................... 357
A. Genel Olarak .......................................................................................... 357
1. Yaptırımın Belirlenmesi Hukukunun [Sentencing Law]
Kaynakları........................................................................................ 357
2. Yaptırımın Belirlenmesi Kurulu’nun [YBKR] Tarihi
Gelişimi ............................................................................................ 361
3. Yaptırım Belirlenmesinin Kapsayıcı İlkesi: Orantılılık........... 364
XVIII
4. Rehber İlkelerin Uygulanması ve Rehber İlkelerden
Ayrılma [Departure]...................................................................... 367
B. Suç Kategorisini Belirleme [Offence Category]............................. 373
1. Genel Olarak ................................................................................... 373
2. Kusur ve Zararın Açıklanmasından Önce Anlaşılması
Gereken Bir Konu Olarak: Suçun Unsurları............................. 376
3. Kusur [Culpability]........................................................................ 381
4. Zarar.................................................................................................. 386
C. Başlangıç Noktasını [Starting Point] ve Kategori Aralığını
[Category Range] Belirleme............................................................... 391
1. Başlangıç Noktasını Belirleme..................................................... 391
2. Tamamlanmamış Suçlar [Inchoate Offences].......................... 394
a. Teşebbüs [Attempt]................................................................ 394
b. Anlaşma [Conspiracy]........................................................... 397
c. Teşvik Etme [Encouraging] veya Yardım Etme
[Assisting]................................................................................ 398
3. Suçun Tarafları [Parties to Crime]............................................. 401
4. Kategori Aralığını Belirleme: Ağırlaştırıcı ve Hafifletici
Sebepler............................................................................................ 403
a. Kanuni Ağırlaştırıcı Sebepler................................................ 409
(1)Failin Kefaletle Salıverildiği [Bail] Sırada Suç
İşlemesi............................................................................... 409
(2) İlgili Önceki Mahkumiyetler.......................................... 410
(3)Failin Suçu Mağdurun Dili, Dini, Irkı, Engelliliği,
Cinsel Yönelimi, Transseksüel Kimliği gibi
Sebeplerle İşlemesi........................................................... 414
(4)Acil Durum Çalışanlarına ve Kamu Hizmeti
Veren Kişilere Karşı İşlenen Suçlar............................... 415
(5)Terör Bağlantısı veya Dış Güç Bağlantısı..................... 417
(6)Reşit Olmayan Kişiyi Silah Bulundurması için
Kullanmak.......................................................................... 418
XIX
(7)Okulların Yakınında veya Çocukların Dahil
Olduğu Kontrollü Uyuşturucu Temini........................ 418
(8)Belirli Durumlarda Psikoaktif Madde Tedariki.......... 418
b. Diğer Ağırlaştırıcı Sebepler................................................... 419
(1) Suçun Bir Bölgede Yaygın Olarak İşlenmesi
[Prevalence]...................................................................... 428
(2)Diğer Suçların Dikkate Alınması [Offences Taken
Into Consideration]......................................................... 430
c. Hafifletici Sebepler ................................................................. 433
(1)Gençlik ............................................................................... 441
(2)Gerçek Pişmanlık.............................................................. 443
(3)Failin Yakalanmasından İtibaren Geçen Gecikmeler 445
(4)Cezaevi Koşulları.............................................................. 446
(5)Hapis Cezasının Bakmakla Yükümlü Olunanlar
Üzerindeki Etkisi .............................................................. 447
(6) Sağlık................................................................................... 449
(7)Önceki Mahkumiyetten Ayrı Failin İyi Bir
Karaktere Sahip Olması .................................................. 451
5. Hapis Cezası Eşiği [Custody Threshold].................................. 452
a. Genel Olarak ............................................................................ 452
b. Hapis Cezası Eşiğinin Aşılması ............................................ 456
c. Uygulamada Hapis Cezası Eşiği........................................... 458
(1)Genel Olarak ..................................................................... 458
(2)Kararlar............................................................................... 463
D. Savcılığa Yardım Sebebi ile İndirim Yapılması................................. 469
E. Suçun İkrar Edilmesi Sebebi ile İndirim [Guilty Plea].................. 471
F. Tehlikelilik Değerlendirmesi............................................................... 478
G. Belirli Suçlar için Hapis Cezası........................................................... 479
H. Bütünsellik İlkesi [Totality Principle]............................................... 479
1. Eş Zamanlı Yaptırım [Concurrent Sentence]........................... 480
2. Art Arda Yaptırım [Consecutive Sentence].............................. 481
XX
I. Tazminat ve İlave Emirler.................................................................... 482
J. Gerekçelendirme................................................................................... 482
K. Kefaletle Geçirilen Sürenin Değerlendirilmesi
[Consideration for time spent on bail]............................................. 483
SONUÇ VE KARŞILAŞTIRMA.................................................................... 485
KAYNAKÇA........................................................................................................ 509