Devletin Egemenlik Unsuru ve Egemenlikten Kaynaklanan Yetkileri

Prof. Dr. Talip TÜRCAN

İÇİNDEKİLER

ÖNSÖZ 7

İKİNCİ BASKIYA DAİR .9

İÇİNDEKİLER 11

GİRİŞ .15

ARAŞTIRMANIN KONUSU VE ÖNEMİ 15

ARAŞTIRMANIN AMACI 16

ARAŞTIRMANIN KAYNAKLARI VE METODU 17

ARAŞTIRMANIN SUNULMASI 19

BİRİNCİ BÖLÜM

İSLÂM HUKUKUNDA DEVLET

DEVLET KAVRAMI VE DEVLETİN DOĞUŞU 21

Devlet Kavramı 21

Devlet Kelimesinin Etimolojisi ve Anlamı . 21

Devlet Kavramının Tanımı ve Mahiyeti. 23

İslâm’da Devlet Anlayışı. 27

İslâm Hukukunun Kaynakları Olarak Kur’ân ve Sünnet’te Devlet

Telakkisi  27

İslâm Hukuk Literatüründe Devlet Kavramı ve İlgili Terminoloji 32

Devletin Kökeni ve Doğuşu 38

Devletin Kökeni Sorunu ve İlgili Yaklaşımlar. 38

İslâm Düşüncesinde Devletin Kökeni Sorunu . 43

İLK İSLÂM DEVLETİNİN DOĞUŞU. 45

III. DEVLETİ OLUŞTURAN UNSURLAR . 52

Genel Yaklaşım 52

Devletin Unsurları 54

Devletin Ülke Unsuru 54

Devletin Varlık Koşulu Olarak Ülke Unsuru 54

Üstün Aynî Hak (Mülkiyet Hakkı) Görüşü. 56

Organik Görüş (Uzviyet veya Eleman-Süje Görüşü) . 57

Devletin Faaliyet ve Salâhiyet Sahası Görüşü. 58

12 İçindekiler

İslâm Hukukunda Ülke Kavramı 58

İslâm’ın Temel Kaynakları Kur’ân ve Sünnet’te Ülke

Kavramı.58

İslâm Hukuk Literatüründe Ülke Kavramı .60

Devletin Millet Unsuru 66

Devletin Varlık Koşulu Olarak Millet Unsuru.66

İslâm Hukukunda Millet Kavramı70

İslâm Hukukunda Vatandaşlık.70

Millet-Ümmet Kavramları ve Aralarındaki İlişki 73

İslâm Hukukunda Milliyet Anlayışı78

Devletin Egemenlik Unsuru.79

İKİNCİ BÖLÜM

İSLÂM HUKUKUNDA DEVLETİN EGEMENLİK UNSURU

EGEMENLİK KAVRAMI .81

Egemenlik Kavramına Giriş.81

Egemenlik Kavramı ile İlgili Terminoloji 81

Egemenlik Kavramının Tanımlanması .82

Egemenlik Kavramının Mahiyeti.85

Batı Hukuk Düşüncesinde Egemenlik Teorisi: Doğuran Etkenler ve

Tarihî Gelişimi85

Egemenlik Kavramının İçeriği 91

DEVLETİN BİR UNSURU OLARAK EGEMENLİK95

Devletin Varlık Koşulu Olarak Egemenlik Kavramı .95

Devletin Egemenliği ve Devlet İçinde Egemenlik 96

Devletin Egemenliği Anlayışına Yönelik Tenkitler ve Devletin

Egemenlik Unsurunun Anlamı.101

İslâm Hukuku Bakımından Devletin Egemenlik Unsuru Kavramı .110

III. EGEMENLİĞİN SAHİBİ VE KAYNAĞI .112

Genel Olarak.112

Egemenliğin Sahibi 112

Egemenliğin Kaynağı .115

Egemenliğin Kaynağı ile İlgili Teokratik Yaklaşımlar115

Yönetenlerin İlahî Tabiatı Teorisi 116

Tabiatüstü İlahî Hukuk Teorisi 116

Providansiyel İlahî Hukuk Teorisi 117

İçindekiler 13

Egemenliğin Kaynağı ile İlgili Demokratik Yaklaşımlar . 119

Millî Egemenlik Teorisi . 120

Halk Egemenliği Teorisi 122

İslâm Hukukunda Egemenliğin Sahibi ve Kaynağı Sorunu . 124

İslâm Hukukunda Egemenliğin Sahibi ve Kaynağı ile İlgili Görüşler 126

İslâm Hukukunda Egemenliğin Allah’a Ait Olduğunu İleri Süren

Telakkiler 127

Allah’ın Doğrudan Belli Bir Şahsı Yönetici (Halife) Tayin

Ettiğini İleri Süren Egemenlik Anlayışı 127

Egemenliğin Allah’a/Şerîat’a Ait Olduğunu ve Ümmet

Tarafından Temsil Olunduğunu İleri Süren Egemenlik

Anlayışı. 136

İslâm Hukukunda Egemenliğin Millete Ait Olduğunu Kabul Eden

Egemenlik Anlayışı . 142

İslâm Hukukunda Egemenlik Hakkında İleri Sürülen Görüşlerin

Değerlendirilmesi: Egemenliğin Sahibi ve Kaynağı. 146

İSLÂM HUKUKUNDA MİLLET EGEMENLİĞİNİN ÖZELLİKLERİ. 151

Millet Egemenliğinin Soyut Olmaması. 152

Millet Egemenliğinin Hukukî Yetki Mahiyetinde Olması . 154

Millet Egemenliğinin İlahî İradeyi Temsil Eden Vahyin İlkeleri ile Bağlı

Olması 155

Millet İradesinin Yanılmazlık (İsmet) Niteliği . 157

Millet Egemenliğinin Devredilmez ve Temellük Edilmez Olması. 158

ÜÇÜNCÜ BÖLÜM

İSLÂM HUKUKUNDA DEVLETİN EGEMENLİK UNSURUNDAN KAYNAKLANAN

YETKİLERİ (DEVLET KUDRETİ/İKTİDARI)

İSLÂM HUKUKUNDA DEVLET YETKİLERİ 159

Yetki Kavramı. 159

Devlet Yetkilerinin Hukukî Mahiyeti 160

Siyasî Teşkilâtlanma (Örgütlenme) 163

İSLÂM HUKUKUNDA DEVLET YETKİLERİNİN TAKSİMİ . 164

Yasama Yetkisi . 169

Yasama Kavramı . 169

İslâm Hukukunda Yasamanın Kaynakları 174

İslâm Hukukunda Yasama Yetkisinin Alanı ve Sınırları . 181

Nassların Tedvini Anlamında Yasama İşlevi 182

14 İçindekiler

İctihada Dayalı Hukuk Kuralları Koyma Anlamında Yasama İşlevi.183

Siyâset-i Şer’iyye Anlamında Yasama İşlevi.183

Yürütme Yetkisi 186

Yürütme Kavramı.186

İslâm Hukukunda Yürütmenin İşlevleri .188

Yürütmenin Dinî Nitelikli İşlevleri .188

Yürütmenin Siyasî ve İdarî İşlevleri .189

Kanunların Uygulanması.189

İdarî Teşkilâtın Kurulması190

İç Güvenlik ve Dış Savunma 190

Maliyenin Sevk ve İdaresi .191

İslâm Hukukunda Yürütme Yetkisinin Sınırları 191

Yargılama Yetkisi 194

Yargılama Kavramı.194

İslâm Hukukunda Yargılama Yetkisi ve Yargılama İşlevinin Mahiyeti196

İslâm Hukukunda Yargılama Yetkisinin Kapsamı (Alanı ve Konusu) 199

İslâm Hukukunda Yargılama İşlevinin Sınırları.201

III. İSLÂM HUKUKUNDA DEVLET YETKİLERİNİN KULLANIMI .203

Siyasî İktidar .203

Siyasî İktidar Kavramı 203

Siyasî İktidar Kavramının Egemenlik ve Devlet Kudreti Kavramları

ile İlişkisi 209

İslâm Hukukunda Siyasî İktidarın Kullanılması: Hükûmet 212

İslâm Hukukunda Siyasî İktidarın Hukukî Dayanağı ve Temsil Sorunu .218

Seçim (el-İhtiyâr) .221

İktidarı Kullanacak Kimsenin Ehlu’l-Hall ve’l-Akd Tarafından

Seçilmesi (İhtiyâru/Bey’atu Ehli’l-Hall ve’l-Akd)221

İstihlâf/Ahd .224

İstîlâ (Kahr ve Ğalebe) .228

SONUÇ.237

KAYNAKLAR.245

DİZİN .269