Teoride ve Uygulamada Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk

Fatih ZORA

Tacettin ÇALIK

İÇİNDEKİLER

ÖNSÖZ. 7

İÇİNDEKİLER  9

KISALTMALAR . 17

BİRİNCİ BÖLÜM

ARABULUCULUĞA GENEL BAKIŞ

ARABULUCULUK KAVRAMI VE TANIMI. 19

TÜRK HUKUKUNDA ARABULUCULUĞUN TARİHÇESİ 20

ARABULUCULUĞUN UYUŞMAZLIK ÇÖZÜM YÖNTEMLERİ ARASINDAKİ YERİ 21

Uyuşmazlığın Ortaya Çıkışı 21

Uyuşmazlık Çözüm Yöntemlerine Genel Bakış 22

Uyuşmazlıkların Yargılama Yoluyla Çözülmesi 22

Devlet Yargısı . 22

Tahkim Yargısı 24

iii. Devlet Yargısı ile Tahkim Yargısının Şematik Karşılaştırması . 28

Uyuşmazlıkların Alternatif Çözüm Yöntemleri ile Çözülmesi 28

Müzakere. 30

Arabuluculuk 32

iii. Arabuluculuk-Tahkim (Med-Arb). 33

Arabuluculuğun Diğer Çözüm Yöntemleri ile Şematik Karşılaştırması 34

Arabuluculuğun Yargısal Çözüm Yöntemleri ile Karşılaştırılması 34

Arabuluculuğun Diğer Alternatif Uyuşmazlık Çözüm Yöntemleri ile

Karşılaştırılması. 35

ARABULUCULUK HUKUKUNUN KAYNAKLARI . 35

ARABULUCULUĞA ELVERİŞLİ UYUŞMAZLIKLAR 37

İKİNCİ BÖLÜM

ARABULUCULUK TÜRLERİ

HUAK’TA YAPILAN TASNİFE GÖRE 41

İhtiyari Arabuluculuk . 42

Dava Şartı Arabuluculuk 42

ARABULUCUNUN FONKSİYONUNA GÖRE 43

10 İçindekiler

Kolaylaştırıcı Arabuluculuk. 43

Değerlendirici Arabuluculuk 45

Dönüştürücü Arabuluculuk 45

Türk Hukukundaki Durum 46

KANUNİ NİTELİK TAŞIYIP TAŞIMAMASINA GÖRE 47

Adi Arabuluculuk (Kanuni Olmayan Arabuluculuk) 47

Nitelikli Arabuluculuk (Kanuni Arabuluculuk) 48

ARABULUCU SAYISINA GÖRE 48

Tek Arabuluculuk . 48

Eş Arabuluculuk . 49

Ön Koltuk / Arka Koltuk Eş Arabuluculuğu 49

İş Bölümüne Dayalı Eş Arabuluculuk. 49

Sıra ile Yürütülen Eş Arabuluculuk 49

Türk Hukukunda Durum 49

ÜÇÜNCÜ BÖLÜM

ARABULUCULUĞUN TEMEL İLKELERİ

GENEL OLARAK . 51

İRADİLİK (GÖNÜLLÜLÜK). 51

EŞİTLİK 53

GİZLİLİK . 53

DÖRDÜNCÜ BÖLÜM

ARABULUCU

TANIMI, HUKUKİ STATÜSÜ VE FONKSİYONU 57

ARABULUCULUK SİCİLİNE KAYIT ŞARTLARI .58

ARABULUCULUK EĞİTİMİ VE SINAVI . 61

Arabuluculuk Eğitimi 61

Sınav. 62

ARABULUCUNUN HAKLARI VE YÜKÜMLÜLÜKLERİ63

Arabulucunun Hakları 63

Arabuluculuk Unvanını Kullanma Hakkı 63

Ücret ve Masraf İsteme Hakkı. 63

İhtiyari Arabuluculukta Ücret ve Masraf İsteme Hakkı 63

Dava Şartı Arabuluculukta Ücret ve Masraf İsteme Hakkı . 65

Taraflarla Görüşme ve İletişim Kurma Hakkı. 67

İçindekiler 11

Arabulucunun Yükümlülükleri. 68

Görevini Özenle, Bizzat ve Tarafsız Şekilde Yerine Getirme

Yükümlülüğü. 68

Tarafları Aydınlatma Yükümlülüğü . 69

Sır Saklama Yükümlülüğü . 69

Belge Saklama Yükümlülüğü. 70

Reklam Yasağına Uygun Davranma Yükümlülüğü 71

Aidat Ödeme Yükümlülüğü. 71

BEŞİNCİ BÖLÜM

ARABULUCULUK SÜRECİ

GENEL OLARAK. 73

BİRİNCİ AŞAMA: ARABULUCULUK SÜRECİNİN BAŞLAMASI 74

İhtiyari Arabuluculukta Sürecin Başlaması 75

Arabuluculuk Sözleşmesinin Yapılması. 75

Tanımı ve Özellikleri. 75

Hukuki Niteliği 76

iii. Arabuluculuk Sözleşmesinin Bağlayıcılığı Meselesi 78

Arabulucu Sözleşmesinin Yapılması 79

Tanımı ve Şekli . 80

Hukuki Niteliği 80

UYAP Arabulucu Bilgi Sistemi Üzerinden İhtiyari Arabuluculuk

Dosyası Açılması . 81

İhtiyari Arabuluculuk Sürecinin Başlama Anı ve Arabuluculuğun

Zamanaşımı ve Hak Düşürücü Sürelere Etkisi. 82

Dava Şartı Arabuluculukta Sürecin Başlaması . 83

Adliye Arabuluculuk Bürosuna Başvuru Yapılması . 83

Arabulucunun Belirlenmesi 85

Dava Şartı Arabuluculuğa Başvurulmamasının Hukuki Sonuçları . 87

Dava Şartı Arabuluculuk Faaliyetinde Azami Süreler 87

Taraflarla İletişim Kurulması ve Bilgilendirme Yapılması 89

İKİNCİ AŞAMA: ARABULUCULUK TOPLANTILARI (OTURUMLARI) . 92

İlk Toplantı. 92

Toplantı Şeklinin Belirlenmesi 92

Toplantıların Yüz Yüze Gerçekleştirilmesi 93

Toplantıların Telekonferans veya Videokonferans Yoluyla

Gerçekleştirilmesi  95

12 İçindekiler

Toplantının Yürütülmesi 97

Arabuluculuk Toplantısında Tanışma, Kimlik Tespiti, Açılış

Konuşması ve Bilgilendirme . 98

Taraflara İlk Sözlerin Verilmesi. 99

iii. Müzakerelerin Yürütülmesi 101

(1) Müzakere Türleri . 102

(2) Müzakere Sürecine Hâkim Olan Temel İlkeler. 105

(3) Müzakere Teknikleri  106

(4) Harvard Müzakere Modeli. 108

Dava Şartı Arabuluculukta İlk Toplantıya Katılmamanın Sonuçları . 111

Diğer Toplantılar 112

Özel Görüşmeler 113

ÜÇÜNCÜ AŞAMA: ARABULUCULUK SÜRECİNİN SONUÇLANMASI 114

Genel Olarak 114

Sürecin Sona Erdiğinin Belgelendirilmesi (Son Tutanağın Düzenlenmesi). 115

Arabuluculuk Sürecini Sona Erdiren Sebepler . 118

Sürecin Anlaşma/Kısmi Anlaşma ile Sonuçlanması . 118

Anlaşma Belgesinin Düzenlenmesi. 118

Maddi Hukuk Bakımından Anlaşma Belgesinin Hukuki Niteliği 122

iii. Medenî Usûl Hukuku ve İcra Hukuku Bakımından Anlaşma

Belgesinin Hukuki Niteliği ve Etkileri  124

Anlaşma Belgesine İlişkin İcra Edilebilirlik Şerhi Alınma Usulü. 127

Sürecin Anlaşamama ile Sonuçlanması. 134

Görüşme Sonucu Anlaşamama 135

Görüşme Yapılmadan Anlaşamama . 137

Arabuluculuğa Elverişli Olmama . 138

Konusuz Kalma-Başvurucunun Vazgeçmesi 140

Sehven/Mükerrer Kayıt. 142

Tür Değişikliği 143

Yetkisizlik. 145

Arabulucunun Hukuki ve Fiili Nedenlerle Görevini Yapamayacak

Hale Gelmesi . 148

İçindekiler 13

ALTINCI BÖLÜM

ARABULUCULUK SÜRECİNDE TARAFLAR VE TARAFLARIN TEMSİLİ

GENEL OLARAK. 151

TARAFLARIN KANUNİ TEMSİLİ 151

Gerçek Kişiler Bakımından. 151

Genel Olarak. 151

Evli Kişilere İlişkin Özel Durum 153

Tüzel Kişiler Bakımından 154

Özel Hukuk Tüzel Kişileri. 154

Kamu Hukuku Tüzel Kişileri (İdare). 154

TARAFLARIN İRADİ TEMSİLİ 157

YEDİNCİ BÖLÜM

DAVA ŞARTI ARABULUCULUK

GENEL OLARAK. 159

DAVA ŞARTI ARABULUCULUĞA TABİ UYUŞMAZLIK TÜRLERİ 165

İş Hukuku Uyuşmazlıkları 165

Genel Olarak. 165

İşçi Alacak ve Tazminatları 166

İşe İade Davaları . 167

İşveren Alacak ve Tazminatları . 169

Ticari Uyuşmazlıklar 169

Genel Olarak. 169

“Ticari Dava” Unsuru 170

Mutlak Ticari Davalar. 170

Nispi Ticari Davalar 173

“Dava Konusunun Para Olması” Unsuru. 174

Tüketici Uyuşmazlıkları 175

Genel Olarak. 175

Tüketici Uyuşmazlıklarında Dava Şartı Arabuluculuğa İlişkin Özel

Hükümler 178

Kira İlişkisinden Kaynaklanan Uyuşmazlıklar. 180

Taşınır ve Taşınmazların Paylaştırılmasına ve Ortaklığın Giderilmesine

İlişkin Uyuşmazlıklar  182

Kat Mülkiyeti Kanunundan ve Komşu Hakkından Kaynaklanan

Uyuşmazlıklar  183

14 İçindekiler

Tarımsal Üretim Sözleşmesinden Kaynaklanan Uyuşmazlıklar 184

BİRTAKIM DAVA TÜRLERİNE GÖRE DAVA ŞARTI ARABULUCULUĞUN

DEĞERLENDİRİLMESİ  184

Belirsiz Alacak Davası Bakımından. 184

Kısmi Dava – Ek Dava Bakımından . 185

Dava Yığılması (Objektif Dava Birleşmesi) Bakımından 186

Terditli Dava Bakımından. 188

Seçimlik Dava Bakımından . 190

Karşı Dava Bakımından 190

DAVA ARKADAŞLIĞI BAKIMINDAN DAVA ŞARTI ARABULUCULUĞUN

DEĞERLENDİRİLMESİ  191

İhtiyari Dava Arkadaşlığı Bakımından 191

Mecburi Dava Arkadaşlığı Bakımından 193

SEKİZİNCİ BÖLÜM

ARABULUCULUK TEŞKİLATI

GENEL OLARAK . 195

ARABULUCULUK DAİRE BAŞKANLIĞI. 195

ARABULUCULUK KURULU. 197

Kurul Üyeleri ve Kurulun İşleyişi 197

Kurulun Görevleri. 199

ADLİYE ARABULUCULUK BÜROLARI 200

DOKUZUNCU BÖLÜM

ARABULUCUNUN SORUMLULUĞU

ARABULUCUNUN HUKUKİ SORUMLULUĞU 203

ARABULUCUNUN DİSİPLİN SORUMLULUĞU. 205

ARABULUCUNUN CEZAİ SORUMLULUĞU . 208

ONUNCU BÖLÜM

SİNGAPUR SÖZLEŞMESİ (ARABULUCULUK SONUCUNDA YAPILAN

MİLLETLERARASI SULH ANLAŞMALARI HAKKINDA BİRLEŞMİŞ MİLLETLER

KONVANSİYONU)

GENEL OLARAK . 209

ÖNEMİ VE ETKİLERİ. 210

UYGULAMA ALANI 212

Zaman Bakımından 212

İçindekiler 15

Konu Bakımından 212

Genel Olarak. 212

Ticari Bir Uyuşmazlığın Bulunması 213

Arabuluculuk Faaliyeti Sonucunda Elde Edilmiş Bir Sulh

Anlaşmasının Bulunması. 215

Sulh Anlaşmasının Yazılı Olması 217

Sulh Anlaşmasının Milletlerarası Nitelik Taşıması 219

Genel Olarak 219

İş Yerlerinin Farklı Devletlerde Olması Ölçütü . 219

iii. Borcun İfa Yeri Ölçütü 220

Anlaşma Konusunun En Sıkı İlişki İçinde Olduğu Devlet Ölçütü. 220

Sulh Anlaşmasının Milletlerarası Niteliğinin Zaman Bakımından

Değerlendirilmesi. 221

SULH ANLAŞMASINA UYULMAMASI DURUMUNDA HUKUKİ YOLLARA

BAŞVURU USULÜ 222

Genel Olarak 222

Başvuru Talebinin Reddi Sebepleri 222

Türk Hukukunda Milletlerarası Sulh Anlaşma Belgelerinin İcrası 224

ONBİRİNCİ BÖLÜM

ARABULUCULUKTA ETİK İLKELER

EŞİTLİĞİ GÖZETME YÜKÜMLÜLÜĞÜ (MADDE 1) 228

KENDİ KARARINI VERME HAKKI (MADDE 2) . 229

TARAFSIZLIK (MADDE 3). 229

MENFAAT İLİŞKİSİ VE ÇATIŞMASI (MADDE 4) . 230

SÜRECİN NİTELİĞİ VE GÖREVİN ÖZENLE YERİNE GETİRİLMESİ (MADDE 5) . 231

GİZLİLİK (MADDE 6) 232

MESLEKİ YETERLİLİK (MADDE 7). 233

UNVAN KULLANIMI, REKLAM VE TANITIM (MADDE 8). 233

ÜCRET VE DİĞER MASRAFLAR (MADDE 9) 234

ARABULUCULUKUYGULAMASININGELİŞTİRİLMESİ(MADDE 10) 234

KAYNAKÇA  237

EKLER: DİLEKÇE VE TUTANAK ÖRNEKLERİ . 243