Geçit Hakkı

Dr. Yasemin MARAŞLI

İÇİNDEKİLER

ÖNSÖZ.5

İÇİNDEKİLER.7

KISALTMALAR 13

GİRİŞ

KONUNUN TAKDİMİ VE ÖNEMİ, GEÇİT HAKKININ TARİHİ GELİŞİMİ,

KARŞILAŞTIRMALI HUKUKTA VE TÜRK HUKUKUNDAKİ YERİ,

BENZER KURUMLARLA MUKAYESESİ

1. KONUNUN TAKDİMİ VE ÖNEMİ 15

KONUNUN TAKDİMİ . 15

KONUNUN ÖNEMİ 18

2. GEÇİT HAKKININ TARİHİ GELİŞİMİ, KARŞILAŞTIRMALI HUKUKTA VE

TÜRK HUKUKUNDA GEÇİT HAKKI19

GEÇİT HAKKININ TARİHİ GELİŞİMİ 19

Genel Olarak 19

Roma Hukukunda Geçit Hakkı. 20

İslâm Hukukunda Geçit Hakkı 21

Türk Hukukunda Tarihsel Gelişim ve Mevcut Yasal Durum. 24

Mecelle Döneminde Geçit Hakkı. 24

743 Sayılı Türk Kanunu Medenisi Dönemimde Geçit Hakkı 29

Mevcut Yasal Durum . 31

KARŞILAŞTIRMALI HUKUKTA GEÇİT HAKKI . 32

Alman Hukukunda Geçit Hakkı 32

Avusturya Hukukunda Geçit Hakkı 33

İsviçre Hukukunda Geçit Hakkı 34

İngiliz Hukukunda Geçit Hakkı . 35

Fransız Hukukunda Geçit Hakkı . 40

3. GEÇİT HAKKININ BENZER KURUMLARLA KARŞILAŞTIRILMASI42

KAMULAŞTIRMA İLE KARŞILAŞTIRILMASI. 42

MECRA HAKKI İLE KARŞILAŞTIRILMASI . 43

III. KAYNAK HAKKI İLE KARŞILAŞTIRILMASI 45

8 İçindekiler

DİĞER İRTİFAK HAKLARI İLE KARŞILAŞTIRILMASI.46

DİĞER GEÇİT HAKLARI İLE KARŞILAŞTIRILMASI .47

BİRİNCİ BÖLÜM

İRADÎ GEÇİT HAKKI

4. İRADÎ GEÇİT HAKKININ KAVRAMSAL ÇERÇEVESİ VE KURULUŞU 51

İRADÎ GEÇİT HAKKININ KAVRAMSAL ÇERÇEVESİ.51

İRADÎ GEÇİT HAKKININ KURULUŞU .53

Genel Olarak.53

Tescille Kurulum.54

Geçit Hakkı Sözleşmesi.54

Sözleşmenin Hukukî Niteliği.55

Sözleşmenin Tipi Bakımından 56

Aslî Edimin Niteliği Bakımından .60

Sözleşmenin Unsurları .61

Taraf İradelerinin Uyuşması.61

Geçit Hakkı ile Yüklü ve Geçit Hakkından Yararlanan

Taşınmaz62

Geçit Hakkının Kapsamı ve Kullanılış Şekli .64

Karşı Edim 65

Sözleşmenin Tarafları.65

Alacaklı.65

Borçlu.67

Geçerlilik Şekli 67

Geçit Hakkı Kurulmasını Sağlayan Ölüme Bağlı Tasarruf73

Vasiyetname 74

Miras Sözleşmesi .75

Ölüme Bağlı Tasarruf Yoluyla Geçit Hakkı Kurulmasında

Yorum 75

Sicil Dışı Kurulum77

Mahkeme Kararı.78

Cebri İcra79

İşgal 80

Kamulaştırma .81

Zamanaşımı84

Olağan Zamanaşımı ile Kazanım 84

Olağanüstü Zamanaşımı ile Kazanım .87

İçindekiler 9

İrtifak Hakkı Kurma Borcunun İfası 91

İrtifak Hakkı Kurma Borcunun İfasına Genel Bakış 91

İrtifak Hakkı Kurma Borcunun İfası: Tescil. 92

5. İRADÎ GEÇİT HAKKININ İÇERİĞİ VE İÇERİĞİN BELİRLENMESİ.99

GENEL OLARAK İRADÎ GEÇİT HAKKININ İÇERİĞİ . 99

İRADÎ GEÇİT HAKKININ İÇERİĞİNİN BELİRLENMESİ. 103

İKİNCİ BÖLÜM

ZORUNLU GEÇİT HAKKI

6. GENEL OLARAK ZORUNLU GEÇİT HAKKI VE HUKUKÎ NİTELİĞİ 107

GENEL OLARAK ZORUNLU GEÇİT HAKKI. 107

HUKUKÎ NİTELİĞİ 109

Mülkiyet Hakkını Sınırlayıcı Olması 109

Kanunî İrtifak Olması . 111

Eşyaya Bağlı İrtifak Olması. 112

Aynî Borç Olması . 113

Değerlendirmemiz. 115

7. ZORUNLU GEÇİT HAKKININ KURULMASI.116

ZORUNLU GEÇİT HAKKININ KURULMASININ ŞARTLARI 116

Genel Şartlar 116

Genel Yola Çıkmak İçin Geçit İhtiyacının Zorunlu Olması 116

Genel Yol Kavramı. 116

Geçit İhtiyacının Varlığı . 117

(1) Mutlak Geçit İhtiyacı. 118

(2) Nispî Geçit İhtiyacı 120

Taşınmazların Tapuya Kayıtlı Olması . 123

Denkleştirme Bedeli Ödenmesi. 125

Özel Şartlar 127

Taşınmazların Önceki Durumunun ve Mevcut Yolların

Değerlendirilmesi  128

En Az Zarar Verme. 128

Taraf Çıkarlarının Dengelenmesi . 129

Uygulamada Kabul Edilen Şartlar 130

Kesintisizlik İlkesi . 131

Uygun Genişlikte Yolun Belirlenmesi. 132

Diğer Şartlar. 132

10 İçindekiler

Zorunluluğun Usule Uygun Kullanıma Dayanması .132

Zorunluluğun Malikin Keyfî Eyleminden Kaynaklanmaması 133

ZORUNLU GEÇİT HAKKININ KURULMASINA YÖNELİK TALEP 134

Talebin Hukukî Niteliği .134

Talebin Tarafları .135

Talep Yetkilisi .135

Talep Muhatabı138

III. GEÇİT HAKKININ DAVA YOLUYLA KURULMASI139

Davanın Niteliği 141

Görevli ve Yetkili Mahkeme .144

Görevli Mahkeme.144

Yetkili Mahkeme 146

Taraflar.146

Genel Olarak 146

Davacı.147

Davalı .148

GEÇİT TALEBİNİN MAHKEME DIŞINDA İLERİ SÜRÜLMESİ149

Genel Olarak.149

Zorunlu Geçit Hakkı Sözleşmesi .150

ZORUNLU GEÇİT HAKKININ TESCİLİ.151

8. ZORUNLU GEÇİT HAKKINA İLİŞKİN HUKUKÎ SORUNLAR .154

ZORUNLU GEÇİT HAKKININ ŞERHİ SORUNU154

ZAMANAŞIMI İLE ZORUNLU GEÇİT HAKKININ KAZANILMASI SORUNU 155

III. ZORUNLU GEÇİT KARŞILIĞI DENKLEŞTİRME BEDELİ156

Genel Olarak.156

Denkleştirme Bedeli Alacaklısı ve Borçlusu157

Denkleştirme Bedelinin Hesaplanması.158

İfa Zamanı.160

Ödenme Biçimi.161

ZORUNLU GEÇİT HAKKININ SONA ERMESİ HÂLİNDE BEDELİN İADESİ 162

ÜÇÜNCÜ BÖLÜM

GEÇİT HAKKINI DOĞURAN BORÇ İLİŞKİSİNİN HÜKÜMLERİ, GEÇİT HAKKININ

KORUNMASI VE SONA ERMESİ

9. GEÇİT HAKKINI DOĞURAN BORÇ İLİŞKİSİNİN HÜKÜMLERİ .165

GENEL OLARAK İRTİFAK HAKKINDAN DOĞAN BORÇ İLİŞKİSİ 165

GEÇİT HAKKINDAN DOĞAN BORÇ İLİŞKİSİ VE BU İLİŞKİNİN HÜKÜMLERİ166

İçindekiler 11

Genel Olarak Geçit Hakkından Doğan Borç İlişkisi. 166

Geçit Hakkından Doğan Borç İlişkisinin Hükümleri 166

Geçit Yolunun Kullanılması 167

Geçit Tesislerinin Yapımı ve Bakımı. 169

Tesislerin Yapımı . 170

Tesislerin Mülkiyeti. 171

Bakım Yükümlülüğü 173

Tesislerin Neden Olduğu Zarardan Sorumluluk 175

Yararlanan Taşınmazın İhtiyaçlarındaki Değişiklik. 177

Geçit Yerinin Değiştirilmesi . 179

Taşınmazların Bölünmesi. 182

Yararlanan Taşınmazın Bölünmesi 182

Yüklü Taşınmazın Bölünmesi. 184

10. GEÇİT HAKKININ KORUNMASI 187

GENEL OLARAK . 187

GEÇİT HAKKININ ZİLYETLİĞE DAYALI KORUNMASI . 188

Kuvvet Kullanarak Zilyetliğin Korunması . 188

Dava Yoluyla Zilyetliğin Korunması 190

Zilyetliğin Gasbı Hâlinde 190

Zilyetliğe Saldırı Hâlinde 195

Zilyetliğin İdarî Yoldan Korunması. 198

III. GEÇİT HAKKININ AYNİ HAKKA DAYALI KORUNMASI. 200

GEÇİT HAKKININ KOMŞULUK HUKUKU HÜKÜMLERİ UYARINCA

KORUNMASI . 205

Komşuluk Hukuku Hükümlerinden Yararlanmak İçin Gerekli Olan

Şartlar  206

Taşkın Kullanım . 206

Komşular İçin Zarar veya Zarar Tehlikesi Doğmuş Olması. 209

Uygun İlliyet Bağı. 210

Açılabilecek Olan Davalar 210

Denkleştirme Talebi ve Şartları . 215

Genel Olarak Denkleştirme Talebi. 215

Denkleştirme Talebinin Şartları. 215

Yerel Adete Uygunluk . 215

Kaçınılmazlık . 216

12 İçindekiler

Zarar 217

Denkleştirme Bedelinin Belirlenmesi.217

11. GEÇİT HAKKININ SONA ERMESİ.218

GENEL OLARAK218

TERKİNLE SONA ERME.219

Hukukî İşlemle Sona Erme219

Hukukî Sebep .219

Sözleşme ile Sona Erme .219

Ölüme Bağlı Tasarruf ile Sona Erme 221

Tasarruf İşlemi222

Belgelendirme223

Terkin Talebi 223

Terkinin Yapılması225

Geçit Hakkı Sahibinin Feragati225

Yüklü ve Yararlanan Taşınmaz Maliklerinin Aynı Kişi Olması .227

Geçit Yetkilisinin Sözleşmeye Aykırı Davranışları Nedeniyle Sona

Erme.229

Terkinle Sona Ermenin Hüküm ve Sonuçları 232

III. SİCİL DIŞI SONA ERME .233

Kamulaştırma .233

Mahkeme Kararıyla Sona Erme234

Genel Olarak 234

Yararlanan Taşınmaz İçin Yarar Kalmaması235

Yararlanan Taşınmazın Sağladığı Yararın Yüklü Taşınmazın

Yüküne Oranla Çok Az Olması236

Mahkeme Kararı.237

Sürenin Sona Ermesi 240

Bozucu Şartın Gerçekleşmesi .241

Yüklü veya Yararlanan Taşınmazın Yok Olması 242

Zorunlu Geçit Hakkı Bakımından Zorunluluk Hâlinin Ortadan

Kalkması .243

SONUÇ.245

KAYNAKLAR.247