Alacağın Devri İşleminin Geçerliliği ve Sebeple Olan İlişkisi (İllîliği)

Doç.Dr. H. Tolunay Ozanemre Yayla

İÇİNDEKİLER

İkinci Baskıya Önsöz 

7

Önsöz 

9

Kısaltmalar Cetveli 

17

Giriş 

19

Birinci Bölüm

ALACAK HAKKI KAVRAMI, ALACAK HAKKININ

HUKUKÎ NİTELİĞİ, ALACAĞIN DEVRİ KAVRAMI,

ALACAĞIN DEVRİNİN HUKUKÎ NİTELİĞİ VE

ALACAĞIN DEVRİNİN BENZER KURUMLARDAN FARKI

• 1. ALACAK HAKKI KAVRAMI VE ALACAK HAKKININ HUKUKİ NİTELİĞİ 

25

1. ALACAK HAKKI KAVRAMI 

25

1. ALACAK HAKKININ HUKUKÎ NİTELİĞİ 

41

• 2. ALACAĞIN DEVRİ KAVRAMI VE ALACAĞIN DEVRİNİN HUKUKİ NİTELİĞİ 

63

1. ALACAĞIN DEVRİ KAVRAMI 

63

1. ALACAĞIN DEVRİNİN HUKUKÎ NİTELİĞİ 

75

1. Sözleşme Olarak Kurulan Kazandırıcı Bir Tasarruf İşlemi Olması Dolayısıyla “Tasarruf Sözleşmesi” Teşkil Etmesi 

75

1. Sözleşme Niteliği 

75

2. Kazandırıcı Tasarruf İşlemi Niteliği 

81

1. Tasarruf İşlemi Niteliği 

81

1. Tasarruf İşlemi Olarak Kazandırıcı İşlem Niteliği 

82

3. Tasarruf Sözleşmesi Niteliği 

83

1. Sebebe Dayanması 

85

• 3. ALACAĞIN DEVRİNİN BENZER HUKUKÎ KURUMLARDAN FARKLARI 

98

1. YENİLEMEDEN (NOVATİO) VE BU KAPSAMDA ŞAHISTA YENİLEMEDEN FARKI 

98

1. TEMSİLCİYE ALACAĞI KENDİSİ İÇİN TAHSİL YETKİSİ VERME İŞLEMİNDEN FARKI 

101

III. BORÇ ÜZERİNE HAVALEDEN FARKI 

105

1. TAM ÜÇÜNCÜ KİŞİ YARARINA SÖZLEŞMEDEN FARKI 

114

1. SÖZLEŞMENİN DEVRİNDEN FARKI 

122

1. DAVAYI TAKİP YETKİSİNİN DEVRİNDEN FARKI 

131

İkinci Bölüm

ALACAĞIN DEVRİ İŞLEMİNİN GEÇERLİLİK ŞARTLARI

• 4. DEVRİ MÜMKÜN ALACAK HAKKININ BULUNMASI 

137

1. DEVRİ MÜMKÜN ALACAK HAKLARI 

137

1. Alelade Alacak Hakları 

137

1. Beklenen Alacak Hakları 

139

1. Koşula Bağlı Alacak Hakları 

146

1. Kavram 

146

2. Geciktirici Koşula Bağlı Alacak Hakkının Devri 

151

3. Bozucu Koşula Bağlı Alacak Hakkının Devri 

158

1. Doğması Beklenen veya Umulan Alacaklar: Gelecekteki (Müstakbel) Alacaklar 

163

1. Gelecekteki Alacak Kavramı 

163

2. Gelecekteki Alacağın Devredilmesine İlişkin Yargı Kararları ve Konuya İlişkin Olarak İleri Sürülen Görüşler 

167

3. Gelecekteki Alacak Hakkının Devrinin Alacağın Devralana Geçmesi Bakımından Etkisi 

173

4. Gelecekteki Alacakları İçeren Toplu Alacak Devri 

181

1. Toplu Alacak Devri Kavramı 

181

1. Toplu Alacak Devrine İlişkin Görüşler ve Yargı Kararları 

182

1. Toplu Alacak Devrinin Kendine Özgü Hükümleri 

185

5. Gelecekteki Alacakların Devrine İlişkin İşlemlerde Geçersizlik 

186

1. Gelecekteki Tek veya Belli Sayıda Alacağın Devrine İlişkin İşlemin Geçersizliği 

186

1. Toplu Alacak Devrine İlişkin İşlemin Geçersizliği 

188

1. Toplu Alacak Devrine İlişkin İşlem Aracılığıyla Ekonomik Özgürlüğün Ahlâka Aykırı Şekilde Aşırı Sınırlanmasında İşlemin Geçersizliği 

188

aaa. Ekonomik Özgürlüğün Ahlâka Aykırı Şekilde Aşırı Sınırlanmasına İlişkin Yasak ve Toplu Alacak Devrine İlişkin İşlemde Bu Yasağa Aykırılığın Yaptırımı 

188

1. Ekonomik Özgürlüğün Ahlâka Aykırı Şekilde Aşırı Sınırlanmasına İlişkin Yasak 

188

1. Toplu Alacak Devrine İlişkin İşlemde Ekonomik Özgürlüğün Ahlâka Aykırı Şekilde Aşırı Sınırlanmasına İlişkin Yasağın Yaptırımı 

189

bbb. Ekonomik Özgürlüğün Ahlâka Aykırı Şekilde Aşırı Sınırlanmasının Toplu Alacak Devrine İlişkin Taahhüt İşlemi ile Tasarruf İşlemi Bakımından Değerlendirilmesi 

195

1. Toplu Alacak Devrine İlişkin İşlemin Ahlâka Aykırılık Nedeniyle Geçersizliği 

201

1. Toplu Alacak Devrine İlişkin İşlemden Sonra Yapılan Aynı Kapsamdaki Toplu Alacak Devrine İlişkin İşlemin Geçersizliği 

202

1. DEVREDİLEMEYEN ALACAK HAKLARI 

203

1. Kanun Gereği Devredilemeyen Alacak Hakları 

203

1. Kanun Gereği Devredilemeyen Alacak Haklarının Başlıca Örnekleri 

203

1. Genel İtibariyle Kanun Gereği Devredilemeyen Bazı Alacak Hakları 

203

1. Özel Olarak Manevî Tazminat Alacağı 

216

2. Kanun Gereği Devredilemeyen Alacak Haklarında Devir Engeline Rağmen Yapılan Alacağın Devri İşleminin Geçersizliği 

224

1. Sözleşme Gereği Devredilemeyen Alacak Hakları 

229

1. Alacağın Devri İmkânının Kaldırılmasına veya Kısıtlanmasına İlişkin Sözleşme 

229

2. Sözleşme Gereği Devredilemeyen Alacak Haklarında Devir Engeline Rağmen Yapılan Alacağın Devri İşleminin Geçersizliği 

235

1. Alacağın Devri İşleminin Geçersizliğine İlişkin Temel Kural 

235

1. Türk Borçlar Kanunu’nun 183’üncü maddesinin 2’nci Fıkrasında Yer Alan İstisna 

240

1. İşin Niteliği Gereği Devredilemeyen Alacak Hakları 

246

1. İşin Niteliği Gereği Devredilemeyen Alacak Haklarının Başlıca Örnekleri 

246

2. İşin Niteliği Gereği Devredilemeyen Alacak Haklarında Devir Engeline Rağmen Yapılan Alacağın Devri İşleminin Geçersizliği 

251

• 5. TASARRUF YETKİSİNİN BULUNMASI 

253

1. TASARRUF YETKİSİ KAVRAMI 

253

1. TASARRUFTA BULUNAN KİŞİ VE ÜZERİNDE TASARRUFTA BULUNULAN ALACAK HAKKI BAKIMINDAN ALACAĞIN DEVRİNDE TASARRUF YETKİSİ 

256

1. Tasarrufta Bulunan Kişi Bakımından Tasarruf Yetkisi 

256

1. Tasarrufta Bulunulan Alacak Hakkı Bakımından Tasarruf Yetkisi 

257

III. TASARRUF YETKİSİNİN BULUNMAMASINDA ALACAĞIN DEVRİ İŞLEMİNİN GEÇERSİZLİĞİ 

259

• 6. ALACAĞIN DEVRİ İŞLEMİNİN YAZILI ŞEKİLDE YAPILMIŞ OLMASI 

263

1. ŞEKLE İLİŞKİN YASAL DÜZENLEME VE ŞEKLİN AMACI 

263

1. YAZILI ŞEKLİN GERÇEKLEŞTİRİLMESİ VE KAPSAMI İLE BEYAZA ALACAK DEVRİ (AÇIĞA DEVİR) 

266

1. Yazılı Şeklin Gerçekleştirilmesi ve Kapsamı 

266

1. Beyaza Alacak Devri 

273

1. Kavram 

273

2. ‘Alacaklının Kim Olacağının’ veya ‘Devre Konu Alacağın’ Belirlenmesinin Bir Başka Kişiye Bırakılması 

274

1. ‘Alacaklının Kim Olacağının’ Belirlenmesinin Bir Başka Kişiye Bırakılması 

274

1. ‘Devre Konu Alacağın’ Belirlenmesinin Bir Başka Kişiye Bırakılması 

276

III. ALACAĞIN DEVRİ İŞLEMİNDE ŞEKLE UYULMAMASININ SONUÇLARI VE BU HUSUSUN İLERİ SÜRÜLMESİNDE DÜRÜSTLÜK KURALININ ROLÜ 

278

1. Alacağın Devri İşleminde Şekle Uyulmamasının Sonuçları 

278

1. Alacağın Devri İşleminin Geçersizliği 

278

2. Şekle Aykırı Olarak Gerçekleştirilen Alacağın Devri İşleminin Çevrilmesi (Tahvili) 

280

1. Alacağın Devri İşleminin Şekle Aykırılığının İleri Sürülmesinde Dürüstlük Kuralının Rolü 

282

1. ALACAĞIN DEVREDENE GEÇİRİLMESİNDE GERİYE ALACAK DEVRİ YAPILMASININ GEREKLİLİĞİ 

283

• 7. DİĞER GEÇERLİLİK ŞARTLARININ BULUNMASI 

286

1. ALACAĞIN DEVRİ İŞLEMİ BAKIMINDAN ARANAN DİĞER BAZI GEÇERLİLİK ŞARTLARI 

286

1. ÖZEL OLARAK ALACAĞIN DEVRİ İŞLEMİNİN MUVAZAALI OLMAMASI VE TARAFLARIN HUKUKÎ İŞLEM EHLİYETİNE SAHİP OLMASI 

290

1. Alacağın Devri İşleminin Muvazaalı Olmaması 

290

1. Tarafların Hukukî İşlem Ehliyetine (Tasarruf Ehliyetine) Sahip Olması 

302

Üçüncü Bölüm

ALACAĞIN DEVRİ İŞLEMİNİN, SEBEBİ OLUŞTURAN

TAAHHÜT İŞLEMİ İLE İLİŞKİSİ (İLLÎLİĞİ)

ÇERÇEVESİNDE GEÇERLİLİĞİ

• 8. ALACAĞIN DEVRİ İŞLEMİNİN, DEVRİN TARAFLARI ARASINDA YAPILAN VE DEVRİN SEBEBİNİ OLUŞTURAN TAAHHÜT İŞLEMİNDEN AYRILIĞI 

313

• 9. ALACAĞIN DEVRİ İŞLEMİNİN SEBEBİ OLARAK DEVRİN TARAFLARI ARASINDAKİ TAAHHÜT İŞLEMİ 

322

• 10. ALACAĞIN DEVRİ İŞLEMİNİN SEBEBİ OLUŞTURAN TAAHHÜT İŞLEMİ İLE İLİŞKİSİ (İLLÎLİĞİ) 

331

1. YASAL DÜZENLEMENİN BULUNUP BULUNMAMASINA GÖRE DEVİR İŞLEMLERİNİN SEBEBİ OLUŞTURAN TAAHHÜT İŞLEMİYLE İLİŞKİSİ (İLLÎLİĞİ) 

331

1. Yasal Düzenleme Gereği Taşınmazın Devrinde Tescil İşleminin Sebebe Bağlılığı 

331

1. Sebebe Bağlılık Bakımından Düzenlemenin Bulunmadığı Diğer Devir İşlemleri Bakımından Durum 

344

1. Taşınırın Devrinde Teslim İşlemi Bakımından Durum 

344

1. Teslim İşleminin Sebepten Soyut Olduğuna İlişkin Tarihsel Görüş 

344

1. Teslim İşleminin Sebebe Bağlı Olup Olmadığına İlişkin Olarak Günümüzde İleri Sürülen Görüşler 

347

1. Teslim İşleminin Sebebe Bağlı Olduğu Görüşü 

347

1. Teslim İşleminin Sebepten Soyut Olduğu Görüşü 

360

1. Görüşlerin Değerlendirilmesi ve Görüşümüz 

377

2. Alacağın Devri İşlemi Bakımından Durum 

395

1. ALACAĞIN DEVRİ İŞLEMİNİN SEBEBİ OLUŞTURAN TAAHHÜT İŞLEMİYLE İLİŞKİSİNE (İLLÎĞİNE) İLİŞKİN OLARAK İLERİ SÜRÜLEN GÖRÜŞLER 

400

1. Alacağın Devri İşleminin Sebepten Soyut Olduğu Görüşü 

400

1. Görüşün Gerekçeleri 

400

1. Tasarruf İşlemlerinin Kural Olarak Sebepten Soyut Olduğuna İlişkin Genel Gerekçe 

400

1. İşlem Güvenliğinin Sağlanmasına Hizmet Ettiği Gerekçesi 

401

1. Alacağın Devrinde Devralan Bakımından İyiniyetle Hak Kazanılmasının Bulunmamasının Soyutluğun Kabulünü Gerektirdiği Gerekçesi 

402

1. Borçlunun Hukukî Durumunun Alacağın Devriyle Ağırlaşamaması Kuralının Gereği Olduğu Gerekçesi 

403

1. Diğer Gerekçeler 

404

2. Görüşün Kabulü Halinde Doğacak Sonuçlar 

407

1. Devreden ile Devralan Arasındaki Hukukî İlişkiye İlişkin Sonuçlar 

407

1. Borçlunun Hukukî Durumuna İlişkin Sonuçları 

412

3. Görüşe Yönelik Eleştiriler 

416

1. Sebepten Soyutluk Görüşünün Yapay ve Dogmatik Olduğuna İlişkin Eleştiri 

416

1. Sebebin Geçersizliğine Rağmen Alacak Hakkının Devralana Geçmesi ve Bu Duruma Bağlı Sonuçlara İlişkin Eleştiriler 

416

1. Alacağın Devriyle Borçlunun Hukukî Durumunun Ağırlaşmaması İçin Alacağın Devrinin Sebepten Soyut Olduğunun Kabul Edilmesi Gerektiği İddiasına İlişkin Eleştiri 

418

1. Alacağın Devrinin Sebebe Bağlı Olduğu Görüşü 

420

1. Görüşün Gerekçeleri 

420

1. Taşınırların Tesliminin Sebebe Bağlı Olduğunun Kabul Edilmesi Nedeniyle Alacağın Devrinde de Sebebe Bağlılığın Kabul Edilmesi Gerektiği Gerekçesi 

420

1. Taahhüt İşlemi ile Tasarruf İşlemi Arasındaki Doğal Bağın Sebebe Bağlılığın Kabul Edilmesini Gerektirdiği Gerekçesi 

421

1. Taraf İradelerinin Sebebe Bağlılığın Kabul Edilmesini Gerektirdiği Gerekçesi 

421

2. Görüşün Kabulü Halinde Doğacak Sonuçlar 

422

1. Devreden ve Devralan Arasındaki Hukukî İlişkiye İlişkin Sonuçlar 

422

1. Borçlunun Hukukî Durumuna İlişkin Sonuçlar 

424

3. Görüşe Yönelik Eleştiriler 

428

1. Taraf İradelerinin Sebebe Bağlılığın Kabulünü Gerektirdiği İddiasına Yönelik Eleştiri 

428

1. Taşınır Mülkiyetini Geçiren İşlemin Sebebe Bağlı Olduğunun Kabul Edilmesinin Alacağın Devrinin de Sebebe Bağlı Olduğunun Kabul Edilmesini Gerektirdiği İddiasına Yönelik Eleştiri 

429

1. Sebebe Bağlılığın Kabul Edilmesinin Borçlunun Hukukî Durumunu İyileştirdiği İddiasına İlişkin Eleştiri 

429

1. Sebebe Bağlılığın Alacağın Devrinde İşlem Güvenliğine Zarar Verdiği Eleştirisi 

431

1. Diğer Eleştiriler 

438

1. Görüşlerin Değerlendirilmesi 

438

1. Alacağın Devri İşleminin Sebepten Soyut Olduğuna İlişkin Görüşün Değerlendirilmesi 

438

2. Alacağın Devri İşleminin Sebebe Bağlı Olduğuna İlişkin Görüşün Değerlendirilmesi 

440

3. Sonuç 

445

• 11. ALACAĞIN DEVRİNİN TAAHHÜT İŞLEMİYLE OLAN İLİŞKİSİNE TARAFLARIN ANLAŞMALARININ ETKİSİ 

447

1. ALACAĞIN DEVRİNİN SEBEPTEN SOYUT OLDUĞU GÖRÜŞÜ BAKIMINDAN 

447

1. ALACAĞIN DEVRİNİN SEBEBE BAĞLI OLDUĞU GÖRÜŞÜ BAKIMINDAN 

449

Sonuç 

451

Kaynakça 

485