Türkiye’de Bireysel Emeklilik Sistemi ve Muhasebesi

M. Vefa Toroslu ( Serbest Muhasebeci Mali Müşavir Bağımsız Denetçi)

İÇİNDEKİLER

Önsöz
Şekiller Listesi
Kısaltmalar

1. Sosyal Güvenlik Hakkında Genel Bilgiler
   1. Sosyal Güvenliğin Tanımı
    1.2. Sosyal Güvenliğin Amacı
    1.3. Sosyal Güvenliğin Tarihsel Gelişimi
     1.3.1. Sosyal Güvenliğin Dünyada Gelişimi
     1.3.2. Sosyal Güvenliğin Türkiye’de Gelişimi
    1.4. Sosyal Güvenlik Sisteminin Nitelikleri
     1.4.1. Toplumdaki Tüm Bireyleri Kapsaması
     1.4.2. Her Türlü Sosyal Riski Kapsaması
     1.4.3. Sosyal Güvenlik Sisteminin Devlet Tarafından Düzenlenmesi
     1.4.4. Primli ve Primsiz Rejimleri Kapsaması
     1.4.5. Sosyal Güvenlik Sisteminin Yönetiminde Birlik Sağlanması
    1.5. Sosyal Güvenliğin Temel Fonksiyonları
     1.5.1. Tasarruf Fonksiyonu
     1.5.2. Sigorta Fonksiyonu
     1.5.3. Gelirin Yeniden Dağıtımı Fonksiyonu
     1.5.4. Nesiller Arası Dayanışma Fonksiyonu
    1.6. Sosyal Güvenlik Sistemi Yöntemleri
     1.6.1. Dağıtım Yöntemi
     1.6.2. Fon Biriktirme (Kapitalizasyon) Yöntemi
     1.6.3. Karma Yöntem
    1.7. Sosyal Güvenlik Sisteminde Sigorta Türleri
     1.7.1. Kısa Vadeli Sigorta Türleri
      1.7.1.1. İş Kazası Sigortası
      1.7.1.2. Meslek Hastalığı Sigortası
      1.7.1.3. Hastalık Sigortası
      1.7.1.4. Analık Sigortası
     1.7.2. Uzun Vadeli Sigorta Türleri
      1.7.2.1. Malullük Sigortası
      1.7.2.2. Yaşlılık Sigortası
      1.7.2.3. Ölüm Sigortası
    1.8. Özel Emeklilik Sistemleri
     1.8.1. Belirlenmiş Fayda Modeli
     1.8.2. Belirlenmiş Katkı Modeli
2. Bireysel Emeklilik Sistemi Hakkında Genel Bilgiler
   1. Genel Açıklama
    2.2. Bireysel Emeklilik Sisteminin Tanımı
    2.3. Bireysel Emeklilik Sisteminin Tarihçesi
    2.4. Bireysel Emeklilik Sisteminin Amacı
    2.5. Bireysel Emeklilik Sisteminin Özellikleri
    2.6. Bireysel Emeklilik Sisteminin Fonksiyonları
     2.6.1. Gelirin Yeniden Dağılımını Sağlama Fonksiyonu
     2.6.2. Yatırım Fonksiyonu
     2.6.3. Tasarruf Fonksiyonu
     2.6.4. Sigorta Fonksiyonu
    2.7. Bireysel Emeklilik Sisteminin Avantaj ve Dezavantajları
     2.7.1. Avantajlar
     2.7.2. Dezavantajlar
    2.8. Bireysel Emeklilik Modelleri
     2.8.1. Fayda (Maaş) Esaslı Emeklilik Programları
     2.8.2. Katkı (Prim) Esaslı Emeklilik Programları
    2.9. Dünya’da Bireysel Emeklilik Sistemi
     2.9.1. Genel Açıklama
     2.9.2. Dünyada Bireysel Emeklilik Sistemi Türleri
      2.9.2.1. Zorunluluk Esasına Dayalı Sistemler
      2.9.2.2. Gönüllülük Esasına Dayalı Sistemler
     2.9.3. Dünya Uygulamaları
      2.9.3.1. Zorunluluk Esasına Dayalı Sistemler
       2.9.3.1.1. Polonya
       2.9.3.1.2. Şili
       2.9.3.1.3. Arjantin
       2.9.3.1.4. Meksika
       2.9.3.1.5. Macaristan
      2.9.3.2. Gönüllülük Esasına Dayalı Sistemler
       2.9.3.2.1. İngiltere
       2.9.3.2.2. ABD
       2.9.3.2.3. Kanada
       2.9.3.2.4. Japonya
       2.9.3.2.5. Hollanda
       2.9.3.2.6. İsviçre
       2.9.3.2.7. Almanya
       2.9.3.2.8. İtalya
3. Türkiye’de Bireysel Emeklilik Sistemi
   1. Genel Açıklama
    3.2. Bireysel Emeklilik Sisteminin Unsurları
    3.3. Bireysel Emeklilik Sisteminin Özellikleri
    3.4. Bireysel Emeklilik Sistemi Mevzuatı
     3.4.1. Ana Kanun Düzeyindeki Mevzuat
     3.4.2. BES’e Özgü Temel Yönetmelikler
     3.4.3. Emeklilik Yatırım Fonlarına İlişkin SPK Mevzuatı
     3.4.4. Finansal Raporlama ve Denetim Mevzuatı
     3.4.5. Genelgeler
    3.5. Bireysel Emeklilik Sisteminin Tarafları
     3.5.1. Katılımcı
     3.5.2. Emeklilik Şirketi
     3.5.3. Bireysel Emeklilik Danışma Kurulu
     3.5.4. Emeklilik Gözetim Merkezi
     3.5.5. Sigortacılık ve Özel Emeklilik Düzenleme ve Denetleme Kurumu (SEDDK)
     3.5.6. Sermaye Piyasası Kurulu
     3.5.7. Saklayıcı Kuruluş (Takasbank)
     3.5.8. Portföy Yönetim Şirketi
     3.5.9. Bireysel Emeklilik Aracısı
     3.5.10. Bireysel Emeklilik Fon Alım Satım Platformu (BEFAS)
     3.5.11. Lehtar
     3.5.12. Sponsor Kuruluşlar
    3.6. Türkiye’de Bireysel Emeklilik Sisteminin İşleyişi
     3.6.1. Sisteme Giriş
      3.6.1.1. Emeklilik Sözleşmesinin Kurulması
      3.6.1.2. Kesintilerin Ödenmesi veya Ertelenmesi
     3.6.2. Yatırım Dönemi
      3.6.2.1. Katkı Payı Ödenmesi
      3.6.2.2. Katkı Paylarının Yatırıma Yönlendirilmesi
      3.6.2.3. Katkı Payının Birden Fazla Fon Arasında Paylaştırılması
      3.6.2.4. Birikimlerin Başka Emeklilik Şirketine Aktarılması
      3.6.2.5. Emeklilik Plan Değişikliği
     3.6.3. Sistemden Çıkış
      3.6.3.1. Cayma Hakkı
      3.6.3.2. Emekliliğe Hak Kazanmadan Ayrılma
      3.6.3.3. Sistemden Kısmen Ayrılma
      3.6.3.4. Emekliliğe Hak Kazanarak Ayrılma
       3.6.3.4.1. Toplu Ödeme Alma Hakkı
       3.6.3.4.2. Programlı Geri Ödeme Hakkı
       3.6.3.4.3. Yıllık Gelir Sigortası Satın Alma Hakkı
      3.6.3.5. Vefat ve Maluliyet Nedeniyle Ayrılma
      3.6.3.6. Tasfiye Nedeniyle Ayrılma
    3.7. Bireysel Emeklilik Sözleşmesi
     3.7.1. Genel Açıklama
     3.7.2. Sözleşmenin Hukuki Niteliği ve Tarafları
     3.7.3. Sözleşmenin Kurulması ve Yürütülmesi
     3.7.4. Sözleşmenin Sona Ermesi, Denetim ve Uyuşmazlık Çözümü
    3.8. Emeklilik Şirketinin ve Katılımcının Hakları ve Yükümlülükleri
     3.8.1. Emeklilik Şirketinin Hakları ve Yükümlülükleri
      3.8.1.1. Haklar
      3.8.1.2. Yükümlülükler
     3.8.2. Katılımcının Hakları ve Yükümlülükleri
      3.8.2.1. Haklar
      3.8.2.2. Yükümlülükler
    3.9. Bireysel Emeklilik Sisteminin Finansal Kaynakları
     3.9.1. Katkı Payı Ödemeleri
     3.9.2. Giriş Aidatı
     3.9.3. Yönetim Gider Kesintisi
     3.9.4. Ek Yönetim Gider Kesintisi
     3.9.5. Ara Verme Kesintisi
     3.9.6. Fon Toplam Gider Kesintisi ve Performans Kesintisi
     3.9.7. Devlet Katkısı
    3.10. Devlet Katkısı Uygulaması
     3.10.1. Genel Açıklama
     3.10.2. Devlet Katkısının Hesaplanması
     3.10.3. Devlet Katkısının Ödenmesi
     3.10.4. Devlet Katkısının Yatırıma Yönlendirilmesi
     3.10.5. Şirketler Arası Aktarımda Devlet Katkısı
     3.10.6. Devlet Katkısının Uygulama İlkeleri
    3.11. Otomatik Katılım
     3.11.1. Genel Açıklama
     3.11.2. Otomatik Katılım Sisteminin Kapsamı
     3.11.3. Katkı Payı Tutarı
     3.11.4. Cayma Hakkı
     3.11.5. Otomatik Katılım Sisteminde Kesintiler
     3.11.6. Otomatik Katılım Sisteminde Devlet Teşviği
     3.11.7. Katkı Payı Ödemesine Ara Verme
     3.11.8. Emeklilik
     3.11.9. Yaptırım
    3.12. Kısmen Ödeme Uygulaması
     3.12.1. Genel Açıklama
     3.12.2. Kısmen Ödeme Başvurusu
     3.12.3. Kısmen Ödeme Durumları
      3.12.3.1. Evlilik veya Konut Alımı
      3.12.3.2. Eğitim
      3.12.3.3. Doğal Afet
     3.12.4. Devlet Katkısından Ödeme
    3.13. Alacağın Devri
     3.13.1. Genel Açıklama
     3.13.2. Alacağın Devrinin Hukuki Niteliği
     3.13.3. Devre Konu Edilebilecek Alacak
     3.13.4. Devir Sürecinin İşleyişi
     3.13.5. Temerrüt Durumu
     3.13.6. Vefat Halinde Bankanın Talep Hakkı
     3.13.7. Devir Tutarının Sınırlandırılması
     3.13.8. Katılımcının Tasarruf Yetkisine Etkisi
     3.13.9. Kısmen Ödeme Hakkı ile İlişkisi
    3.14. Katılım Emeklilik (Faizsiz BES)
     3.14.1. Genel Açıklama
     3.14.2. Katılım Emeklilik Planı ve Fonu
     3.14.3. Otomatik Katılım Sisteminde Faizsiz Fon Tercihi
     3.14.4. BEFAS Katılım Fonları ve Danışma Komitesi Denetimi
     3.14.5. Danışma Komitesinin Fonksiyonu
     3.14.6. Katılım Emeklilikte Yatırım Araçları ve Risk Yapısı
    3.15. Bütünleşik Emeklilik Planları
     3.15.1. Tanımı
     3.15.2. Ek Fayda Rejimi Bakımından Bütünleşik Emeklilik Planı
     3.15.3. Katılımcının Korunması ve Şeffaflık İlkesi
    3.16. Hak Sahipleri Tarafından Aranmayan Paralar
    3.17. Denetim
     3.17.1. Emeklilik Şirketlerinin Denetimi
      3.17.1.1. SEDDK Denetimi
      3.17.1.2. Emeklilik Gözetim Merkezi Denetimi
      3.17.1.3. Sermaye Piyasası Kurulu Denetimi
      3.17.1.4. Bağımsız Denetim
      3.17.1.5. İç Denetim
      3.17.1.6. Aktüeryal Denetim
     3.17.2. Emeklilik Yatırım Fonlarının, Portföy Yöneticilerinin ve Saklayıcılarının Denetimi
      3.17.2.1. Emeklilik Yatırım Fonlarının Denetimi
      3.17.2.2. Portföy Yöneticilerinin Denetimi
      3.17.2.3. Saklayıcıların Denetimi
     3.17.3. Bireysel Emeklilik Aracılarının Denetimi
4. Yatırım Fonları
   1. Yatırım Fonunun Tanımı
    4.2. Yatırım Fonunun Tarihçesi
    4.3. Yatırım Fonları ile İlgili Kavramlar
    4.4. Yatırım Fonlarının Temel İlkeleri
     4.4.1. Riskin Dağıtılması İlkesi
     4.4.2. Profesyonel Yönetim İlkesi
     4.4.3. Portföy İşletme İlkesi
     4.4.4. İnançlı Mülkiyet İlkesi
     4.4.5. Mal Varlığının Korunması İlkesi
    4.5. Şemsiye Fon
     4.5.1. Tanımı
     4.5.2. Türleri
    4.6. Yatırım Fonu Çeşitleri
     4.6.1. Borçlanma Araçları Fonu
     4.6.2. Hisse Senedi Fonu
     4.6.3. Kıymetli Madenler Fonu
     4.6.4. Fon Sepeti Fonu
     4.6.5. Para Piyasası Fonu
     4.6.6. Katılım Fonu
     4.6.7. Değişken Fon
     4.6.8. Serbest Fon
     4.6.9. Garantili Fon
     4.6.10. Koruma Amaçlı Fon
     4.6.11. Karma Fon
    4.7. Yatırım Fonunun Kuruluşu
    4.8. Yatırım Fonunun Yönetimi
    4.9. Katılma Payı Fiyatı
5. Emeklilik Yatırım Fonları
   1. Emeklilik Yatırım Fonunun Tanımı
    5.2. Emeklilik Yatırım Fonunun Tarihçesi
    5.3. Emeklilik Yatırım Fonu Mevzuatı
    5.4. Emeklilik Yatırım Fonu Türleri
    5.5. Emeklilik Yatırım Fonlarının Saklanması
    5.6. Kuruluş ve Faaliyete Başlama Süreci
     5.6.1. Fon Kuruluşuna İlişkin Prosedürler
      5.6.1.1. Fon Kuruluş Başvurusu
      5.6.1.2. Gerekli Belgeler
      5.6.1.3. Başvurunun Değerlendirilmesi
      5.6.1.4. Başvurunun Uygun Görülmesi
     5.6.2. Fon Portföyünün Oluşturulması ve Fon Paylarının Kayda Alınması
      5.6.2.1. Kayda Alma Talebine İlişkin Başvuru
      5.6.2.2. Ön Koşullar
      5.6.2.3. SPK Tarafından Değerlendirilmesi
      5.6.2.4. İzahname Değişiklikleri
     5.6.3. Kuruluş ve Kayda Alma Başvurusu
     5.6.4. Pay Sayısının Artırılması ve Kayda Alınması
     5.6.5. Fon İçtüzüğünün Değiştirilmesi
    5.7. Kamuyu Aydınlatma Belgeleri
     5.7.1. Periyodik Raporlar
     5.7.2. Bilgi Verme Yükümlülüğü
     5.7.3. Tanıtım Belgeleri
     5.7.4. Katılımcıya Sunulacak Belgeler
    5.8. Portföy Yönetim Sözleşmesi ve Saklama Sözleşmesi
    5.9. Fon İşletim Gideri ve Fon Toplam Gider Kesintisi
    5.10. Emeklilik Yatırım Fonlarında Değer Kavramı

Bireysel Emeklilik Sisteminde Vergilendirme
 6.1. Kurumlar Vergisi
  6.1.1. Genel Açıklama
  6.1.2. Kurumlar Vergisinin BES ile İlgisi
   6.1.2.1. Emeklilik Şirketleri Açısından
   6.1.2.2. Emeklilik Yatırım Fonları Açısından
 6.2. Gelir Vergisi
  6.2.1. Genel Açıklama
  6.2.2. Gelir Vergisinin BES ile İlgisi
   6.2.2.1. BES’e Katılanlar Açısından
    6.2.2.1.1. BES’den Elde Edilen Gelirlerin Vergiye Tabi Kısmı
    6.2.2.1.2. BES’de Elde Edilen Gelirlerde Tevkifat Uygulaması
    6.2.2.1.3. BES’de Elde Edilen Gelirlerin Beyan Durumu
    6.2.2.1.4. BES’de Hak Edilen Tutarlara Tanınan Vergi İstisnası
   6.2.2.2. Bireysel Emeklilik Aracıları ile Fon Portföy Yöneticileri Açısından
   6.2.2.3. BES’de Yatırılan Katkı Payları Açısından
   6.2.2.4. Vergi Tevkifatı Açısından
   6.2.2.5. Gelir Vergisi Kanunu’nun Geçici 67. Maddesi Açısından
 6.3. Banka ve Sigorta Muameleleri Vergisi
  6.3.1. Genel Açıklama