Soruşturma ve Kovuşturmada Bilirkişilik Uygulamaları

Dr. Süleyman Özar

İÇİNDEKİLER

ÖNSÖZ 

5

İÇİNDEKİLER 

7

KISALTMALAR 

13

GİRİŞ 

15

BİRİNCİ BÖLÜM

CEZA MUHAKEMESİNDE DELİLLERİN DEĞERLENDİRİLMESİ

1. İSPAT VE DELİL 

19

1. İspat 

19

1. İspat Hukuku Sistemleri 

21

1. Yasal Delil Sistemi 

21

2. Serbest Delil Sistemi 

22

1. Delil 

24

1. Delillerin İspat Gücünün Belirlenmesi 

27

1. İspat Gücü Artırılmış Deliller 

27

2. Hukuk Mahkemesi Hükmünün Ceza Mahkemesine Etkisi 

29

3. Bilimsel Deliller 

31

1. VİCDANİ KANAAT V. GEREKÇELİ KANAAT 

33

1. Gerekçeli Karar 

33

1. Gerekçenin, Vicdani Kanaati Nesnel ve Ölçülebilir Kılması 

35

III. DELİLLERİN DEĞERLENDİRİLMESİ VE KABUL EDİLEBİLİRLİĞİ 

36

1. Delil Değerlendirme Araçları 

36

1. Delil Yasakları 

37

1. Genel Sonuçları 

37

2. Doğrudan Doğruya Temas Edilmemiş Delil (Vasıtasızlık ve Müştereklik

İhlali) 

39

3. Hukuka Uygun Şekilde Elde Edilmemiş Delil 

40

BİRİNCİ BÖLÜME EK: ADALET MANTIĞI VE HÜKÜM VERME SANATI 

45

İKİNCİ BÖLÜM

BİLİRKİŞİ İNCELEMESİ

1. BİLİRKİŞİNİN ROLÜ VE STATÜSÜ 

49

1. Bilirkişinin Hâkime Yardımcı Olması 

49

1. Bilirkişinin Kamu Görevlisi Olması 

51

1. BİLİRKİŞİ İLE BENZER SÜJELERİN ROLÜ VE FARKLARI 

53

1. Tanık 

53

1. Uzman 

55

1. Tercüman 

60

III. BİLİRKİŞİYE BAŞVURULMASI 

64

1. Bilirkişiye Başvurmanın Gerekli Olduğu Haller 

64

1. Bilirkişiye Başvurmanın Zorunlu Olduğu Haller 

67

1. Bilirkişiye Başvurmanın Yasak Olduğu Haller 

68

1. Hukuki Bilgiyle Çözülebilecek Meselede Bilirkişiye Başvuru Yasağı 

69

1. Bilirkişinin, Hâkimin İşini Üstlenme Yasağı 

69

1. Hâkimin Kendi İşini Bilirkişiye Sorma Yasağı 

72

1. Hukukçuların Bilirkişiliği 

75

2. Genel Bilgi veya Tecrübe Aktarımı için Başvuru Yasağı 

78

3. UYAP’ta Erişime Açık Bilgi ve Hesaplamalar için Başvuru Yasağı 

79

1. BİLİRKİŞİ RAPORUNUN HAZIRLANMASI VE TARTIŞILMASI 

79

1. Bilirkişi Raporunun Hukuki Niteliği 

79

1. Delil Değerlendirme veya Elde Etme Aracı Olması 

79

2. Bağlayıcı olmaması 

81

1. Raporun Hazırlanması 

84

1. İçerik 

84

2. Sürecin İnteraktifliği 

86

3. Süre 

87

4. Ücret 

88

1. Raporun Tartışılması 

89

1. Raporun Bildirilmesi 

89

2. Duruşmada Dinleme ve Soru Sorma 

90

3. Raporun Okunması ve Usûl 

94

1. Aynı Olayın Medeni Muhakeme ile Ceza Muhakemesindeki Bilirkişi

Raporları 

96

İKİNCİ BÖLÜME EK: UYGULAMADA SIKÇA BAŞVURULAN BAZI BİLİRKİŞİ İNCELEMELERİ

ÜZERİNE DEĞERLENDİRMELER 

99

1. YARALAMA FİİLİNDE MAĞDURUN HEKİM RAPORU 

99

2. BELGEDE SAHTECİLİK SUÇLARINDA ALDATICILIĞIN TESPİTİ 

103

3. TRAFİK KAZALARINDA KUSUR VE SORUMLULUK TESPİTİ 

108

ÜÇÜNCÜ BÖLÜM

ATAMA SİSTEMİ VE BİLİRKİŞİLİK TÜRLERİ

1. BİLİRKİŞİLİK EHLİYETİ 

113

1. Mesleki Yetkinlik ve Liyakat 

113

1. Kişisel Ehliyet 

114

1. Yaş ve Ayırt Etme Gücü 

114

2. Vatandaşlık 

115

3. Adli Sicil ve Yasaklanmış Haklar 

116

4. Tüzel Kişi Ehliyeti 

120

1. BİLİRKİŞİNİN ATANMASI 

124

1. Sistem ve Sistem Eleştirileri 

124

1. Bilirkişi Görevlendirme Yetki ve Usulü 

128

1. Bilirkişi Listesi ve Resmî Bilirkişiler 

133

1. Listeden Görevlendirme 

133

1. Yöntem 

133

1. Kota Uygulaması 

134

2. Liste Dışından Görevlendirme 

136

3. Resmî Bilirkişiler 

139

1. Nitelik ve Kapsam 

139

1. Bağlayıcılık, Öncelik ve Zorunluluk Hakkında 

139

1. Anayasa Mahkemesinin Yaklaşımı 

141

1. Kurumlardan zorunlu olarak alınan mütalaa ve yazılı

başvurular 

143

1. Zorunlu Resmî Bilirkişiler 

145

1. Merkez Bankası ve Darphane 

145

1. Çocuk İzlem Merkezleri 

148

1. Takdiri Resmî Bilirkişiler 

150

1. Adli Tıp Kurumu 

150

aaa. Teşkilat 

150

bbb. Görevleri ve çalışma usulü 

152

1. Üniversiteler 

155

ÜÇÜNCÜ BÖLÜME EK: BİLİRKİŞİLERİN UYACAĞI REHBER İLKELER VE BİLİRKİŞİ

RAPORLARINDA BULUNMASI GEREKEN STANDARTLAR 

159

DÖRDÜNCÜ BÖLÜM

BİLİRKİŞİNİN YÜKÜMLÜLÜK, DENETİM VE SORUMLULUKLARI

1. BİLİRKİŞİNİN YÜKÜMLÜLÜLÜKLERİ 

165

1. Etik Yükümlülükler 

165

1. Dürüstlük ve Tarafsızlık 

165

2. Bağımsızlık 

166

3. Saygınlık ve Güven 

167

4. Menfaat ve Hediye Yasağı 

168

1. Mesleki Yükümlülükler 

168

1. Görevi Kabul Yükümlülüğü 

168

1. Görevi Kabul Yükümlülüğünün İstisnaları 

169

1. Bilirkişilik yasakları 

169

aaa. Kamu görevlisinin bağlı bulunduğu kurumla ilgili dava 

169

bbb. Öleni tedavi etmiş olan tabip 

171

1. Bilirkişilikten Çekinme Halleri 

171

aaa. Tanıklıktan çekinme sebeplerinden birinin varlığı 

171

bbb. Görevlendirmenin kapsam ve niteliği nedeniyle kaçınma 

172

1. Bilirkişinin Reddi 

173

2. Görevini Bizzat Yerine Getirme Yükümlülüğü 

175

3. Sır Saklama Yükümlülüğü 

175

4. Yetkinlik ve Mesleki Özen Yükümlülüğü 

176

5. Yemin 

177

1. BİLİRKİŞİNİN SORUMLULUKLARI 

178

1. Disiplin Sorumluluğu 

178

1. Denetimin Esas ve Usulü 

178

2. Performans Denetimi 

181

3. Disiplin Suçu ve Cezası 

182

1. Hukuki Sorumluluk 

185

1. Ceza Sorumluluğu 

186

1. Bilirkişinin Fail Olması 

186

1. Özgü Suçlar 

186

1. Gerçeğe aykırı mütalaada bulunmak 

186

1. Rüşvet Almak 

188

1. Görev Sırasında İşlenebilecek Diğer Suçlar 

189

2. Bilirkişinin Mağdur Olması 

191

1. Adil Yargılamayı Etkilemeye Teşebbüs Suçları 

191

1. Kamu Görevlisi Olması Nedeniyle 

193

1. Bilirkişiye Baskı Yapılmasının Tutuklama Sebebi Olabilmesi 

193

DÖRDÜNCÜ BÖLÜME EK: PERFORMANS ÖLÇME FORMUNUN UYAP’A

ENTEGRE EDİLMESİ HAKKINDA DUYURU 

194

BEŞİNCİ BÖLÜM

BİLİRKİŞİYE ZORUNLU BAŞVURU GEREKTİREN MUHAKEME İŞLEMLERİ

1. GÖZLEM ALTINA ALINMA 

198

1. SUÇA SÜRÜKLENEN ÇOCUĞUN KUSUR YETENEĞİNİN ARAŞTIRILMASI 

205

1. Kusur Yeteneği 

205

1. 0–12 Yaş Grubu Çocuklar 

206

1. 12–15 Yaş Grubu SSÇ’nin Kusur Yeteneğinin Araştırılması 

208

1. 15–18 Yaş Grubu SSÇ 

213

III. BEDEN MUAYENESİ VE VÜCUTTAN ÖRNEK ALINMASI 

214

1. Kavram, Hukuki Nitelik, Genel Bilgiler 

214

1. İç Beden Muayenesi ve Vücuttan Örnek Alınması 

217

1. Yöntem ve Usul 

217

2. Rızanın Varlığı/Yokluğu 

219

3. Gereklilik, Ölçülülük ve Orantılılık 

221

1. Dış Beden Muayenesi 

224

1. Tanım ve Uygulama 

224

2. Dış Beden Muayenesi v. Üst Araması 

225

3. İnfaz Kurumlarında “Çıplak Arama” 

227

1. Diğer Kişilerin Beden Muayenesi ve Vücuttan Örnek Alınması 

229

1. MOLEKÜLER GENETİK İNCELEME 

231

1. İncelemenin Esas ve Usulü 

231

1. Kişisel Verilerin Korunması 

234

1. ÇOCUĞUN SOYBAĞININ ARAŞTIRILMASI 

237

1. ADLİ MUAYENE VE OTOPSİ 

237

1. Adli Muayene 

237

1. Otopsi 

240

1. Klasik Otopsi 

240

2. İntihar Vakalarında “Psikolojik Otopsi” 

243

3. Hekim Soruşturmalarında Mesleki Sorumluluk Kurulu İzni 

244

VII. ZEHİRLENME ŞÜPHESİ 

247

VIII. MAĞDURUN TANIK OLARAK DİNLENMESİ 

248

BEŞİNCİ BÖLÜME EK: İNGİLİZ–AMERİKAN HUKUK DÜNYASINDA BİLİRKİŞİLİK

UYGULAMALARI VE GÜNCEL TARTIŞMALAR 

251

SONUÇ 

257

KAYNAKLAR 

269