Türk Ceza Hukukunda Zamanaşımı

Dr. Süleyman ÖZAR

İÇİNDEKİLER

İKİNCİ BASKIYA ÖNSÖZ . 7

ÖNSÖZ VE TEŞEKKÜR  9

İÇİNDEKİLER  11

KISALTMALAR . 17

GİRİŞ . 19

BİRİNCİ BÖLÜM

CEZA HUKUKUNDA ZAMANAŞIMININ KAVRAM VE KAPSAMI

TANIM 23

TARİHÇE 26

Kıta Avrupası’nda 26

Anglo-Amerikan Hukuk Sisteminde. 28

İslam Hukukunda. 29

III. ZAMANAŞIMI HAKKINDA GÖRÜŞLER . 31

Zamanaşımını Destekleyen Görüşler. 31

Manevi Ceza . 31

Uslanma 32

Unutma. 32

Delillerin Kaybolması 33

Psikolojik Değişme 33

Toplum Yararının Kalmaması 34

TCK’da Zamanaşımı Kurallarının Dayandığı Görüş 35

Zamanaşımına Karşı Olan Görüşler . 35

Cezasızlık Algısı (Türkiye’de Zamanaşımı Gizli Af mıdır?) 37

ZAMANAŞIMININ İŞLEVİ 42

Savunma Hakkının Korunması. 42

Öngörülebilirlik. 43

İddianın Canlılığını Yitirmesi . 45

Etkin Soruşturmayı Teşvik . 46

12 İçindekiler

ZAMANAŞIMININ HUKUKİ NİTELİĞİ46

Genel Olarak 46

Ceza Hukuku Kuralı Olarak Kabul Eden Görüş . 47

Muhakeme Hukuku Kuralı Olarak Kabul Eden Görüş 49

Karma Bir Kurum Olarak Kabul Eden Görüş. 50

Türk Ceza Hukukunda Zamanaşımı Kurallarının Hukuki Niteliği 51

Zamanaşımı ile Hak Düşürücü Sürelerin Karşılaştırılması 53

KARŞILAŞTIRMALI HUKUKTA ZAMANAŞIMI55

Anglosakson Hukuk Düzenlerinde . 55

Kıta Avrupası’nda. 58

İKİNCİ BÖLÜM

DAVA ZAMANAŞIMI

DAVA ZAMANAŞIMININ TEKNİK GÖRÜNÜMÜ59

TANIM 59

DAVA ZAMANAŞIMINA UĞRAMAYAN SUÇLAR 60

Devlete ve Millete Karşı Yurtdışında İşlenen Suçlar 60

Soykırım ve İnsanlığa Karşı Suçlar . 62

Suç Tanımı 62

Zamanaşımının İşlememesinin Nedenleri 67

Zamanaşımı Değişikliklerinin Fail Aleyhine Geriye Yürütülmesi. 68

c.1. ‘‘Geçmişle Hesaplaşma’’ 68

c.2. Zamanaşımının Kaldırılmasını Öngören Uluslararası

Belgeler 72

c.3. Geçmişe Yürüme Yasağının Bertaraf Edilmesine Yönelik

Eleştirilerimiz . 75

İşkence Suçu 77

Askeri Ceza Kanunu’na Göre Zamanaşımına Uğramayan Suçlar 78

Lehe Hükmün Belirlenmesi . 79

Uyarlama Yargılaması. 79

Lehe Kanunun Uygulanması. 80

DAVA ZAMANAŞIMI SÜRELERİNİN TESPİTİ 82

Sistemler . 82

Genel Olarak. 82

İçindekiler 13

Soyut (Objektif) Ceza Sistemi. 83

Somut (Sübjektif) Ceza Sistemi 84

Karma Sistem. 85

TCK’da Kabul Edilen Sistem 86

Zamanaşımı Süresinin Hesaplanması . 88

Suçun Hukuki Niteliğinin Değişmesinin Sürelere Etkisi. 92

DAVA ZAMANAŞIMI SÜRELERİ 93

Genel Kural (TCK m. 66/1) 93

Çocukların İşledikleri Fiillerde Dava Zamanaşımı Süreleri 94

Seçimlik Cezayı Gerektiren Suçlarda Zamanaşımı Süreleri. 96

Suçların İçtimaı Halinde Süre Hesaplamasına Esas Alınacak Suç 97

Zincirleme Suçta 97

Fikri İçtimada . 99

Bileşik Suçta . 99

ZAMANAŞIMI SÜRESİNİN BAŞLANGIÇ GÜNÜ 100

Başlangıç Günü Hakkındaki Görüşler 100

Suçun Ortaya Çıktığı Gün . 100

Soruşturma İşleminin Yapıldığı Gün. 100

Suçun İşlendiği Günün Ertesi Günü 100

Suçun İşlendiği Gün 101

TCK’ya göre Zamanaşımının İşlemeye Başladığı Gün 102

Suç Tarihinin Tespit Edilememesi Halinde Zamanaşımının İşlemeye

Başlayacağı Gün 103

ZAMANAŞIMI SÜRESİNİN BAŞLANGIÇ GÜNÜ AÇISINDAN SUÇLARIN

SINIFLANDIRILMASI . 105

Genel Kural (TCK m. 66/6) 105

Tamamlanmış Suçlar 105

Teşebbüs Halinde Kalan Suçlar 108

Mütemadi (Kesintisiz) Suçlar . 109

Zincirleme Suçlar 111

Süre Başlangıcının Özel Olarak Düzenlendiği Suçlar. 112

İftira Suçu. 112

Birden Çok Evlilik ve Hileli Evlenme Suçları . 113

Çocuklara Karşı İşlenen Suçlar . 114

Askeri Suçlar 116

14 İçindekiler

Yeniden Yargılama Konusu Olan Suçlar 117

Özellik Arz Edebilecek Bazı Suçlarda Süre Başlangıcı 123

İştirak Halinde İşlenmiş Olan Suçlar . 123

Objektif Cezalandırılabilme Şartını Taşıyan Suçlar . 126

Muhakeme Şartına Bağlı Suçlar 127

İtiyadi Suçlar. 128

DAVA ZAMANAŞIMININ SONUÇLARI . 128

DAVA ZAMANAŞIMI ENGELLERİ .134

DAVA ZAMANAŞIMININ DURMASI 134

Genel Olarak . 134

Dava Zamanaşımını Durduran Genel Sebepler (TCK m.67/1) 137

Muhakemenin İzin veya Karar Alınmasına Bağlı Olması 137

a.1. Tanım. 137

a.2. İzin Gerektirmeyen Bir Durumda Soruşturma İzni

İstenmesi . 139

a.3. Sürelerin Durması ve Kaldığı Yerden Başlaması. 140

a.4. Muhakemesi İzne Bağlı Fiil ve Failler. 142

a.5. Yasama Bağışıklıklarının Zamanaşımına Etkisi . 145

a.5.1. Yasama Sorumsuzluğu. 145

a.5.2. Yasama Dokunulmazlığı. 147

a.6. Cumhurbaşkanının Cezai Sorumluluğu ve Zamanaşımı. 151

a.7. 1982 Anayasası’nın Mülga Geçici 15. Maddesi

Yürürlükteyken Zamanaşımının İşleyip İşlemediği Sorunu  152

Bekletici Meselenin Bulunması 156

Şüpheli veya Sanık Hakkında Kaçaklık Kararı Verilmesi 159

Dava Zamanaşımını Durduran Özel Sebepler 162

Uzlaştırma 162

Kamu Davasının Açılmasının Ertelenmesi 164

Hükmün Açıklanmasının Geri Bırakılması. 165

Doğal Afet veya Yangın Gibi Sebeplerle Yok Olan Dosyalarla

İlgili İşlemler . 167

Askerlik. 168

6352 Sayılı Kanun’un Geçici 1. Maddesi. 168

Dava Zamanaşımının Durmasının Sonuçları 169

DAVA ZAMANAŞIMININ KESİLMESİ . 171

İçindekiler 15

Tanım 171

Dava Zamanaşımının Kesilmesi Hakkındaki Görüşler . 172

Dava Zamanaşımının Kesilmesine Karşı Çıkan Görüş. 172

Dava Zamanaşımının Kesilmesini Haklı Bulan Görüş . 173

Görüşümüz ve TCK’daki Durum . 174

Dava Zamanaşımını Kesen Sebepler. 176

İfade veya Sorgu 176

Tutuklama Kararı . 180

İddianame Düzenlenmesi 183

Mahkûmiyet Kararının Verilmesi . 187

Dava Zamanaşımının Kesilmesinin Sonuçları 188

Sürelerin Yeniden İşlemeye Başlaması 188

Suç Ortaklarına Sirayet 191

Görevsiz ya da Yetkisiz Mahkeme İşlemleri . 193

Kesme Nedeninin Durma Sürecinde Ortaya Çıkması. 195

ÜÇÜNCÜ BÖLÜM

CEZA ZAMANAŞIMI

CEZA ZAMANAŞIMININ TEKNİK GÖRÜNÜMÜ. 197

TANIM . 197

CEZASI ZAMANAŞIMINA UĞRAMAYAN SUÇLAR . 198

Yurtdışında İşlenen Millete ve Devlete Karşı Suçlar . 198

Askeri Ceza Kanunu 199

Soykırım ve İnsanlığa Karşı Suçlarda Ceza Zamanaşımının Olup

Olmadığı Sorunu. 199

KARŞILAŞTIRMALI HUKUKTA CEZA ZAMANAŞIMI . 200

CEZA ZAMANAŞIMI SÜRELERİNİN TESPİTİ. 202

CEZA ZAMANAŞIMI SÜRELERİ . 204

CEZA ZAMANAŞIMI SÜRESİNİN BAŞLANGICI. 205

Hükmün Kesinleşmesi. 205

İnfazın Kesintiye Uğraması . 207

CEZA ZAMANAŞIMININ SONUÇLARI 209

CEZA ZAMANAŞIMI ENGELLERİ 210

CEZA ZAMANAŞIMININ DURMASI. 210

16 İçindekiler

Genel Olarak . 210

Ceza Zamanaşımını Durduran Sebepler 211

Milletvekili Seçilmek. 211

Hükümlünün Asker Olması. 213

5320 Sayılı Kanun Gereğince Ceza Zamanaşımının Durma

Halleri . 213

c.1. Diğer Bir Cezanın İnfaz Ediliyor Olması 213

c.2. Cezanın İnfazının Ertelenmesi ya da Durdurulması . 214

CEZA ZAMANAŞIMININ KESİLMESİ 215

Genel Olarak . 215

Ceza Zamanaşımını Kesen Sebepler 216

Hükümlüye Yapılan Tebligat. 216

İnfaz Yakalaması . 217

Kasıtlı Bir Suç İşlemek. 219

III. GÜVENLİK TEDBİRİ ZAMANAŞIMI.220

SONUÇ VE ÖNERİLER225

KAYNAKLAR.233