Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu'na Göre Eserin Teminat Fonksiyonu

Dr. Öğr. Üyesi Büşra Gül Karaca

İÇİNDEKİLER
ÖNSÖZ .................................................................................................................VII
KISALTMALAR...............................................................................................XVII
GİRİŞ..........................................................................................................................1
I. KONUNUN TAKDİMİ..................................................................................1
II. KONUNUN ÖNEMİ .....................................................................................5
III. KONUNUN SINIRLANDIRILMASI........................................................8
BİRİNCİ BÖLÜM
FİKİR VE SANAT ESERLERİNİN TEMİNAT
FONKSİYONU İLE BAĞLANTILI
KAVRAMLAR
I. FİKRİ HAK KAVRAMI..................................................................................9
A. Genel Olarak ...............................................................................................9
B. Kavram Sorunu.........................................................................................12
C. Fikri Hakların Tarihi Gelişimi ...............................................................16
1. Dünya Genelinde Fikri Hakların Gelişimi...................................17
2. Türk Hukukunda Fikri Hakların Gelişimi....................................22
D. Fikri Hakkın Hukuki Niteliğini Açıklayan Teoriler...........................25
1. Genel Olarak ......................................................................................25
a. Fikri Mülkiyet Teorisi................................................................26
b. Kişilik Hakkı Teorisi..................................................................28
c. Gayrimaddi Mallar Teorisi .......................................................30
d. Monist Teori................................................................................32
e. Eser Sahipliği Teorisi .................................................................33
X
E. Fikri Hakkın Özellikleri ..........................................................................34
II. ESER KAVRAMI............................................................................................38
A. Genel Olarak .............................................................................................38
B. Eser Sayılmanın Şartları..........................................................................42
1. Sahibinin Hususiyetini Taşıma.......................................................42
2. Eser Kategorilerinden Birine Dâhil Olma....................................45
C. Eser Kategorileri.......................................................................................46
1. İlim ve Edebiyat Eserleri..................................................................46
2. Musiki Eserleri...................................................................................49
3. Güzel Sanat Eserleri..........................................................................50
4. Sinema Eserleri ..................................................................................53
III. ESER SAHİBİ KAVRAMI............................................................................55
A. Genel Olarak .............................................................................................55
B. Birden Fazla Kişinin Eser Sahipliği.......................................................58
1. Ortak Eser Sahipliği..........................................................................58
2. Eser Sahipleri Arasında Birlik .........................................................59
C. Eser Sahipliği ile İlgili Karineler............................................................61
IV. TEMİNAT KAVRAMI..................................................................................62
A. Genel Olarak .............................................................................................62
B. Teminat Türleri.........................................................................................64
1. Kişisel ve Reel Teminatlar ...............................................................64
a. Kişisel Teminatlar.......................................................................65
b. Reel Teminatlar...........................................................................67
2. Bağlı ve Bağımsız Teminatlar..........................................................68
a. Bağlı Teminatlar..........................................................................68
b. Bağımsız Teminatlar ..................................................................69
3. Kanuni ve İradi Teminatlar..............................................................69
C. Teminatın Konusu ...................................................................................69
XI
İKİNCİ BÖLÜM
GENEL OLARAK FİKİR VE SANAT
ESERLERİNİN TEMİNAT OLARAK
KULLANILMASI VE FARKLI HUKUK
SİSTEMLERİNDEKİ DÜZENLEMELER
I. FİKİR VE SANAT ESERLERİNİN TEMİNAT OLARAK
KULLANILMASI..........................................................................................71
A. Genel Olarak .............................................................................................71
B. Fikir ve Sanat Eserlerinin Teminat Olarak Kullanılmasını
Elverişli Kılan Özellikler.........................................................................73
1. Ekonomik Değer...............................................................................73
2. Münhasır Yetki ve Kontrol ..............................................................75
3. Hukuki Koruma.................................................................................76
4. Telif Geliri...........................................................................................76
C. Fikir ve Sanat Eserlerinin Teminat Olarak Kullanılmasını
Zorlaştıran Sebepler ................................................................................77
1. Fikri Hakkın Doğasından Kaynaklanan Sebepler.......................77
a. Soyutluk .......................................................................................77
b. Hakkın Kazanılması...................................................................78
c. Süre ile Sınırlı Olma...................................................................79
d. Sağladığı Hak ve Yetkilerin Çeşitliliği.....................................80
2. Geleneksel Teminat Hukukunun Maddi Varlıklara Göre
Düzenlenmiş Olması........................................................................81
3. Değerleme Sorunu............................................................................84
4. Kültür ve Sanat Endüstrisine İlişkin Riskler................................88
D. Teminat Olarak Fikir ve Sanat Eserleri ................................................90
1. İlim ve Edebiyat Eserlerinin Teminat Olarak Kullanılması ......90
2. Musiki Eserlerin Teminat Olarak Kullanılması...........................95
3. Güzel Sanat Eserlerinin Teminat Olarak Kullanılması ..............98
4. Sinema Eserlerinin Teminat Olarak Kullanılması ................... 104
XII
II. FARKLI HUKUK SİSTEMLERİNDE FİKRİ HAKLARIN
TEMİNAT OLARAK KULLANILMASI ............................................. 107
A. Genel Olarak .......................................................................................... 107
B. Anglo-Amerikan Hukuk Sistemi........................................................ 109
1. Amerika Birleşik Devletleri Hukuku.......................................... 109
2. Kanada Hukuku.............................................................................. 115
3. Avustralya Hukuku......................................................................... 120
4. İngiliz Hukuku ................................................................................ 124
C. Kıta Avrupası Hukuk Sistemi.............................................................. 131
1. Alman Hukuku................................................................................ 131
2. İsviçre Hukuku................................................................................ 135
3. Fransız Hukuku............................................................................... 137
4. İtalyan Hukuku ............................................................................... 142
5. Türk Hukuku................................................................................... 144
ÜÇÜNCÜ BÖLÜM
FİKİR VE SANAT ESERLERİ KANUNU
ÇERÇEVESİNDE ESERİN TEMİNAT
OLARAK KULLANILMASI
I. GENEL OLARAK....................................................................................... 149
II. FİKİR VE SANAT ESERLERİ KANUNU UYARINCA
ESERİN REHİN HAKKINA KONU OLMASI .................................. 152
A. Genel Olarak Rehin Hakkı.................................................................. 152
B. Rehin Hakkının Konusu Olarak Fikir ve Sanat Eserleri................ 155
1. Eserin Somutlaştığı Maddi Mal................................................... 156
a. Alenileşmiş Bir Eserin Aslı veya Müsveddesi .................... 157
b. Yayımlanmış Bir Eserin Çoğaltılmış Nüshaları ................. 161
2. Eser Üzerindeki Haklar................................................................. 163
a. Mali Haklar............................................................................... 165
aa. İşleme Hakkı...................................................................... 168
XIII
bb. Çoğaltma Hakkı................................................................ 169
cc. Yayma Hakkı...................................................................... 172
dd. Temsil Hakkı ..................................................................... 173
ee. İşaret Ses ve/veya Görüntü Nakline Yarayan
Araçlarla Umuma İletim Hakkı ..................................... 175
b. Manevi Haklar ......................................................................... 176
aa. Umuma Arz Hakkı ........................................................... 179
bb. Adın Belirtilmesi Hakkı .................................................. 181
cc. Eserde Değişiklik Yapılmasını Önleme Hakkı............ 182
dd. Eser Sahibinin Zilyed ve Malike Karşı Olan Hakları 184
3. Lisans Hakları ................................................................................. 186
4. Mali Haklara İlişkin Hukuki İşlemlerden Doğan Alacaklar... 187
5. Bağlantılı Haklar............................................................................. 191
C. Fikir ve Sanat Eserlerine İlişkin Rehin Sözleşmesi......................... 192
1. Rehin Sözleşmesinin Tarafları ..................................................... 192
2. Rehin Sözleşmesinin Kurulması ve Şekli .................................. 196
a. Eserin Somutlaştığı Maddi Mallar Bakımından................ 196
b. Mali Haklar Bakımından........................................................ 201
c. Mali Haklara İlişkin Hukuki İşlemlerden Doğan
Alacaklar Bakımından............................................................. 205
3. Rehin Sözleşmesinin Hükümleri ................................................ 207
a. Rehin Alanın Hakları.............................................................. 207
aa. Paraya Çevirme Hakkı..................................................... 207
bb. Zilyet Olma Hakkı ........................................................... 208
cc. Masrafları Talep Etme Hakkı ......................................... 209
dd. Muacceliyet İhbarı ve Diğer İşlemleri Yapmaya
Zorlama Yetkisi................................................................. 209
b. Rehin Alanın Borçları............................................................. 210
aa. Saklama ve Koruma Borcu ............................................. 210
bb. Geri Verme Borcu ............................................................ 211
c. Rehin Verenin Hakları............................................................ 212
XIV
aa. Mülkiyet Hakkından Kaynaklanan Yetkileri
Kullanma Hakkı................................................................ 212
bb. Rehin Konusu Malın Teslimini İsteme Hakkı............ 213
d. Rehin Verenin Borçları........................................................... 213
aa. Rehin Konusu Malın Zilyetliğini Devir Borcu........... 213
bb. Koruma ve Bakım Masraflarına Katlanma Borcu...... 213
cc. Paraya Çevirmeye Katlanma Borcu.............................. 213
dd. Eserin Değerini Korumak İçin Gerekli Önlemleri
Alma.................................................................................... 213
4. Rehnin Sona Ermesi ...................................................................... 214
a. Alacağın Sona Ermesi............................................................. 214
b. Alacaklının Feragat Etmesi .................................................... 215
c. Rehin Konusunun Yok Olması............................................. 215
d. Rehin Konusunun Paraya Çevrilmesi ................................. 216
e. Sürenin Dolması veya Bozucu Şartın Gerçeklemesi ........ 216
f. Alacaklı ve Borçlu Sıfatlarının Birleşmesi........................... 216
g. Alacaklının Rehin Konusu Taşınırın Zilyetliğini
Kaybetmesi............................................................................... 217
5. Rehnin Paraya Çevrilmesi ............................................................ 218
III. FİKİR VE SANAT ESERLERİ KANUNU UYARINCA
ESERİN HAPİS HAKKINA KONU OLMASI.................................... 219
A. Genel Olarak Hapis Hakkı .................................................................. 219
B. Fikir ve Sanat Eserlerinin Hapis Hakkına Konu Olması............... 223
1. Eserin Somutlaştığı Maddi Mallar.............................................. 223
2. Mali Haklar...................................................................................... 225
3. Mali Haklara İlişkin Hukuki İşlemlerden Doğan Alacaklar... 227
C. Hapis Hakkının Şartları ....................................................................... 227
1. Borçlunun Rızasıyla Zilyet Olma................................................ 227
2. Alacağın Muaccel Olması ............................................................. 228
3. Alacak ile Hapis Hakkına Konu Şey Arasında Bağlantı
Bulunması........................................................................................ 229
XV
D. Hapis Hakkının Kullanılamayacağı Haller....................................... 230
1. Alacaklının Hapis Hakkından Feragat Etmiş Olması.............. 230
2. Borçlunun Talimatı........................................................................ 231
3. Hapis Hakkının Kullanılmasının Kamu Düzeniyle
Bağdaşmaması................................................................................. 232
E. Hapis Hakkının Hükümleri................................................................. 232
F. Hapis Hakkının Sona Ermesi.............................................................. 235
1. Alacağın Sona Ermesi.................................................................... 235
2. Hapis Hakkına Konu Eşyanın Yok Olması ............................... 236
3. Alacaklının Hapis Hakkına Konu Eşyanın Zilyetliğini
Kaybetmesi...................................................................................... 236
IV. DEĞERLENDİRME.................................................................................. 237
SONUÇ................................................................................................................ 243
KAYNAKÇA........................................................................................................ 247