Yapay Zekanın Adil Yargılanma Hakkına Etkisi

Ufuk Ramazan ÇAKMAK

İÇİNDEKİLER

ÖNSÖZ  5

İÇİNDEKİLER  7

KISALTMALAR . 11

GİRİŞ .13

BİRİNCİ BÖLÜM

YAPAY ZEKÂNIN TARİHSEL GELİŞİMİ, KAVRAMSAL ÇERÇEVESİ,

SINIFLANDIRILMASI VE YARGI ALANINDA KULLANIMI

TARİHSEL GELİŞİM SÜRECİNİN ÖNEMLİ ÖRNEKLERİ .17

Thomas Hobbes-Yapay Hayvan 22

Vaucanson-Mekanik Ördek 22

Asimov-Ben, Robot 23

Turing Testi 24

Dartmouth Konferansı . 25

Eliza 26

Yapay Zekâ Kışı. 26

Deep Blue. 27

AlphaGo . 27

İ. ChatGPT . 27

TANIM 29

III. SINIFLANDIRMA35

Dar Yapay Zekâ 36

Genel Yapay Zekâ. 37

Süper Yapay Zekâ. 38

YAPAY ZEKÂYLA BAĞLANTILI KAVRAMLAR 39

Makine Öğrenmesi. 39

Gözetimli Öğrenme. 42

Gözetimsiz Öğrenme. 43

Pekiştirmeli Öğrenme . 43

8 İçindekiler

Derin Öğrenme.44

Robot48

Algoritma51

YARGI ALANINDA YAPAY ZEKÂ KULLANIMI53

Genel Olarak.53

Yapay Zekânın Yargı Alanında Kullanımının Katkıları ve Doğurabileceği

Sakıncalar .57

Olumlu Yönleri.57

Potansiyel Riskler.59

Hukuki Formalizm ve Hukuki Realizm Çerçevesinde Yargı Alanında

Yapay Zekânın Kullanımı62

YARGI ALANINDA YAPAY ZEKÂ TÜRLERİ.64

Hâkime Yardımcı Yapay Zekâ65

Kararları Tahmin Eden ve Karar Taslakları Hazırlayan Yapay Zekâ .71

Robot Hâkimler.73

Genel Olarak73

Robot Hâkimlerin İnsan Hâkimlerin Yerini Alıp Alamayacağı

Sorunu .78

İKİNCİ BÖLÜM

ADİL YARGILANMA HAKKI AÇISINDAN YAPAY ZEKÂ TEKNOLOJİLERİNİN

DEĞERLENDİRİLMESİ

YAPAY ZEKÂ TEKNOLOJİLERİNİN İNSAN HAKLARI HUKUKUNA ETKİSİ85

Genel Olarak.85

Uluslararası ve Ulusal Belgelerde Yapay Zekâ ve İnsan Haklarının

Korunması 92

Uluslararası Belgeler93

Yargı Sistemlerinde ve Çevrelerinde Yapay Zekâ Kullanımına

İlişkin Etik Şart 94

OECD Yapay Zekâ Konseyi Tavsiyesi.97

Diğer Uluslararası Belgeler .98

AB Yapay Zekâ Tüzüğü’ne Göre Risk Sınıflandırması100

Ulusal Belgeler.103

Ulusal Yapay Zekâ Stratejisi105

İnsan Hakları Eylem Planı .107

Yargı Reformu Stratejisi107

İçindekiler 9

ADİL YARGILANMA HAKKI ÇERÇEVESİNDE YAPAY ZEKÂ .108

Devletlere Düşen Yükümlülükler . 112

Negatif Yükümlülükler 112

Pozitif Yükümlülükler 113

Adil Yargılanma Hakkının Güvenceleri . 119

Kanunla Kurulan Tarafsız ve Bağımsız Mahkeme 121

Kanunla Kurulma . 121

Hâkimlerin Bağımsızlığı ve Tarafsızlığı . 125

Bağımsızlık . 125

Tarafsızlık. 127

Hâkimlerin Bağımsızlığı ve Tarafsızlığı ile Yapay Zekâ

Arasındaki İlişki 128

aaa. Bağımsızlık ve Yapay Zekâ. 128

bbb. Tarafsızlık ve Yapay Zekâ  132

ccc. Anayasa Çerçevesinde Bağımsızlık ve Tarafsızlık

ile Yapay Zekâ İlişkisi. 136

Mahkemeye Erişim Hakkı 139

Makul Sürede Yargılanma Hakkı . 142

Genel Olarak 142

Yapay Zekânın Makul Sürede Yargılanma Hakkına Etkisi. 145

Makul Sürede Yargılanma Hakkı ve Hâkime Yardımcı

Yapay Zekâ. 146

Kararları Tahmin Eden Yapay Zekânın Makul Sürede

Yargılanma Hakkına Etkisi 149

Robot Hâkim Uygulaması ile Makul Sürede Yargılanma

Hakkı Arasındaki İlişki  152

Aleni Yargılanma Hakkı . 156

Çelişmeli Yargılama ve Silahların Eşitliği İlkesi 162

Kavram. 162

Çelişmeli Yargılama ve Silahların Eşitliği İlkesi Bağlamında

Yapay Zekâ Uygulamaları. 165

Kara Kutu Etkisi 168

Gerekçeli Karar Hakkı 173

Masumiyet Karinesi 180

Kavram. 180

Yapay Zekânın Masumiyet Karinesine Etkisi 183

10 İçindekiler

Öngörücü Polislik Uygulamaları ile Masumiyet Karinesi

Arasındaki İlişki.185

Bir Suç ile İtham Edilen Kişiye Tanınan Haklar.197

İsnat Edilen Suçlama Hakkında Bilgilendirilme Hakkı.198

Savunmasını Hazırlamak İçin Gerekli Zamana ve Kolaylıklara

Sahip Olma Hakkı .201

Kişinin Kendisini Bizzat Savunma veya Avukat Yardımından

Yararlanma Hakkı .206

Bizzat Savunma Hakkı 206

Avukat Yardımından Yararlanma Hakkı .208

Tanıkların Dinlenmesinde Hak Eşitliği ve Tanığı Sorguya

Çekme Hakkı.211

Ücretsiz Tercüman Hakkı218

SONUÇ.223

KAYNAKÇA.229