Dijital Devlet ve İnsan Hakları

Elise Degrave

Ergin Ergül

İÇİNDEKİLER

TEŞEKKÜR . 5

İÇİNDEKİLER 7

GİRİŞ 11

I- DİJİTAL DEVLET 12

BÜYÜK BİR DÖNÜŞÜM 12

BELÇİKA: DİJİTAL DEVLETİN ÖNCÜSÜ 14

II- DİJİTAL DEVLETİN İŞLEYİŞİ 16

İKİ TEMEL ÖZELLİK. 16

AĞLAR HALİNDE BİRBİRİNE BAĞLI KAMU İDARELERİ 16

ALGORİTMALARLA YÖNLENDİRİLEN İDARELER . 19

III- DİJİTAL DEVLETİN YOL AÇTIĞI İNSAN HAKLARI SORUNLARI 22

İLGİ ODAĞI OLMASI: COVID KRİZİ . 22

ÖZEL HAYAT VE DİĞER TEMEL HAKLAR. 22

KAMUOYUNUN İKİ FARKLI TEPKİSİ 25

“Ne Fark Eder ki, Gizleyecek Bir Şeyim Yok; Zaten Tüm

Bilgilerimi Google ve Facebook’a veriyorum.” 25

“Büyük Birader” Korkusu 26

TEHLİKE VE ÜSTESİNDEN GELİNMESİ GEREKEN ZORLUKLAR 27

BİRİNCİ BÖLÜM

DİJİTAL DEVLET HUKUKEN NASIL DÜZENLENEBİLİR?

HUKUKA UYGUNLUK SORUNU

GİRİŞ 30

I- TESPİT: OASIS VE ALGORİTMALAR . 31

OASIS ARACI 31

Keşif 31

Açıklamalar . 32

Yasa Dışılık 33

YIKICI ALGORİTMALAR 34

Yurtdışındaki Skandallar . 34

8 İçindekiler

Önyargılı Algoritmalar. 38

Algoritmaların Yasası 41

II- HUKUK NE DİYOR? .43

TEHDİT ALTINDAKİ İNSAN HAKLARI 43

KİŞİSEL VERİLERİN KORUNMASI 44

Üç Aşamalı Stres Testi. 45

Üç Aşama 45

(1) Birinci Aşama. Belirli ve Meşru Bir Amaç 46

(a) Niçin Dijitalleştirme? 46

(2) İkinci Aşama. Açık ve Öngörülebilir Bir Kanun. 47

(a) Bir Kanun. 47

(b) Kanunun İçeriği  50

(3) Üçüncü Aşama. Orantılılık İlkesi . 51

(a) Denge. 51

(b) Veri İşlemede Orantılılık. 51

(c) Verilerin Orantılılığı 54

Uygulamadaki Endişeler . 55

Hareketsiz Bir Yasama 55

(1) Kanun eksikliği 55

(2) “Çöp torbası” kanunlar ve “tatil kanunları”. 56

(3) Karmaşık ve içinden çıkılmaz kanunlar. 57

Baskın Yürütme Organı. 58

(1) Hükümet girişimleri 58

(2) Yasama yapılmaksızın “dürtme” ile yönetişim . 59

(3) Teknolojinin iktidarı . 60

III- ÇÖZÜM ÖNERİLERİ .61

Dijitali Düzenlemek. 61

Yasakoyucuyu Harekete Geçirmek . 63

Dijitalleşmeyi Siyasallaştırmak 63

Karar Destekleyici Algoritmik Sistemler İçin Tutarlı

Bir Hukuki Düzenleme  65

Yasama Organına Yönelik Öneriler . 68

Toplumsal Etki Analizleri 68

Algoritmalar İçin Bir “AFSCA” . 69

“Uzun Vadeli Zaman Odası” . 72

İçindekiler 9

İKİNCİ BÖLÜM

DİJİTALLEŞME KIRILGANLIĞI DA MI GETİRİYOR?

EŞİTLİK MÜCADELESİ

GİRİŞ 74

TESPİT: DİJİTALİN ÇELİŞKİSİ . 74

Dijital İnsan Komitesi 74

Çözüm Olarak Dijital . 75

Sorun Kaynağı Olarak Dijitalleşme 76

Ekran Karşısındaki Güçlükler 77

Ekranın Arkasında. 79

I- HUKUK NE DİYOR?. 80

SARSILAN TEMEL HAKLAR. 80

AYRIMCILIK KAVRAMI . 81

Ekran Karşısındaki Ayrımcılıklar 81

Dolaylı Ayrımcılıklar 81

Ekran Arkasındaki Ayrımcılıklar 84

Farklılaştırılmış Bir Denetim . 84

Algoritmik Ayrımcılıklar 84

Siyasal Ayrımcılıklar 85

II- ÇÖZÜM ÖNERİLERİ  90

SÜREÇLERİN MERKEZİNE İNSANI KOYMAK . 90

Ekran Karşısında 90

Tasarımdan İtibaren Kapsayıcılık 90

İnternet Kullanmama Hakkının Temel Hak Olarak

Tanınması . 92

Ekranın Arkasında . 93

Hakların Otomatikleştirilmesi. 93

Potansiyel Hak Sahiplerinin Proaktif Tespiti . 94

ÜÇÜNCÜ BÖLÜM

NELER OLDUĞUNU NASIL BİLECEĞİZ? ŞEFFFAFLIK SORUNU

GİRİŞ . 97

I- TESPİT: VERİ KULLANIMINDA SUİSTİMALLER VE GİZLİ

ALGORİTMALAR  98

BİRİNCİ VAKA – KİŞİSEL VERİLER, OTOPARK ŞİRKETİ VE İCRA

MEMURU  98

10 İçindekiler

İKİNCİ VAKA - DEVLET TARAFINDAN KULLANILAN

ALGORİTMALAR  100

II- HUKUK NE DİYOR? .102

ÇİFTE ŞEFFAFLIK YÜKÜMLÜLÜĞÜ . 102

Kişisel Verilerin Şeffaflığı. 102

Çok Yönlü Bir Hak . 102

Uygulamada Durum . 103

İdari Belgelerin Şeffaflığı. 104

Temel Bir Hak: Karmaşık Bir Mevzuat 104

Kamu Sektörüne Ait Bir Algoritmaya Erişim Mümkün

müdür?. 106

(1) Kamu sektörüne ait bir algoritma idari belge midir?  107

(2) İstisna gerekçesiyle erişimin reddedilmesi. 108

Avrupa’nın Baskısı 109

III- ÇÖZÜM ÖNERİLERİ .111

Şeffaflığı Dijital Çağa Uyarlamak . 111

Kişisel Verilerin Şeffaflığını Geliştirmek 111

Teorik Düzeyde (in obstrecto): Veri Türleri ve

Kullanım Amaçlarının Genel Haritası  111

Pratik Düzeyde (in concreto): Bireysel Veri Takibi 112

Kamu Sektöründeki Algoritmaların Şeffaflığını

Geliştirmek . 114

Algoritmalar Üzerinde Demokratik Denetim

Sağlanması 114

Soyut Düzeyde Denetim: Kamusal Algoritmaların

Kamuya Açık Bir Sicili 115

Somut Denetim: Yurttaşın Bireysel Olarak

Bilgilendirilmesi Yoluyla Denetim. 118

SONUÇ .119

EK: ŞEMANIN AÇIKLAMASI .124

YAZAR HAKKINDA.127