Genel Devlet Teorisine Giriş

Prof. Dr. Ahmet M. Güneş

İÇİNDEKİLER

ÖNSÖZ ........................................................................................................................ 7
İÇİNDEKİLER................................................................................................................ 9
BAŞLANGIÇ ............................................................................................................... 15

BİRİNCİ BÖLÜM
DEVLET KAVRAMI VE DEVLETİN KÖKENİ

I. DEVLET KAVRAMI........................................................................................23
A. Devlet Nedir?.............................................................................................. 23
B. Devlet Terimi .............................................................................................. 27
C. Devletin Kurulması...................................................................................... 31
D. Devletin Sona Ermesi.................................................................................. 34
1. Sona Erme Biçimleri.............................................................................. 34
2. Devletin Halefiyeti ................................................................................ 37
E. Devletin Devamlılığı İlkesi........................................................................... 40
II. DEVLETİN KÖKENİ VE DOĞUŞU ....................................................................45
A. Devletin Kökenine İlişkin Teoriler ............................................................... 45
1. Aile Teorisi ............................................................................................ 45
2. Biyolojik Teori ....................................................................................... 47
3. Kuvvet ve Mücadele Teorisi.................................................................. 48
4. Ekonomik Teori..................................................................................... 50
5. Toplumsal Sözleşme Teorisi.................................................................. 55
B. Tarihte İlk Devletlerin Ortaya Çıkışı ............................................................ 59
1. Genel Olarak ......................................................................................... 59
2. Neolitik Devrim (Tarım Devrimi)........................................................... 61
3. İlk Devletlerin Doğuşu........................................................................... 66

İKİNCİ BÖLÜM
DEVLETİN UNSURLARI

I. DEVLETİN İNSAN UNSURU ...........................................................................71
A. Genel Saptamalar ....................................................................................... 71
B. Millet Kavramı ............................................................................................ 73

10 İçindekiler
1. Objektif Millet Anlayışı ..........................................................................74
a. Irk Ortaklığı ....................................................................................74
b. Dil Ortaklığı ....................................................................................77
c. Din Ortaklığı ...................................................................................79
2. Sübjektif Millet Anlayışı.........................................................................81
C. Vatandaşlık..................................................................................................85
D. Self Determinasyon Hakkı ...........................................................................88
II. DEVLETİN TOPRAK UNSURU........................................................................ 92
A. Genel Saptamalar........................................................................................92
B. Ülkenin Edinilmesi.......................................................................................94
C. Ülkenin Sınırları...........................................................................................98
D. Ülkenin Kısımları .......................................................................................100
1. Kara Ülkesi...........................................................................................100
2. Hava Ülkesi..........................................................................................101
3. Deniz Ülkesi.........................................................................................102
E. Ülkenin Bütünlüğü İlkesi ...........................................................................106
III. DEVLETİN İKTİDAR UNSURU.......................................................................108
A. Genel Saptamalar......................................................................................108
B. Egemenliğin İki Boyutu..............................................................................111
1. İç Egemenlik ........................................................................................111
2. Dış Egemenlik ......................................................................................113
C. Kurucu İktidar ve Kurulu İktidar Ayrımı.....................................................115
D. Egemenliğin Kaynağı Konusunda Teoriler.................................................118
1. Teokratik Egemenlik Teorileri..............................................................119
2. Demokratik Egemenlik Teorileri..........................................................121
a. Milli Egemenlik Teorisi.................................................................121
b. Halk Egemenliği Teorisi................................................................123
E. Meşruiyet..................................................................................................126
IV. DEVLETİN HUKUKİ KİŞİLİĞİ.........................................................................131
A. Genel Saptamalar......................................................................................131
B. Tarihsel Gelişim.........................................................................................132
C. Devlete Tüzel Kişilik Tanınmasının Sonuçları ............................................136

ÜÇÜNCÜ BÖLÜM

DEVLET ŞEKİLLERİ VE DEVLETİN FARKLI GÖRÜNÜMLERİ

I. DEVLET ŞEKİLLERİ ......................................................................................139
A. Monarşi ve Cumhuriyet Ayrımı .................................................................139

İçindekiler 11
1. Monarşi............................................................................................... 140
2. Cumhuriyet ......................................................................................... 144
B. Teşkilat Yapılarına Göre Devletler ............................................................ 147
1. Üniter Devlet ...................................................................................... 147
2. Bölgeli Devlet...................................................................................... 149
3. Bileşik Devlet ...................................................................................... 151
a. Konfederasyon ............................................................................ 152
b. Federasyon.................................................................................. 153
aa. Genel Olarak ........................................................................ 153
bb. Federal Devlet...................................................................... 156
cc. Federe Devletler .................................................................. 158
dd. Üniter Devlet ve Bölgeli Devletle Mukayese........................ 161
II. DEVLETİN FARKLI GÖRÜNÜMLERİ ..............................................................162
A. Modern Devlet.......................................................................................... 162
B. Ulus Devlet ............................................................................................... 166
C. Anayasal Devlet ........................................................................................ 170
D. Hukuk Devleti ........................................................................................... 173
E. Demokratik Devlet.................................................................................... 177
F. İnsan Haklarına Saygılı Devlet................................................................... 182
G. Sosyal Devlet ............................................................................................ 185

DÖRDÜNCÜ BÖLÜM
ESKİ ÇAĞDA DEVLET VE SİYASAL DÜŞÜNÜŞ

I. ANTİK YUNANDA DEVLET VE SİYASET ........................................................191
A. Genel Olarak ............................................................................................. 191
B. Polis .......................................................................................................... 196
C. Demokrasi................................................................................................. 199
D. Siyasal Düşünüş ........................................................................................ 204
1. Sofizm ................................................................................................. 204
2. Platon.................................................................................................. 205
a. Genel Olarak................................................................................ 205
b. Devlet ve Toplum Anlayışı........................................................... 206
c. Yönetim Biçimleri ........................................................................ 212
3. Aristoteles........................................................................................... 215
a. Genel Olarak................................................................................ 215
b. Devletin Kökeni, Amacı ve Unsurları ........................................... 216
c. Yönetim Biçimleri, Anayasa ve Devletin Erkleri........................... 218

12 İçindekiler
d. Adalet Anlayışı .............................................................................221
4. Stoacılık ...............................................................................................222
II. ANTİK ROMA’DA DEVLET VE SİYASET .........................................................225
A. Siyasal ve Sosyal Yapı ................................................................................225
B. Siyasal Düşünüş.........................................................................................229
1. Polybios ...............................................................................................229
2. Cicero ..................................................................................................230

BEŞİNCİ BÖLÜM

ORTAÇAĞDA DEVLET VE SİYASAL DÜŞÜNÜŞ

I. GENEL AÇIKLAMALAR ................................................................................235
II. FEODALİTE.................................................................................................236
III. HRİSTİYANLIK ............................................................................................240
IV. SİYASAL DÜŞÜNÜŞ.....................................................................................246
A. Aziz Agustinus ...........................................................................................246
B. Aziz Thomas ..............................................................................................249
C. Dante Alighieri ..........................................................................................253
D. Padovalı Marsilius .....................................................................................256
E. Ockhamlı William ......................................................................................259
F. Farabi ........................................................................................................263
G. İbn Haldun.................................................................................................267

ALTINCI BÖLÜM

YENİ ÇAĞDA DEVLET VE SİYASAL DÜŞÜNÜŞ

I. SİYASAL VE TOPLUMSAL GELİŞMELER ........................................................273
II. SİYASAL DÜŞÜNÜŞ.....................................................................................278
A. Niccolò Machiavelli ...................................................................................278
1. Genel Olarak........................................................................................278
2. Devlet, Siyaset ve Ahlak Anlayışı .........................................................280
3. Siyasal Yönetimler ...............................................................................283
4. Din Anlayışı..........................................................................................284
B. Jean Bodin.................................................................................................286
1. Genel Olarak........................................................................................286
2. Devlet Anlayışı.....................................................................................287
3. Egemenlik Anlayışı...............................................................................288

İçindekiler 13
4. Egemenin Sınırları............................................................................... 291
5. Devlet Biçimleri................................................................................... 293
C. Thomas Hobbes ........................................................................................ 294
1. Genel Olarak ....................................................................................... 294
2. Doğa Durumu...................................................................................... 296
3. Toplum Sözleşmesi ............................................................................. 298
4. Egemenlik Anlayışı .............................................................................. 299
5. Devlet Biçimleri................................................................................... 302
D. John Locke ................................................................................................ 303
1. Genel Olarak ....................................................................................... 303
2. Doğa Durumu...................................................................................... 305
3. Toplum Sözleşmesi ve Direnme Hakkı ................................................ 306
4. Devlet Biçimleri................................................................................... 308
5. Güçler Ayrılığı...................................................................................... 309
E. Montesquieu ............................................................................................ 310
1. Genel Olarak ....................................................................................... 310
2. Yöntemi, İklim Teorisi ve Genel Ruh ................................................... 311
3. Yönetim Biçimleri................................................................................ 314
4. Güçler Ayrılığı...................................................................................... 316
F. Jean-Jacques Rousseau............................................................................. 317
1. Genel Olarak ....................................................................................... 317
2. Doğa Durumu...................................................................................... 319
3. Toplum Sözleşmesi ve Genel İrade ..................................................... 321
4. Egemenlik Anlayışı .............................................................................. 322
5. Yönetim Biçimleri................................................................................ 325

YEDİNCİ BÖLÜM

YAKIN ÇAĞDA DEVLET VE SİYASAL DÜŞÜNÜŞ

I. SİYASAL DÖNÜŞÜMÜN GENEL ÇERÇEVESİ..................................................327
II. FRANSIZ DEVRİMİ......................................................................................334
A. Genel Olarak ............................................................................................. 334
B. İnsan ve Yurttaş Hakları Bildirgesi ............................................................ 335
III. LİBERALİZM...............................................................................................338
A. Genel Olarak ............................................................................................. 338
B. Siyasal Liberalizm ve Ekonomik Liberalizm............................................... 340
C. Liberal Demokrasi..................................................................................... 343

14 İçindekiler
IV. MARKSİZM ................................................................................................346
A. Genel Olarak .............................................................................................346
B. İnsan ve Toplum Anlayışı...........................................................................349
C. Devlet ve Özgürlük Anlayışı.......................................................................353
V. FAŞİZM......................................................................................................356
A. Genel Olarak .............................................................................................356
B. Birey, Toplum ve Devlet Anlayışı...............................................................358
C. Hak ve Özgürlük Anlayışı ...........................................................................363
VI. NASYONAL SOSYALİZM..............................................................................364
A. Doğuş ve Yükseliş......................................................................................364
B. Nasyonal Sosyalizm ve Faşizm ..................................................................367
C. Toplum ve Devlet Anlayışı.........................................................................368
D. Otoriter ve Totaliter Diktatörlük ...............................................................372
VII. KÜRESELLEŞME .........................................................................................373
A. Genel Olarak .............................................................................................373
B. Küreselleşme ve Ulus Devlet.....................................................................376
C. Küreselleşme ve Sosyal Haklar..................................................................379
KAYNAKÇA ......................................................................................................383