^{5237 sayılı Türk Ceza Kanunu ve 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu’na Göre} Müsadere

Dr. Doğan Gedik

İÇİNDEKİLER

3. BASKIYA ÖNSÖZ...................................................................................................... 5
2. BASKIYA ÖNSÖZ...................................................................................................... 7
İÇİNDEKİLER................................................................................................................ 9
KISALTMALAR ........................................................................................................... 17
GİRİŞ .................................................................................................................19

BİRİNCİ BÖLÜM
MÜSADERE KAVRAMI VE ÇEŞİTLERİ

-MÜSADERENİN HUKUKİ NİTELİĞİ-
ELKOYMA, MÜLKİYETİN KAMUYA GEÇİRİLMESİ VE MALVARLIĞININ

DONDURULMASI İLE KARŞILAŞTIRILMASI

§ 1. MÜSADERE KAVRAMI VE MÜSADERE ÇEŞİTLERİ..........................................23
I. MÜSADERE KAVRAMI................................................................................ 23
1. Terim .................................................................................................. 23
2. Tanım.................................................................................................. 25
II. MÜSADERE ÇEŞİTLERİ................................................................................ 27
1. Genel Müsadere ................................................................................. 27
2. Özel Müsadere ................................................................................... 30
III. ANAYASA MAHKEMESİ VE AVRUPA İNSAN HAKLARI MAHKEMESİ
KARARLARINDA MÜSADERE...................................................................... 32
1. Anayasa Mahkemesi Kararlarında Müsadere..................................... 32
2. Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi Kararlarında Müsadere................. 38
3. Değerlendirme.................................................................................... 45
§ 2. MÜSADERENİN HUKUKİ NİTELİĞİ ...............................................................47
I. KARŞILAŞTIRMALI HUKUKTA ..................................................................... 47
II. TÜRK HUKUKUNDA ................................................................................... 49
§ 3. ELKOYMA İLE KARŞILAŞTIRILMASI ..............................................................54
I. GENEL OLARAK.......................................................................................... 54
II. ELKOYMA................................................................................................... 54
1. Kavram, Muhafaza Altına Almadan Farkı ve Hukuki Niteliği .............. 54
2. Elkoymanın Konusu ............................................................................ 58
A. Genel Olarak ................................................................................ 58
B. İçeriği Devlet Sırrı Niteliğindeki Belgeler...................................... 59
C. Elkonulamayacak Eşya ................................................................. 61

10 İçindekiler
3. Elkoyma Tedbirinin Uygulanma Koşulları............................................63
A. Suç Bakımından ............................................................................63
B. Şüphe Bakımından........................................................................63
C. Kişi Bakımından ............................................................................64
4. Elkoyma Kararı ve Emri Vermeye Yetkili Merciler...............................64
5. Elkoyma İşleminin Yapılması (Elkoyma Usulü), Suç Eşyasının
Emanet Memuruna Teslimi ve Muhafazası.........................................66
A. Elkoyma Usulü..............................................................................66
B. Suç Eşyasının Emanet Memuruna Teslimi ve Muhafazası............69
6. Elkonulan Eşyanın Değerinin Muhafazası veya Elden Çıkarılması.......74
A. Genel Olarak.................................................................................74
B. Elkonulan Eşyanın Değerinin Muhafazası veya Elden
Çıkarılması ....................................................................................74
7. Elkoymanın Sona Ermesi (Elkonulan Eşyanın Müsaderesi veya
İadesi veyahut Dosyada Muhafazası)..................................................78
8. Yargısal Denetim ve Tazminat.............................................................82
III. MÜSADERE BAKIMINDAN ÖNEM ARZEDEN ÖZEL ELKOYMA TÜRLERİ...........84
1. Taşınmazlara, Hak ve Alacaklara Elkoyma (CMK m.128).....................84
2. Bilişim Suçlarında Hesabın Askıya Alınması ve Elkoyma (CMK
m.128/A) .............................................................................................89
3. Kargoda (Postada) Elkoyma ................................................................92
4. Şirkete Kayyım Tayini ..........................................................................95
5. Kaçak Eşya Naklinde Kullanılan Taşıtlara Elkoyma ve Alıkoyma........101
A. Elkoyma......................................................................................101
B. Alıkoyma.....................................................................................103
6. Göçmen Kaçakçılığında Kullanılan Araçlara Elkoyma........................105
IV. MÜSADERE İLE ELKOYMA ARASINDAKİ FARKLAR ....................................108
V. MÜSADERE İÇİN ELKOYMA ZORUNLU MUDUR? .....................................110
§ 4. MÜLKİYETİN KAMUYA GEÇİRİLMESİ TEDBİRİ İLE KARŞILAŞTIRILMASI.........112
I. KABAHATLER KANUNUNA GÖRE KABAHAT ve KABAHATLERE
UYGULANACAK YAPTIRIMLAR .................................................................112
II. MÜLKİYETİN KAMUYA GEÇİRİLMESİ TEDBİRİ...........................................114
1. Mülkiyetin Kamuya Geçirilmesi Kavramı...........................................114
2. Tedbire Ancak Kanunda Açık Hüküm Bulunan Hallerde Karar
Verilebilir...........................................................................................116
3. Tedbirin Konusu ................................................................................118
4. Elkoyma.............................................................................................119
5. Tedbirin Geciktirilmesi ......................................................................120

İçindekiler 11
6. Mülkiyetin Kamuya Geçirilmesine Karar Verilebilmesi İçin İdari
Para Cezası veya Başka Bir İdari Tedbirin Uygulanmasına Gerek
Bulunmaması.................................................................................... 121
7. Kaim Değerin Mülkiyetinin Kamuya Geçirilmesi............................... 122
8. Karar Verme Yetkisi .......................................................................... 123
9. Kararın Yargısal Denetimi ................................................................. 124
10. Kararın Uygulanması (İnfazı)............................................................. 126
III. MÜSADERE İLE KARŞILAŞTIRILMASI ........................................................ 127
§ 5. MALVARLIĞININ DONDURULMASI TEDBİRİ İLE KARŞILAŞTIRILMASI .......... 130

İKİNCİ BÖLÜM

YENİ TÜRK CEZA KANUNUNDA MÜSADERE

§1. TÜRK CEZA MEVZUATINDA MÜSADERENİN DÜZENLENİŞİ ......................... 133
I. YENİ TÜRK CEZA KANUNUNDA MÜSADERE SİSTEMİ .............................. 133
1. Müsadere, Eşya Müsaderesi ve Kazanç Müsaderesi Şeklinde İki
Başlık Altında Düzenlenmiştir........................................................... 133
2. Özel Hükümler Kısmında Suça Bağlantılı Özel Müsadere
Hükümlerine Yer Verilmemiştir ........................................................ 134
3. Müsadereye Güvenlik Tedbirleri Kategorisinde Yer Verilmiştir ....... 135
A. Genel Olarak .............................................................................. 135
B. Güvenlik Tedbirleri Kavramı....................................................... 136
a. Kavram ve Hukuki Nitelik .................................................... 136
b. Güvenlik Tedbirleri ile Cezaların Benzer ve Farklı
Yönleri ................................................................................. 141
4. Orantılılık İlkesine Yer Verilmek Suretiyle Benimsenen Mecburi
Müsadere Sistemi Yumuşatılmıştır................................................... 142
5. Müsadere Kasten İşlenen Suçlarda Mümkündür ............................. 144
6. Eş ve Kaim Değerin Müsaderesi Mümkün Hale Getirilmiştir............ 144
7. Kısmi Müsadere Mümkün Hale Getirilmiştir .................................... 145
8. Ortak Mülkiyete Konu Eşyanın Müsaderesi Mümkün Hale
Getirilmiştir....................................................................................... 146
9. Tüzel Kişilere Uygulanabilecek Yaptırımlardan Biri de
Müsaderedir ..................................................................................... 147
II. ÖZEL YASALARDA MÜSADERE................................................................. 149
§ 2. EŞYA MÜSADERESİ................................................................................... 152
I. GENEL OLARAK........................................................................................ 152
II. SUÇLA BAĞLANTILI EŞYANIN MÜSADERESİ............................................. 153
1. Kasıtlı Bir Suçun İşlenmiş Olması ...................................................... 155

12 İçindekiler
2. Suçun İşlenmesinde Kullanılan veya Suçun İşlenmesine Tahsis
Edilen veyahut Suçtan Meydana Gelen veyahut da Kullanılmak
Üzere Hazırlanan Bir Eşyanın Bulunması...........................................156
A. Genel Olarak Eşya Kavramı.........................................................156
B. Suçun İşlenmesinde Kullanılan veya Suçun İşlenmesine
Tahsis Edilen veyahut Suçtan Meydana Gelen veyahut da
Kullanılmak Üzere Hazırlanan Eşya ............................................161
a. Suçun İşlenmesinde Kullanılan Eşya ....................................161
aa. Kavram..........................................................................161
bb. Kaçak Eşya Naklinde Kullanılan Araçların
Müsaderesi (5607 Sayılı Yasa m.13) .............................166
cc. Orantılılık İlkesi: Müsaderenin Hakkaniyete Aykırı
Olması (YTCK m.54/3) ...................................................171
b. Suçun İşlenmesine Tahsis Edilen Eşya .................................175
aa. Genel Olarak .................................................................175
bb. Suça Tahsis Edilen Şirketin Müsaderesi ........................179
c. Suçtan Meydana Gelen Eşya ...............................................182
d. Suçta Kullanılmak Üzere Hazırlanan Eşya ............................184
C. Müsaderenin İmkansız Kılınması Halinde Eş Değerin
Müsaderesi (YTCK m.54/2).........................................................186
3. Aidiyet Koşulu: Eşyanın İyiniyetli Üçüncü Kişiye Ait Olmaması .........189
A. Genel Olarak...............................................................................189
B. İyiniyetli Üçüncü Kişiye Ait Olmama Kavramı.............................192
C. Aidiyet Kavramının Kapsamı ve Aidiyetin Aranacağı Zaman ......201
D. Bazı Özel Durumlarda Aidiyet Şartının Değerlendirilmesi ..........205
a. Eşyanın Devlete Ait Olması..................................................205
b. Eşyanın Tüzel Kişiye Ait Olması............................................208
c. Eşyanın Ortak Mülkiyete Konu Olması ................................211
d. Motorlu Araçlar ...................................................................215
e. Mülkiyeti Muhafaza Kaydıyla Satışlar..................................223
4. Ceza Mahkumiyetine Gerek Bulunmaması .......................................226
A. Genel Olarak...............................................................................226
B. Özel Durumlar ............................................................................228
a. Beraat Kararı Verilmesi Halinde Müsadere .........................228
b. Yaş küçüklüğü, Akıl Hastalığı Gibi Kusur Yeteneğini
Etkileyen ve Cezayı Kaldıran Hallerde Müsadere ................231
c. Hukuka Uygunluk Nedenlerinin Varlığı ve Sınırın
Aşılması Halinde Müsadere .................................................235
d. Şahsi Cezasızlık Sebeplerinin Varlığı Halinde Müsadere......239

İçindekiler 13

e. Etkin Pişmanlık Hallerinin Uygulanması Halinde
Müsadere............................................................................ 240
f. Gönüllü Vazgeçme Halinde Müsadere................................ 242
g. Farklı Nev’iden Fikri İçtima Halinde Müsadere ................... 245
III. SUÇ TEŞKİL EDEN EŞYANIN MÜSADERESİ (YTCK m.54/4)........................ 247
1. Bir Eşya Söz Konusu Olmalıdır .......................................................... 247
2. Eşyanın Üretimi, Bulundurulması, Kullanılması, Taşınması, Alım
ve Satımı Suç Oluşturmalıdır ............................................................ 248
§ 3. KAZANÇ MÜSADERESİ.............................................................................. 254
I. GENEL OLARAK........................................................................................ 254
II. KAZANÇ MÜSADERESİNİN KOŞULLARI .................................................... 257
1. Fiile İlişkin Koşul (Kasıtlı Bir Suçun İşlenmesi)................................... 257
2. Müsaderenin Konusuna İlişkin Koşul................................................ 259
A. Bir Suçun İşlenmesi ile Elde Edilen veya Suçun Konusunu
Oluşturan ya da Suçun İşlenmesi İçin Sağlanan Maddî
Menfaatler ile Bunların Değerlendirilmesi veya
Dönüştürülmesi Sonucu Ortaya Çıkan Ekonomik Kazançlar ...... 259
a. Maddi Menfaat ve Ekonomik Kazanç Kavramı ile
Gayrımaddi (Kripto) Varlıkların Müsadere Konusu Olup
Olmayacağı Sorunu ............................................................. 259
aa. Maddi Menfaat ve Ekonomik Kazanç Kavramı............. 259
bb. Gayrımaddi Varlıkların (Kripto Paraların)
Müsadere Konusu Olup Olmayacağı Sorunu................ 264
b. Suçun İşlenmesi İle Elde Edilen Maddi Menfaatler............. 266
c. Suçun İşlenmesi İçin Sağlanan Maddî Menfaatler .............. 268
d. Suçun Konusunu Oluşturan Maddî Menfaatler .................. 269
e. Bunların Değerlendirilmesi veya Dönüştürülmesi
Sonucu Ortaya Çıkan Ekonomik Kazançlar.......................... 270
B. Müsadere Engeli: Maddi Menfaatlerin Suçun Mağduruna İade
Edilememesi veya Üçüncü Kişilerin İyiniyetli Olmaması Gerekir ...... 272
a. Maddi Menfaatlerin Suçun Mağduruna İade
Edilememesi........................................................................ 272
b. Üçüncü Kişinin Türk Medeni Kanunu’nda (TMK)
Düzenlenen İyiniyetin Korunmasına İlişkin
Hükümlerden Yararlanamaması ......................................... 280
3. Kaim Değerin Müsaderesi................................................................. 284
§ 4. DAVAYI VE CEZAYI DÜŞÜREN HALLERİN MÜSADEREYE ETKİSİ.................... 289
I. GENEL OLARAK........................................................................................ 289
II. DAVAYI VE CEZAYI DÜŞÜREN SEBEPLER.................................................. 290

14 İçindekiler
1. Sanığın veya Hükümlünün Ölümü.....................................................290
A. Sanığın Ölümü ............................................................................290
B. Hükümlünün Ölümü...................................................................293
2. Önödeme ..........................................................................................294
3. Genel ve Özel Af................................................................................295
A. Genel Af......................................................................................295
B. Özel Af ........................................................................................297
4. Dava ve Ceza Zamanaşımı.................................................................298
A. Dava Zamanaşımı .......................................................................298
B. Ceza Zamanaşımı........................................................................302
5. Şikayetten Vazgeçme ........................................................................303
6. Uzlaştırma .........................................................................................306

ÜÇÜNCÜ BÖLÜM

MÜSADERE VE İADE DAVASI - MÜSADERE VE İADE KARARLARININ İNFAZI
§ 1. GENEL OLARAK ........................................................................................309
§ 2. MÜSADERE DAVASI..................................................................................310
I. GENEL OLARAK ........................................................................................310
II. MÜSADEREYE TABİ EŞYA VEYA DEĞER ÜZERİNDE ÜÇÜNCÜ KİŞİNİN
HAKKININ BULUNMASI ............................................................................311
III. ASIL CEZA DAVASI AÇILAN DURUMLARDA ................................................313
1. Genel Olarak .....................................................................................313
2. Eşya Sahibinin Davaya Katılması .......................................................317
3. Kanun Yolu ........................................................................................319
IV. AYRI BİR MÜSADERE DAVASININ AÇILMASI ............................................320
1. Duruşma Yapılarak Verilen Müsadere Kararı ....................................322
A. Dava Açma Yetkisi ......................................................................323
B. Yetkili Mahkeme.........................................................................324
C. Yargılama Yöntemi .....................................................................325
D. Duruşma Yapılarak Verilen Müsadere Kararına Karşı Kanun Yolu.....327
2. Duruşma Yapılmaksızın Verilen Müsadere Kararı .............................329
A. Genel Olarak...............................................................................329
B. Duruşma Yapılmaksızın Verilen Müsadere Kararlarına Karşı
Kanun Yolları ..............................................................................331
§ 3. İADE DAVASI............................................................................................332
§ 4. MÜSADERE VE İADE DAVASINDA ZAMANAŞIMI ........................................334
§ 5. ERTELEME HALLERİNDE MÜSADERE..........................................................336

İçindekiler 15
I. KAMU DAVASININ AÇILMASININ ERTELENMESİ HALİNDE
MÜSADERE .............................................................................................. 336
II. HÜKMÜN AÇIKLANMASININ GERİ BIRAKILMASI HALİNDE
MÜSADERE .............................................................................................. 337
III. HAPİS CEZASININ ERTELENMESİ HALİNDE MÜSADERE ........................... 343
§ 6. MÜSADERE VEYA İADE KARARLARININ İNFAZI .......................................... 344
I. GENEL OLARAK........................................................................................ 344
II. MÜSADERESİNE KARAR VERİLEN EŞYA VEYA MALVARLIĞI DEĞERİ ........ 346
1. Müsaderesine Karar Verilen Eşyanın Silah ve Benzeri
Olmasında Usul................................................................................. 346
2. Uyuşturucu Maddelerde Usul........................................................... 348
3. Müsaderesine Konusunun Tedavüldeki Para Olmasında Usul ......... 349
4. Müsaderesine Karar Verilen Bilumum Diğer Eşya Olmasında
Usul................................................................................................... 350
5. Kaim Değerin Müsaderesine Dair Kararların İnfazı........................... 352
III. İADESİNE KARAR VERİLEN EŞYA VEYA MALVARLIĞI DEĞERİ ................... 352
1. Eşyanın ve Paranın Teslimi ............................................................... 352
2. Sahipleri Tarafından Alınmayan Eşya Hakkında Yapılacak
İşlemler ............................................................................................. 355
3. Gaip veya Ölmüş Olanlara Ait Suç Eşyası.......................................... 356
4. Değeri Olmayan Eşyanın İmhası İşlemleri......................................... 356
IV. ÖZELLİK ARZEDEN DİĞER DURUMLAR..................................................... 356
1. Taşınmaz Malın Müsaderesine Dair Kararın infazı ........................... 356
2. Emanete Alınmakla Birlikte Mahiyetleri İtibarıyla Müsadereye
Konu Edilemeyen Eşyaların Dosyada Delil Olarak Saklanması.......... 358
3. Suç Eşyası ve Malvarlığı Değerleri İle İlgili İşlem Sonuçlarının
Takibi ................................................................................................ 359

§ 7. ULUSLARARASI ADLİ YARDIMLAŞMA BAĞLAMINDA ELKOYMA VE
MÜSADERE.............................................................................................. 360

İÇTİHATLAR

I. EŞYA MÜSADERESİNE İLİŞKİN İÇTİHATLAR ...................................................... 363
II. KAZANÇ MÜSADERESİNE İLİŞKİN İÇTİHATLAR ................................................. 405
III. MÜSADERE YARGILAMASINA İLİŞKİN İÇTİHATLAR........................................... 423
KAYNAKÇA ...................................................................................................... 439