Ceza Muhakemesinde İspat ve Şüphenin Sanık Lehine Yorumlanması

Dr. Doğan GEDİK

İÇİNDEKİLER

TAKDİM. 5

DOKUZUNCU BASKIYA ÖNSÖZ 7

SEKİZİNCİ BASKIYA ÖNSÖZ 7

YEDİNCİ BASKIYA ÖNSÖZ 8

ALTINCI BASKIYA ÖNSÖZ  8

BEŞİNCİ BASKIYA ÖNSÖZ  8

DÖRDÜNCÜ BASKIYA ÖNSÖZ . 9

ÜÇÜNCÜ BASKIYA ÖNSÖZ  9

İKİNCİ BASKIYA ÖNSÖZ . 10

BİRİNCİ BASKIYA ÖNSÖZ. 11

İÇİNDEKİLER 13

BİRİNCİ BÖLÜM

İSPAT VE İSPAT ARAÇLARI (DELİLLER)

1. İSPAT KAVRAMI, İSPATIN KONUSU VE İSPAT YÜKÜ23

CEZA MUHAKEMESİNİN AMACI . 23

İSPAT KAVRAMI 25

III. İSPATIN KONUSU . 30

Genel Olarak İspatın Kapsamı . 30

İspat Kapsamı Dışında Kalan Hususlar. 33

İSPAT YÜKÜ 35

İSPAT TÜRLERİ: DOĞRUDAN İSPAT-DOLAYLI İSPAT, SIKI İSPAT-

SERBEST İSPAT . 39

Doğrudan İspat-Dolaylı İspat. 39

Sıkı İspat-Serbest İspat 41

İSPATIN NİSPİLİĞİ . 42

2. İSPAT İLKELERİ44

MADDİ GERÇEĞİN ARAŞTIRILMASI İLKESİ 44

ÇELİŞMELİ MUHAKEME İLKESİ . 46

III. DELİLLERİN RE’SEN ARAŞTIRILMASI İLKESİ. 49

14 İÇİNDEKİLER

DELİLLERİN DOĞRUDAN DOĞRUYALIĞI İLKESİ .52

DELİLLERİN SERBESTÇE ELDE EDİLMESİ VE DEĞERLENDİRİLMESİ

İLKESİ 57

NEMO TENETUR (KENDİNİ İTHAM ETMEYE ZORLANAMAMA) İLKESİ.62

VII. ŞÜPHEDEN SANIK YARARLANIR İLKESİ65

3. İSPAT ARAÇLARI .65

DELİL KAVRAMI VE İŞLEVİ .65

DELİLLERİN ÖZELLİKLERİ .68

Deliller Gerçekçi Olmalıdır .69

Deliller Akla ve Mantığa Uygun Olmalıdır 69

Deliller Olayı Temsil Edici Olmalıdır .70

Deliller İspat Bakımından Önemli Olmalıdır.71

Deliller Müşterek Olmalıdır72

Deliller Hukuka Uygun Olmalıdır73

III. İSPAT ARAÇLARININ TASNİFİ: DELİLLER VE DELİL DEĞERLENDİRME

ARAÇLARI74

Şüpheli ve Sanık Beyanları .75

Genel Olarak75

İkrar.80

Susma Hakkının Kullanılması.86

İnkâra Yönelik Açıklamalar 87

Şüpheli veya Sanığın Başkasını Suçlaması (Atf-ı Cürüm) .88

Kendiliğinden Yapılan Açıklamalar 89

Tanık Beyanları.90

Genel Olarak90

Yargılamaya Katılan Diğer Kişilerin Tanıklığı95

Gizli Tanık (Tanığın Korunması).100

Tanık Beyanının İspat Değeri.104

Genel Olarak.104

Dolaylı Tanık Beyanının İspat Değeri 110

Gizli Tanık Beyanının İspat Değeri 112

Mağdur ve Müşteki Beyanları115

Genel Olarak115

Mağdur ve Şikayetçi Beyanlarının İspat Değeri.118

İÇİNDEKİLER 15

Belgeler . 124

Genel Olarak. 124

Yazılı Belgeler. 128

Şekil Tespit Eden Belgeler 131

Ses ve Görüntü Kayıtları 132

Belgelerin İspat Değeri . 135

Genel Olarak 135

Kolluk Tutanaklarının İspat Değeri. 137

Ses ve Görüntü Kayıtlarının İspat Değeri . 139

Belirtiler. 142

Kavram . 142

Belirti Çeşitleri 144

Belirtilerin İspat Değeri. 145

Bilimsel Deliller 151

Dijital (Sayısal=Elektronik) Deliller 154

Dijital Delil Kavramı, Özellikleri, Çeşitleri ve Bulunduğu Yerler 154

Dijital Delillerin İspat Değeri. 158

Genel Olarak 158

IP Tespitinin Delil Değeri 162

Ekran Çıktılarının Delil Değeri . 167

ByLock Kayıtlarının Delil Değeri. 174

Delil Değerlendirme Araçları. 180

Bilirkişi Görüşü 180

Genel Olarak 180

Bilirkişiye Başvurulabilecek ve Başvurulamayacak Haller 185

Bilirkişi Raporunun Değerlendirilmesi ve Bağlayıcılığı . 188

Uzman Mütalaası. 192

Keşif 194

İKİNCİ BÖLÜM

DELİLLERİN TOPLANMASI, TARTIŞILMASI VE DEĞERLENDİRİLMESİ

1. DELİLLERİN TOPLANMASI . 199

GENEL OLARAK. 199

SORUŞTURMA EVRESİNDE DELİL TOPLAMA 201

16 İÇİNDEKİLER

Soruşturma Evresi, Fonksiyonu ve Süjeler .201

Soruşturma Evresinde Delil Toplama İşlemleri 209

Genel Hatlarıyla Delil Toplama Yükümlülüğü209

Şüphelinin İfadesini Alma212

Mağdur ve Müştekinin Dinlenmesi .215

Tanıkların Dinlenmesi217

Bilgi ve Belgelerin Toplanması 219

Genel Olarak.219

Bilgi Alma (Ön Bilgi Toplama) İşlemi ve İspat Değeri221

İstihbari Bilgi ve İspat Değeri224

Keşif Yapılması.227

Yer Gösterme 228

Teşhis 231

İ. Olay Yeri İnceleme 239

Ölünün Kimliğini Belirleme ve Adlî (Ölü) Muayene, Otopsi 243

Ölünün Kimliğini Belirleme ve Adli (Ölü) Muayene 243

Otopsi .246

Fizik Kimliğin Tespiti 249

Bilirkişi İncelemesi.253

Dijital Delillerin Toplanması 255

Adli Bilişimin Önemi, Delillendirme Yöntem ve Süreci.255

Bulut Bilişim Sistemlerinde Adli Bilişime İlişkin Sorunlar260

Bilgisayarlarda, Bilgisayar Programlarında ve Kütüklerinde

Arama, Kopyalama ve Elkoyma (CMK m.134) .263

Koruma Tedbirlerine Başvurmak Suretiyle Delil Toplama.271

Arama .272

Elkoyma 278

Beden Muayenesi ve Vücuttan Örnek Alınması ile

Moleküler Genetik İnceleme 281

İletişimin Denetlenmesi289

Gizli Soruşturmacı.301

Teknik Araçlarla İzleme 307

III. KOVUŞTURMA EVRESİNDE DELİL TOPLAMA.312

Kovuşturma Evresi .312

Kovuşturma Evresinde Delil Toplama 314

İÇİNDEKİLER 17

2. DELİLLERİN ORTAYA KONULMASI, REDDİ VE TARTIŞILMASI 317

KAMU DAVASININ DURUŞMA DEVRESİ . 317

GENEL OLARAK DELİLLERİN ORTAYA KONULMASI. 323

III. DELİLLERİN ORTAYA KONULMA SIRASI 325

Sanığın Sorgusunun Yapılması. 326

Mağdur ve Şikâyetçi Beyanlarının Ortaya Konulması . 333

Tanık Beyanlarının Ortaya Konulması . 336

Bilirkişi Mütalaalarının Ortaya Konulması ve Gerek

Görüldüğünde Bilirkişinin Dinlenmesi. 344

Tutanak ve Belgelerin Ortaya Konulması 346

Belirti Delillerinin Ortaya Konulması . 353

ORTAYA KONULMASI İSTENEN DELİLLERİN REDDİ. 354

DELİLLERİN TARTIŞILMASI 359

Genel Olarak 359

Her Bir Delilin Ortaya Konulmasından Sonra Tartışma . 361

Yüzleştirmek Suretiyle Tartışma 362

Doğrudan Soru Yöneltme Suretiyle Tartışma 364

Delillerin Bütünü Üzerinde Tartışma. 371

Genel Olarak. 371

Esas Hakkında Mütalaa 375

Esas Hakkında Savunma . 377

Son Sözün Sanığa Verilmesi 378

3. DELİLLERİNMAHKEMECEDEĞERLENDİRİLMESİVE SONUÇÇIKARMA 380

GENEL OLARAK DELİLLERİN MAHKEMECE DEĞERLENDİRİLMESİ. 380

DELİLLERİN DEĞERLENDİRİLMESİ YÖNTEMİ 386

Genel Olarak 386

Delillerin Sağlamlık Bakımından Değerlendirilmesi. 387

Delillerin Bir Bütün Olarak Değerlendirilmesi . 389

Boşlukların Doldurulması 393

Delilleri Değerlendirilmesinde ve Boşlukların Doldurulmasında

Tamamlayıcı Yöntem Olarak Akıl Yürütme, Tecrübe Kuralları ve

Karineler 395

Akıl Yürütme (Mantık Kuralları) 397

Genel Olarak 397

Akıl Yürütme Türleri (Tümdengelim, Tümevarım, Analoji,

Abdüktif) 401

18 İÇİNDEKİLER

Tecrübe Kuralları.406

Genel Olarak.406

Hayatın Olağan Akışı.410

Karineler (Kavram, Türleri ve İşlevi) 413

III. DELİLLERDEN SONUÇ ÇIKARMA418

Genel Olarak 418

Kanaatin Oluşumunda Etkili Faktörler .421

Hüküm424

Genel Olarak424

Hüküm Verme Metodolojisi425

Hükmün Unsurları, Verilme Usulü ve Türleri 427

MAHKEMENİN DELİL DEĞERLENDİRMESİNİN YASA YOLUNDA

DENETİMİ 432

ÜÇÜNCÜ BÖLÜM

DELİL YASAKLARI (HUKUKA AYKIRI DELİLLER)

1. DELİL YASAKLARI (DELİL ELDE ETME VE DEĞERLENDİRME YASAKLARI)439

GENEL OLARAK .439

DELİL YASAKLARININ AMACI.444

III. DELİL ELDE ETME YASAKLARI446

DELİL DEĞERLENDİRME YASAKLARI449

Genel Açıklamalar 449

Hukuka Aykırı Delillerin Değerlendirilmesinde Yaklaşımlar

(Mutlak-Nispi-Esnek Yaklaşım).450

Karşılaştırmalı Hukukta Delil Değerlendirme Yasakları453

Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi Kararlarında Delil

Değerlendirme Yasakları456

Genel Olarak Türk Hukukunda Delil Değerlendirme Yasaklarına

Yaklaşım459

Bazı Ceza Muhakemesi İşlemlerinde Delil Değerlendirme

Yasakları.466

İfade ve Sorgu Kurallarına Aykırılıkta Delil Yasakları .466

Tanıkların Dinlenmesine İlişkin Düzenlemelere Aykırılık

Hallerinde Delil Yasakları.469

Arama ve Elkoyma ile İlgili Kurallara Aykırılık Hallerinde Delil

Yasakları 470

İÇİNDEKİLER 19

Beden Muayenesi ve Vücuttan Örnek Almaya İlişkin

Kurallara Aykırılık Hallerinde Delil Yasakları. 476

İletişimin Denetlenmesine İlişkin Kurallara Aykırılık

Hallerinde Delil Yasakları 478

Gizli Soruşturmacının Görevlendirilmesi ile İlgili Kurallara

Aykırılık Hallerinde Delil Yasakları . 485

Teknik Araçlarla İzleme ile İlgili Kuralların İhlaline İlişkin Delil

Yasakları  487

ÖZEL ŞAHISLARIN ELDE ETTİĞİ YASAK DELİLLERİN

DEĞERLENDİRİLMESİ 489

TESADÜFEN EDİLEN DELİLLERİN DEĞERLENDİRİLMESİ 493

VII. HUKUKA AYKIRI DELİLLERİN UZAK ETKİSİ (ZEHİRLİ AĞACIN MEYVESİ)  501

Genel Olarak 501

Karşılaştırmalı Hukukta . 502

Avrupa İnsan Hakları Mahkemesinin Yaklaşımı. 504

Türk Hukukunda 504

VIII.YASAK DELİLİN DOSYADAN ÇIKARILIP ÇIKARILAMAYACAĞI SORUNU 509

DÖRDÜNCÜ BÖLÜM

İSPAT İÇİN ŞÜPHENİN YENİLME ZORUNLULUĞU VE

ŞÜPHEDEN SANIK YARARLANIR İLKESİ

1. İSPAT İÇİN ŞÜPHENİN YENİLME ZORUNLULUĞU 511

GİRİŞ. 511

İSPAT İÇİN ÖLÇÜT: ŞÜPHENİN YENİLMESİ ZORUNLULUĞU VE VİCDANİ

KANAAT 511

Genel Olarak İspat Faaliyeti 511

İspat İçin Şüphenin Yenilmesi Zorunluluğu, Yenilmesi Gereken

Şüphe ve Vicdani Kanaat. 518

İspat İçin Şüphenin Yenilmesi Zorunluluğunun Yasal

Temelleri. 518

İspat İçin Yenilmesi Gereken Şüphe . 520

Şüphe Kavramı. 520

İspat İçin Yenilmesi Gereken Şüphe Nedir ve Şüphe Ne

Zaman Yenilmiş Sayılır? 521

Alman Hukukunda 522

Anglo Amerikan Hukukunda . 525

Türk Hukukunda 526

20 İÇİNDEKİLER

Vicdani Kanaat Ölçütü.531

Genel Olarak.531

Gerekçe Gösterme Zorunluluğu ve Denetimi.536

2. ŞÜPHEDEN SANIK YARARLANIR İLKESİ .541

KAVRAM VE İLKENİN ANLAMI.541

TARİHİ GELİŞİM.547

III. ŞÜPHEDEN SANIK YARARLANIR İLKESİNİN KAYNAĞI 548

POZİTİF HUKUKTAKİ TEMELLERİ .550

KARŞILAŞTIRMALI HUKUKTA ŞÜPHEDEN SANIK YARARLANIR İLKESİ .552

AVRUPA İNSAN HAKLARI MAHKEMESİ KARARLARINDA ŞÜPHEDEN

SANIK YARARLANIR İLKESİ 554

VII. ŞÜPHEDEN SANIK YARARLANIR İLKESİNİN KAPSAMI556

Genel Olarak 556

Maddi Olaya İlişkin Şüphe557

Suçun İspatına İlişkin Şüphe558

Özellikli Bir Durum Olarak Cinsel Suçlarda İspat Meselesi 565

Manevi Unsura İlişkin Şüphe.571

Suçun Ağırlatıcı / Nitelikli Sebeplerine İlişkin Şüphe .580

Suçun İndirim Sebeplerine İlişkin Şüphe .583

Hukuka Uygunluk Sebeplerinde, Özellikle Meşru Savunma

Halinde Şüphe 585

Haksız Tahrike İlişkin Şüphe 592

Suçun Özel Görünüş Hallerinde Şüphe596

Objektif Cezalandırılma Şartlarında Şüphe .598

İ. Sanığın Kişiliğinin Önemli Olduğu Durumlar .598

Sanığın ve Mağdurun Yaşında Şüphe 600

Muhakemenin Şarta Bağlandığı Durumlarda Şüphe604

VIII. İLKENİN GEÇERLİ OLMADIĞI DURUMLAR.609

Uygulanacak Hukuk Kuralı Konusunda Şüphe Sanık Lehine

Yorumlanamaz 609

Soyut ve Teorik Şüpheler ilkenin Uygulanmasını Gerektirmez 611

Eksik Soruşturmanın (Araştırmanın) Bulunduğu Durumlarda

Şüpheden Sanık Yararlanır İlkesine Sığınılamaz .613

Bir Ceza Muhakemesi İşleminin Hukuka Uygun Olup Olmadığı

Konusundaki Şüphe Lehe Yorumlanamaz619

İÇİNDEKİLER 21

Hakaret Suçlarında Cezasızlık Sebebinin İspatında Şüphe Sanık

Lehine Yorumlanamaz. 620

Şüpheden Sanık Yararlanır İlkesi, Soruşturma Aşamasında

Takipsizlik Kararı Verilmesinin Gerekçesi Olamaz . 621

ŞÜPHEDEN SANIK YARARLANIR İLKESİNİN SANIK YARARINA ORTAYA

ÇIKAN SONUÇLARI . 622

YARGITAY İÇTİHATLARI 625

1) ŞÜPHEDEN SANIK YARARLANIR İLKESİNE DAİR İÇTİHATLAR 625

2) HUKUKA AYKIRI DELİLLERE İLİŞKİN İÇTİHATLAR. 746

3) EKSİK SORUŞTURMAYA İLİŞKİN İÇTİHATLAR  833

4) GENEL OLARAK İSPAT FAALİYETİNE İLİŞKİN İÇTİHATLAR . 875

KAYNAKÇA  907