Prof. Dr. Mehmet Emin Artuk
Prof. Dr. Ahmet Gökcen
Prof. Dr. Mehmet Emin Alşahin
Doç. Dr. Kerim Çakır
İÇİNDEKİLER
ONDOKUZUNCU BASKIYA ÖNSÖZ ............................................................................V
ONBİRİNCİ BASKIYA ÖNSÖZ ..................................................................................VIII
ÖNSÖZ....................................................................................................................IX
İÇİNDEKİLER............................................................................................................XI
KISALTMALAR....................................................................................................... XLI
BİRİNCİ BÖLÜM
CEZA HUKUKUNA GİRİŞ, CEZA HUKUKU KURALLARININ UYGULAMA ALANI ..............1
§1. KAVRAM, SUÇ POLİTİKASI VE CEZA HUKUKUNA HAKİM İLKELER, CEZA
HUKUKUNUN DİĞER HUKUK DALLARIYLA İLİŞKİSİ
I- CEZA HUKUKU KAVRAMI ...................................................................................3
II- SUÇ POLİTİKASI, CEZA HUKUKUNA HAKİM OLAN İLKELER...................................6
1- Suç Politikası Kavramı........................................................................................ 6
2- Suç Politikasının Ana İlkeleri.............................................................................. 8
A- Hukuk Devleti İlkesi .................................................................................... 8
B- Kusur İlkesi................................................................................................ 11
C- Hümanizm İlkesi ....................................................................................... 12
D- Ceza Hukukunun Son Çare Olması İlkesi................................................... 15
III- CEZA HUKUKUNUN DİĞER HUKUK DALLARIYLA İLİŞKİSİ.................................... 16
1- Ceza Hukuku ile Medeni Hukuk Arasındaki İlişki............................................. 16
2- Ceza Hukuku ile Kamu Hukukunun Bazı Dalları Arasındaki İlişki ..................... 17
3- Ceza Hukuku ile Ceza Muhakemesi Hukuku Arasındaki İlişki.......................... 18
4- Ceza Hukuku ile İnfaz Hukuku Arasındaki İlişki ............................................... 21
5- Ceza Hukukunun Yakın Bilim Kolları ile İlişkisi................................................. 22
§2. CEZA HUKUKUNUN TARİHİ
I- CEZA HUKUKUNUN AVRUPADAKİ TARİHİ GELİŞİMİ .......................................... 31
II- ESKİ CEZA HUKUKU DÖNEMİ ........................................................................... 31
1- Genel Bilgiler ................................................................................................... 31
2- Şahsi Öç Usulü................................................................................................. 31
A- Genel Bilgiler ............................................................................................ 31
B- Şahsi Öç Usulünün Sakıncaları.................................................................. 32
C- Şahsi Öç Usulüne Getirilen Sınırlamalar ................................................... 33
3- Değerlendirme ................................................................................................ 35
XII İçindekiler
III- XVIII. YÜZYIL SONLARINDAN ZAMANIMIZA KADAR OLAN DÖNEM ...................36
1- Genel Bilgiler.................................................................................................... 36
2- Klasik Okul........................................................................................................ 38
A- Toplumsal Yarar Kuramı............................................................................ 38
B- Mutlak Adalet Teorisi................................................................................ 42
C- Karma veya Eklektik Kuram....................................................................... 42
a- Karma Teorinin Önemli İlkeleri........................................................... 43
b- Karma teorinin Ceza Hukukuna Etkisi ve Okula Yapılan
Eleştiriler ............................................................................................ 43
3- Pozitivist Okul .................................................................................................. 45
A- Pozitivist Okulun Kurucuları...................................................................... 45
B- Pozitivistlere Göre Suçluluğun Nedenleri ................................................. 46
C- Pozitivistlere Göre Suçluların Sınıflandırılması ve Haklarında
Uygulanan Önlemler ................................................................................. 48
a- Genel Bilgiler ...................................................................................... 48
b- Suçluların Sınıflandırılması ................................................................. 49
aa- Doğuştan Suçlular........................................................................ 50
bb- Akıl Hastası Suçlular..................................................................... 51
cc- İtiyadi Suçlular ............................................................................. 52
dd- Tesadüfi Suçlular ......................................................................... 52
ee- İhtirasi Suçlular ............................................................................ 53
D- Pozitivist Okulun Temel Özellikleri............................................................ 53
E- Pozitivist Okulun Ceza Hukukuna Etkisi ve Okula Yapılan Eleştiriler......... 54
F- Pozitivist Okulun Karma Kuramdan Farkları.............................................. 57
4- Ceza Hukuku Milletlerarası Birliği .................................................................... 58
5- İtalyan Üçüncü Okulu....................................................................................... 62
6- Hukuk Tekniği Okulu ........................................................................................ 63
7- Çağdaş Toplumsal Savunma Teorileri .............................................................. 64
A- Genel Bilgiler............................................................................................. 64
B- Filippo Gramatica...................................................................................... 65
C- Marc Ancel ................................................................................................ 68
IV- CEZA HUKUKUNUN TÜRK DEVLETLERİNDEKİ GELİŞİM SÜRECİ...........................69
1- Genel Bilgiler.................................................................................................... 69
2- İslamiyet’in Kabulünden Önceki Dönemde Ceza Hukuku................................ 69
3- İslamiyet’in Kabulünden Sonraki Dönemde Ceza Hukuku............................... 70
A- İslam Ceza Hukuku .................................................................................... 70
a- Allah’ın Haklarına Karşı İşlenen Suçlar ............................................... 71
aa- Hırsızlık ........................................................................................ 71
bb- Zina .............................................................................................. 73
İçindekiler XIII
cc- Şarap İçme .................................................................................. 74
dd- Kazif veya Zina İftirası.................................................................. 75
ee- Yol Kesme.................................................................................... 76
ff- Bir Müslüman’ın Dinini Terk Etmesi Yahut Başka Bir Dine
Girmesi........................................................................................ 76
gg- Devlete Karşı İsyan...................................................................... 77
b- Kulun Haklarına Karşı İşlenen Suçlar.................................................. 77
aa- Adam Öldürme ve Çeşitleri ......................................................... 78
aaa- Kasten Adam Öldürme ...................................................... 78
bbb- Kasıt Benzeriyle Öldürme .................................................. 79
ccc- Hataen Öldürme................................................................ 80
ddd- Hataya Benzer Bir Fiil ile Öldürme..................................... 80
eee- Sebep Olmak Suretiyle Öldürme ....................................... 80
bb- Yaralama ..................................................................................... 80
c- Taziren Cezalandırılan Fiiller .............................................................. 81
B- Osmanlı Devletinde Ceza Hukuku............................................................. 82
a- Tanzimattan Önceki Dönem .............................................................. 82
b- Tanzimattan Sonraki Dönem ............................................................. 84
aa- 1256 (1840) Tarihli Ceza Kanunnamesi....................................... 85
bb- 1267 (1851) Tarihli “Kanunu Cedit” ............................................ 87
cc- 1274 (1858) Tarihli “Ceza Kanunname-i Hümayunu” ................. 93
4- Cumhuriyet Dönemi Ceza Hukuku .................................................................. 97
A- 1926 Tarihli Türk Ceza Kanunu’nun Hazırlanışı ve Uygulanması .............. 97
B- Yeni Türk Ceza Kanununun Kabulüne Kadar Yapılan Çalışmalar ve
5237 sayılı TCK’nın Genel Hükümleri...................................................... 100
§3. CEZA HUKUKUNUN KAYNAKLARI, SUÇTA VE CEZADA KANUNİLİK İLKESİ
VE KAYNAKLARIN YORUMU
I- CEZA HUKUKUNUN KAYNAKLARI ................................................................... 115
1- Genel Bilgiler ................................................................................................. 115
2- Ceza Hukukunun Doğrudan Kaynakları ......................................................... 116
A- Anayasa .................................................................................................. 116
B- Kanun...................................................................................................... 117
a- Kanunsuz Suç ve Ceza Olmaz İlkesi.................................................. 120
b- İlkenin Batıda Tarihi Gelişimi ........................................................... 122
c- Türk Hukukunda İlkenin Tarihi Gelişimi ........................................... 124
d- Türk Ceza Kanunu’nda Suçta ve Cezada Kanunilik Prensibi............. 125
e- Kanunilik İlkesine Yapılan Eleştiriler ................................................ 126
f- Kanunilik İlkesine Yönelik Eleştirilere Verilen Cevaplar ................... 128
XIV İçindekiler
g- Yürütmenin Düzenleyici İşlemleriyle Suç İhdası Sorunu................... 129
h- Kıyas Yasağı ...................................................................................... 134
ı- Kanunilik İlkesinin Sonuçları............................................................. 137
aa- Kanun Koyucu Bakımından Sonuçları ........................................ 137
bb- Hakim Bakımından Sonuçları..................................................... 138
j- Türk Ceza Kanunu ile Özel Yasalar Arasındaki İlişki.......................... 139
C- Uluslararası Antlaşmalar ......................................................................... 143
3- Ceza Hukukunun Dolayısıyla Kaynakları ........................................................ 147
A- Ahlak Kuralları......................................................................................... 147
a- Ahlaka Aykırı Fiillerle Suçların Aynı Olduğu Görüşü ......................... 147
b- Suçların Ahlaka Aykırı Fiillerin En Önemlileri Olduğu Görüşü .......... 148
c- Ceza Hukuku ve Ahlak Kurallarının Ortak ve Ayrı Sahalarının
Bulunduğunu Kabul Eden Görüş ...................................................... 149
B- Örf ve Adet (Gelenek) ............................................................................. 150
C- Siyasal ve Toplumsal Akımlar .................................................................. 152
D- Din........................................................................................................... 153
E- Mahkeme İçtihatları................................................................................ 153
F- Doktrin (Öğreti)....................................................................................... 154
II- CEZA HUKUKUNDA YORUM ...........................................................................156
1- Genel Bilgiler.................................................................................................. 156
2- Yorum Araçları ............................................................................................... 156
A- Gramatik Araç (Lâfzi Yorum) ................................................................... 156
B- Hazırlık Çalışmaları.................................................................................. 157
C- Kanunun Sistematiği ............................................................................... 159
D- Mantık Kuralları....................................................................................... 160
E- Sosyolojik Gerçekler................................................................................ 160
F- Karşılaştırmalı Hukuk .............................................................................. 161
G- Hukukun Genel İlkeleri............................................................................ 161
3- Yorum Çeşitleri .............................................................................................. 161
A- Yapan Organa Göre Yorum Çeşitleri ....................................................... 161
a- Yasama Yorumu................................................................................ 162
b- Yargı Yorumu.................................................................................... 162
c- Doktrin Yorumu................................................................................ 163
B- Niteliği Bakımından Yorum Çeşitleri ....................................................... 164
a- Amaca Göre Yorum .......................................................................... 164
b- Düzeltici Yorum ................................................................................ 165
c- Daraltıcı Yorum................................................................................. 166
d- Genişletici Yorum ............................................................................. 166
e- Kıyas ve Genişletici Yorumdan Farkı................................................. 167
İçindekiler XV
§4. CEZA HUKUKU KURALLARININ ZAMAN BAKIMINDAN UYGULAMA ALANI
I- CEZA KANUNLARININ YAPILMASI, YÜRÜRLÜK BAŞLANGICI, YAYINI VE
İLANI ............................................................................................................. 169
II- CEZA YASALARININ YÜRÜRLÜK SÜRELERİ....................................................... 170
1- Sürekli Yasalar ............................................................................................... 170
A- Yürürlükten Açık Olarak Kaldırma .......................................................... 170
B- Yürürlükten Dolaylı Olarak Kaldırma ...................................................... 170
2- Süreli Yasalar ................................................................................................. 171
3- Geçici (İstisnai) Yasalar.................................................................................. 172
III- CEZA YASALARININ GEÇMİŞE YÜRÜRLÜ OLMAMALARI, LEHE YASANIN
GEÇMİŞE YÜRÜRLÜ OLMASI .......................................................................... 172
1- Tarihçe........................................................................................................... 172
2- Gerekçeler..................................................................................................... 175
IV- LEHDE OLAN CEZA YASALARININ GEÇMİŞE YÜRÜMESİ VE BUNLARIN
TESPİTİ .......................................................................................................... 176
V- LEHDE OLAN YASANIN ETKİ ALANI ................................................................. 182
VI- SUÇUN İŞLENDİĞİ ZAMAN ............................................................................. 184
VII- CEZALARIN İNFAZ REJİMİNE, GÜVENLİK TEDBİRLERİNE, CEZA
MUHAKEMESİ HUKUKUNA VE ZAMANAŞIMINA İLİŞKİN YASALARIN
ZAMAN BAKIMINDAN UYGULANMASI, ANAYASA MAHKEMESİNİN İPTAL
KARARLARININ GERİYE YÜRÜMESİ MESELESİ ................................................. 188
1- Cezaların İnfaz Rejimine İlişkin Yasalar.......................................................... 188
2- Güvenlik Tedbirlerine İlişkin Yasalar ............................................................. 189
3- Ceza Muhakemesi Hukukuna İlişkin Yasalar.................................................. 190
A- “Derhal Uygulama” Prensibi................................................................... 191
B- “Derhal Uygulama” Kuralının Sonuçları.................................................. 191
a- İşlemlerin Yürürlükteki Yasaya Göre Yapılması................................ 191
b- Eski Yasaya Göre Yapılmış İşlemlerin Yürürlükteki Yeni Yasanın
Varlığına Rağmen Geçerliliğini Koruması......................................... 192
c- Eski Yasaya Göre Henüz Yapılmamış İşlemlerin Bundan Böyle
Artık Yeni Yasaya Göre Yapılması..................................................... 192
d- Yeni Yasanın Sanığın Lehinde veya Aleyhinde Olmasına
Bakılmadan Uygulanması................................................................. 192
C- Derhal Uygulama Kuralının İstisnası ....................................................... 194
4- Zamanaşımına İlişkin Yasalar......................................................................... 195
5- Anayasa Mahkemesinin İptal Kararlarının Geriye Yürümesi Meselesi.......... 196
VIII-SÜRELİ, GEÇİCİ VEYA İSTİSNAİ YASALARIN ZAMAN BAKIMINDAN
UYGULANMASI.............................................................................................. 200
XVI İçindekiler
§5. CEZA HUKUKU KURALLARININ KİŞİ BAKIMINDAN UYGULAMA ALANI
I- GENEL BİLGİLER .............................................................................................203
II- İÇ HUKUKTAN DOĞAN İSTİSNALAR ................................................................203
1- Cumhurbaşkanı.............................................................................................. 203
A- İç Hukuk .................................................................................................. 203
B- Milletlerarası Hukuk................................................................................ 204
a- Genel Bilgiler .................................................................................... 204
b- Kişi Dokunulmazlığı .......................................................................... 205
c- Yargı Muaflığı ................................................................................... 205
d- Vergi Muaflığı ................................................................................... 206
2- Parlamenter Muafiyetler ............................................................................... 206
A- Genel Bilgiler........................................................................................... 206
B- Tarihçe .................................................................................................... 207
C- Yasama Sorumsuzluğu ............................................................................ 210
a- Genel Bilgiler .................................................................................... 210
b- Yasama Sorumsuzluğunun Şartları................................................... 210
c- Yasama Sorumsuzluğunun Sonuçları................................................ 212
D- Yasama Dokunulmazlığı .......................................................................... 213
a- Genel Bilgiler .................................................................................... 213
b- Yasama Dokunulmazlığının İstisnaları .............................................. 215
c- Yasama Dokunulmazlığının Sona Ermesi.......................................... 216
III- MİLLETLERARASI HUKUKTAN DOĞAN İSTİSNALAR..........................................217
1- Diplomasi Dokunulmazlığı ............................................................................. 218
A- Genel Bilgiler........................................................................................... 218
B- Kişi Dokunulmazlığı ................................................................................. 219
C- Haberleşme Dokunulmazlığı ................................................................... 219
D- Arşivlerin Dokunulmazlığı ....................................................................... 220
E- Konut Dokunulmazlığı ............................................................................. 220
F- Elçilik Binalarının Dokunulmazlığı ........................................................... 220
2- Diplomasi Bağışıklığı (Muafiyeti).................................................................... 221
A- Yargı Bağışıklığı........................................................................................ 221
B- Vergi Bağışıklığı ....................................................................................... 222
C- Gümrük Bağışıklığı................................................................................... 222
3- Yabancı Askerlerin Dokunulmazlığı................................................................ 222
A- Genel Bilgiler........................................................................................... 222
B- NATO Kuvvetleri Sözleşmesine Göre Gönderen ve Kabul Eden
Devletlerin Yargı Yetkileri........................................................................ 224
a- Kesin Yargı Yetkisi............................................................................. 225
İçindekiler XVII
aa- Gönderen Devletin Kesin Yargı Yetkisi (NATO Kuvvetleri
Sözleşmesi, m. VII/2- a)............................................................. 225
bb- Kabul Eden Devletin Kesin Yargı Yetkisi (NATO Kuvvetleri
Sözleşmesi, m.VII/ 2-b) ............................................................. 225
b- Gönderen ve Kabul Eden Devletlerin Yargı Yetkilerini Öncelikle
Kullanacakları Haller ........................................................................ 226
aa- Gönderen Devletin Yargı Yetkisine Öncelikle Sahip Olduğu
Haller (NATO Kuvvetleri Sözleşmesi m.VII/3 (a)/i, ii) ................ 226
aaa- Suçun, Münhasıran Gönderen Devletin Malına veya
Emniyetine veya Münhasıran Bu Devletin Kuvveti
veya Sivil Unsuru veya Mensubunun veya Bir
Yakınının Şahsına veya Malına Karşı İşlenmiş Olması
(m. VII / 3- a/i) ................................................................. 226
bbb- Suçun Resmi Görevin İfası Dolayısıyla veya Resmi
Görev Sırasında İşlenmiş Olması (m. VII/3- a/ii) .............. 226
bb- Kabul Eden Devletin Yargı Yetkisine Öncelikle Sahip
Olduğu Haller (NATO Kuvvetleri Sözleşmesi m. VII/3-b)........... 228
İKİNCİ BÖLÜM
SUÇ TEORİSİ (SUÇ KAVRAMI, SUÇUN UNSURLARI,
KUSURLULUK, CEZA HUKUKUNDA HATA, SUÇUN UNSURLARI DIŞINDA KALAN
DİĞER HALLER, SUÇUN ÖZEL GÖRÜNÜŞ ŞEKİLLERİ)
§1. SUÇ VE UNSURLARI HAKKINDA GENEL BİLGİLER
I- SUÇ KAVRAMI ............................................................................................... 231
II- SUÇUN UNSURLARI HAKKINDA GENEL BİLGİLER............................................. 233
III- SUÇUN YAPISINI AÇIKLAYAN TEORİLER .......................................................... 236
1- Klasik Suç Kavramı ve İlli Hareket Teorisi (Franz v. Liszt, 1851-1919;
Ernst Beling, 1866-1932) ............................................................................... 236
2- Neo-Klasik Suç Kavramı (Edmund Mezger, 1883-1962) ................................ 237
3- Amaççı Hareket Teorisi (Hans Welzel, 1904-1977) ....................................... 238
4- Sentezci Yaklaşım (Teleolojik Teori, Gallas, Jescheck, Roxin)........................ 239
5- Negatif Suç Unsurları Teorisi (Bütüncül Haksızlık Teorisi, Lehre von den
Negativen Tatbestandsmerkmalen, Lehre vom
Gesamtunrechtstatbestand) ......................................................................... 241
IV- UNSURLARIN AYRIMI .................................................................................... 242
1- Genel Bilgiler ................................................................................................. 242
2- İki Unsur Taraftarları ..................................................................................... 243
3- Üç Unsur Taraftarları..................................................................................... 245
4- Dört Unsur Taraftarları.................................................................................. 250
5- Beş Unsur Taraftarları ................................................................................... 254
XVIII İçindekiler
6- Sekiz Unsur Taraftarları ................................................................................. 256
7- Kanaatimiz ..................................................................................................... 257
V- TİPİKLİK ve HUKUKA AYKIRILIK HAKKINDA GENEL AÇIKLAMALAR ...................258
1- Yazılı Olan ve Yazılı Olmayan Tipiklik Unsurları.............................................. 264
2- Deskriptif ve Normatif Tipiklik Unsurları ....................................................... 265
3- Fiile ve Faile İlişkin Tipiklik Unsurları (Nitelikli Unsurlar) ............................... 266
4- Tipikliğin Maddi (Objektif) ve Manevi (Sübjektif) Unsurları .......................... 266
§2. SUÇUN UNSURLARI
I- TİPİKLİĞİN MADDİ UNSURLARI (OBJEKTİF UNSURLAR) ...................................269
1- Fiil .................................................................................................................. 269
A- Kavram, İcrai ve İhmali Fiil ...................................................................... 269
B- Fiilin Ceza Hukukundaki Fonksiyonu ....................................................... 270
C- Fiilin Sınırlayıcı Fonksiyonu ..................................................................... 271
a- Fiil Yeteneği-Kusur Yeteneği Ayırımı ................................................ 271
b- Mutlak Kuvvet (Cebir) Etkisi Altındaki Davranışlar........................... 272
c- Zorlayıcı Kuvvetin Etkisi Altındaki Davranışlar.................................. 272
d- Mücbir Sebep ................................................................................... 273
e- Refleks Hareketler ............................................................................ 274
f- Affekt Hareketler ile Yarı Otomatik Davranışlar............................... 274
g- Şuurun Tamamen Kaybolduğu Sırada Gerçekleştirilen
Davranışlar ....................................................................................... 275
h- Hayvanlardan Kaynaklanan Davranışlar........................................... 276
ı- Tüzel Kişilerin Durumu ..................................................................... 276
D- Fiil Teorileri ............................................................................................. 277
a- Ontolojik Teoriler ............................................................................. 277
aa- Tabii (İlli) Hareket Teorisi (Kausale Handlungslehre)................. 278
bb- Amaççı (Gai-Final) Hareket Teorisi (Finale Handlungslehre) .....281
cc- Sosyal Hareket Teorisi (Die soziale Handlungslehre)................. 286
dd- Kişisel Hareket Teorisi (Personale Handlungslehre) .................. 288
b- Normatif Teori.................................................................................. 289
c- Fiil Teorileri ile İlgili Kanaatimiz........................................................ 289
E- Fiilin Niteliğine Göre Suçların Tasnifi ...................................................... 292
a- Hareketin Sayısına Göre Tasnif......................................................... 292
aa- Tek Hareketli Suçlar................................................................... 292
bb- Birden Fazla Hareketli Suçlar..................................................... 292
aaa- Birleşmiş Hareketli Suçlar ................................................ 292
İçindekiler XIX
bbb- Bölünebilen veya Kesintili Suçlar..................................... 293
ccc- Seçimlik Hareketli Suçlar ................................................. 294
ddd- İtiyadi Suçlar .................................................................... 294
b- Hareketin Şekline Göre Tasnif ......................................................... 295
aa- İcrai ve İhmali Suçlar ................................................................. 295
bb- İhmal Suretiyle İcra Suçları........................................................ 297
c- Hareketin Önemine Göre Tasnif: Serbest Hareketli- Bağlı
Hareketli Suçlar................................................................................ 305
d- Fiilin İcrasının Devam Edip Etmemesine Göre Tasnif: Ani Suç -
Mütemadi Suç.................................................................................. 305
2- Netice ............................................................................................................ 308
A- Genel Bilgiler .......................................................................................... 308
B- Neticeye Göre Suçların Tasnifi................................................................ 310
a- Sırf Hareket Suçları-Neticeli Suçlar .................................................. 310
b- Kalkışma Suçları ............................................................................... 311
3- İlliyet (Nedensellik) Bağı................................................................................ 312
A- Genel Bilgiler .......................................................................................... 312
B- İlliyet Bağı ile İlgili Teoriler...................................................................... 314
a- Şart Teorisi (Şartların Eşitliği Teorisi) ............................................... 314
b- Etkin Sebep Teorisi .......................................................................... 318
c- Uygun Sebep Teorisi (Adäquanztheorie, Théorie de la causalité
adéquate) ........................................................................................ 321
d- Hukuki Önem Teorisi (Relevanztheorie) .......................................... 324
e- Görüşümüz....................................................................................... 325
C- İlliyet Bağına İlişkin Özel Durumlar......................................................... 326
a- Alternatif (İkili-Seçimlik) İlliyet......................................................... 326
b- Kümülatif İlliyet................................................................................ 327
c- İlliyetin Atipik Gelişimi ..................................................................... 328
d- Varsayılan İlliyet............................................................................... 328
e- Öne Geçen İlliyet.............................................................................. 329
f- Toplu Kararlarda İlliyet (Kausalität bei
Gremienentscheidungen) ................................................................ 330
D- Objektif İsnadiyet Teorisi........................................................................ 331
a- Hareket ile Netice Arasında Nedensellik Bağı Olmalıdır .................. 332
b- Netice Failin Eseri Olmalı ve Failin Nedensellik Bağı Üzerinde
Hakimiyeti Bulunmalıdır .................................................................. 332
c- Davranış Hukuken Tasvip Edilmeyen ve İzin Verilen Riski Aşan
Bir Tehlike Oluşturmalı ve Bu Tehlike Neticeye Yansımalıdır .......... 337
d- Netice, İhlal Edilen Normun Koruma Alanı İçinde Olmalıdır............ 337
XX İçindekiler
4- Fail ................................................................................................................. 338
A- Genel Bilgiler........................................................................................... 338
B- Gerçek Özgü Suçlar (echten Sonderdelikten) ......................................... 339
C- Görünüşte Özgü Suçlar (Unechten Sonderdelikten) ............................... 339
D- Bizzat İşlenebilen Suçlar (Doğrudan Tek Başına İşlenebilen Suçlar,
eigenhändige Delikte) ............................................................................. 340
E- Tüzel Kişilerin Suç Faili Olup Olamayacakları Sorunu.............................. 341
a- Genel Bilgiler .................................................................................... 341
b- Tüzel Kişinin Esasını Açıklayan Teoriler ............................................ 342
aa- Farazilik (Fiksiyon) Teorisi.......................................................... 343
bb- Hakikilik (Gerçeklik) Teorisi ....................................................... 344
cc- Karma Teori ............................................................................... 345
c- Mukayeseli Hukuk ............................................................................ 345
d- Türk Hukuku ..................................................................................... 346
5- Mağdur .......................................................................................................... 351
6- Suçun Konusu ................................................................................................ 353
7- Suçun Nitelikli Unsurları ................................................................................ 360
A- Fiille İlgili Nitelikli Unsurlar...................................................................... 360
a- Fiilin İşleniş Tarzıyla İlgili Olanlar...................................................... 360
b- Fiilin İşlendiği Zaman ve Yerle İlgili Olanlar ...................................... 361
B- Fail ve Mağdurla İlgili Nitelikli Unsurlar .................................................. 361
a- Failin Vasfı ile İlgili Olanlar................................................................ 361
b- Mağdurun Vasfı ile İlgili Olanlar ....................................................... 361
c- Fail ile Mağdur Arasındaki İlişki Bakımından Nitelikli Unsurlar ........ 362
C- Suçun Konusu ile İlgili Nitelikli Unsurlar.................................................. 362
II- TİPİKLİĞİN MANEVİ UNSURLARI (SÜBJEKTİF UNSURLAR)................................363
1- Genel Açıklamalar.......................................................................................... 363
A- Manevi Unsur - Kusurluluk Ayrımı, Fiil Yeteneği..................................... 363
B- Kast ve Taksir .......................................................................................... 366
2- Kast ................................................................................................................ 368
A- Kavram .................................................................................................... 368
B- Kastı Açıklayan Teoriler........................................................................... 369
a- Tasavvur Teorisi................................................................................ 370
b- İrade Teorisi...................................................................................... 370
c- Bilinç ve İrade Teorisi (Karma Teori) ................................................ 371
C- Kastın Unsurları....................................................................................... 372
a- Bilme Unsuru.................................................................................... 372
b- İsteme Unsuru.................................................................................. 377
İçindekiler XXI
aa- Doğrudan Kast........................................................................... 377
aaa- Birinci Dereceden Doğrudan Kast.................................... 378
bbb- İkinci Dereceden Doğrudan Kast ..................................... 378
bb- Olası Kast................................................................................... 380
D- Kastın Aranacağı Zaman ......................................................................... 387
E- Kastın Çeşitleri........................................................................................ 390
a- Doğrudan Kast - Olası Kast............................................................... 390
b- Genel Kast - Özel Kast ...................................................................... 390
c- Ani Kast - Tasarlama (Taammüt) Kastı ............................................. 391
d- Weber Kastı ..................................................................................... 396
e- Alternatif Kast-Kümülatif Kast ......................................................... 397
3- Taksir ............................................................................................................. 399
A- Genel Bilgiler .......................................................................................... 399
B- Tarihi Gelişim.......................................................................................... 403
a- Genel Bilgiler ve Avrupa’daki Tarihi Süreç ....................................... 403
b- Türk Hukuku’nda Taksirden Doğan Ceza Sorumluluğunun
Tarihçesi........................................................................................... 404
C- Taksir Teorileri........................................................................................ 405
a- Genel Bilgiler.................................................................................... 405
b- Etkin Sebep Teorisi .......................................................................... 405
c- Öngörebilme Teorisi ........................................................................ 406
d- Öngörebilme ve Önleyebilme Teorisi .............................................. 409
e- Hata (Yanılma) Teorisi...................................................................... 410
f- Değerlendirme................................................................................. 410
D- Kast - Taksir Ayrımı ................................................................................. 411
E- Taksirli Suçun Unsurları .......................................................................... 412
a- Genel Bilgiler.................................................................................... 412
b- Taksirli Suçun Tipikliği...................................................................... 413
aa- Dikkat ve Özen Yükümlülüğüne Aykırı Davranış, Bu
Yükümlülüğün Kaynağı, Objektif Niteliği, Aidiyeti..................... 413
aaa- Dikkat ve Özen Yükümlülüğüne Aykırı Davranış.............. 413
bbb- Dikkat ve Özen Yükümlülüğünün Kaynağı ....................... 414
ccc- Dikkat ve Özen Yükümlülüğünün Objektif Niteliği ve
Aidiyeti ............................................................................ 415
ddd- Birden Fazla Kişinin Katıldığı Faaliyetlerde Şahısların
Dikkat ve Özen Yükümlülüklerinin Tespiti ....................... 416
bb- Neticenin Gerçekleşmesi, Nedensellik Bağı ve
Objektif İsnadiyet ............................................................ 420
aaa- Neticenin Gerçekleşmesi................................................. 420
XXII İçindekiler
bbb- Nedensellik Bağı............................................................... 420
ccc- Neticenin Objektif İsnat Edilebilirliği................................ 421
aaaa. Davranışın İzin Verilen Riski Aşan Bir Tehlike
Oluşturması ve Bu Tehlikenin Neticeye
Yansıması............................................................... 421
bbbb. Neticenin Objektif Öngörülebilirliği ......................422
cccc. Yükümlülüğe Aykırılık Bağının Varlığı ....................423
dddd. Neticenin İhlal Edilen Normun Koruma Alanı
İçinde Bulunması ...................................................424
eeee. Güven İlkesi ........................................................... 424
ffff. Mağdur veya Üçüncü Kişinin Eklenen
Davranışının Objektif İsnadiyete Etkisi.................. 426
c- Taksirli Suçun Hukuka Aykırılığı........................................................ 429
F- Taksirli Suçlarda Kusur ............................................................................ 429
G- Bilinçli Taksir ........................................................................................... 432
H- Taksirli Suçlarda Şahsi Cezasızlık Sebebi ve Cezada İndirim
Yapılmasını Gerektiren Şahsi Sebep........................................................ 437
a- Genel Bilgiler .................................................................................... 437
b- Şahsi Cezasızlık Sebebi ..................................................................... 437
c- Cezadan İndirim Yapılmasını Gerektiren Şahsi Sebep ...................... 442
4- Saik (Amaç) .................................................................................................... 442
5- Kast-Taksir Kombinasyonu: Neticesi Sebebiyle Ağırlaşmış Suç...................... 444
A- Genel Bilgiler........................................................................................... 444
B- Neticesi Sebebiyle Ağırlaşmış Suçun Yapısı............................................. 449
C- Neticesi Sebebiyle Ağırlaşmış Suçlarda Nedensellik Bağı........................ 452
D- Ağır veya Başka Netice Bakımından En Azından Taksirle Hareket
Etme Şartı................................................................................................ 453
III- HUKUKA AYKIRILIK UNSURU..........................................................................455
1- Genel Bilgiler.................................................................................................. 455
2- Hukuka Uygunluk Sebepleri ve Bunların Sistemleştirilmeleri........................ 461
A- Kanun Hükmünü Yerine Getirme (m. 24/1) ............................................ 462
B- Hukuka Uygun Emrin İfası (m.24/2)........................................................ 466
C- Meşru Savunma (m. 25/1) ...................................................................... 468
a- Genel Bilgiler .................................................................................... 468
b- Tarihi Gelişim.................................................................................... 469
aa- Meşru Savunmanın Batıda Gelişim Süreci................................. 469
bb- Türk Hukukunda Meşru Savunmanın Gelişim Süreci.................470
c- Mukayeseli Hukukta Meşru Savunma.............................................. 471
d- Meşru Savunmanın Şartları.............................................................. 473
İçindekiler XXIII
aa- Saldırıya İlişkin Şartlar ............................................................... 473
aaa- Bir Saldırının Bulunması................................................... 473
bbb- Saldırının Haksızlığı .......................................................... 476
ccc- Saldırının Bir Hakka Yönelmiş Olması .............................. 477
ddd- Saldırının Halen Mevcut Olması ...................................... 479
bb- Savunmaya İlişkin Şartlar .......................................................... 482
aaa- Savunmada Zorunluluk Olması........................................ 482
bbb- Savunmanın Saldırıya ve Saldırana Karşı Yapılması ......... 485
ccc- Savunmanın Saldırı ile Orantılı Olması ............................ 486
D- Hakkın Kullanılması (m. 26/1)................................................................. 491
a- Düşünce Hürriyeti ............................................................................ 494
aa- Genel Bilgiler............................................................................. 494
bb- Düşünce Hürriyeti Kavramı ve Kapsamı .................................... 494
aaa- Haber Alma ve Öğrenme Hürriyeti.................................. 496
bbb- Kanaat Hürriyeti .............................................................. 497
ccc- Düşünceyi Açıklama Hürriyeti ................................................... 497
cc- Düşünce Hürriyetinin Sınırlandırılması, Sınırlandırma
Sebepleri ve Sınırlandırma Kriterleri ......................................... 499
b- İhbar ve Şikayet Hakkı...................................................................... 504
c- Savunma Dokunulmazlığı................................................................. 505
d- Tıbbi Müdahaleler............................................................................ 507
e- Organ ve Doku Nakilleri ................................................................... 512
aa- Genel Bilgiler............................................................................. 512
bb- Yaşayan Vericiden Organ veya Doku Alınması .......................... 514
cc- Ölüden Organ veya Doku Alınması ........................................... 517
f- Tedip Hakkı ...................................................................................... 520
g- Spor Hareketleri............................................................................... 521
E- İlgilinin Rızası (m. 26/2) .......................................................................... 522
a- Genel Bilgiler, Tipikliği Kaldıran Rıza, Hukuka Uygunluk Sebebi
Olan Rıza .......................................................................................... 522
b- Hukuka Uygunluk Sebebi Olan İlgilinin Rızasının Şartları................. 525
aa- Kişinin Suçun Konusu Üzerinde Serbestçe Tasarruf Hakkına
Sahip Olması.............................................................................. 525
bb- Rızaya Ehliyet ............................................................................ 529
cc- Rızanın Açıklanması................................................................... 530
3- Hukuka Uygunluk Sebeplerinde Sınırın Aşılması ........................................... 531
A. Hukuka Uygunluk Nedenlerinde Sınırın Kast Olmaksızın Aşılması (m.27/1) .... 531
B- Meşru Savunmada Sınırın Mazur Görülebilecek Bir Heyecan, Korku
veya Telaş Nedeniyle Aşılması (m.27/2)................................................. 536
XXIV İçindekiler
§3. KUSURLULUK, KUSURLULUĞU AZALTAN VE KALDIRAN SEBEPLER
I- GENEL BİLGİLER .............................................................................................542
II. KUSURLULUĞU AZALTAN VE KALDIRAN SEBEPLER..........................................546
1- Hukuka Aykırı, Bağlayıcı Emrin Yerine Getirilmesi (m. 24/3-4)...................... 547
2- Zorunluluk Hali (m. 25/2)............................................................................... 551
A- Genel Bilgiler........................................................................................... 551
B- Tehlikeye İlişkin Şartlar ........................................................................... 554
a- Ağır Bir Tehlikenin Varlığı ................................................................. 554
b- Tehlikenin “Muhakkak” Olması........................................................ 556
c- Tehlikenin Kişinin Kendisine veya Başkasının Hakkına Yönelik
Olması .............................................................................................. 557
d- Tehlikeye Bilerek Sebebiyet Verilmemesi ........................................ 557
C- Korunmaya İlişkin Şartlar ........................................................................ 558
a- Tehlikeden Başka Türlü Korunma İmkanının Bulunmaması............. 558
b- Zorunluluk Halinde İşlenen Fiil ile Tehlike Arasında Oran
Bulunması......................................................................................... 560
c- Tehlikeye Göğüs Germe Mükellefiyetinin Bulunmaması ................. 560
D- Zorunluluk Hali ile Meşru Savunmanın Karşılaştırılması ......................... 561
3- Cebir............................................................................................................... 562
4- Korkutma ve Tehdit ....................................................................................... 565
5- Haksız Tahrik (m.29) ...................................................................................... 567
A- Genel Bilgiler........................................................................................... 567
B- Haksız Tahrikin Hukuki Esası ................................................................... 569
C- Haksız Tahrikin Şartları............................................................................ 570
a- Tahriki Teşkil Eden Bir Fiil Gerçekleşmiş Bulunmalıdır ..................... 570
b- Fiil Haksız Olmalıdır .......................................................................... 573
c- Haksız Fiil Sonucunda Failde “Hiddet veya Şiddetli Elem”
Ortaya Çıkmış Olmalıdır.................................................................... 577
d- Suç “Hiddet veya Şiddetli Elem”in Etkisi Altında İşlenmiş
Olmalıdır........................................................................................... 577
D- Haksız Tahrikin Çeşitleri .......................................................................... 581
a- Genel - Özel Haksız Tahrik ................................................................ 581
b- Basit Tahrik - Ağır Tahrik .................................................................. 581
E- Haksız Tahrik ve Diğer Haller................................................................... 582
a- Haksız Tahrik - Tasarlama (Taammüt) .............................................. 582
b- Haksız Tahrik - Kan Gütme Saiki ....................................................... 583
c- Haksız Tahrik - Töre Saiki.................................................................. 584
d- Haksız Tahrik - Taksirli Suçlar ........................................................... 587
e- Haksız Tahrik - Meşru Savunma ....................................................... 588
f- Haksız Tahrik - Takdiri Hafifletici Sebepler ....................................... 589
İçindekiler XXV
6- Yaş Küçüklüğü................................................................................................ 590
A- Genel Bilgiler .......................................................................................... 590
B- Türk Hukukunda Yaş Küçüklüğünün Kusur Yeteneğine Etkisi................. 591
a- On İki Yaşını Bitirmemiş Olanlar....................................................... 592
b- On İki Yaşını Bitirip On Beş Yaşını Bitirmemiş Olanlar...................... 596
c- On Beş Yaşını Bitirip On Sekiz Yaşını Bitirmemiş Olanlar ................. 598
C- Yaş Tespiti............................................................................................... 598
D- Yaş Küçüklüğünün Ceza Muhakemesi Yönünden Arz Ettiği Özellikler.... 600
E- Yaş Küçüklüğünün Yaptırım Sistemi Yönünden Arz Ettiği Özellikler....... 602
F- Yaş Küçüklüğünün Kabahatler Yönünden Arz Ettiği Özellikler................ 603
7- Akıl Hastalığı.................................................................................................. 604
A- Genel Açıklamalar................................................................................... 604
B- Biyolojik Sistem ...................................................................................... 604
C- Psikolojik Sistem ..................................................................................... 604
D- Karma Sistem.......................................................................................... 605
E- TCK’nın Benimsediği Sistem ................................................................... 605
8- Sağır Dilsizlik.................................................................................................. 608
9- Geçici Nedenler ............................................................................................. 610
10- Alkol veya Uyuşturucu Madde Etkisi Altında Olma ....................................... 612
A- Genel Açıklamalar................................................................................... 612
B- İrade Dışı Alkol veya Uyuşturucu Madde Etkisinde Olma....................... 613
C- İradi Olarak Alınan Alkol veya Uyuşturucu Madde................................. 614
D- Alkol ve Uyuşturucu Madde Bağımlılığı.................................................. 615
11- Sebebinde Serbest Hareketler (Actiones Liberae in Causa-ALIC) Kuramı ..... 616
§4. CEZA HUKUKUNDA HATA
I- GENEL AÇIKLAMALAR .................................................................................... 619
II- KASTI KALDIRAN HATA HALLERİ..................................................................... 620
1- Suçun Maddi Unsurlarında Hata (m.30/1) .................................................... 620
2- Suçun Nitelikli Unsurlarında Hata (m.30/2) .................................................. 629
3- Hukuka Uygunluk Sebeplerinin Maddi Şartlarında Hata (m.30/3)................ 632
A- Genel Açıklamalar ......................................................................................... 632
B- Hukuka Uygunluk Sebeplerinin Maddi Şartlarında Kaçınılmaz Hata............. 633
III- KUSURLULUĞU ETKİLEYEN HATA HALLERİ...................................................... 638
1- Kusurluluğu Kaldıran veya Azaltan Nedenlerin Maddi Şartlarında Hata
(m.30/3) ........................................................................................................ 638
2- Haksızlık Yanılgısı (m. 30/4)........................................................................... 640
XXVI İçindekiler
§5. UNSURLARIN DIŞINDA KALAN DİĞER HALLER
I- ŞAHSİ CEZASIZLIK SEBEPLERİ ..........................................................................645
1- Genel Açıklamalar.......................................................................................... 645
2- Ceza Muhakemesi Yönünden Önem Arz Eden Hususlar................................ 646
II- CEZAYI KALDIRAN VEYA AZALTAN ŞAHSİ SEBEP OLARAK ETKİN PİŞMANLIK
HALLERİ.........................................................................................................648
III- OBJEKTİF CEZALANDIRILABİLME ŞARTLARI.....................................................651
1- Genel Açıklamalar.......................................................................................... 651
2- Ceza Muhakemesi Yönünden Önem Arz Eden Hususlar................................ 655
§6- CEZA MUHAKEMESİ ŞARTLARI
I- GENEL AÇIKLAMALAR ....................................................................................657
II- DAVA ŞARTLARI.............................................................................................658
1- Şikâyet ........................................................................................................... 658
2- Dava Süresi .................................................................................................... 658
3- İzin ................................................................................................................. 659
4- Talep .............................................................................................................. 659
5- Yargı Bulunmaması ........................................................................................ 660
6- Açık Dava Bulunmaması................................................................................. 660
7- Önödemenin Yerine Getirilmemesi ............................................................... 661
8- Uzlaştırmanın Sonuçsuz Kalması.................................................................... 661
9- Seri Muhakeme Usulünün Kabul Edilmemesi................................................ 662
III- YARGILAMA ŞARTLARI...................................................................................662
1- Sanığın Hazır Bulunması................................................................................. 662
2- Sanığın Akıl Hastası Olmaması ....................................................................... 662
3- Bekletici Meselenin Çözümü.......................................................................... 663
4- Geçici Yasama Dokunulmazlığının Bulunmaması........................................... 663
§7. SUÇUN ÖZEL GÖRÜNÜŞ ŞEKİLLERİ
I- GENEL BİLGİLER .............................................................................................665
II- TEŞEBBÜS......................................................................................................666
1- Kavram ve Türk Ceza Kanunu’nun Düzenlemesi............................................ 666
2- Teşebbüs Halinde Kalan Suçun Cezalandırılmasının Sebepleri,
Teşebbüsün Hukuki Niteliği ve Gösterdiği Özellikler ..................................... 669
3- Teşebbüsün Yardımcı Norm Niteliği .............................................................. 671
4- Teşebbüsün Şartları ....................................................................................... 672
A- Kasten İka Edilebilen Bir Suçun İşlenmek İstenmesi ve Bu Suça
İlişkin Kastın Varlığı ................................................................................. 672
İçindekiler XXVII
B- Gerçekleştirilen Fiilin İcra Hareketi Niteliğinde Olması .......................... 675
a- Genel Bilgiler.................................................................................... 675
b- Hazırlık Hareketlerinin Cezalandırılmamasının Sebepleri................ 677
c- Hazırlık Hareketleriyle İcra Hareketlerinin Birbirinden Ayrılması .... 679
aa- Genel Açıklamalar ..................................................................... 679
aaa- Sübjektif Teoriler ............................................................. 679
aaaa- Açıkça Ortaya Çıkan Suç Kastı Teorisi.................. 680
bbbb- Failin Planına Dayanan Sübjektif Teori................ 680
bbb- Objektif Teoriler .............................................................. 681
aaaa- Kronolojik Teori................................................... 681
bbbb- Şekli ve Maddi Objektif Teori.............................. 681
cccc- Tek Anlamlı Hareket Teorisi ................................ 682
ccc- Karma Teoriler ve TCK’nın Benimsediği Görüş ................ 683
bb- Hazırlık Hareketleri İle İcra Hareketlerinin Birbirinden
Ayrılmasına İlişkin Özel Durumlar ............................................. 687
C- Fiilin Elverişli Olması ............................................................................... 690
D- Neticeli Suçun veya İcra Hareketleri Kısımlara Bölünebilen Sırf
Hareket Suçunun Bulunması .................................................................. 691
E- Elde Olmayan Sebeplerle İcra Hareketlerinin Tamamlanamamış
veya Tamamlanmış Olmakla Birlikte Neticenin Gerçekleşmemiş
Olması..................................................................................................... 692
5- Teşebbüs Aşamasında Kalan Suçlarda Cezanın Belirlenmesi ........................ 697
6- Neticesi Sebebiyle Ağırlaşmış Suçlarda Teşebbüs ......................................... 698
7- Teşebbüse Elverişli Olmayan Suçlar .............................................................. 699
8- Gönüllü Vazgeçme ve Etkin Pişmanlık........................................................... 701
A- Gönüllü Vazgeçme.................................................................................. 701
a- Sübjektif Teoriler ............................................................................. 703
b- Objektif Teoriler............................................................................... 703
c- Suç Politikasından Hareket Eden Teoriler........................................ 704
B- Etkin Pişmanlık........................................................................................ 711
9 - İşlenemez Suç (Elverişsiz Teşebbüs).............................................................. 711
III- İŞTİRAK ......................................................................................................... 714
1- Genel Bilgiler ................................................................................................. 714
2- Zorunlu İştirak ve Geçici (Zorunlu Olmayan) İştirak Ayrımı........................... 717
3- Suça İştirakin Hukuki Esası ............................................................................ 719
4- Suça İştirakin Cezalandırılması Konusunda Sistemler ................................... 720
5- İştirak Şekilleri ve Bağlılık Kuralı .................................................................... 722
A- Faillik....................................................................................................... 724
a- Genel Bilgiler.................................................................................... 724
XXVIII İçindekiler
b- Müstakil Faillik.................................................................................. 725
c- Müşterek Faillik (m.37/1)................................................................. 726
aa- Şartları ....................................................................................... 727
aaa- Birlikte Suç İşleme Kararının Bulunması........................... 727
bbb- Birden Çok Failin, Fiil Üzerinde Fonksiyonel
Hakimiyet Kurması ........................................................... 731
bb- Özgü Suçlarda Müşterek Faillik ................................................. 738
cc- İhmali Suçlarda Müşterek Faillik................................................ 739
dd- Taksirli Suçlar ve Müşterek Faillik.............................................. 740
d- Dolaylı Faillik..................................................................................... 740
aa- Genel Açıklamalar...................................................................... 740
bb- Örgüt Yöneticilerinin Örgütün Faaliyeti Çerçevesinde İşlenen
Bütün Suçlardan Fail Olarak Sorumlu Tutulması (m.220/5)........... 743
B- Şeriklik..................................................................................................... 747
a- Azmettirme ...................................................................................... 747
aa- Genel Bilgiler ve Benzer Kavramlardan Farkı............................. 747
bb- Azmettirme ve Manevi Yardım Etme ........................................ 748
cc- Azmettirme ve Dolaylı Faillik ..................................................... 748
dd- Azmettirme ve Suç İşlemeye Tahrik .......................................... 749
ee- Azmettirmenin Cezalandırılmasının Şartları.............................. 749
aaa- Suç İşleme Hususunda Karar Vermemiş Olan Kişiye
Belli Bir Suçun İşlenmesine Karar Verdirilmesi ................ 750
bbb- Azmettirilenin Kasten, Hukuka Aykırı ve En Azından
Teşebbüs Aşamasında Kalmış Bir Fiil İşlemesi.................. 751
ff- İhmali ve Özgü Suçlarda Azmettirme ........................................ 755
gg- Azmettirenin Cezalandırılması................................................... 756
b- Yardım Etme..................................................................................... 758
aa- Maddi Yardım Etme................................................................... 760
aaa- Suçun İşlenmesinde Kullanılan Araçları Temin Etmek ..... 760
bbb- Suçun İşlenmesinden Önce veya İşlenmesi Sırasında
Maddî Yardımda Bulunarak İcrasını Kolaylaştırmak......... 761
bb- Manevi Yardım Etme ................................................................. 764
aaa- Suç İşlemeye Teşvik.......................................................... 764
bbb- Suç İşleme Kararını Kuvvetlendirmek .............................. 765
ccc- Suçun İşlenmesinden Sonra Yardımda Bulunmayı
Vaad Etmek...................................................................... 765
ddd- Suçun Nasıl İşleneceği Konusunda Yol Göstermek ..........766
C- Bağlılık Kuralı........................................................................................... 766
a- Şartları .............................................................................................. 767
İçindekiler XXIX
aa- Kasten ve Hukuka Aykırı İşlenmiş Bir Fiilin Varlığı..................... 767
bb- Suçun En Azından Teşebbüs Aşamasına Varmış Olması ........... 768
b- Nitelikli Hallerin Suç Ortaklarına Sirayeti......................................... 769
6- İştirak Halinde İşlenen Suçlarda Gönüllü Vazgeçme (m.41).......................... 773
7- Neticesi Sebebiyle Ağırlaşmış Suçlarda İştirak .............................................. 776
8- Kışkırtıcı Ajan ve Gizli Soruşturmacı .............................................................. 777
9- Yığınların Etkisiyle İşlenen Suçlar .................................................................. 780
A- Genel Açıklamalar................................................................................... 780
B- Yığınların Cezai Sorumluluğu .................................................................. 780
a- Sistemler .......................................................................................... 780
b- 765 ve 5237 sayılı Türk Ceza Kanununun Sistemi............................ 782
10- Kabahate İştirak ............................................................................................ 783
IV- SUÇLARIN İÇTİMAI......................................................................................... 784
1- Genel Bilgiler, Görünüşte İçtima ................................................................... 784
2- Bileşik Suç...................................................................................................... 790
3- Zincirleme Suç ............................................................................................... 795
A- Genel Bilgiler .......................................................................................... 795
B- Zincirleme Suçun Şartları........................................................................ 796
a- Bir Suç İşleme Kararının Bulunması ................................................. 797
b- Aynı Suçun Değişik Zamanlarda Birden Çok İşlenmesi..................... 800
c- Suçların Aynı Kişiye Karşı İşlenmiş Olması ....................................... 806
C- Zincirleme Suçta Müeyyide .................................................................... 807
4- Fikri İçtima..................................................................................................... 808
A- Genel Bilgiler .......................................................................................... 808
B- Fikri İçtimaın Hukuki Esası ve Şartları ..................................................... 810
a- Fiilin Tek Olması............................................................................... 811
aa- Fiil ile kasdedilen harekettir...................................................... 811
bb- Fiil tekliği -Fiil Çokluğu............................................................... 813
b- Birden Fazla Suçun Oluşmasına Sebebiyet Verme........................... 818
aa- Aynı Neviden Fikri İçtima (m. 43/2) .......................................... 818
bb- Farklı Neviden Fikri İçtima, Hedefte Sapma (m. 44).................. 821
C- Fikri İçtimaı Kabulün Sonuçları ............................................................... 826
ÜÇÜNCÜ BÖLÜM
YAPTIRIM TEORİSİ
§1. CEZA KAVRAMI, CEZANIN AMACI, NİTELİKLERİ VE ÇEŞİTLERİ
I- CEZA KAVRAMI.............................................................................................. 831
II- CEZANIN AMACI ............................................................................................ 832
1- Mutlak Ceza Teorileri .................................................................................... 833
XXX İçindekiler
2- Nisbi Ceza Teorileri ........................................................................................ 835
A- Genel Açıklamalar ................................................................................... 835
B- Genel Önleme Teorisi.............................................................................. 836
C- Özel Önleme Teorisi................................................................................ 836
3- Karma Teoriler ............................................................................................... 838
4- 765 Sayılı Türk Ceza Kanunu’nun Benimsediği Sistem................................... 839
5- 5237 Sayılı Türk Ceza Kanunu’nun Benimsediği Sistem................................. 840
III- CEZANIN NİTELİKLERİ.....................................................................................842
IV- CEZANIN ÇEŞİTLERİ ........................................................................................846
§2. HAPİS CEZASI
I- HAPİS CEZASININ TARİHİ GELİŞİMİ .................................................................851
1- Batı Hukuku ................................................................................................... 851
2- Türk Hukuku................................................................................................... 853
II- HAPİS CEZASININ İNFAZ SİSTEMLERİ ..............................................................853
1- Müşterek Hapis (Topluluk) Sistemi................................................................ 853
2- Hücre (Pennsylvania) Sistemi......................................................................... 855
3- Karma (Auburn) Sistem.................................................................................. 858
4- İrlanda Sistemi (Dereceli Sistem) ................................................................... 859
5- Yeni Sistem .................................................................................................... 863
III- HAPİS CEZASININ LEH VE ALEYHİNDEKİ DÜŞÜNCELER.....................................865
1- Hapis Cezasının Lehindeki Düşünceler........................................................... 865
2- Hapis Cezasının Aleyhindeki Düşünceler ....................................................... 865
IV- HAPİS CEZASININ ÇEŞİTLERİ ...........................................................................867
1- Genel Bilgiler.................................................................................................. 867
2- Ağırlaştırılmış Müebbet Hapis Cezası............................................................. 867
3- Müebbet Hapis Cezası ................................................................................... 868
4- Süreli Hapis Cezası ......................................................................................... 869
A- Kısa Süreli Hapis Cezası ........................................................................... 870
a- Genel Bilgiler .................................................................................... 870
b- Kısa Süreli Hapis Cezasının Adli Para Cezasına veya
Tedbirlerden Birine Çevrilmesi......................................................... 870
aa- Genel Bilgiler ............................................................................. 870
bb- Seçenek Yaptırımlara Çevirme Şartları ...................................... 872
cc- Seçenek Yaptırımlar................................................................... 874
aaa- Adli para cezasına çevirme............................................... 874
bbb- Tedbire çevirme ............................................................... 876
aaaa- Mağdurun veya kamunun uğradığı zararın,
aynen iade, suçtan önceki hale getirme veya
tazmin suretiyle tamamen giderilmesi (TCK.
m.50/1-b)............................................................. 876
İçindekiler XXXI
bbbb- En az iki yıl süreyle, bir eğitim kurumuna
devam etme (TCK m.50/1-c) .............................. 878
cccc- Belirli yerlere gitmekten veya belirli etkinlikleri
yapmaktan yasaklanma (TCK m. 50/1-d) ............... 878
dddd- Ehliyet ve ruhsat belgelerinin geri alınması,
belli bir meslek ve sanatı yapmaktan
yasaklanma (TCK. m.50/1-e) ............................... 879
eeee- Gönüllü olmak şartıyla kamuya yararlı bir
işte çalıştırma (TCK. m.50/1-f)............................. 880
dd- Adli para cezası ya da tedbire çevirmenin sonuçları................. 882
ee- Çevrilen ceza veya tedbire uymamanın yaptırımı..................... 882
5- Hapis Cezasının Özel İnfaz Usulleri................................................................ 882
A- Cezanın Hafta Sonunda İnfazı................................................................. 883
B- Cezanın Geceleri İnfazı ........................................................................... 883
C- Hükümlünün Konutunda Cezasının İnfazı............................................... 883
a- Genel Açıklamalar............................................................................ 883
b- Yaş veya Cinsiyet Nedeniyle Konutta İnfaz ...................................... 885
c- Hastalık Nedeniyle Konutta İnfaz..................................................... 885
d- Doğum Nedeniyle Konutta İnfaz...................................................... 885
D- Özel İnfaz Usullerinin Uygulanamayacağı Haller .................................... 886
E- Cezanın Özel İnfaz Şekline Uyulmamasının Yaptırımı............................. 886
V- CEZALARIN İNFAZI ......................................................................................... 886
1- Hapis Cezasının İnfazı .................................................................................... 886
A- Genel Açıklamalar................................................................................... 886
B- Hükümlülerin Kuruma Kabulü ................................................................ 888
C- Hükümlülerin Kuruma Yerleştirilmesi..................................................... 889
2- Hapis Cezasının İnfazının Ertelenmesi........................................................... 890
3- Hükümlülerin Başkalarıyla Görüşmesi ve Dışarıyla Haberleşmesi................. 892
4- İzin, 14/07/2023 t. ve 7456 s.lı Kanun ile Getirilen Düzenlemeler................ 894
5- Ödüllendirme ................................................................................................ 896
6- Ceza İnfaz Kurumlarının Türleri ve Süreli Hapis Cezasının İnfazı................... 898
VI- HAPİS CEZASININ SAKINCALARINI GİDERMEYE YÖNELİK KURUMLAR.............. 902
1- Cezaya ve Mahkumiyete Engel Olan Seçenek Kurumlar ............................... 902
A- Önödeme................................................................................................ 902
a- Genel Açıklamalar ve Hukuki Niteliği............................................... 902
b- Önödemenin Şartları........................................................................ 903
aa- Önödemelik Bir Suçun Bulunması............................................. 904
bb- Suçun Uzlaştırma Kapsamında Olmaması................................. 905
cc- Suçun İşlendiği Hususunda Yeterli Şüphe Bulunması................ 905
XXXII İçindekiler
c- Önödeme Usulü ............................................................................... 905
d- Önödemenin Gerçekleşmesi ve Sonuçları........................................ 906
B- Uzlaştırma ............................................................................................... 907
C- Kamu Davasının Açılmasının Ertelenmesi ............................................... 909
D- Hükmün Açıklanmasının Geri Bırakılması ............................................... 911
a- Genel Açıklamalar ............................................................................ 911
b- Hükmün Açıklanmasının Geri Bırakılmasının Şartları ....................... 913
aa- Suça İlişkin Şartlar (Objektif Şartlar).......................................... 913
bb- Faile İlişkin Şartlar (Sübjektif Şartlar)......................................... 913
c- Hükmün Açıklanmasının Geri Bırakılmasının Yasak Olduğu
Haller ................................................................................................ 914
d- Hükmün Açıklanmasının Geri Bırakılması Kararının
Uygulanması..................................................................................... 915
e- Hükmün Açıklanmasının Geri Bırakılmasının Sonuçları.................... 915
2- Hapis Cezasının İnfazına Seçenek Kurumlar .................................................. 916
A- Hapis Cezasının Ertelenmesi ................................................................... 916
a- Genel Açıklamalar ............................................................................ 916
b- Hapis Cezasının Ertelenmesinin Şartları ........................................... 919
aa- Sanığın Adli Geçmişi................................................................... 920
bb- Ertelemeye Konu Olan Mahkumiyet ......................................... 922
cc- Sanığın Yeniden Suç İşlemeyeceği Kanaatinin Oluşması ...........923
dd- Verilen Zararın Tazmini.............................................................. 924
c- Erteleme Kararı ................................................................................ 925
d- Denetim Süresi ve Mahkumun Yükümlülükleri................................ 926
e- Ertelemenin Geri Alınması ............................................................... 927
f- Ertelemenin Sonucu ......................................................................... 928
B- Şartla Salıverilme .................................................................................... 928
a- Genel Açıklamalar ............................................................................ 928
b- Amacı................................................................................................ 930
c- Hukuki Niteliği .................................................................................. 933
d- Şartları .............................................................................................. 933
aa- Cezanın Bir Kısmının İnfaz Edilmiş Olması ................................. 934
bb- Hükümlünün İnfaz Kurumundaki Süreyi İyi Halli Olarak
Geçirmesi................................................................................... 939
e- Şartla Salıverilme Sonrasında Kalan Cezanın Dışarıda İnfazı ............ 942
f- Şartla Salıverilme Kararının Verilmesi ve Geri Alınması ................... 943
g- Şartla Salıverilmeden Yararlanamayanlar ........................................ 945
C- Denetimli Serbestlik Tedbirinin Uygulanması ......................................... 947
a- Genel Açıklamalar ............................................................................ 947
İçindekiler XXXIII
b- Cezanın Amaçları Bağlamında Denetimli Serbestlik Kurumu........... 949
c- Denetimli Serbestlik Tedbirinin Kapsamı, İnfazı ve Sona Ermesi ..... 951
§3. ADLİ PARA CEZASI
I- GENEL AÇIKLAMALAR .................................................................................... 957
II- ADLİ-İDARİ PARA CEZASI AYIRIMI .................................................................. 957
III- ADLİ PARA CEZASININ BELİRLENMESİNDE SİSTEMLER .................................... 958
IV- ADLİ PARA CEZASININ TESPİTİ ....................................................................... 959
V- ADLİ PARA CEZASININ İNFAZI......................................................................... 961
§4. CEZANIN BELİRLENMESİ VE BİREYSELLEŞTİRİLMESİ
I- TEMEL CEZANIN TAYİNİ VE FERDİLEŞTİRME.................................................... 963
1- Genel Bilgiler ................................................................................................. 963
2- Cezanın Belirlenmesi ve Bireyselleştirilmesinde Kurallar.............................. 964
A- Cezaların Artırılmasının, Eksiltilmesinin ve Değiştirilmesinin
Kanuniliği ................................................................................................ 966
B- Temel Cezanın Tespiti ve Takdir Hakkını Kullanırken Dikkate
Alınması Gereken Kriterler ..................................................................... 967
a- Suçun İşleniş Biçimi.......................................................................... 971
b- Suçun İşlenmesinde Kullanılan Araç ................................................ 972
c- Suçun İşlendiği Zaman ve Yer .......................................................... 972
d- Suçun Konusunun Önem ve Değeri ................................................. 973
e- Meydana Gelen Zarar veya Tehlikenin Ağırlığı ................................ 974
f- Kasta veya Taksire Dayalı Kusurun Ağırlığı....................................... 974
g- Failin Güttüğü Amaç ve Saik ............................................................ 976
C- Suçun Olası Kastla ya da Bilinçli Taksirle İşlenmesi................................. 977
D- Nitelikli Unsurlara Göre Cezanın Artırılması ve Eksiltilmesi.................... 977
E- Cezanın Hesaplanmasına İlişkin Prensipler............................................. 979
II- TAKDİRİ İNDİRİM NEDENLERİ......................................................................... 981
1- Genel Bilgiler ................................................................................................. 981
2- Leh ve Aleyhteki Düşünceler ......................................................................... 982
3- Takdiri İndirim Sebeplerinin Uygulanması .................................................... 983
A- Failin Geçmişi.......................................................................................... 984
B- Sosyal İlişkileri......................................................................................... 985
C- Fiilden Sonraki ve Yargılama Sürecindeki Pişmanlığını Gösteren
Davranışları............................................................................................. 985
D- Cezanın Failin Geleceği Üzerindeki Olası Etkileri .................................... 986
XXXIV İçindekiler
III- MAHSUP .......................................................................................................987
1- Genel Bilgiler.................................................................................................. 987
2- Şahsî Hürriyeti Sınırlama Sonucunu Doğuran Hâller...................................... 987
3- Mahsubun Hangi “Mahkûmiyet”ten Yapılacağı Hususu................................ 988
4- Mahsubun Hangi Suç Dolayısıyla Verilecek Mahkûmiyetten Yapılacağı
Hususu ........................................................................................................... 989
§5. GÜVENLİK TEDBİRLERİ
I- GÜVENLİK TEDBİRLERİ HAKKINDA GENEL BİLGİLER.........................................991
1- Kavram........................................................................................................... 991
2- Güvenlik Tedbirlerinin Uygulanma Şartları.................................................... 991
A- Tehlikeli Hal Bulunmalıdır ....................................................................... 992
B- Bir Suç İşlenmiş Olmalıdır........................................................................ 993
C- Kanunda Hüküm Bulunmalıdır ................................................................ 994
D- Mahkeme (Hâkim) Kararına Dayalı Olmalıdır.......................................... 995
3- Güvenlik Tedbirlerinin Hukuki Niteliği ........................................................... 997
4- Güvenlik Tedbirlerinin Çeşitleri ..................................................................... 999
II- BELLİ HAKLARI KULLANMAKTAN YOKSUN BIRAKILMA.................................. 1001
1- Genel Bilgiler................................................................................................1001
2- Şartları .........................................................................................................1004
3- Hak Yoksunluğuna İlişkin Kurallara İstisna Oluşturan Durumlar..................1005
4- İnfazı ............................................................................................................1008
III- MÜSADERE.................................................................................................. 1010
1- Genel Bilgiler................................................................................................1010
2- Müsaderenin Çeşitleri..................................................................................1011
3- Eşya Müsaderesi ..........................................................................................1011
A- Genel Açıklamalar .................................................................................1011
B- Bir Suçun İşlenmesine Bağlı Müsadere .................................................1012
C- Suçun İşlenmesinde Kullanılmak Üzere Hazırlanan Eşyanın
Müsaderesi ...........................................................................................1015
D- Konusu Suç Teşkil Eden Eşyanın Müsaderesi ........................................1016
E- Kaim Değer (Eşdeğer) Müsaderesi........................................................1016
4- Kazanç Müsaderesi ......................................................................................1017
5- Müsadere Kararı ..........................................................................................1019
IV- TEKERRÜR ................................................................................................... 1020
1- Genel Bilgiler................................................................................................1020
2- Tarihi Gelişim ...............................................................................................1023
A- Batı Hukuku...........................................................................................1023
B- Türk Hukuku..........................................................................................1024
İçindekiler XXXV
3- Hukukî Niteliği, Çeşitleri ve Tekerrüre Benzeyen Müesseseler................... 1025
A- Hukukî Niteliği ...................................................................................... 1025
B- Tekerrürün Çeşitleri.............................................................................. 1026
4- Tekerrürün Leh ve Aleyhindeki Görüşler..................................................... 1028
A- Genel Bilgiler ........................................................................................ 1028
B- İlga Teorisi ............................................................................................ 1028
C- Tekerrürü Kabul Eden Teoriler ............................................................. 1030
a- Cezanın Yetersizliği Teorisi............................................................. 1030
b- İsnadiyetin Ağırlığı Teorisi.............................................................. 1031
D- Pozitivist Teori ...................................................................................... 1032
5- Tekerrürün Şartları ...................................................................................... 1032
A- Mahkûmiyet Şartı ................................................................................. 1033
B- Yeni Bir Suç İşlenmesi ........................................................................... 1038
C- Süre Şartı .............................................................................................. 1039
6- Tekerrürün Neticeleri.................................................................................. 1041
7- Tekerrür Benzeri Müesseseler: Özel Tehlikeli Suçlular ............................... 1046
V- TÜZEL KİŞİLER HAKKINDA UYGULANACAK GÜVENLİK TEDBİRLERİ................. 1047
§6. DAVA VE CEZA İLİŞKİSİNİ SONLANDIRAN HALLER
I- SANIĞIN VEYA HÜKÜMLÜNÜN ÖLÜMÜ ....................................................... 1053
II- AF ............................................................................................................... 1054
1- Kavram ve Hukuki Niteliği ........................................................................... 1054
2- Affın Çeşitleri............................................................................................... 1058
A- Genel Af- Özel Af .................................................................................. 1058
B- Cumhurbaşkanı’nın Özel Af Yetkisi....................................................... 1059
III- ZAMANAŞIMI .............................................................................................. 1059
1- Genel Bilgiler ............................................................................................... 1059
2- Zamanaşımının Tarihi Gelişimi .................................................................... 1061
A- Zamanaşımının Batı Hukukundaki Gelişimi .......................................... 1061
B- Zamanaşımının Türk Hukukundaki Gelişimi ......................................... 1063
3- Zamanaşımının Leh ve Aleyhindeki Görüşler .............................................. 1064
A- Zamanaşımı Müessesesinin Lehinde Olan Görüşler ............................. 1064
a- Manevi Ceza................................................................................... 1064
b- Uslanma ......................................................................................... 1065
c- Cezanın Önleme Özelliği ................................................................ 1065
d- Takibatın Terki ............................................................................... 1065
e- Psikolojik Değişme ......................................................................... 1066
f- Unutma- Sosyal Fayda ................................................................... 1066
g- Delillerin Bozulması ....................................................................... 1066
XXXVI İçindekiler
B- Zamanaşımı Müessesesinin Aleyhindeki Görüşler................................1067
a- Beccaria’nın Görüşü .......................................................................1067
b- Bentham’ın Görüşü ........................................................................1067
c- Pozitivist Görüş...............................................................................1068
4- Zamanaşımının Hukuki Niteliği ....................................................................1068
A- Zamanaşımını Ceza Muhakemesi Hukuku Müessesesi Kabul Eden
Görüş.....................................................................................................1069
B- Zamanaşımını Ceza Hukuku Müessesesi Kabul Eden Görüş .................1069
C- Zamanaşımını Karma Bir Kurum Olarak Kabul Eden Görüş...................1069
D- Görüşümüz............................................................................................1070
5- Dava Zamanaşımı.........................................................................................1071
A- Tanımı, Şikayet ve Dava Süresi Kavramlarından Farkı...........................1071
B- Dava Zamanaşımına Uğramayan Suçlar................................................1073
C- Dava Zamanaşımı Süreleri ve Türk Ceza Kanunu’nun Sistemi,
Zamanaşımı Sürelerinin Özel Hukuk İlişkilerine Etkisi (Uzamış
Zamanaşımı)..........................................................................................1075
a- Dava Zamanaşımı Süreleri ve Türk Ceza Kanunu’nun Sistemi........1075
b- Zamanaşımı Sürelerinin Özel Hukuk İlişkilerine Etkisi (Uzamış
Zamanaşımı) ...................................................................................1077
D- Zamanaşımı Sürelerinin Tespitinde Esas Alınacak Ceza ........................1078
E- İki Çeşit Ceza Gerektiren Suçlarda Dava Zamanaşımı Süresinin
Belirlenmesi ..........................................................................................1080
F- Dava Zamanaşımı Süresinin İşlemeye Başlaması ve Suçun Özel
Görünüş Şekilleri Açısından Değerlendirme....................................................1081
G- Dava Zamanaşımı Sürelerinin Durması ve Kesilmesi.............................1086
a- Genel Bilgiler ..................................................................................1086
b- Dava Zamanaşımı Süresini Durduran Sebepler ..............................1087
aa- İzin ...........................................................................................1088
bb- Karar ........................................................................................1089
cc- Bekletici Mesele ......................................................................1090
dd- Suç Faili Hakkında Kanun Gereğince Hakkında Kaçak
Olduğu Hususunda Karar Verilmiş Olması...............................1091
ee- Hükmün Açıklanmasının Geri Bırakılması Kararı Verilmesi
Sonucunda Sanığın Denetim Süresine Tabi Tutulması ............1092
ff- Uzlaşma ...................................................................................1093
gg- Kamu Davasının Açılmasının Ertelenmesi................................1093
c- Dava Zamanaşımının Kesilmesi ......................................................1093
aa- Genel Bilgiler ...........................................................................1093
bb- Zamanaşımını Kesen Sebepler.................................................1094
İçindekiler XXXVII
aaa- Şüpheli veya Sanıklardan Birinin Savcı Huzurunda
İfadesinin Alınması veya Sorguya Çekilmesi.................. 1094
bbb- Şüpheli veya Sanıklardan Biri Hakkında Tutuklama
Kararının Verilmesi ........................................................ 1096
ccc- Suçla İlgili Olarak İddianame Düzenlenmesi.................. 1097
ddd- Sanıklardan Bir Kısmı Hakkında da Olsa, Mahkûmiyet
Kararı Verilmesi ............................................................. 1098
cc- Dava Zamanaşımının Kesilmesinin Etkileri.............................. 1099
6- Ceza Zamanaşımı......................................................................................... 1100
A- Kavram.................................................................................................. 1100
B- Ceza Zamanaşımına Uğramayan Cezalar.............................................. 1101
C- Ceza Zamanaşımı Süreleri ve Türk Ceza Kanunu’nun Sistemi .............. 1101
D- Ceza Zamanaşımı Sürelerinin Başlangıcı............................................... 1103
E- Ceza Zamanaşımı Sürelerinin Durması ve Kesilmesi............................. 1104
a- Ceza Zamanaşımının Durması........................................................ 1105
b- Ceza Zamanaşımının Kesilmesi ...................................................... 1105
aa- Mahkûmiyet Hükmünün İnfazı İçin Yetkili Merci
Tarafından Hükümlüye Kanuna Göre Tebligat Yapılması........ 1106
bb- Hükümlünün Yakalanması....................................................... 1107
cc- Bir Suçtan Dolayı Mahkûm Olan Kimsenin Üst Sınırı İki
Yıldan Fazla Hapis Cezasını Gerektiren Kasıtlı Bir Suç
İşlemesi ................................................................................... 1107
c- Ceza Zamanaşımının Kesilmesinin Etkileri ..................................... 1108
7- Zamanaşımının Güvenlik Tedbirlerine Etkisi ............................................... 1108
DÖRDÜNCÜ BÖLÜM
MİLLETLERARASI CEZA HUKUKU
§1. CEZA HUKUKU KURALLARININ YER BAKIMINDAN UYGULAMA ALANI
I- CEZA YASASININ MÜLKİLİĞİ SİSTEMİ............................................................ 1111
1- Genel Bilgiler ............................................................................................... 1111
2- Mülkilik Sisteminin Gerekçeleri................................................................... 1112
A- Ceza Hukuku Bakımından ..................................................................... 1112
B- Ceza Muhakemesi Hukuku Bakımından ............................................... 1112
C- Milletlerarası Hukuk Bakımından ......................................................... 1113
3- Ceza Yasalarının Mülki Olması Sistemi İle İlgili Meseleler........................... 1113
A- Türkiye’ye (Ülke) Neler Dâhil Olduğu Sorunu....................................... 1113
a- İç Sular ........................................................................................... 1114
b- Karasuları ....................................................................................... 1114
XXXVIII İçindekiler
aa- Karasularında Bulunan Yabancı Savaş Gemileri Hakkında
Sahil Devletinin Yargı Yetkisi....................................................1115
bb- Karasularında Bulunan Yabancı Ticaret ve Yolcu Gemileri
Hakkında Sahil Devletinin Yargı Yetkisi....................................1115
aaa- İngiliz Sistemi .................................................................1115
bbb- Fransız Sistemi ...............................................................1116
ccc- 1958 Cenevre “Karasuları ve Bitişik Bölge
Sözleşmesi” ....................................................................1116
ddd- Türk Sistemi ...................................................................1116
c- Açık Denizler Üzerinde Devletin Yetkisi..........................................1117
d- Hava Ülkesi.....................................................................................1118
aa- Devletlerin Bu Sahadaki Egemenlik Haklarının Kapsamı
Konusundaki Sistemler ve Anlaşmaların Kabul Ettiği Çözüm ..1118
bb- Havada İşlenen Suçlarda Uygulanacak Yasa ............................1119
aaa- Askeri Hava Vasıtaları ....................................................1119
bbb- Sivil Hava Vasıtaları ........................................................1120
e- Kıta Sahanlığında veya Münhasır Ekonomik Bölgede Tesis
Edilmiş Sabit Platformlar ................................................................1122
f- Askeri İşgal Altında Bulunan Yerler ................................................1123
B- Suçun İşlendiği Yerin Tespiti..................................................................1123
a- Hareket Teorisi ...............................................................................1124
b- Netice Teorisi .................................................................................1125
c- İsabet veya Arada Tesir Teorisi.......................................................1126
d- Karma Teori....................................................................................1126
4- Türkiye’de İşlenen Bir Suçtan Dolayı Yabancı Ülkede Hüküm Verilmiş
Olması..........................................................................................................1130
II- FAİLE GÖRE ŞAHSİLİK SİSTEMİ...................................................................... 1131
1- Genel Bilgiler................................................................................................1131
2- Sistemin Gerekçeleri....................................................................................1132
3- Faile Göre Şahsilik Sistemi Gereğince Cezalandırılan Fiiller (TCK. m.10, 11) .....1132
A- Memur veya Görevli Olarak Yabancı Ülkeye Gidenlerin İşledikleri
Suçlar (TCK. m. 10) ................................................................................1132
B- Yabancı Ülkede Türk Vatandaşı Tarafından İşlenen Suçlar (TCK.
m.11).....................................................................................................1133
4- Faile Göre Şahsilik Sistemi Gereğince Türk Ceza Kanunu Tarafından
Cezalandırılan Fiiller Hakkında Yabancı Ülkede Hüküm Verilmiş Olması.....1136
III- KORUMA SİSTEMİ........................................................................................ 1137
1- Genel Bilgiler................................................................................................1137
2- Devleti Koruma İlkesi (TCK. m.12/1, 13/1(b)) ..............................................1137
İçindekiler XXXIX
A- TCK. m.12/1 Kapsamında Devletin Korunması ..................................... 1137
B- TCK. m.13/1 (b) Kapsamında Devletin Korunması................................ 1138
3- Vatandaşı Koruma ....................................................................................... 1140
IV- EVRENSELLİK SİSTEMİ .................................................................................. 1141
1- İkame (Başka Devlet Adına) Yargı İlkesi (TCK.m.12/3) ................................ 1141
2- Bütün İnsanlığı İlgilendiren Suçlar (TCK. m.13) ........................................... 1142
V- BİR TÜRK VEYA YABANCININ YABANCI ÜLKEDE SUÇ İŞLEYİP TÜRKİYEDE
YARGILANMASI (m. 19) ............................................................................... 1143
1- Genel Bilgiler ............................................................................................... 1143
2- Hükmün Uygulanma Şartları ....................................................................... 1144
A- Fail Türk Vatandaşı veya Yabancı Olmalıdır.......................................... 1144
B- Suç Yabancı Ülkede İşlenmelidir........................................................... 1144
C- Fail Türkiye’de Bulunmalıdır................................................................. 1144
D- Fiil Türkiye’nin Güvenliğine veya Zararına İşlenmiş Bir Suç
Olmamalıdır.......................................................................................... 1145
E- Fiil, Türk Vatandaşına Karşı ya da Türk Kanunlarına Göre Kurulmuş
Özel Hukuk Tüzel Kişisi Zararına İşlenmemiş Olmalıdır ........................ 1145
3- Hükmün Tatbiki ........................................................................................... 1145
VI- YABANCI MAHKEMELER TARAFINDAN VERİLEN MAHKÛMİYETE BAĞLI
HAK YOKSUNLUKLARI.................................................................................. 1145
§2. GERİ VERME
I- GENEL BİLGİLER ........................................................................................... 1147
II- GERİ VERME KURUMUNUN KAYNAKLARI..................................................... 1150
III- GERİ VERMENİN ŞARTLARI........................................................................... 1156
1- Geri Vermenin Olumlu Şartları.................................................................... 1156
A- Bir Antlaşmanın Varlığı ......................................................................... 1156
B- Suç Teşkil Eden Bir Fiilin Varlığı ............................................................ 1156
a- Fiil Her İki Devlet Kanununa Göre de Suç Olmalıdır....................... 1156
b- Suç Geri Vermeye Konu Teşkil Etmelidir........................................ 1160
C- Geri Vermenin Talep Edilmiş Olması .................................................... 1163
D- Fiilin Ağırlığı ile İade Dolayısıyla Oluşacak Mağduriyetin Orantılı
Olması................................................................................................... 1163
2- Geri Vermenin Olumsuz Şartları.................................................................. 1163
A- Vatandaşın İade Edilmezliği Kuralı........................................................ 1163
B- Düşünce Suçundan Dolayı İade Edilmezlik Kuralı ................................. 1166
C- Siyasi Suçlardan Dolayı İade Edilmezlik Kuralı ...................................... 1166
a- Genel Bilgiler.................................................................................. 1166
b- Siyasi Suçu Açıklayan Görüşler....................................................... 1167
XL İçindekiler
aa- Objektif Teori...........................................................................1167
bb- Sübjektif Teori .........................................................................1167
cc- Üstünlük Teorisi.......................................................................1168
dd- Ayırma Teorisi..........................................................................1168
ee- Harp Adetleri Teorisi................................................................1169
c- Siyasi Suçun İstisnaları....................................................................1170
aa- Belçika Kuralı ...........................................................................1170
bb- Tedhişçilik Fiilleri .....................................................................1171
cc- Anarşizm..................................................................................1174
dd- Soykırım (Jenosit) ....................................................................1176
ee- Savaş Suçları ............................................................................1179
d- Avrupa Sözleşmesinde ve Türk Hukukunda Siyasi Suçlar
Nedeniyle Geri Verilmezlik Kuralı...................................................1181
D- Samimi Olmayan Taleplerden Dolayı Geri Verilmezlik Kuralı................1186
E- Askeri Suçlardan Dolayı İade Edilmezlik Kuralı......................................1187
F- Mali Suçlardan Dolayı Geri Verilmezlik Kuralı .......................................1189
G- Talep Edilen Devletin Yargı Hakkı Olması Halinde Geri Verilmezlik Kuralı.....1190
a- Suçun Talep Edilen Devletin Ülkesinde İşlenmesi ..........................1191
b- Suçun Yabancı Bir Ülkede İşlenmesine Rağmen, Talep Edilen
Devletin Yargı Hakkının Mevcut Olması .........................................1191
H- “Non bis in idem” Kuralı........................................................................1193
IV- GERİ VERMENİN USULÜ ............................................................................... 1194
1- Geri Vermeyi İsteyen Devlet Tarafından Yapılacak İşlemler ........................1194
2- Geri Verme İstenilen Devletçe Yapılacak İşlemler .......................................1197
A- İdari Sistem ...........................................................................................1197
B- Adli Sistem ............................................................................................1197
C- Karma Sistem (Belçika Sistemi) .............................................................1197
3- Geri Verme İsteminin Yerine Getirilmesi .....................................................1201
V- GERİ VERMENİN SONUÇLARI........................................................................ 1204
BİBLİYOGRAFYA.........................................................................................................1209
Prof. Dr. Mehmet Emin Artuk
Prof. Dr. Ahmet Gökcen
Prof. Dr. Mehmet Emin Alşahin
Doç. Dr. Kerim Çakır
İÇİNDEKİLER
ONDOKUZUNCU BASKIYA ÖNSÖZ ............................................................................V
ONBİRİNCİ BASKIYA ÖNSÖZ ..................................................................................VIII
ÖNSÖZ....................................................................................................................IX
İÇİNDEKİLER............................................................................................................XI
KISALTMALAR....................................................................................................... XLI
BİRİNCİ BÖLÜM
CEZA HUKUKUNA GİRİŞ, CEZA HUKUKU KURALLARININ UYGULAMA ALANI ..............1
§1. KAVRAM, SUÇ POLİTİKASI VE CEZA HUKUKUNA HAKİM İLKELER, CEZA
HUKUKUNUN DİĞER HUKUK DALLARIYLA İLİŞKİSİ
I- CEZA HUKUKU KAVRAMI ...................................................................................3
II- SUÇ POLİTİKASI, CEZA HUKUKUNA HAKİM OLAN İLKELER...................................6
1- Suç Politikası Kavramı........................................................................................ 6
2- Suç Politikasının Ana İlkeleri.............................................................................. 8
A- Hukuk Devleti İlkesi .................................................................................... 8
B- Kusur İlkesi................................................................................................ 11
C- Hümanizm İlkesi ....................................................................................... 12
D- Ceza Hukukunun Son Çare Olması İlkesi................................................... 15
III- CEZA HUKUKUNUN DİĞER HUKUK DALLARIYLA İLİŞKİSİ.................................... 16
1- Ceza Hukuku ile Medeni Hukuk Arasındaki İlişki............................................. 16
2- Ceza Hukuku ile Kamu Hukukunun Bazı Dalları Arasındaki İlişki ..................... 17
3- Ceza Hukuku ile Ceza Muhakemesi Hukuku Arasındaki İlişki.......................... 18
4- Ceza Hukuku ile İnfaz Hukuku Arasındaki İlişki ............................................... 21
5- Ceza Hukukunun Yakın Bilim Kolları ile İlişkisi................................................. 22
§2. CEZA HUKUKUNUN TARİHİ
I- CEZA HUKUKUNUN AVRUPADAKİ TARİHİ GELİŞİMİ .......................................... 31
II- ESKİ CEZA HUKUKU DÖNEMİ ........................................................................... 31
1- Genel Bilgiler ................................................................................................... 31
2- Şahsi Öç Usulü................................................................................................. 31
A- Genel Bilgiler ............................................................................................ 31
B- Şahsi Öç Usulünün Sakıncaları.................................................................. 32
C- Şahsi Öç Usulüne Getirilen Sınırlamalar ................................................... 33
3- Değerlendirme ................................................................................................ 35
XII İçindekiler
III- XVIII. YÜZYIL SONLARINDAN ZAMANIMIZA KADAR OLAN DÖNEM ...................36
1- Genel Bilgiler.................................................................................................... 36
2- Klasik Okul........................................................................................................ 38
A- Toplumsal Yarar Kuramı............................................................................ 38
B- Mutlak Adalet Teorisi................................................................................ 42
C- Karma veya Eklektik Kuram....................................................................... 42
a- Karma Teorinin Önemli İlkeleri........................................................... 43
b- Karma teorinin Ceza Hukukuna Etkisi ve Okula Yapılan
Eleştiriler ............................................................................................ 43
3- Pozitivist Okul .................................................................................................. 45
A- Pozitivist Okulun Kurucuları...................................................................... 45
B- Pozitivistlere Göre Suçluluğun Nedenleri ................................................. 46
C- Pozitivistlere Göre Suçluların Sınıflandırılması ve Haklarında
Uygulanan Önlemler ................................................................................. 48
a- Genel Bilgiler ...................................................................................... 48
b- Suçluların Sınıflandırılması ................................................................. 49
aa- Doğuştan Suçlular........................................................................ 50
bb- Akıl Hastası Suçlular..................................................................... 51
cc- İtiyadi Suçlular ............................................................................. 52
dd- Tesadüfi Suçlular ......................................................................... 52
ee- İhtirasi Suçlular ............................................................................ 53
D- Pozitivist Okulun Temel Özellikleri............................................................ 53
E- Pozitivist Okulun Ceza Hukukuna Etkisi ve Okula Yapılan Eleştiriler......... 54
F- Pozitivist Okulun Karma Kuramdan Farkları.............................................. 57
4- Ceza Hukuku Milletlerarası Birliği .................................................................... 58
5- İtalyan Üçüncü Okulu....................................................................................... 62
6- Hukuk Tekniği Okulu ........................................................................................ 63
7- Çağdaş Toplumsal Savunma Teorileri .............................................................. 64
A- Genel Bilgiler............................................................................................. 64
B- Filippo Gramatica...................................................................................... 65
C- Marc Ancel ................................................................................................ 68
IV- CEZA HUKUKUNUN TÜRK DEVLETLERİNDEKİ GELİŞİM SÜRECİ...........................69
1- Genel Bilgiler.................................................................................................... 69
2- İslamiyet’in Kabulünden Önceki Dönemde Ceza Hukuku................................ 69
3- İslamiyet’in Kabulünden Sonraki Dönemde Ceza Hukuku............................... 70
A- İslam Ceza Hukuku .................................................................................... 70
a- Allah’ın Haklarına Karşı İşlenen Suçlar ............................................... 71
aa- Hırsızlık ........................................................................................ 71
bb- Zina .............................................................................................. 73
İçindekiler XIII
cc- Şarap İçme .................................................................................. 74
dd- Kazif veya Zina İftirası.................................................................. 75
ee- Yol Kesme.................................................................................... 76
ff- Bir Müslüman’ın Dinini Terk Etmesi Yahut Başka Bir Dine
Girmesi........................................................................................ 76
gg- Devlete Karşı İsyan...................................................................... 77
b- Kulun Haklarına Karşı İşlenen Suçlar.................................................. 77
aa- Adam Öldürme ve Çeşitleri ......................................................... 78
aaa- Kasten Adam Öldürme ...................................................... 78
bbb- Kasıt Benzeriyle Öldürme .................................................. 79
ccc- Hataen Öldürme................................................................ 80
ddd- Hataya Benzer Bir Fiil ile Öldürme..................................... 80
eee- Sebep Olmak Suretiyle Öldürme ....................................... 80
bb- Yaralama ..................................................................................... 80
c- Taziren Cezalandırılan Fiiller .............................................................. 81
B- Osmanlı Devletinde Ceza Hukuku............................................................. 82
a- Tanzimattan Önceki Dönem .............................................................. 82
b- Tanzimattan Sonraki Dönem ............................................................. 84
aa- 1256 (1840) Tarihli Ceza Kanunnamesi....................................... 85
bb- 1267 (1851) Tarihli “Kanunu Cedit” ............................................ 87
cc- 1274 (1858) Tarihli “Ceza Kanunname-i Hümayunu” ................. 93
4- Cumhuriyet Dönemi Ceza Hukuku .................................................................. 97
A- 1926 Tarihli Türk Ceza Kanunu’nun Hazırlanışı ve Uygulanması .............. 97
B- Yeni Türk Ceza Kanununun Kabulüne Kadar Yapılan Çalışmalar ve
5237 sayılı TCK’nın Genel Hükümleri...................................................... 100
§3. CEZA HUKUKUNUN KAYNAKLARI, SUÇTA VE CEZADA KANUNİLİK İLKESİ
VE KAYNAKLARIN YORUMU
I- CEZA HUKUKUNUN KAYNAKLARI ................................................................... 115
1- Genel Bilgiler ................................................................................................. 115
2- Ceza Hukukunun Doğrudan Kaynakları ......................................................... 116
A- Anayasa .................................................................................................. 116
B- Kanun...................................................................................................... 117
a- Kanunsuz Suç ve Ceza Olmaz İlkesi.................................................. 120
b- İlkenin Batıda Tarihi Gelişimi ........................................................... 122
c- Türk Hukukunda İlkenin Tarihi Gelişimi ........................................... 124
d- Türk Ceza Kanunu’nda Suçta ve Cezada Kanunilik Prensibi............. 125
e- Kanunilik İlkesine Yapılan Eleştiriler ................................................ 126
f- Kanunilik İlkesine Yönelik Eleştirilere Verilen Cevaplar ................... 128
XIV İçindekiler
g- Yürütmenin Düzenleyici İşlemleriyle Suç İhdası Sorunu................... 129
h- Kıyas Yasağı ...................................................................................... 134
ı- Kanunilik İlkesinin Sonuçları............................................................. 137
aa- Kanun Koyucu Bakımından Sonuçları ........................................ 137
bb- Hakim Bakımından Sonuçları..................................................... 138
j- Türk Ceza Kanunu ile Özel Yasalar Arasındaki İlişki.......................... 139
C- Uluslararası Antlaşmalar ......................................................................... 143
3- Ceza Hukukunun Dolayısıyla Kaynakları ........................................................ 147
A- Ahlak Kuralları......................................................................................... 147
a- Ahlaka Aykırı Fiillerle Suçların Aynı Olduğu Görüşü ......................... 147
b- Suçların Ahlaka Aykırı Fiillerin En Önemlileri Olduğu Görüşü .......... 148
c- Ceza Hukuku ve Ahlak Kurallarının Ortak ve Ayrı Sahalarının
Bulunduğunu Kabul Eden Görüş ...................................................... 149
B- Örf ve Adet (Gelenek) ............................................................................. 150
C- Siyasal ve Toplumsal Akımlar .................................................................. 152
D- Din........................................................................................................... 153
E- Mahkeme İçtihatları................................................................................ 153
F- Doktrin (Öğreti)....................................................................................... 154
II- CEZA HUKUKUNDA YORUM ...........................................................................156
1- Genel Bilgiler.................................................................................................. 156
2- Yorum Araçları ............................................................................................... 156
A- Gramatik Araç (Lâfzi Yorum) ................................................................... 156
B- Hazırlık Çalışmaları.................................................................................. 157
C- Kanunun Sistematiği ............................................................................... 159
D- Mantık Kuralları....................................................................................... 160
E- Sosyolojik Gerçekler................................................................................ 160
F- Karşılaştırmalı Hukuk .............................................................................. 161
G- Hukukun Genel İlkeleri............................................................................ 161
3- Yorum Çeşitleri .............................................................................................. 161
A- Yapan Organa Göre Yorum Çeşitleri ....................................................... 161
a- Yasama Yorumu................................................................................ 162
b- Yargı Yorumu.................................................................................... 162
c- Doktrin Yorumu................................................................................ 163
B- Niteliği Bakımından Yorum Çeşitleri ....................................................... 164
a- Amaca Göre Yorum .......................................................................... 164
b- Düzeltici Yorum ................................................................................ 165
c- Daraltıcı Yorum................................................................................. 166
d- Genişletici Yorum ............................................................................. 166
e- Kıyas ve Genişletici Yorumdan Farkı................................................. 167
İçindekiler XV
§4. CEZA HUKUKU KURALLARININ ZAMAN BAKIMINDAN UYGULAMA ALANI
I- CEZA KANUNLARININ YAPILMASI, YÜRÜRLÜK BAŞLANGICI, YAYINI VE
İLANI ............................................................................................................. 169
II- CEZA YASALARININ YÜRÜRLÜK SÜRELERİ....................................................... 170
1- Sürekli Yasalar ............................................................................................... 170
A- Yürürlükten Açık Olarak Kaldırma .......................................................... 170
B- Yürürlükten Dolaylı Olarak Kaldırma ...................................................... 170
2- Süreli Yasalar ................................................................................................. 171
3- Geçici (İstisnai) Yasalar.................................................................................. 172
III- CEZA YASALARININ GEÇMİŞE YÜRÜRLÜ OLMAMALARI, LEHE YASANIN
GEÇMİŞE YÜRÜRLÜ OLMASI .......................................................................... 172
1- Tarihçe........................................................................................................... 172
2- Gerekçeler..................................................................................................... 175
IV- LEHDE OLAN CEZA YASALARININ GEÇMİŞE YÜRÜMESİ VE BUNLARIN
TESPİTİ .......................................................................................................... 176
V- LEHDE OLAN YASANIN ETKİ ALANI ................................................................. 182
VI- SUÇUN İŞLENDİĞİ ZAMAN ............................................................................. 184
VII- CEZALARIN İNFAZ REJİMİNE, GÜVENLİK TEDBİRLERİNE, CEZA
MUHAKEMESİ HUKUKUNA VE ZAMANAŞIMINA İLİŞKİN YASALARIN
ZAMAN BAKIMINDAN UYGULANMASI, ANAYASA MAHKEMESİNİN İPTAL
KARARLARININ GERİYE YÜRÜMESİ MESELESİ ................................................. 188
1- Cezaların İnfaz Rejimine İlişkin Yasalar.......................................................... 188
2- Güvenlik Tedbirlerine İlişkin Yasalar ............................................................. 189
3- Ceza Muhakemesi Hukukuna İlişkin Yasalar.................................................. 190
A- “Derhal Uygulama” Prensibi................................................................... 191
B- “Derhal Uygulama” Kuralının Sonuçları.................................................. 191
a- İşlemlerin Yürürlükteki Yasaya Göre Yapılması................................ 191
b- Eski Yasaya Göre Yapılmış İşlemlerin Yürürlükteki Yeni Yasanın
Varlığına Rağmen Geçerliliğini Koruması......................................... 192
c- Eski Yasaya Göre Henüz Yapılmamış İşlemlerin Bundan Böyle
Artık Yeni Yasaya Göre Yapılması..................................................... 192
d- Yeni Yasanın Sanığın Lehinde veya Aleyhinde Olmasına
Bakılmadan Uygulanması................................................................. 192
C- Derhal Uygulama Kuralının İstisnası ....................................................... 194
4- Zamanaşımına İlişkin Yasalar......................................................................... 195
5- Anayasa Mahkemesinin İptal Kararlarının Geriye Yürümesi Meselesi.......... 196
VIII-SÜRELİ, GEÇİCİ VEYA İSTİSNAİ YASALARIN ZAMAN BAKIMINDAN
UYGULANMASI.............................................................................................. 200
XVI İçindekiler
§5. CEZA HUKUKU KURALLARININ KİŞİ BAKIMINDAN UYGULAMA ALANI
I- GENEL BİLGİLER .............................................................................................203
II- İÇ HUKUKTAN DOĞAN İSTİSNALAR ................................................................203
1- Cumhurbaşkanı.............................................................................................. 203
A- İç Hukuk .................................................................................................. 203
B- Milletlerarası Hukuk................................................................................ 204
a- Genel Bilgiler .................................................................................... 204
b- Kişi Dokunulmazlığı .......................................................................... 205
c- Yargı Muaflığı ................................................................................... 205
d- Vergi Muaflığı ................................................................................... 206
2- Parlamenter Muafiyetler ............................................................................... 206
A- Genel Bilgiler........................................................................................... 206
B- Tarihçe .................................................................................................... 207
C- Yasama Sorumsuzluğu ............................................................................ 210
a- Genel Bilgiler .................................................................................... 210
b- Yasama Sorumsuzluğunun Şartları................................................... 210
c- Yasama Sorumsuzluğunun Sonuçları................................................ 212
D- Yasama Dokunulmazlığı .......................................................................... 213
a- Genel Bilgiler .................................................................................... 213
b- Yasama Dokunulmazlığının İstisnaları .............................................. 215
c- Yasama Dokunulmazlığının Sona Ermesi.......................................... 216
III- MİLLETLERARASI HUKUKTAN DOĞAN İSTİSNALAR..........................................217
1- Diplomasi Dokunulmazlığı ............................................................................. 218
A- Genel Bilgiler........................................................................................... 218
B- Kişi Dokunulmazlığı ................................................................................. 219
C- Haberleşme Dokunulmazlığı ................................................................... 219
D- Arşivlerin Dokunulmazlığı ....................................................................... 220
E- Konut Dokunulmazlığı ............................................................................. 220
F- Elçilik Binalarının Dokunulmazlığı ........................................................... 220
2- Diplomasi Bağışıklığı (Muafiyeti).................................................................... 221
A- Yargı Bağışıklığı........................................................................................ 221
B- Vergi Bağışıklığı ....................................................................................... 222
C- Gümrük Bağışıklığı................................................................................... 222
3- Yabancı Askerlerin Dokunulmazlığı................................................................ 222
A- Genel Bilgiler........................................................................................... 222
B- NATO Kuvvetleri Sözleşmesine Göre Gönderen ve Kabul Eden
Devletlerin Yargı Yetkileri........................................................................ 224
a- Kesin Yargı Yetkisi............................................................................. 225
İçindekiler XVII
aa- Gönderen Devletin Kesin Yargı Yetkisi (NATO Kuvvetleri
Sözleşmesi, m. VII/2- a)............................................................. 225
bb- Kabul Eden Devletin Kesin Yargı Yetkisi (NATO Kuvvetleri
Sözleşmesi, m.VII/ 2-b) ............................................................. 225
b- Gönderen ve Kabul Eden Devletlerin Yargı Yetkilerini Öncelikle
Kullanacakları Haller ........................................................................ 226
aa- Gönderen Devletin Yargı Yetkisine Öncelikle Sahip Olduğu
Haller (NATO Kuvvetleri Sözleşmesi m.VII/3 (a)/i, ii) ................ 226
aaa- Suçun, Münhasıran Gönderen Devletin Malına veya
Emniyetine veya Münhasıran Bu Devletin Kuvveti
veya Sivil Unsuru veya Mensubunun veya Bir
Yakınının Şahsına veya Malına Karşı İşlenmiş Olması
(m. VII / 3- a/i) ................................................................. 226
bbb- Suçun Resmi Görevin İfası Dolayısıyla veya Resmi
Görev Sırasında İşlenmiş Olması (m. VII/3- a/ii) .............. 226
bb- Kabul Eden Devletin Yargı Yetkisine Öncelikle Sahip
Olduğu Haller (NATO Kuvvetleri Sözleşmesi m. VII/3-b)........... 228
İKİNCİ BÖLÜM
SUÇ TEORİSİ (SUÇ KAVRAMI, SUÇUN UNSURLARI,
KUSURLULUK, CEZA HUKUKUNDA HATA, SUÇUN UNSURLARI DIŞINDA KALAN
DİĞER HALLER, SUÇUN ÖZEL GÖRÜNÜŞ ŞEKİLLERİ)
§1. SUÇ VE UNSURLARI HAKKINDA GENEL BİLGİLER
I- SUÇ KAVRAMI ............................................................................................... 231
II- SUÇUN UNSURLARI HAKKINDA GENEL BİLGİLER............................................. 233
III- SUÇUN YAPISINI AÇIKLAYAN TEORİLER .......................................................... 236
1- Klasik Suç Kavramı ve İlli Hareket Teorisi (Franz v. Liszt, 1851-1919;
Ernst Beling, 1866-1932) ............................................................................... 236
2- Neo-Klasik Suç Kavramı (Edmund Mezger, 1883-1962) ................................ 237
3- Amaççı Hareket Teorisi (Hans Welzel, 1904-1977) ....................................... 238
4- Sentezci Yaklaşım (Teleolojik Teori, Gallas, Jescheck, Roxin)........................ 239
5- Negatif Suç Unsurları Teorisi (Bütüncül Haksızlık Teorisi, Lehre von den
Negativen Tatbestandsmerkmalen, Lehre vom
Gesamtunrechtstatbestand) ......................................................................... 241
IV- UNSURLARIN AYRIMI .................................................................................... 242
1- Genel Bilgiler ................................................................................................. 242
2- İki Unsur Taraftarları ..................................................................................... 243
3- Üç Unsur Taraftarları..................................................................................... 245
4- Dört Unsur Taraftarları.................................................................................. 250
5- Beş Unsur Taraftarları ................................................................................... 254
XVIII İçindekiler
6- Sekiz Unsur Taraftarları ................................................................................. 256
7- Kanaatimiz ..................................................................................................... 257
V- TİPİKLİK ve HUKUKA AYKIRILIK HAKKINDA GENEL AÇIKLAMALAR ...................258
1- Yazılı Olan ve Yazılı Olmayan Tipiklik Unsurları.............................................. 264
2- Deskriptif ve Normatif Tipiklik Unsurları ....................................................... 265
3- Fiile ve Faile İlişkin Tipiklik Unsurları (Nitelikli Unsurlar) ............................... 266
4- Tipikliğin Maddi (Objektif) ve Manevi (Sübjektif) Unsurları .......................... 266
§2. SUÇUN UNSURLARI
I- TİPİKLİĞİN MADDİ UNSURLARI (OBJEKTİF UNSURLAR) ...................................269
1- Fiil .................................................................................................................. 269
A- Kavram, İcrai ve İhmali Fiil ...................................................................... 269
B- Fiilin Ceza Hukukundaki Fonksiyonu ....................................................... 270
C- Fiilin Sınırlayıcı Fonksiyonu ..................................................................... 271
a- Fiil Yeteneği-Kusur Yeteneği Ayırımı ................................................ 271
b- Mutlak Kuvvet (Cebir) Etkisi Altındaki Davranışlar........................... 272
c- Zorlayıcı Kuvvetin Etkisi Altındaki Davranışlar.................................. 272
d- Mücbir Sebep ................................................................................... 273
e- Refleks Hareketler ............................................................................ 274
f- Affekt Hareketler ile Yarı Otomatik Davranışlar............................... 274
g- Şuurun Tamamen Kaybolduğu Sırada Gerçekleştirilen
Davranışlar ....................................................................................... 275
h- Hayvanlardan Kaynaklanan Davranışlar........................................... 276
ı- Tüzel Kişilerin Durumu ..................................................................... 276
D- Fiil Teorileri ............................................................................................. 277
a- Ontolojik Teoriler ............................................................................. 277
aa- Tabii (İlli) Hareket Teorisi (Kausale Handlungslehre)................. 278
bb- Amaççı (Gai-Final) Hareket Teorisi (Finale Handlungslehre) .....281
cc- Sosyal Hareket Teorisi (Die soziale Handlungslehre)................. 286
dd- Kişisel Hareket Teorisi (Personale Handlungslehre) .................. 288
b- Normatif Teori.................................................................................. 289
c- Fiil Teorileri ile İlgili Kanaatimiz........................................................ 289
E- Fiilin Niteliğine Göre Suçların Tasnifi ...................................................... 292
a- Hareketin Sayısına Göre Tasnif......................................................... 292
aa- Tek Hareketli Suçlar................................................................... 292
bb- Birden Fazla Hareketli Suçlar..................................................... 292
aaa- Birleşmiş Hareketli Suçlar ................................................ 292
İçindekiler XIX
bbb- Bölünebilen veya Kesintili Suçlar..................................... 293
ccc- Seçimlik Hareketli Suçlar ................................................. 294
ddd- İtiyadi Suçlar .................................................................... 294
b- Hareketin Şekline Göre Tasnif ......................................................... 295
aa- İcrai ve İhmali Suçlar ................................................................. 295
bb- İhmal Suretiyle İcra Suçları........................................................ 297
c- Hareketin Önemine Göre Tasnif: Serbest Hareketli- Bağlı
Hareketli Suçlar................................................................................ 305
d- Fiilin İcrasının Devam Edip Etmemesine Göre Tasnif: Ani Suç -
Mütemadi Suç.................................................................................. 305
2- Netice ............................................................................................................ 308
A- Genel Bilgiler .......................................................................................... 308
B- Neticeye Göre Suçların Tasnifi................................................................ 310
a- Sırf Hareket Suçları-Neticeli Suçlar .................................................. 310
b- Kalkışma Suçları ............................................................................... 311
3- İlliyet (Nedensellik) Bağı................................................................................ 312
A- Genel Bilgiler .......................................................................................... 312
B- İlliyet Bağı ile İlgili Teoriler...................................................................... 314
a- Şart Teorisi (Şartların Eşitliği Teorisi) ............................................... 314
b- Etkin Sebep Teorisi .......................................................................... 318
c- Uygun Sebep Teorisi (Adäquanztheorie, Théorie de la causalité
adéquate) ........................................................................................ 321
d- Hukuki Önem Teorisi (Relevanztheorie) .......................................... 324
e- Görüşümüz....................................................................................... 325
C- İlliyet Bağına İlişkin Özel Durumlar......................................................... 326
a- Alternatif (İkili-Seçimlik) İlliyet......................................................... 326
b- Kümülatif İlliyet................................................................................ 327
c- İlliyetin Atipik Gelişimi ..................................................................... 328
d- Varsayılan İlliyet............................................................................... 328
e- Öne Geçen İlliyet.............................................................................. 329
f- Toplu Kararlarda İlliyet (Kausalität bei
Gremienentscheidungen) ................................................................ 330
D- Objektif İsnadiyet Teorisi........................................................................ 331
a- Hareket ile Netice Arasında Nedensellik Bağı Olmalıdır .................. 332
b- Netice Failin Eseri Olmalı ve Failin Nedensellik Bağı Üzerinde
Hakimiyeti Bulunmalıdır .................................................................. 332
c- Davranış Hukuken Tasvip Edilmeyen ve İzin Verilen Riski Aşan
Bir Tehlike Oluşturmalı ve Bu Tehlike Neticeye Yansımalıdır .......... 337
d- Netice, İhlal Edilen Normun Koruma Alanı İçinde Olmalıdır............ 337
XX İçindekiler
4- Fail ................................................................................................................. 338
A- Genel Bilgiler........................................................................................... 338
B- Gerçek Özgü Suçlar (echten Sonderdelikten) ......................................... 339
C- Görünüşte Özgü Suçlar (Unechten Sonderdelikten) ............................... 339
D- Bizzat İşlenebilen Suçlar (Doğrudan Tek Başına İşlenebilen Suçlar,
eigenhändige Delikte) ............................................................................. 340
E- Tüzel Kişilerin Suç Faili Olup Olamayacakları Sorunu.............................. 341
a- Genel Bilgiler .................................................................................... 341
b- Tüzel Kişinin Esasını Açıklayan Teoriler ............................................ 342
aa- Farazilik (Fiksiyon) Teorisi.......................................................... 343
bb- Hakikilik (Gerçeklik) Teorisi ....................................................... 344
cc- Karma Teori ............................................................................... 345
c- Mukayeseli Hukuk ............................................................................ 345
d- Türk Hukuku ..................................................................................... 346
5- Mağdur .......................................................................................................... 351
6- Suçun Konusu ................................................................................................ 353
7- Suçun Nitelikli Unsurları ................................................................................ 360
A- Fiille İlgili Nitelikli Unsurlar...................................................................... 360
a- Fiilin İşleniş Tarzıyla İlgili Olanlar...................................................... 360
b- Fiilin İşlendiği Zaman ve Yerle İlgili Olanlar ...................................... 361
B- Fail ve Mağdurla İlgili Nitelikli Unsurlar .................................................. 361
a- Failin Vasfı ile İlgili Olanlar................................................................ 361
b- Mağdurun Vasfı ile İlgili Olanlar ....................................................... 361
c- Fail ile Mağdur Arasındaki İlişki Bakımından Nitelikli Unsurlar ........ 362
C- Suçun Konusu ile İlgili Nitelikli Unsurlar.................................................. 362
II- TİPİKLİĞİN MANEVİ UNSURLARI (SÜBJEKTİF UNSURLAR)................................363
1- Genel Açıklamalar.......................................................................................... 363
A- Manevi Unsur - Kusurluluk Ayrımı, Fiil Yeteneği..................................... 363
B- Kast ve Taksir .......................................................................................... 366
2- Kast ................................................................................................................ 368
A- Kavram .................................................................................................... 368
B- Kastı Açıklayan Teoriler........................................................................... 369
a- Tasavvur Teorisi................................................................................ 370
b- İrade Teorisi...................................................................................... 370
c- Bilinç ve İrade Teorisi (Karma Teori) ................................................ 371
C- Kastın Unsurları....................................................................................... 372
a- Bilme Unsuru.................................................................................... 372
b- İsteme Unsuru.................................................................................. 377
İçindekiler XXI
aa- Doğrudan Kast........................................................................... 377
aaa- Birinci Dereceden Doğrudan Kast.................................... 378
bbb- İkinci Dereceden Doğrudan Kast ..................................... 378
bb- Olası Kast................................................................................... 380
D- Kastın Aranacağı Zaman ......................................................................... 387
E- Kastın Çeşitleri........................................................................................ 390
a- Doğrudan Kast - Olası Kast............................................................... 390
b- Genel Kast - Özel Kast ...................................................................... 390
c- Ani Kast - Tasarlama (Taammüt) Kastı ............................................. 391
d- Weber Kastı ..................................................................................... 396
e- Alternatif Kast-Kümülatif Kast ......................................................... 397
3- Taksir ............................................................................................................. 399
A- Genel Bilgiler .......................................................................................... 399
B- Tarihi Gelişim.......................................................................................... 403
a- Genel Bilgiler ve Avrupa’daki Tarihi Süreç ....................................... 403
b- Türk Hukuku’nda Taksirden Doğan Ceza Sorumluluğunun
Tarihçesi........................................................................................... 404
C- Taksir Teorileri........................................................................................ 405
a- Genel Bilgiler.................................................................................... 405
b- Etkin Sebep Teorisi .......................................................................... 405
c- Öngörebilme Teorisi ........................................................................ 406
d- Öngörebilme ve Önleyebilme Teorisi .............................................. 409
e- Hata (Yanılma) Teorisi...................................................................... 410
f- Değerlendirme................................................................................. 410
D- Kast - Taksir Ayrımı ................................................................................. 411
E- Taksirli Suçun Unsurları .......................................................................... 412
a- Genel Bilgiler.................................................................................... 412
b- Taksirli Suçun Tipikliği...................................................................... 413
aa- Dikkat ve Özen Yükümlülüğüne Aykırı Davranış, Bu
Yükümlülüğün Kaynağı, Objektif Niteliği, Aidiyeti..................... 413
aaa- Dikkat ve Özen Yükümlülüğüne Aykırı Davranış.............. 413
bbb- Dikkat ve Özen Yükümlülüğünün Kaynağı ....................... 414
ccc- Dikkat ve Özen Yükümlülüğünün Objektif Niteliği ve
Aidiyeti ............................................................................ 415
ddd- Birden Fazla Kişinin Katıldığı Faaliyetlerde Şahısların
Dikkat ve Özen Yükümlülüklerinin Tespiti ....................... 416
bb- Neticenin Gerçekleşmesi, Nedensellik Bağı ve
Objektif İsnadiyet ............................................................ 420
aaa- Neticenin Gerçekleşmesi................................................. 420
XXII İçindekiler
bbb- Nedensellik Bağı............................................................... 420
ccc- Neticenin Objektif İsnat Edilebilirliği................................ 421
aaaa. Davranışın İzin Verilen Riski Aşan Bir Tehlike
Oluşturması ve Bu Tehlikenin Neticeye
Yansıması............................................................... 421
bbbb. Neticenin Objektif Öngörülebilirliği ......................422
cccc. Yükümlülüğe Aykırılık Bağının Varlığı ....................423
dddd. Neticenin İhlal Edilen Normun Koruma Alanı
İçinde Bulunması ...................................................424
eeee. Güven İlkesi ........................................................... 424
ffff. Mağdur veya Üçüncü Kişinin Eklenen
Davranışının Objektif İsnadiyete Etkisi.................. 426
c- Taksirli Suçun Hukuka Aykırılığı........................................................ 429
F- Taksirli Suçlarda Kusur ............................................................................ 429
G- Bilinçli Taksir ........................................................................................... 432
H- Taksirli Suçlarda Şahsi Cezasızlık Sebebi ve Cezada İndirim
Yapılmasını Gerektiren Şahsi Sebep........................................................ 437
a- Genel Bilgiler .................................................................................... 437
b- Şahsi Cezasızlık Sebebi ..................................................................... 437
c- Cezadan İndirim Yapılmasını Gerektiren Şahsi Sebep ...................... 442
4- Saik (Amaç) .................................................................................................... 442
5- Kast-Taksir Kombinasyonu: Neticesi Sebebiyle Ağırlaşmış Suç...................... 444
A- Genel Bilgiler........................................................................................... 444
B- Neticesi Sebebiyle Ağırlaşmış Suçun Yapısı............................................. 449
C- Neticesi Sebebiyle Ağırlaşmış Suçlarda Nedensellik Bağı........................ 452
D- Ağır veya Başka Netice Bakımından En Azından Taksirle Hareket
Etme Şartı................................................................................................ 453
III- HUKUKA AYKIRILIK UNSURU..........................................................................455
1- Genel Bilgiler.................................................................................................. 455
2- Hukuka Uygunluk Sebepleri ve Bunların Sistemleştirilmeleri........................ 461
A- Kanun Hükmünü Yerine Getirme (m. 24/1) ............................................ 462
B- Hukuka Uygun Emrin İfası (m.24/2)........................................................ 466
C- Meşru Savunma (m. 25/1) ...................................................................... 468
a- Genel Bilgiler .................................................................................... 468
b- Tarihi Gelişim.................................................................................... 469
aa- Meşru Savunmanın Batıda Gelişim Süreci................................. 469
bb- Türk Hukukunda Meşru Savunmanın Gelişim Süreci.................470
c- Mukayeseli Hukukta Meşru Savunma.............................................. 471
d- Meşru Savunmanın Şartları.............................................................. 473
İçindekiler XXIII
aa- Saldırıya İlişkin Şartlar ............................................................... 473
aaa- Bir Saldırının Bulunması................................................... 473
bbb- Saldırının Haksızlığı .......................................................... 476
ccc- Saldırının Bir Hakka Yönelmiş Olması .............................. 477
ddd- Saldırının Halen Mevcut Olması ...................................... 479
bb- Savunmaya İlişkin Şartlar .......................................................... 482
aaa- Savunmada Zorunluluk Olması........................................ 482
bbb- Savunmanın Saldırıya ve Saldırana Karşı Yapılması ......... 485
ccc- Savunmanın Saldırı ile Orantılı Olması ............................ 486
D- Hakkın Kullanılması (m. 26/1)................................................................. 491
a- Düşünce Hürriyeti ............................................................................ 494
aa- Genel Bilgiler............................................................................. 494
bb- Düşünce Hürriyeti Kavramı ve Kapsamı .................................... 494
aaa- Haber Alma ve Öğrenme Hürriyeti.................................. 496
bbb- Kanaat Hürriyeti .............................................................. 497
ccc- Düşünceyi Açıklama Hürriyeti ................................................... 497
cc- Düşünce Hürriyetinin Sınırlandırılması, Sınırlandırma
Sebepleri ve Sınırlandırma Kriterleri ......................................... 499
b- İhbar ve Şikayet Hakkı...................................................................... 504
c- Savunma Dokunulmazlığı................................................................. 505
d- Tıbbi Müdahaleler............................................................................ 507
e- Organ ve Doku Nakilleri ................................................................... 512
aa- Genel Bilgiler............................................................................. 512
bb- Yaşayan Vericiden Organ veya Doku Alınması .......................... 514
cc- Ölüden Organ veya Doku Alınması ........................................... 517
f- Tedip Hakkı ...................................................................................... 520
g- Spor Hareketleri............................................................................... 521
E- İlgilinin Rızası (m. 26/2) .......................................................................... 522
a- Genel Bilgiler, Tipikliği Kaldıran Rıza, Hukuka Uygunluk Sebebi
Olan Rıza .......................................................................................... 522
b- Hukuka Uygunluk Sebebi Olan İlgilinin Rızasının Şartları................. 525
aa- Kişinin Suçun Konusu Üzerinde Serbestçe Tasarruf Hakkına
Sahip Olması.............................................................................. 525
bb- Rızaya Ehliyet ............................................................................ 529
cc- Rızanın Açıklanması................................................................... 530
3- Hukuka Uygunluk Sebeplerinde Sınırın Aşılması ........................................... 531
A. Hukuka Uygunluk Nedenlerinde Sınırın Kast Olmaksızın Aşılması (m.27/1) .... 531
B- Meşru Savunmada Sınırın Mazur Görülebilecek Bir Heyecan, Korku
veya Telaş Nedeniyle Aşılması (m.27/2)................................................. 536
XXIV İçindekiler
§3. KUSURLULUK, KUSURLULUĞU AZALTAN VE KALDIRAN SEBEPLER
I- GENEL BİLGİLER .............................................................................................542
II. KUSURLULUĞU AZALTAN VE KALDIRAN SEBEPLER..........................................546
1- Hukuka Aykırı, Bağlayıcı Emrin Yerine Getirilmesi (m. 24/3-4)...................... 547
2- Zorunluluk Hali (m. 25/2)............................................................................... 551
A- Genel Bilgiler........................................................................................... 551
B- Tehlikeye İlişkin Şartlar ........................................................................... 554
a- Ağır Bir Tehlikenin Varlığı ................................................................. 554
b- Tehlikenin “Muhakkak” Olması........................................................ 556
c- Tehlikenin Kişinin Kendisine veya Başkasının Hakkına Yönelik
Olması .............................................................................................. 557
d- Tehlikeye Bilerek Sebebiyet Verilmemesi ........................................ 557
C- Korunmaya İlişkin Şartlar ........................................................................ 558
a- Tehlikeden Başka Türlü Korunma İmkanının Bulunmaması............. 558
b- Zorunluluk Halinde İşlenen Fiil ile Tehlike Arasında Oran
Bulunması......................................................................................... 560
c- Tehlikeye Göğüs Germe Mükellefiyetinin Bulunmaması ................. 560
D- Zorunluluk Hali ile Meşru Savunmanın Karşılaştırılması ......................... 561
3- Cebir............................................................................................................... 562
4- Korkutma ve Tehdit ....................................................................................... 565
5- Haksız Tahrik (m.29) ...................................................................................... 567
A- Genel Bilgiler........................................................................................... 567
B- Haksız Tahrikin Hukuki Esası ................................................................... 569
C- Haksız Tahrikin Şartları............................................................................ 570
a- Tahriki Teşkil Eden Bir Fiil Gerçekleşmiş Bulunmalıdır ..................... 570
b- Fiil Haksız Olmalıdır .......................................................................... 573
c- Haksız Fiil Sonucunda Failde “Hiddet veya Şiddetli Elem”
Ortaya Çıkmış Olmalıdır.................................................................... 577
d- Suç “Hiddet veya Şiddetli Elem”in Etkisi Altında İşlenmiş
Olmalıdır........................................................................................... 577
D- Haksız Tahrikin Çeşitleri .......................................................................... 581
a- Genel - Özel Haksız Tahrik ................................................................ 581
b- Basit Tahrik - Ağır Tahrik .................................................................. 581
E- Haksız Tahrik ve Diğer Haller................................................................... 582
a- Haksız Tahrik - Tasarlama (Taammüt) .............................................. 582
b- Haksız Tahrik - Kan Gütme Saiki ....................................................... 583
c- Haksız Tahrik - Töre Saiki.................................................................. 584
d- Haksız Tahrik - Taksirli Suçlar ........................................................... 587
e- Haksız Tahrik - Meşru Savunma ....................................................... 588
f- Haksız Tahrik - Takdiri Hafifletici Sebepler ....................................... 589
İçindekiler XXV
6- Yaş Küçüklüğü................................................................................................ 590
A- Genel Bilgiler .......................................................................................... 590
B- Türk Hukukunda Yaş Küçüklüğünün Kusur Yeteneğine Etkisi................. 591
a- On İki Yaşını Bitirmemiş Olanlar....................................................... 592
b- On İki Yaşını Bitirip On Beş Yaşını Bitirmemiş Olanlar...................... 596
c- On Beş Yaşını Bitirip On Sekiz Yaşını Bitirmemiş Olanlar ................. 598
C- Yaş Tespiti............................................................................................... 598
D- Yaş Küçüklüğünün Ceza Muhakemesi Yönünden Arz Ettiği Özellikler.... 600
E- Yaş Küçüklüğünün Yaptırım Sistemi Yönünden Arz Ettiği Özellikler....... 602
F- Yaş Küçüklüğünün Kabahatler Yönünden Arz Ettiği Özellikler................ 603
7- Akıl Hastalığı.................................................................................................. 604
A- Genel Açıklamalar................................................................................... 604
B- Biyolojik Sistem ...................................................................................... 604
C- Psikolojik Sistem ..................................................................................... 604
D- Karma Sistem.......................................................................................... 605
E- TCK’nın Benimsediği Sistem ................................................................... 605
8- Sağır Dilsizlik.................................................................................................. 608
9- Geçici Nedenler ............................................................................................. 610
10- Alkol veya Uyuşturucu Madde Etkisi Altında Olma ....................................... 612
A- Genel Açıklamalar................................................................................... 612
B- İrade Dışı Alkol veya Uyuşturucu Madde Etkisinde Olma....................... 613
C- İradi Olarak Alınan Alkol veya Uyuşturucu Madde................................. 614
D- Alkol ve Uyuşturucu Madde Bağımlılığı.................................................. 615
11- Sebebinde Serbest Hareketler (Actiones Liberae in Causa-ALIC) Kuramı ..... 616
§4. CEZA HUKUKUNDA HATA
I- GENEL AÇIKLAMALAR .................................................................................... 619
II- KASTI KALDIRAN HATA HALLERİ..................................................................... 620
1- Suçun Maddi Unsurlarında Hata (m.30/1) .................................................... 620
2- Suçun Nitelikli Unsurlarında Hata (m.30/2) .................................................. 629
3- Hukuka Uygunluk Sebeplerinin Maddi Şartlarında Hata (m.30/3)................ 632
A- Genel Açıklamalar ......................................................................................... 632
B- Hukuka Uygunluk Sebeplerinin Maddi Şartlarında Kaçınılmaz Hata............. 633
III- KUSURLULUĞU ETKİLEYEN HATA HALLERİ...................................................... 638
1- Kusurluluğu Kaldıran veya Azaltan Nedenlerin Maddi Şartlarında Hata
(m.30/3) ........................................................................................................ 638
2- Haksızlık Yanılgısı (m. 30/4)........................................................................... 640
XXVI İçindekiler
§5. UNSURLARIN DIŞINDA KALAN DİĞER HALLER
I- ŞAHSİ CEZASIZLIK SEBEPLERİ ..........................................................................645
1- Genel Açıklamalar.......................................................................................... 645
2- Ceza Muhakemesi Yönünden Önem Arz Eden Hususlar................................ 646
II- CEZAYI KALDIRAN VEYA AZALTAN ŞAHSİ SEBEP OLARAK ETKİN PİŞMANLIK
HALLERİ.........................................................................................................648
III- OBJEKTİF CEZALANDIRILABİLME ŞARTLARI.....................................................651
1- Genel Açıklamalar.......................................................................................... 651
2- Ceza Muhakemesi Yönünden Önem Arz Eden Hususlar................................ 655
§6- CEZA MUHAKEMESİ ŞARTLARI
I- GENEL AÇIKLAMALAR ....................................................................................657
II- DAVA ŞARTLARI.............................................................................................658
1- Şikâyet ........................................................................................................... 658
2- Dava Süresi .................................................................................................... 658
3- İzin ................................................................................................................. 659
4- Talep .............................................................................................................. 659
5- Yargı Bulunmaması ........................................................................................ 660
6- Açık Dava Bulunmaması................................................................................. 660
7- Önödemenin Yerine Getirilmemesi ............................................................... 661
8- Uzlaştırmanın Sonuçsuz Kalması.................................................................... 661
9- Seri Muhakeme Usulünün Kabul Edilmemesi................................................ 662
III- YARGILAMA ŞARTLARI...................................................................................662
1- Sanığın Hazır Bulunması................................................................................. 662
2- Sanığın Akıl Hastası Olmaması ....................................................................... 662
3- Bekletici Meselenin Çözümü.......................................................................... 663
4- Geçici Yasama Dokunulmazlığının Bulunmaması........................................... 663
§7. SUÇUN ÖZEL GÖRÜNÜŞ ŞEKİLLERİ
I- GENEL BİLGİLER .............................................................................................665
II- TEŞEBBÜS......................................................................................................666
1- Kavram ve Türk Ceza Kanunu’nun Düzenlemesi............................................ 666
2- Teşebbüs Halinde Kalan Suçun Cezalandırılmasının Sebepleri,
Teşebbüsün Hukuki Niteliği ve Gösterdiği Özellikler ..................................... 669
3- Teşebbüsün Yardımcı Norm Niteliği .............................................................. 671
4- Teşebbüsün Şartları ....................................................................................... 672
A- Kasten İka Edilebilen Bir Suçun İşlenmek İstenmesi ve Bu Suça
İlişkin Kastın Varlığı ................................................................................. 672
İçindekiler XXVII
B- Gerçekleştirilen Fiilin İcra Hareketi Niteliğinde Olması .......................... 675
a- Genel Bilgiler.................................................................................... 675
b- Hazırlık Hareketlerinin Cezalandırılmamasının Sebepleri................ 677
c- Hazırlık Hareketleriyle İcra Hareketlerinin Birbirinden Ayrılması .... 679
aa- Genel Açıklamalar ..................................................................... 679
aaa- Sübjektif Teoriler ............................................................. 679
aaaa- Açıkça Ortaya Çıkan Suç Kastı Teorisi.................. 680
bbbb- Failin Planına Dayanan Sübjektif Teori................ 680
bbb- Objektif Teoriler .............................................................. 681
aaaa- Kronolojik Teori................................................... 681
bbbb- Şekli ve Maddi Objektif Teori.............................. 681
cccc- Tek Anlamlı Hareket Teorisi ................................ 682
ccc- Karma Teoriler ve TCK’nın Benimsediği Görüş ................ 683
bb- Hazırlık Hareketleri İle İcra Hareketlerinin Birbirinden
Ayrılmasına İlişkin Özel Durumlar ............................................. 687
C- Fiilin Elverişli Olması ............................................................................... 690
D- Neticeli Suçun veya İcra Hareketleri Kısımlara Bölünebilen Sırf
Hareket Suçunun Bulunması .................................................................. 691
E- Elde Olmayan Sebeplerle İcra Hareketlerinin Tamamlanamamış
veya Tamamlanmış Olmakla Birlikte Neticenin Gerçekleşmemiş
Olması..................................................................................................... 692
5- Teşebbüs Aşamasında Kalan Suçlarda Cezanın Belirlenmesi ........................ 697
6- Neticesi Sebebiyle Ağırlaşmış Suçlarda Teşebbüs ......................................... 698
7- Teşebbüse Elverişli Olmayan Suçlar .............................................................. 699
8- Gönüllü Vazgeçme ve Etkin Pişmanlık........................................................... 701
A- Gönüllü Vazgeçme.................................................................................. 701
a- Sübjektif Teoriler ............................................................................. 703
b- Objektif Teoriler............................................................................... 703
c- Suç Politikasından Hareket Eden Teoriler........................................ 704
B- Etkin Pişmanlık........................................................................................ 711
9 - İşlenemez Suç (Elverişsiz Teşebbüs).............................................................. 711
III- İŞTİRAK ......................................................................................................... 714
1- Genel Bilgiler ................................................................................................. 714
2- Zorunlu İştirak ve Geçici (Zorunlu Olmayan) İştirak Ayrımı........................... 717
3- Suça İştirakin Hukuki Esası ............................................................................ 719
4- Suça İştirakin Cezalandırılması Konusunda Sistemler ................................... 720
5- İştirak Şekilleri ve Bağlılık Kuralı .................................................................... 722
A- Faillik....................................................................................................... 724
a- Genel Bilgiler.................................................................................... 724
XXVIII İçindekiler
b- Müstakil Faillik.................................................................................. 725
c- Müşterek Faillik (m.37/1)................................................................. 726
aa- Şartları ....................................................................................... 727
aaa- Birlikte Suç İşleme Kararının Bulunması........................... 727
bbb- Birden Çok Failin, Fiil Üzerinde Fonksiyonel
Hakimiyet Kurması ........................................................... 731
bb- Özgü Suçlarda Müşterek Faillik ................................................. 738
cc- İhmali Suçlarda Müşterek Faillik................................................ 739
dd- Taksirli Suçlar ve Müşterek Faillik.............................................. 740
d- Dolaylı Faillik..................................................................................... 740
aa- Genel Açıklamalar...................................................................... 740
bb- Örgüt Yöneticilerinin Örgütün Faaliyeti Çerçevesinde İşlenen
Bütün Suçlardan Fail Olarak Sorumlu Tutulması (m.220/5)........... 743
B- Şeriklik..................................................................................................... 747
a- Azmettirme ...................................................................................... 747
aa- Genel Bilgiler ve Benzer Kavramlardan Farkı............................. 747
bb- Azmettirme ve Manevi Yardım Etme ........................................ 748
cc- Azmettirme ve Dolaylı Faillik ..................................................... 748
dd- Azmettirme ve Suç İşlemeye Tahrik .......................................... 749
ee- Azmettirmenin Cezalandırılmasının Şartları.............................. 749
aaa- Suç İşleme Hususunda Karar Vermemiş Olan Kişiye
Belli Bir Suçun İşlenmesine Karar Verdirilmesi ................ 750
bbb- Azmettirilenin Kasten, Hukuka Aykırı ve En Azından
Teşebbüs Aşamasında Kalmış Bir Fiil İşlemesi.................. 751
ff- İhmali ve Özgü Suçlarda Azmettirme ........................................ 755
gg- Azmettirenin Cezalandırılması................................................... 756
b- Yardım Etme..................................................................................... 758
aa- Maddi Yardım Etme................................................................... 760
aaa- Suçun İşlenmesinde Kullanılan Araçları Temin Etmek ..... 760
bbb- Suçun İşlenmesinden Önce veya İşlenmesi Sırasında
Maddî Yardımda Bulunarak İcrasını Kolaylaştırmak......... 761
bb- Manevi Yardım Etme ................................................................. 764
aaa- Suç İşlemeye Teşvik.......................................................... 764
bbb- Suç İşleme Kararını Kuvvetlendirmek .............................. 765
ccc- Suçun İşlenmesinden Sonra Yardımda Bulunmayı
Vaad Etmek...................................................................... 765
ddd- Suçun Nasıl İşleneceği Konusunda Yol Göstermek ..........766
C- Bağlılık Kuralı........................................................................................... 766
a- Şartları .............................................................................................. 767
İçindekiler XXIX
aa- Kasten ve Hukuka Aykırı İşlenmiş Bir Fiilin Varlığı..................... 767
bb- Suçun En Azından Teşebbüs Aşamasına Varmış Olması ........... 768
b- Nitelikli Hallerin Suç Ortaklarına Sirayeti......................................... 769
6- İştirak Halinde İşlenen Suçlarda Gönüllü Vazgeçme (m.41).......................... 773
7- Neticesi Sebebiyle Ağırlaşmış Suçlarda İştirak .............................................. 776
8- Kışkırtıcı Ajan ve Gizli Soruşturmacı .............................................................. 777
9- Yığınların Etkisiyle İşlenen Suçlar .................................................................. 780
A- Genel Açıklamalar................................................................................... 780
B- Yığınların Cezai Sorumluluğu .................................................................. 780
a- Sistemler .......................................................................................... 780
b- 765 ve 5237 sayılı Türk Ceza Kanununun Sistemi............................ 782
10- Kabahate İştirak ............................................................................................ 783
IV- SUÇLARIN İÇTİMAI......................................................................................... 784
1- Genel Bilgiler, Görünüşte İçtima ................................................................... 784
2- Bileşik Suç...................................................................................................... 790
3- Zincirleme Suç ............................................................................................... 795
A- Genel Bilgiler .......................................................................................... 795
B- Zincirleme Suçun Şartları........................................................................ 796
a- Bir Suç İşleme Kararının Bulunması ................................................. 797
b- Aynı Suçun Değişik Zamanlarda Birden Çok İşlenmesi..................... 800
c- Suçların Aynı Kişiye Karşı İşlenmiş Olması ....................................... 806
C- Zincirleme Suçta Müeyyide .................................................................... 807
4- Fikri İçtima..................................................................................................... 808
A- Genel Bilgiler .......................................................................................... 808
B- Fikri İçtimaın Hukuki Esası ve Şartları ..................................................... 810
a- Fiilin Tek Olması............................................................................... 811
aa- Fiil ile kasdedilen harekettir...................................................... 811
bb- Fiil tekliği -Fiil Çokluğu............................................................... 813
b- Birden Fazla Suçun Oluşmasına Sebebiyet Verme........................... 818
aa- Aynı Neviden Fikri İçtima (m. 43/2) .......................................... 818
bb- Farklı Neviden Fikri İçtima, Hedefte Sapma (m. 44).................. 821
C- Fikri İçtimaı Kabulün Sonuçları ............................................................... 826
ÜÇÜNCÜ BÖLÜM
YAPTIRIM TEORİSİ
§1. CEZA KAVRAMI, CEZANIN AMACI, NİTELİKLERİ VE ÇEŞİTLERİ
I- CEZA KAVRAMI.............................................................................................. 831
II- CEZANIN AMACI ............................................................................................ 832
1- Mutlak Ceza Teorileri .................................................................................... 833
XXX İçindekiler
2- Nisbi Ceza Teorileri ........................................................................................ 835
A- Genel Açıklamalar ................................................................................... 835
B- Genel Önleme Teorisi.............................................................................. 836
C- Özel Önleme Teorisi................................................................................ 836
3- Karma Teoriler ............................................................................................... 838
4- 765 Sayılı Türk Ceza Kanunu’nun Benimsediği Sistem................................... 839
5- 5237 Sayılı Türk Ceza Kanunu’nun Benimsediği Sistem................................. 840
III- CEZANIN NİTELİKLERİ.....................................................................................842
IV- CEZANIN ÇEŞİTLERİ ........................................................................................846
§2. HAPİS CEZASI
I- HAPİS CEZASININ TARİHİ GELİŞİMİ .................................................................851
1- Batı Hukuku ................................................................................................... 851
2- Türk Hukuku................................................................................................... 853
II- HAPİS CEZASININ İNFAZ SİSTEMLERİ ..............................................................853
1- Müşterek Hapis (Topluluk) Sistemi................................................................ 853
2- Hücre (Pennsylvania) Sistemi......................................................................... 855
3- Karma (Auburn) Sistem.................................................................................. 858
4- İrlanda Sistemi (Dereceli Sistem) ................................................................... 859
5- Yeni Sistem .................................................................................................... 863
III- HAPİS CEZASININ LEH VE ALEYHİNDEKİ DÜŞÜNCELER.....................................865
1- Hapis Cezasının Lehindeki Düşünceler........................................................... 865
2- Hapis Cezasının Aleyhindeki Düşünceler ....................................................... 865
IV- HAPİS CEZASININ ÇEŞİTLERİ ...........................................................................867
1- Genel Bilgiler.................................................................................................. 867
2- Ağırlaştırılmış Müebbet Hapis Cezası............................................................. 867
3- Müebbet Hapis Cezası ................................................................................... 868
4- Süreli Hapis Cezası ......................................................................................... 869
A- Kısa Süreli Hapis Cezası ........................................................................... 870
a- Genel Bilgiler .................................................................................... 870
b- Kısa Süreli Hapis Cezasının Adli Para Cezasına veya
Tedbirlerden Birine Çevrilmesi......................................................... 870
aa- Genel Bilgiler ............................................................................. 870
bb- Seçenek Yaptırımlara Çevirme Şartları ...................................... 872
cc- Seçenek Yaptırımlar................................................................... 874
aaa- Adli para cezasına çevirme............................................... 874
bbb- Tedbire çevirme ............................................................... 876
aaaa- Mağdurun veya kamunun uğradığı zararın,
aynen iade, suçtan önceki hale getirme veya
tazmin suretiyle tamamen giderilmesi (TCK.
m.50/1-b)............................................................. 876
İçindekiler XXXI
bbbb- En az iki yıl süreyle, bir eğitim kurumuna
devam etme (TCK m.50/1-c) .............................. 878
cccc- Belirli yerlere gitmekten veya belirli etkinlikleri
yapmaktan yasaklanma (TCK m. 50/1-d) ............... 878
dddd- Ehliyet ve ruhsat belgelerinin geri alınması,
belli bir meslek ve sanatı yapmaktan
yasaklanma (TCK. m.50/1-e) ............................... 879
eeee- Gönüllü olmak şartıyla kamuya yararlı bir
işte çalıştırma (TCK. m.50/1-f)............................. 880
dd- Adli para cezası ya da tedbire çevirmenin sonuçları................. 882
ee- Çevrilen ceza veya tedbire uymamanın yaptırımı..................... 882
5- Hapis Cezasının Özel İnfaz Usulleri................................................................ 882
A- Cezanın Hafta Sonunda İnfazı................................................................. 883
B- Cezanın Geceleri İnfazı ........................................................................... 883
C- Hükümlünün Konutunda Cezasının İnfazı............................................... 883
a- Genel Açıklamalar............................................................................ 883
b- Yaş veya Cinsiyet Nedeniyle Konutta İnfaz ...................................... 885
c- Hastalık Nedeniyle Konutta İnfaz..................................................... 885
d- Doğum Nedeniyle Konutta İnfaz...................................................... 885
D- Özel İnfaz Usullerinin Uygulanamayacağı Haller .................................... 886
E- Cezanın Özel İnfaz Şekline Uyulmamasının Yaptırımı............................. 886
V- CEZALARIN İNFAZI ......................................................................................... 886
1- Hapis Cezasının İnfazı .................................................................................... 886
A- Genel Açıklamalar................................................................................... 886
B- Hükümlülerin Kuruma Kabulü ................................................................ 888
C- Hükümlülerin Kuruma Yerleştirilmesi..................................................... 889
2- Hapis Cezasının İnfazının Ertelenmesi........................................................... 890
3- Hükümlülerin Başkalarıyla Görüşmesi ve Dışarıyla Haberleşmesi................. 892
4- İzin, 14/07/2023 t. ve 7456 s.lı Kanun ile Getirilen Düzenlemeler................ 894
5- Ödüllendirme ................................................................................................ 896
6- Ceza İnfaz Kurumlarının Türleri ve Süreli Hapis Cezasının İnfazı................... 898
VI- HAPİS CEZASININ SAKINCALARINI GİDERMEYE YÖNELİK KURUMLAR.............. 902
1- Cezaya ve Mahkumiyete Engel Olan Seçenek Kurumlar ............................... 902
A- Önödeme................................................................................................ 902
a- Genel Açıklamalar ve Hukuki Niteliği............................................... 902
b- Önödemenin Şartları........................................................................ 903
aa- Önödemelik Bir Suçun Bulunması............................................. 904
bb- Suçun Uzlaştırma Kapsamında Olmaması................................. 905
cc- Suçun İşlendiği Hususunda Yeterli Şüphe Bulunması................ 905
XXXII İçindekiler
c- Önödeme Usulü ............................................................................... 905
d- Önödemenin Gerçekleşmesi ve Sonuçları........................................ 906
B- Uzlaştırma ............................................................................................... 907
C- Kamu Davasının Açılmasının Ertelenmesi ............................................... 909
D- Hükmün Açıklanmasının Geri Bırakılması ............................................... 911
a- Genel Açıklamalar ............................................................................ 911
b- Hükmün Açıklanmasının Geri Bırakılmasının Şartları ....................... 913
aa- Suça İlişkin Şartlar (Objektif Şartlar).......................................... 913
bb- Faile İlişkin Şartlar (Sübjektif Şartlar)......................................... 913
c- Hükmün Açıklanmasının Geri Bırakılmasının Yasak Olduğu
Haller ................................................................................................ 914
d- Hükmün Açıklanmasının Geri Bırakılması Kararının
Uygulanması..................................................................................... 915
e- Hükmün Açıklanmasının Geri Bırakılmasının Sonuçları.................... 915
2- Hapis Cezasının İnfazına Seçenek Kurumlar .................................................. 916
A- Hapis Cezasının Ertelenmesi ................................................................... 916
a- Genel Açıklamalar ............................................................................ 916
b- Hapis Cezasının Ertelenmesinin Şartları ........................................... 919
aa- Sanığın Adli Geçmişi................................................................... 920
bb- Ertelemeye Konu Olan Mahkumiyet ......................................... 922
cc- Sanığın Yeniden Suç İşlemeyeceği Kanaatinin Oluşması ...........923
dd- Verilen Zararın Tazmini.............................................................. 924
c- Erteleme Kararı ................................................................................ 925
d- Denetim Süresi ve Mahkumun Yükümlülükleri................................ 926
e- Ertelemenin Geri Alınması ............................................................... 927
f- Ertelemenin Sonucu ......................................................................... 928
B- Şartla Salıverilme .................................................................................... 928
a- Genel Açıklamalar ............................................................................ 928
b- Amacı................................................................................................ 930
c- Hukuki Niteliği .................................................................................. 933
d- Şartları .............................................................................................. 933
aa- Cezanın Bir Kısmının İnfaz Edilmiş Olması ................................. 934
bb- Hükümlünün İnfaz Kurumundaki Süreyi İyi Halli Olarak
Geçirmesi................................................................................... 939
e- Şartla Salıverilme Sonrasında Kalan Cezanın Dışarıda İnfazı ............ 942
f- Şartla Salıverilme Kararının Verilmesi ve Geri Alınması ................... 943
g- Şartla Salıverilmeden Yararlanamayanlar ........................................ 945
C- Denetimli Serbestlik Tedbirinin Uygulanması ......................................... 947
a- Genel Açıklamalar ............................................................................ 947
İçindekiler XXXIII
b- Cezanın Amaçları Bağlamında Denetimli Serbestlik Kurumu........... 949
c- Denetimli Serbestlik Tedbirinin Kapsamı, İnfazı ve Sona Ermesi ..... 951
§3. ADLİ PARA CEZASI
I- GENEL AÇIKLAMALAR .................................................................................... 957
II- ADLİ-İDARİ PARA CEZASI AYIRIMI .................................................................. 957
III- ADLİ PARA CEZASININ BELİRLENMESİNDE SİSTEMLER .................................... 958
IV- ADLİ PARA CEZASININ TESPİTİ ....................................................................... 959
V- ADLİ PARA CEZASININ İNFAZI......................................................................... 961
§4. CEZANIN BELİRLENMESİ VE BİREYSELLEŞTİRİLMESİ
I- TEMEL CEZANIN TAYİNİ VE FERDİLEŞTİRME.................................................... 963
1- Genel Bilgiler ................................................................................................. 963
2- Cezanın Belirlenmesi ve Bireyselleştirilmesinde Kurallar.............................. 964
A- Cezaların Artırılmasının, Eksiltilmesinin ve Değiştirilmesinin
Kanuniliği ................................................................................................ 966
B- Temel Cezanın Tespiti ve Takdir Hakkını Kullanırken Dikkate
Alınması Gereken Kriterler ..................................................................... 967
a- Suçun İşleniş Biçimi.......................................................................... 971
b- Suçun İşlenmesinde Kullanılan Araç ................................................ 972
c- Suçun İşlendiği Zaman ve Yer .......................................................... 972
d- Suçun Konusunun Önem ve Değeri ................................................. 973
e- Meydana Gelen Zarar veya Tehlikenin Ağırlığı ................................ 974
f- Kasta veya Taksire Dayalı Kusurun Ağırlığı....................................... 974
g- Failin Güttüğü Amaç ve Saik ............................................................ 976
C- Suçun Olası Kastla ya da Bilinçli Taksirle İşlenmesi................................. 977
D- Nitelikli Unsurlara Göre Cezanın Artırılması ve Eksiltilmesi.................... 977
E- Cezanın Hesaplanmasına İlişkin Prensipler............................................. 979
II- TAKDİRİ İNDİRİM NEDENLERİ......................................................................... 981
1- Genel Bilgiler ................................................................................................. 981
2- Leh ve Aleyhteki Düşünceler ......................................................................... 982
3- Takdiri İndirim Sebeplerinin Uygulanması .................................................... 983
A- Failin Geçmişi.......................................................................................... 984
B- Sosyal İlişkileri......................................................................................... 985
C- Fiilden Sonraki ve Yargılama Sürecindeki Pişmanlığını Gösteren
Davranışları............................................................................................. 985
D- Cezanın Failin Geleceği Üzerindeki Olası Etkileri .................................... 986
XXXIV İçindekiler
III- MAHSUP .......................................................................................................987
1- Genel Bilgiler.................................................................................................. 987
2- Şahsî Hürriyeti Sınırlama Sonucunu Doğuran Hâller...................................... 987
3- Mahsubun Hangi “Mahkûmiyet”ten Yapılacağı Hususu................................ 988
4- Mahsubun Hangi Suç Dolayısıyla Verilecek Mahkûmiyetten Yapılacağı
Hususu ........................................................................................................... 989
§5. GÜVENLİK TEDBİRLERİ
I- GÜVENLİK TEDBİRLERİ HAKKINDA GENEL BİLGİLER.........................................991
1- Kavram........................................................................................................... 991
2- Güvenlik Tedbirlerinin Uygulanma Şartları.................................................... 991
A- Tehlikeli Hal Bulunmalıdır ....................................................................... 992
B- Bir Suç İşlenmiş Olmalıdır........................................................................ 993
C- Kanunda Hüküm Bulunmalıdır ................................................................ 994
D- Mahkeme (Hâkim) Kararına Dayalı Olmalıdır.......................................... 995
3- Güvenlik Tedbirlerinin Hukuki Niteliği ........................................................... 997
4- Güvenlik Tedbirlerinin Çeşitleri ..................................................................... 999
II- BELLİ HAKLARI KULLANMAKTAN YOKSUN BIRAKILMA.................................. 1001
1- Genel Bilgiler................................................................................................1001
2- Şartları .........................................................................................................1004
3- Hak Yoksunluğuna İlişkin Kurallara İstisna Oluşturan Durumlar..................1005
4- İnfazı ............................................................................................................1008
III- MÜSADERE.................................................................................................. 1010
1- Genel Bilgiler................................................................................................1010
2- Müsaderenin Çeşitleri..................................................................................1011
3- Eşya Müsaderesi ..........................................................................................1011
A- Genel Açıklamalar .................................................................................1011
B- Bir Suçun İşlenmesine Bağlı Müsadere .................................................1012
C- Suçun İşlenmesinde Kullanılmak Üzere Hazırlanan Eşyanın
Müsaderesi ...........................................................................................1015
D- Konusu Suç Teşkil Eden Eşyanın Müsaderesi ........................................1016
E- Kaim Değer (Eşdeğer) Müsaderesi........................................................1016
4- Kazanç Müsaderesi ......................................................................................1017
5- Müsadere Kararı ..........................................................................................1019
IV- TEKERRÜR ................................................................................................... 1020
1- Genel Bilgiler................................................................................................1020
2- Tarihi Gelişim ...............................................................................................1023
A- Batı Hukuku...........................................................................................1023
B- Türk Hukuku..........................................................................................1024
İçindekiler XXXV
3- Hukukî Niteliği, Çeşitleri ve Tekerrüre Benzeyen Müesseseler................... 1025
A- Hukukî Niteliği ...................................................................................... 1025
B- Tekerrürün Çeşitleri.............................................................................. 1026
4- Tekerrürün Leh ve Aleyhindeki Görüşler..................................................... 1028
A- Genel Bilgiler ........................................................................................ 1028
B- İlga Teorisi ............................................................................................ 1028
C- Tekerrürü Kabul Eden Teoriler ............................................................. 1030
a- Cezanın Yetersizliği Teorisi............................................................. 1030
b- İsnadiyetin Ağırlığı Teorisi.............................................................. 1031
D- Pozitivist Teori ...................................................................................... 1032
5- Tekerrürün Şartları ...................................................................................... 1032
A- Mahkûmiyet Şartı ................................................................................. 1033
B- Yeni Bir Suç İşlenmesi ........................................................................... 1038
C- Süre Şartı .............................................................................................. 1039
6- Tekerrürün Neticeleri.................................................................................. 1041
7- Tekerrür Benzeri Müesseseler: Özel Tehlikeli Suçlular ............................... 1046
V- TÜZEL KİŞİLER HAKKINDA UYGULANACAK GÜVENLİK TEDBİRLERİ................. 1047
§6. DAVA VE CEZA İLİŞKİSİNİ SONLANDIRAN HALLER
I- SANIĞIN VEYA HÜKÜMLÜNÜN ÖLÜMÜ ....................................................... 1053
II- AF ............................................................................................................... 1054
1- Kavram ve Hukuki Niteliği ........................................................................... 1054
2- Affın Çeşitleri............................................................................................... 1058
A- Genel Af- Özel Af .................................................................................. 1058
B- Cumhurbaşkanı’nın Özel Af Yetkisi....................................................... 1059
III- ZAMANAŞIMI .............................................................................................. 1059
1- Genel Bilgiler ............................................................................................... 1059
2- Zamanaşımının Tarihi Gelişimi .................................................................... 1061
A- Zamanaşımının Batı Hukukundaki Gelişimi .......................................... 1061
B- Zamanaşımının Türk Hukukundaki Gelişimi ......................................... 1063
3- Zamanaşımının Leh ve Aleyhindeki Görüşler .............................................. 1064
A- Zamanaşımı Müessesesinin Lehinde Olan Görüşler ............................. 1064
a- Manevi Ceza................................................................................... 1064
b- Uslanma ......................................................................................... 1065
c- Cezanın Önleme Özelliği ................................................................ 1065
d- Takibatın Terki ............................................................................... 1065
e- Psikolojik Değişme ......................................................................... 1066
f- Unutma- Sosyal Fayda ................................................................... 1066
g- Delillerin Bozulması ....................................................................... 1066
XXXVI İçindekiler
B- Zamanaşımı Müessesesinin Aleyhindeki Görüşler................................1067
a- Beccaria’nın Görüşü .......................................................................1067
b- Bentham’ın Görüşü ........................................................................1067
c- Pozitivist Görüş...............................................................................1068
4- Zamanaşımının Hukuki Niteliği ....................................................................1068
A- Zamanaşımını Ceza Muhakemesi Hukuku Müessesesi Kabul Eden
Görüş.....................................................................................................1069
B- Zamanaşımını Ceza Hukuku Müessesesi Kabul Eden Görüş .................1069
C- Zamanaşımını Karma Bir Kurum Olarak Kabul Eden Görüş...................1069
D- Görüşümüz............................................................................................1070
5- Dava Zamanaşımı.........................................................................................1071
A- Tanımı, Şikayet ve Dava Süresi Kavramlarından Farkı...........................1071
B- Dava Zamanaşımına Uğramayan Suçlar................................................1073
C- Dava Zamanaşımı Süreleri ve Türk Ceza Kanunu’nun Sistemi,
Zamanaşımı Sürelerinin Özel Hukuk İlişkilerine Etkisi (Uzamış
Zamanaşımı)..........................................................................................1075
a- Dava Zamanaşımı Süreleri ve Türk Ceza Kanunu’nun Sistemi........1075
b- Zamanaşımı Sürelerinin Özel Hukuk İlişkilerine Etkisi (Uzamış
Zamanaşımı) ...................................................................................1077
D- Zamanaşımı Sürelerinin Tespitinde Esas Alınacak Ceza ........................1078
E- İki Çeşit Ceza Gerektiren Suçlarda Dava Zamanaşımı Süresinin
Belirlenmesi ..........................................................................................1080
F- Dava Zamanaşımı Süresinin İşlemeye Başlaması ve Suçun Özel
Görünüş Şekilleri Açısından Değerlendirme....................................................1081
G- Dava Zamanaşımı Sürelerinin Durması ve Kesilmesi.............................1086
a- Genel Bilgiler ..................................................................................1086
b- Dava Zamanaşımı Süresini Durduran Sebepler ..............................1087
aa- İzin ...........................................................................................1088
bb- Karar ........................................................................................1089
cc- Bekletici Mesele ......................................................................1090
dd- Suç Faili Hakkında Kanun Gereğince Hakkında Kaçak
Olduğu Hususunda Karar Verilmiş Olması...............................1091
ee- Hükmün Açıklanmasının Geri Bırakılması Kararı Verilmesi
Sonucunda Sanığın Denetim Süresine Tabi Tutulması ............1092
ff- Uzlaşma ...................................................................................1093
gg- Kamu Davasının Açılmasının Ertelenmesi................................1093
c- Dava Zamanaşımının Kesilmesi ......................................................1093
aa- Genel Bilgiler ...........................................................................1093
bb- Zamanaşımını Kesen Sebepler.................................................1094
İçindekiler XXXVII
aaa- Şüpheli veya Sanıklardan Birinin Savcı Huzurunda
İfadesinin Alınması veya Sorguya Çekilmesi.................. 1094
bbb- Şüpheli veya Sanıklardan Biri Hakkında Tutuklama
Kararının Verilmesi ........................................................ 1096
ccc- Suçla İlgili Olarak İddianame Düzenlenmesi.................. 1097
ddd- Sanıklardan Bir Kısmı Hakkında da Olsa, Mahkûmiyet
Kararı Verilmesi ............................................................. 1098
cc- Dava Zamanaşımının Kesilmesinin Etkileri.............................. 1099
6- Ceza Zamanaşımı......................................................................................... 1100
A- Kavram.................................................................................................. 1100
B- Ceza Zamanaşımına Uğramayan Cezalar.............................................. 1101
C- Ceza Zamanaşımı Süreleri ve Türk Ceza Kanunu’nun Sistemi .............. 1101
D- Ceza Zamanaşımı Sürelerinin Başlangıcı............................................... 1103
E- Ceza Zamanaşımı Sürelerinin Durması ve Kesilmesi............................. 1104
a- Ceza Zamanaşımının Durması........................................................ 1105
b- Ceza Zamanaşımının Kesilmesi ...................................................... 1105
aa- Mahkûmiyet Hükmünün İnfazı İçin Yetkili Merci
Tarafından Hükümlüye Kanuna Göre Tebligat Yapılması........ 1106
bb- Hükümlünün Yakalanması....................................................... 1107
cc- Bir Suçtan Dolayı Mahkûm Olan Kimsenin Üst Sınırı İki
Yıldan Fazla Hapis Cezasını Gerektiren Kasıtlı Bir Suç
İşlemesi ................................................................................... 1107
c- Ceza Zamanaşımının Kesilmesinin Etkileri ..................................... 1108
7- Zamanaşımının Güvenlik Tedbirlerine Etkisi ............................................... 1108
DÖRDÜNCÜ BÖLÜM
MİLLETLERARASI CEZA HUKUKU
§1. CEZA HUKUKU KURALLARININ YER BAKIMINDAN UYGULAMA ALANI
I- CEZA YASASININ MÜLKİLİĞİ SİSTEMİ............................................................ 1111
1- Genel Bilgiler ............................................................................................... 1111
2- Mülkilik Sisteminin Gerekçeleri................................................................... 1112
A- Ceza Hukuku Bakımından ..................................................................... 1112
B- Ceza Muhakemesi Hukuku Bakımından ............................................... 1112
C- Milletlerarası Hukuk Bakımından ......................................................... 1113
3- Ceza Yasalarının Mülki Olması Sistemi İle İlgili Meseleler........................... 1113
A- Türkiye’ye (Ülke) Neler Dâhil Olduğu Sorunu....................................... 1113
a- İç Sular ........................................................................................... 1114
b- Karasuları ....................................................................................... 1114
XXXVIII İçindekiler
aa- Karasularında Bulunan Yabancı Savaş Gemileri Hakkında
Sahil Devletinin Yargı Yetkisi....................................................1115
bb- Karasularında Bulunan Yabancı Ticaret ve Yolcu Gemileri
Hakkında Sahil Devletinin Yargı Yetkisi....................................1115
aaa- İngiliz Sistemi .................................................................1115
bbb- Fransız Sistemi ...............................................................1116
ccc- 1958 Cenevre “Karasuları ve Bitişik Bölge
Sözleşmesi” ....................................................................1116
ddd- Türk Sistemi ...................................................................1116
c- Açık Denizler Üzerinde Devletin Yetkisi..........................................1117
d- Hava Ülkesi.....................................................................................1118
aa- Devletlerin Bu Sahadaki Egemenlik Haklarının Kapsamı
Konusundaki Sistemler ve Anlaşmaların Kabul Ettiği Çözüm ..1118
bb- Havada İşlenen Suçlarda Uygulanacak Yasa ............................1119
aaa- Askeri Hava Vasıtaları ....................................................1119
bbb- Sivil Hava Vasıtaları ........................................................1120
e- Kıta Sahanlığında veya Münhasır Ekonomik Bölgede Tesis
Edilmiş Sabit Platformlar ................................................................1122
f- Askeri İşgal Altında Bulunan Yerler ................................................1123
B- Suçun İşlendiği Yerin Tespiti..................................................................1123
a- Hareket Teorisi ...............................................................................1124
b- Netice Teorisi .................................................................................1125
c- İsabet veya Arada Tesir Teorisi.......................................................1126
d- Karma Teori....................................................................................1126
4- Türkiye’de İşlenen Bir Suçtan Dolayı Yabancı Ülkede Hüküm Verilmiş
Olması..........................................................................................................1130
II- FAİLE GÖRE ŞAHSİLİK SİSTEMİ...................................................................... 1131
1- Genel Bilgiler................................................................................................1131
2- Sistemin Gerekçeleri....................................................................................1132
3- Faile Göre Şahsilik Sistemi Gereğince Cezalandırılan Fiiller (TCK. m.10, 11) .....1132
A- Memur veya Görevli Olarak Yabancı Ülkeye Gidenlerin İşledikleri
Suçlar (TCK. m. 10) ................................................................................1132
B- Yabancı Ülkede Türk Vatandaşı Tarafından İşlenen Suçlar (TCK.
m.11).....................................................................................................1133
4- Faile Göre Şahsilik Sistemi Gereğince Türk Ceza Kanunu Tarafından
Cezalandırılan Fiiller Hakkında Yabancı Ülkede Hüküm Verilmiş Olması.....1136
III- KORUMA SİSTEMİ........................................................................................ 1137
1- Genel Bilgiler................................................................................................1137
2- Devleti Koruma İlkesi (TCK. m.12/1, 13/1(b)) ..............................................1137
İçindekiler XXXIX
A- TCK. m.12/1 Kapsamında Devletin Korunması ..................................... 1137
B- TCK. m.13/1 (b) Kapsamında Devletin Korunması................................ 1138
3- Vatandaşı Koruma ....................................................................................... 1140
IV- EVRENSELLİK SİSTEMİ .................................................................................. 1141
1- İkame (Başka Devlet Adına) Yargı İlkesi (TCK.m.12/3) ................................ 1141
2- Bütün İnsanlığı İlgilendiren Suçlar (TCK. m.13) ........................................... 1142
V- BİR TÜRK VEYA YABANCININ YABANCI ÜLKEDE SUÇ İŞLEYİP TÜRKİYEDE
YARGILANMASI (m. 19) ............................................................................... 1143
1- Genel Bilgiler ............................................................................................... 1143
2- Hükmün Uygulanma Şartları ....................................................................... 1144
A- Fail Türk Vatandaşı veya Yabancı Olmalıdır.......................................... 1144
B- Suç Yabancı Ülkede İşlenmelidir........................................................... 1144
C- Fail Türkiye’de Bulunmalıdır................................................................. 1144
D- Fiil Türkiye’nin Güvenliğine veya Zararına İşlenmiş Bir Suç
Olmamalıdır.......................................................................................... 1145
E- Fiil, Türk Vatandaşına Karşı ya da Türk Kanunlarına Göre Kurulmuş
Özel Hukuk Tüzel Kişisi Zararına İşlenmemiş Olmalıdır ........................ 1145
3- Hükmün Tatbiki ........................................................................................... 1145
VI- YABANCI MAHKEMELER TARAFINDAN VERİLEN MAHKÛMİYETE BAĞLI
HAK YOKSUNLUKLARI.................................................................................. 1145
§2. GERİ VERME
I- GENEL BİLGİLER ........................................................................................... 1147
II- GERİ VERME KURUMUNUN KAYNAKLARI..................................................... 1150
III- GERİ VERMENİN ŞARTLARI........................................................................... 1156
1- Geri Vermenin Olumlu Şartları.................................................................... 1156
A- Bir Antlaşmanın Varlığı ......................................................................... 1156
B- Suç Teşkil Eden Bir Fiilin Varlığı ............................................................ 1156
a- Fiil Her İki Devlet Kanununa Göre de Suç Olmalıdır....................... 1156
b- Suç Geri Vermeye Konu Teşkil Etmelidir........................................ 1160
C- Geri Vermenin Talep Edilmiş Olması .................................................... 1163
D- Fiilin Ağırlığı ile İade Dolayısıyla Oluşacak Mağduriyetin Orantılı
Olması................................................................................................... 1163
2- Geri Vermenin Olumsuz Şartları.................................................................. 1163
A- Vatandaşın İade Edilmezliği Kuralı........................................................ 1163
B- Düşünce Suçundan Dolayı İade Edilmezlik Kuralı ................................. 1166
C- Siyasi Suçlardan Dolayı İade Edilmezlik Kuralı ...................................... 1166
a- Genel Bilgiler.................................................................................. 1166
b- Siyasi Suçu Açıklayan Görüşler....................................................... 1167
XL İçindekiler
aa- Objektif Teori...........................................................................1167
bb- Sübjektif Teori .........................................................................1167
cc- Üstünlük Teorisi.......................................................................1168
dd- Ayırma Teorisi..........................................................................1168
ee- Harp Adetleri Teorisi................................................................1169
c- Siyasi Suçun İstisnaları....................................................................1170
aa- Belçika Kuralı ...........................................................................1170
bb- Tedhişçilik Fiilleri .....................................................................1171
cc- Anarşizm..................................................................................1174
dd- Soykırım (Jenosit) ....................................................................1176
ee- Savaş Suçları ............................................................................1179
d- Avrupa Sözleşmesinde ve Türk Hukukunda Siyasi Suçlar
Nedeniyle Geri Verilmezlik Kuralı...................................................1181
D- Samimi Olmayan Taleplerden Dolayı Geri Verilmezlik Kuralı................1186
E- Askeri Suçlardan Dolayı İade Edilmezlik Kuralı......................................1187
F- Mali Suçlardan Dolayı Geri Verilmezlik Kuralı .......................................1189
G- Talep Edilen Devletin Yargı Hakkı Olması Halinde Geri Verilmezlik Kuralı.....1190
a- Suçun Talep Edilen Devletin Ülkesinde İşlenmesi ..........................1191
b- Suçun Yabancı Bir Ülkede İşlenmesine Rağmen, Talep Edilen
Devletin Yargı Hakkının Mevcut Olması .........................................1191
H- “Non bis in idem” Kuralı........................................................................1193
IV- GERİ VERMENİN USULÜ ............................................................................... 1194
1- Geri Vermeyi İsteyen Devlet Tarafından Yapılacak İşlemler ........................1194
2- Geri Verme İstenilen Devletçe Yapılacak İşlemler .......................................1197
A- İdari Sistem ...........................................................................................1197
B- Adli Sistem ............................................................................................1197
C- Karma Sistem (Belçika Sistemi) .............................................................1197
3- Geri Verme İsteminin Yerine Getirilmesi .....................................................1201
V- GERİ VERMENİN SONUÇLARI........................................................................ 1204
BİBLİYOGRAFYA.........................................................................................................1209
| Taksit Sayısı | Taksit tutarı | Genel Toplam |
|---|---|---|
| Tek Çekim | 1.962,00 | 1.962,00 |
| Taksit Sayısı | Taksit tutarı | Genel Toplam |
|---|---|---|
| Tek Çekim | 1.962,00 | 1.962,00 |
| Taksit Sayısı | Taksit tutarı | Genel Toplam |
|---|---|---|
| Tek Çekim | 1.962,00 | 1.962,00 |
-
-
%10İNDİRİM1.490,00TL 1.341,00TL
-
Yeni-%10
Satışta değil -
Yeni-%10
Satışta değil
-
Yeni-%10
Satışta değil
-
%10İNDİRİM570,00TL 513,00TL
-
%10İNDİRİM570,00TL 513,00TL
-
-
Yeni-%10
Satışta değil
-
-
Yeni-%5
Satışta değil
-
Yeni-%10
Satışta değil
