Yeni
9786253611514
402897
https://www.legalkitabevi.com/omer-anayurt/anayasa-hukuku-thd-.htm
Anayasa Hukuku (THD)
652.5
Prof. Dr. Ömer Anayurt
İçindekiler
Önsöz
5
Kısaltmalar
27
Birinci Kısım
ANAYASA HUKUKUNUN TEMEL KAVRAMLARI
Birinci Bölüm
DEVLETİ SINIRLAMA ARACI OLARAK ANAYASALAR
I. ANAYASA VE ANAYASA HUKUKU KAVRAMI
31
A. Anayasa Kavramının Tarihçesi
31
B. Anayasa Kavramı: Felsefeden Realiteye
32
C. Anayasa Hukuku
33
1. Tanım
33
2. Anayasa Hukukunun Kısımları
34
II. ANAYASALARIN ÇEŞİTLİ AÇILARDAN SINIFLANDIRILMASI
34
A. Anlamları Yönünden
35
1. Geniş (Maddî) Anlamda Anayasa/Dar (Şeklî) Anlamda Anayasa
35
a. Geniş Anlamda Anayasa
35
b. Dar (Şekli) Anlamda Anayasa
36
2. Ayrımın Anlamı ve Önemi
36
B. Şekilleri Yönünden
37
1. Yazılı Anayasalar
37
2. Gelenek Ağırlıklı Anayasalar (“Teamülî Anayasalar”)
37
C. Değiştirilişleri Yönünden
38
1. Katı Anayasalar (Sert Anayasalar/Bükülmez Anayasalar)
38
2. Esnek (Yumuşak) Anayasalar
38
D. Anayasa Yazım Tekniği Yönünden Anayasalar: Düzenleyici /Çerçeve Anayasa Ayrımı
39
III. ANAYASALARIN YAPILIŞI
39
A. Kurucu İktidar Kavramı ve Niteliği
39
B. Kurucu İktidarın Ortaya Çıktığı Durumlar
41
1. Yeni Bir Devletin Kurulması
41
2. Mevcut Devletin Anayasal Düzeninin Şiddet Yoluyla Ortadan Kalkması
41
3. Halkın Kendi Anayasasını Yenileyebilme Hakkı
41
C. Anayasa Yapım Yöntemleri: Kurucu İktidarın Kullanım Biçimleri
42
1. Otoriter Yöntemler
43
2. Demokratik Anayasa Yapımı
43
a. Kurucu Referandum Yöntemi
44
b. Konvansiyon Yöntemi
44
3. Kurucu Plebisit Yolu (Plebisiter Kuruculuk)
45
IV. ANAYASALARIN DEĞİŞTİRİLMESİ: “KURULU İKTİDAR”
45
Birinci Bölüm Değerlendirme Soruları
48
İkinci Bölüm
KURUMSALLAŞMIŞ BİR GÜÇ OLARAK DEVLET
I. DEVLETİN TANIMI VE KURUCU UNSURLARI
51
A. Ülke Unsuru (Fiziksel unsur)
52
B. Topluluk Unsuru (Sosyal–Beşerî Unsur)
52
1. Nesnel Millet Anlayışı
53
2. Öznel Millet Anlayışı
53
3. Değerlendirme
54
C. Egemenlik (Hukuksal Unsur)
54
1. Teokratik Egemenlik Anlayışı
55
2. Beşerî Egemenlik Anlayışı
56
a. Halk Egemenliği Teorisi
57
b. Millet Egemenliği Teorisi
57
c. Egemenliğin Bugünkü Durumu
57
II. DEVLETİN TÜZEL KİŞİLİĞİ VE SONUÇLARI
58
III. DEVLETLERİN SINIFLANDIRILMASI
58
A. Şekilleri Bakımından Devletler: Cumhuriyetler ve Monarşiler
59
B. Teşkilât Yapıları Bakımından Devletler
60
1. Üniter Devletler (Tekçi, Tek Yapılı, Basit Devletler)
61
2. Bölgeli Devlet
62
3. Birleşik Devletler (Mürekkep Devletler): Türünün Tek Örneği Olarak Federal Devletler
62
a. Tanım ve Çerçeve
62
b. Federal Devletin Özellikleri ve Üniter Devletten Farklılıkları
63
c. Federal Devletlerin Konfederasyonlardan Farkı
64
d. Federal Devletler ile Bölgeli Devletlerin Karşılaştırılması
64
C. Egemenliğin Kaynağı Bakımından
65
1. Laik Devlet
65
2. Teokratik Devlet
67
D. Siyasal Yapılarına Göre Devletler
67
1. Totaliter Devletler
68
2. Otoriter Devletler
69
3. Demokratik Devletler
71
İkinci Bölüm Değerlendirme Soruları
72
Üçüncü Bölüm
ÇOĞULCU DEMOKRASİLER VE HÜKÜMET SİSTEMLERİ
I. DEMOKRASİ KAVRAMI VE ÇOĞULCU DEMOKRASİLERİN TEMEL İLKELERİ
75
A. Demokrasi Kavramı ve Günümüzdeki Anlamı
75
B. Çağdaş Demokrasinin Temel Gerekleri
76
1. İktidarın Seçim Yoluyla Değiştirilebilir Oluşu
76
2. Katılımcılık
77
3. Çoğunluk İlkesi: Çoğunluğun Anayasal Yönetimi
77
4. Muhalefetin Varlığı
77
5. Hak ve Özgürlüklerin Güvencesi
78
6. Güçler Ayrılığı
78
7. Çok Partili Siyasal Yaşam
78
8. Hukukun Üstünlüğü
78
II. EGEMENLİĞİN KULLANIMINA GÖRE DEMOKRASİ UYGULAMALARI
79
A. Doğrudan (Aracısız–Temsilsiz) Demokrasi
79
B. Temsili Demokrasi
79
C. Yarı Doğrudan Demokrasi
80
1. Halk Vetosu
80
2. Halkın Kanun Girişimi (Teklifi)
81
3. Referandum
81
4. Halkın Geri Çağırması (Temsilcinin Azli)
81
III. ÇAĞDAŞ DEMOKRASİLERDE HÜKÜMET SİSTEMLERİ
82
A. Güçler Ayrılığı Düşüncesi ve Hükümet Sistemleri
82
B. Güçlerin Esnek Ayrılığı: Parlamenter Sistemler
84
1. Güçlerin Denkliği ve İş Birliği
84
2. İki Yapılı–İkici Yürütme
84
3. Devlet Başkanının Siyasal Sorumsuzluğu
85
4. Hükümetin ve Bakanların Yasama Organı Önünde Siyasal Sorumluluğu
85
5. Yürütmenin Yasamayı Fesih Yetkisi
86
C. Güçlerin Sert Ayrılığı: Başkanlık Sistemi
86
1. Monist Yürütme (Tek Yapılı/Tek Başlı)
87
2. Organların Birbirinden Bağımsızlığı
88
a. Organların Göreve Gelişinde Bağımsızlık (Organik Sert Ayrılık)
88
b. Organların Görevlerinde Bağımsızlık (İşlevsel Sert Ayrılık)
88
c. Organların İlişkilerinde Bağımsızlık
89
D. Karma Hükümet Sistemleri
89
1. Başkan Ağırlıklı Karma Sistemler
89
a. Yarı Başkanlık Sistemi
89
b. Başkancı Yapılar: “Parlamenterleştirilmiş Başkanlıklar”
90
2. Parlamento Ağırlıklı Karma Sistemler: Meclis Hükümeti Sistemi
91
Üçüncü Bölüm Değerlendirme Soruları
93
Dördüncü Bölüm
EGEMENLİĞİN İFADESİ ARAÇLARI OLARAK SİYASAL PARTİLER VE SEÇİMLER
I. SİYASAL PARTİ KAVRAMI ve SİYASAL PARTİLERİN İŞLEVLERİ
95
A. Tanım
95
1. Amaç Unsuru
95
2. Teşkilat Unsuru
96
3. Süreklilik Unsuru
96
B. Siyasal Partilerin İşlevleri
96
1. Toplum Çıkarlarını Birleştirmek
96
2. İktidarı Kullanma, Denetleme ve Muhalefet İşlevi Görmek
96
3. Siyasal Kadroların Yetiştirilmesini Sağlamak
97
4. Halkla Yönetim Arasında İletişim Kanalı Oluşturmak
97
5. Siyasal Sosyalleşme İşlevi Görmek
97
C. Siyasal Partilerin Hukuksal Niteliği
97
II. SİYASAL PARTİLERİN KURULUŞ VE İŞLEYİŞ ESASLARI
99
A. Kuruluşları
99
B. Partilere Devlet Yardımı
99
C. Siyasal Partilerin Denetimi
100
1. Malî Yönden Denetim
100
2. Faaliyetleri Yönünden Denetim
101
a. Tüzük ve programlara yönelik yasaklamalar
102
b. Eylemlere yönelik yasaklamalar
102
3. Avrupa İnsan Hakları Mahkemesinin Siyasal Partilere Yaklaşımı
103
III. DEMOKRATİK SEÇİMLERİN HÂKİM İLKELERİ
104
A. Genel Oy
105
B. Eşit Oy
105
C. Gizli Oy, Açık Sayım İlkesi
106
D. Doğrudan Oy
106
E. Bireysel Oy İlkesi
107
F. Serbest Oy İlkesi
107
G. Özgür Oy
108
H. Yargı Gözetimi ve Denetiminde Oy
108
IV. SEÇİM SİSTEMLERİ
109
A. Genel Olarak
109
1. Seçim Çevresi Kavramı
109
2. Seçim Çevresine Göre Seçimler
110
B. Seçim Sistemleri
110
1. Çoğunluk Sistemi
111
2. Nispî Temsil Sistemi (Orantılı Temsil)
113
a. Artık Oyların Hesaplanması Modelleri
114
b. Nispi temsil sistemine ilişkin genel değerlendirme
117
3. Karma (Melez) Seçim Sistemleri
117
C. Seçim Barajları
118
Dördüncü Bölüm Değerlendirme Soruları
119
Beşinci Bölüm
DEVLET İKTİDARININ SINIRLANDIRILMASI ARACI OLARAK ANAYASALLIK DENETİMİ
I. ANAYASANIN ÜSTÜNLÜĞÜ KAVRAMI
121
II. ANAYASAL ÜSTÜNLÜĞÜN KURUMSAL GÜVENCESİ: ANAYASALLIK DENETİMİ
122
III. ANAYASA YARGISININ ÇEŞİTLİ AÇILARDAN SINIFLANDIRILMASI
124
A. Denetim Modeli (Sistemi) Yönünden Anayasa Yargısı
125
1. Amerikan Modeli
125
2. Avrupa Modeli (Kelsen Modeli)
125
B. Zaman Bakımından Anayasa Yargısı
126
1. Önleyici Denetim (A Priori Denetim)
126
2. Düzeltici Denetim (Bastırıcı, A Posteriori)
126
IV. ANAYASA YARGISINDA DAVA TÜRLERİ VE İŞLEYİŞ ESASLARI
127
A. İptal Davası (İptal Yolu, Soyut Norm Denetimi)
127
B. İtiraz Davası (Def’i Yolu, Somut Norm Denetimi)
128
C. Bireysel Başvuru Yolu
128
V. ANAYASA YARGISINDA ANAYASALLIK DENETİMİNİN KAPSAMI VE ALANI
129
A. Denetim Kapsamı
129
B. Denetimin Alanı (Denetime Tabi İşlemler)
129
VI. MAHKEMELERİN GÖREV ALANLARI: BELLİ BAŞLI İŞLEVLERİ ÜZERİNE
130
A. Hak ve Özgürlükleri Koruma, Hukuk Devletini Güçlendirme İşlevi
131
B. Yetki Dağılımından Doğan Uyuşmazlıkları Çözme
131
1. Devlet Bileşenleri Arasında Yetki Dağılımından (Dikey Yetki Uyuşmazlığı) Kaynaklanan Uyuşmazlıklar
131
2. Devlet Organları Arasında Çıkan Yetki Uyuşmazlıkları (Yatay Yetki Uyuşmazlıkları)
131
C. Ulusal Düzeyde Seçim ve Referanduma İlişkin Uyuşmazlıkların Çözümü
132
D. Siyasal Partilerin Kapatılmaları ve Malî Denetimleri
132
VII. ANAYASA YARGISINDA YÜRÜRLÜĞÜ DURDURMA (GEÇİCİ TEDBİR KARARI)
132
Altıncı Bölüm Değerlendirme Soruları
135
İkinci Kısım
TÜRK ANAYASA HUKUKU
Birinci Bölüm
OSMANLI–TÜRK ANAYASA TARİHİ
I. OSMANLI–TÜRK ANAYASACILIK HAREKETLERİNİN GENEL ÇERÇEVESİ
139
II. YAZILI ANAYASA ÖNCESİ DÖNEM
141
A. Sened–i İttifak
141
B. Tanzimat Fermanı
143
1. İlkeleri
144
2. Niteliği
145
3. Belgenin Normatif Gücü
146
C. Islahat Fermanı
147
1. Ferman’ın Temel İlkeleri
147
2. Ferman’ın Niteliği ve Yaptırımı
149
III. İLK YAZILI ANAYASA: KANUN–I ESASİ VE 1909 DEĞİŞİKLİKLERİ
150
A. Devletin Temel Nitelikleri
150
B. Devletin Siyasal Yapısı ve Temel Organları
151
1. Yasama Organı
152
2. Yürütme Organı
153
B. Hak ve Özgürlükler
154
C. Anayasanın Uygulanması ve 1909 Değişiklikleri
155
IV. 1921 ANAYASASI
157
A. Ulusal Kurtuluş Hareketi ve İlk TBMM’nin Açılması
157
B. 1921 Anayasası’nda Öne Çıkan Özellikler
159
C. Anayasada Değişiklik
160
V. 1924 ANAYASASI
161
A. Anayasanın Hazırlanışı
161
B. 1924 Anayasası’nın Belirgin Özellikleri
162
C. Yasama ve Yürütme İlişkileri Açısından Hükümet Sistemi
164
D. Temel Hak ve Özgürlükler
165
E. 1924 Anayasasında Yapılan Değişiklikler
166
F. Anayasanın Uygulanması
167
VI. 1961 ANAYASASI
170
A. Askeri Darbe ve Geçici Anayasa Süreci
170
B. Anayasanın Hazırlanması, Kabulü ve Yürürlüğe Girişi
171
C. 1961 Anayasası’nın Getirdiklerinden Öne Çıkanlar
173
D. Anayasanın Uygulanması ve Geçirdiği Değişiklikler
175
Birinci Bölüm Değerlendirme Soruları
178
İkinci Bölüm
1982 ANAYASASININ YAPILIŞI VE
DEVLETİN TEMEL İLKELERİ
I. YAPILIŞI VE YÜRÜRLÜĞE GİRİŞİ
181
A. 12 Eylül 1980 Askeri Darbesi ve “Anayasasızlaştırma” Süreci: Geçici Anayasa
181
B. Kurucu Meclis Oluşumu ve Görevleri
182
1. Oluşumu
182
2. Görevleri ve Meclis Bileşenlerinin Aralarındaki İlişkiler
183
C. Anayasanın Hazırlanması ve Halkoylaması
183
II. 1982 ANAYASASINA GÖRE DEVLET ŞEKLİ
185
III. DEVLETİN ANAYASAL KİMLİĞİ YA DA CUMHURİYETİN NİTELİKLERİ
187
A. Toplumun Huzuru, Milli Dayanışma ve Adalet Anlayışı
188
B. İnsan Haklarına Saygılı Devlet İlkesi
188
C. Atatürk Milliyetçiliğine Bağlı Devlet Anlayışı
188
D. Başlangıçta Belirtilen Temel İlkelere Dayalı Devlet
189
E. Demokratik Devlet İlkesi
191
1. Genel Çerçeve
192
2. 1982 Anayasası ve Siyasal Partiler Düzeni
192
a. Siyasal Parti Kurma Özgürlüğü
193
b. Siyasal Parti Üyeliği
194
c. Siyasal Partilerin Devlet Yardımından Yararlanması
194
d. Siyasal Partilerin Yükümlülükleri
196
e. Siyasal Partilere Uygulanacak Yaptırımlar
196
f. Kapatma Kararının Sonuçları
198
F. Laik Devlet İlkesi
199
G. Sosyal Devlet İlkesi
201
H. Hukuk Devleti İlkesi
203
IV. DEVLETİN YAPISI VE SEMBOLLERİ
205
V. BAĞIMSIZ BİR DEVLET İLKESİ OLARAK KANUN ÖNÜNDE EŞİTLİK
207
A. Mutlak Eşitlik
207
B. Nispi Eşitlik
208
C. Nispi Eşitliğin Özel Bir Türü Olarak Pozitif Ayrımcılık
209
1. Pozitif Ayrımcılık Kavramı
210
2. Pozitif Ayrımcılığın Türk Anayasa Hukukunda Yeri
211
D. Eşitlik İlkesinin Muhatabı
212
E. Eşitlik İlkesine Uyulup Uyulmadığının Tespitinde Yargısal Metodoloji: “İki Aşamalı Test”
213
İkinci Bölüm Değerlendirme Soruları
216
Üçüncü Bölüm
1982 ANAYASASI’NDA TEMEL HAK VE
ÖZGÜRLÜKLER REJİMİ
I. TERMİNOLOJİK TARTIŞMALAR
220
A. İnsan Haklarına Saygılı Devlet–İnsan Haklarına Dayalı Devlet
220
B. Doğal Hak Yaklaşımı/Pozitivist Yaklaşımı Paradoksu
221
C. Temel Hak ve Özgürlüklerin Niteliği (AY, m. 12)
222
D. Hak/Özgürlük
223
II. ANAYASAL HAKLARIN SINIFLANDIRILMASI
224
A. Hak ve Özgürlüklerin Sınıflandırılmasındaki Amaç
224
B. 1982 Anayasası’nda Hak ve Özgürlüklerin Sınıflandırılması
225
1. Kişi Hakları ve Ödevleri
226
2. Sosyal ve Ekonomik Haklar ve Ödevler
227
3. Siyasal Haklar ve Ödevler
228
C. 1982 Anayasasının Sınıflandırmaya Bağladığı Sonuçlar
228
1. Düzenleme Aracında Farklılaşma
228
2. Devletin Yükümlülüklerinin Sınırında Farklılaşma
229
III. ANAYASAL HAKLARIN SINIRLARI
230
A. Anayasal Sınırlar
230
B. Kanunlardan Kaynaklanan Sınırlar
231
C. Ontolojik Sınırlar (Hakkın Doğasında Mündemiç Sınır)
231
IV. ANAYASAL HAKLARA MEŞRU MÜDAHALELER VE UYULACAK TEMEL İLKELER
232
A. Anayasal Hakların Sınırlandırılması
232
1. Sınırlamanın Kanuniliği İlkesi
233
2. Sınırlamanın Nedene Bağlılığı İlkesi
235
3. Sınırlamanın Hakların Özüne Dokunmaması
238
4. Sınırlamaların Ölçülülük İlkesine Uygun Olması
239
5. Sınırlamanın Demokratik Toplum Düzeninin Gereklerine Aykırı Olamaması
241
6. Sınırlamanın Anayasasının “Sözüne ve Ruhuna Uygun Olması
242
7. Sınırlamanın Laik Cumhuriyetin Gereklerine Aykırı Olmaması
242
B. Anayasal Hakların Kötüye Kullanılması Yasağı
242
C. Anayasal Hakların Durdurulması
243
1. Uyulacak Temel İlkeler
244
2. Çekirdek Haklara İlişilememesi
245
Üçüncü Bölüm Değerlendirme Soruları
246
Dördüncü Bölüm
1982 ANAYASASINDA YASAMA ORGANI (TBMM)
I. GENEL OLARAK
249
II. YASAMA ORGANININ OLUŞUMU
250
A. Tek Meclisli Yasama ve Üye Sayısı
250
B. Genel Seçimler (Olağan Seçimler)
250
1. Yasama Döneminin Sona Ermesi (m. 77)
251
2. Yasama Dönemi Sona Ermeden Seçim
253
a. TBMM’nin “Seçimleri Yenileme” Kararıyla (AY, m. 116/1)
254
b. Cumhurbaşkanının Seçimleri Yenileme Kararıyla (AY, m. 116/2)
254
c. Genel Seçimlere Bir Yıl veya Daha Az Bir Süre Kala Cumhurbaşkanlığı Makamında Boşalmanın Ortaya Çıkması (AY, m. 106)
255
C. Ara Seçimler (AY, m. 78)
256
1. Ara Seçim Kuralları ve Şartları
256
2. Ara Seçimin Zamanını Belirleme
257
III. TBMM ÜYELERİNİN SEÇİMİNDE UYGULANAN SEÇİM SİSTEMİ
258
A. Seçim Kanunlarının Anayasal İlkeleri
258
B. Türk Seçim Sistemi ve Seçim İttifakları
259
1. Seçim Sisteminin Niteliği
259
2. İttifaka Dayalı %7 Ulusal Barajlı d’Hondt Sistemi
259
IV. MİLLETVEKİLİ SEÇİLME VE SEÇME ŞARTLARI
261
A. Milletvekili Seçilme Şartları
261
1. Vatandaşlık
262
2. Yaş
262
3. Kısıtlı Olmamak
262
4. Askerlikle İlişiği Olmamak
263
5. En Az İlkokul Mezunu Olmak
264
6. Belirli Suçlardan Dolayı Hüküm Giymiş Olmamak
265
a. Affın Etkisi
266
b. Yasaklanmış Hakların Geri Verilmesi
266
7. Kamu Hizmeti Yasaklısı Olmamak
267
B. Adaylık ve Değerlendirilmesi
268
C. Seçmenlik Şartları (Seçme Yeterliliği)
270
1. Genel Şartlar
270
2. Seçme Şartlarını Taşısalar da Özel Durumları Nedeniyle Seçme Hakkından Mahrum Olanlar
271
D. Seçim İlkeleri ve Seçim Kurulları
272
1. Seçimlerin Anayasal İlkeleri
272
2. Seçim Yargısı
274
a. Seçim Kurulları
274
b. Yüksek Seçim Kurulu’nun Yapısı ve Niteliği
275
V. MİLLETVEKİLLİĞİNİN KAZANILMASI VE YASAMA GÖREVİNE BAŞLAMA
277
A. Sıfatın Kazanılması Zamanı ve Buna Bağlı Sonuçlar
277
B. Yasama Görevine Başlama
279
C. Yeminden Kaçınma ve Buna Bağlanan Sonuç
279
1. TBMM İçtüzüğünün Anayasaya Aykırılığı Sorunu
279
2. Anayasa Mahkemesinin Yaklaşımı
280
D. Temsilcilik Görevinin Niteliği
281
VI. TBMM ÜYELERİNİN YASAMA BAĞIŞIKLIKLARI
282
A. Yasama Sorumsuzluğu
283
B. Yasama Dokunulmazlığı
284
1. Tanım ve Özellikler
284
2. Dokunulmazlık Dışı Alanlar
285
3. Dokunulmazlığın Kaldırılması ve Bu Karara Karşı Başvuru
288
C. Yasama Ayrıcalıkları Karşılaştırma
288
VII. TBMM ÜYELİĞİNİN SONA ERMESİ
289
Dördüncü Bölüm Değerlendirme Soruları
292
Beşinci Bölüm
YASAMA YETKİSİ VE TBMM’NİN İŞLEYİŞ ESASLARI
I. YASAMA YETKİSİNİN NİTELİKLERİ
295
A. Yasama Yetkisinin Konu Bakımından Genelliği (Mutlaklığı) İlkesi
296
1. Tanım ve Çerçeve
296
2. Türk Anayasa Hukukunda Yasamanın Genelliği İlkesi
297
B. Yasama Yetkisinin Asliliği İlkesi
298
C. Yasama Yetkisinin Devredilmezliği İlkesi
300
II. TBMM’NİN GENEL GÖREV VE YETKİLERİ
301
A. Kanun Faaliyeti
301
1. Teklif (Öneri) ve Karar
302
2. Kanunların Yayımı ve Yürürlüğe Girişi
303
a. Cumhurbaşkanının Kanunlar Üzerinde Yetkisi
303
b. Yayım ve Yürürlüğe Girmesi
305
B. Genel ve Özel Af Çıkartma Yetkisi
306
C. Savaş İlânı ve Türk Silahlı Kuvvetlerinin Yabancı Ülkelere Gönderilmesi (AY, m. 92)
307
D. Milletlerarası Sözleşmelerin Onaylanmasının Uygun Bulunması (AY, m. 90)
308
III. TBMM İÇTÜZÜKLERİ
310
IV. TBMM BAŞKANLIK DİVANI
311
V. KOMİSYONLAR VE SİYASAL PARTİ GRUPLARI
312
A. TBMM Komisyonları
312
B. Siyasal Parti Grupları
313
C. TBMM’nin Toplantıları, Tatil ve Ara Vermesi
314
D. TBMM’nin Toplanma ve Karar Yetersayısı
314
1. Toplantı Yeter Sayısı
315
2. Karar Yeter Sayısı
315
a. Genel Karar Yeter Sayısı
316
b. Özel Karar Yeter Sayısı (Nitelikli Çoğunluk)
317
VI. TBMM’NİN BİLGİ EDİNME VE DENETİM YOLLARI (m. 98)
318
A. Genel Görüşme (AY, m. 98)
319
B. Meclis Araştırması (AY, m. 98)
319
C. Yazılı Soru (AY, m. 98/5)
320
D. Meclis Soruşturması (AY, m. 98/4, m. 105/5, 6, 7)
321
VII. TBMM KARARLARI VE ANAYASAL AÇIDAN DOĞURDUĞU SONUÇLAR
321
A. Tanım ve Çerçeve
321
B. TBMM Kararlarının Denetimi
322
Beşinci Bölüm Değerlendirme Soruları
324
Altıncı Bölüm
1982 ANAYASASINDA YÜRÜTME ORGANI
I. CUMHURBAŞKANI
328
A. Cumhurbaşkanı Seçilme Şartları (m. 101/1)
329
B. Adaylık ve Seçim Yöntemi (AY, m. 101)
329
1. Aday Gösterilme
329
2. Seçim Yöntemi (AY, m. 101/5)
330
C. Cumhurbaşkanının Göreve Başlaması ve Görev Süresi
330
1. Göreve Başlaması
330
2. Görev Süresi
332
D. Cumhurbaşkanı Seçimine Gidilme Durumları
332
1. Cumhurbaşkanlığı ve TBMM Seçiminin Eş Zamanlı (Aynı Anda) Yapılacağı Hâller
332
2. Cumhurbaşkanlığı Seçiminin Tek Başına Yapılacağı Haller
333
E. Cumhurbaşkanının Görevinin Sona Erdiği Haller
333
II. CUMHURBAŞKANININ GÖREV VE YETKİLERİ
335
III. CUMHURBAŞKANININ CEZAİ SORUMLULUĞU
337
A. Cezai Sorumluluğun Niteliği ve İsimlendirilmesi
337
B. Cezai Sorumluluğun İşletilmesi
339
C. Yüce Divan Yargılaması
341
D. Yüce Divan Yargılaması Sonucu
343
Altıncı Bölüm Değerlendirme Soruları
345
Yedinci Bölüm
CUMHURBAŞKANLIĞI TEŞKİLATI VE
YÜRÜTMENİN DÜZENLEME YETKİSİ
I. CUMHURBAŞKANLIĞI YÖNETİMİ
349
A. Cumhurbaşkanı Yardımcıları ve Bakanlar (AY, m. 105)
351
1. Cumhurbaşkanı Yardımcılığı ve Bakanlıklar: Oluşumu ve Görevleri
351
a. Cumhurbaşkanı Yardımcılığı
351
b. Bakanlıklar
354
2. Cumhurbaşkanı Yardımcıları ve Bakanların Cezai Sorumlulukları
354
a. Görev Suçlarından Dolayı Cezai Sorumluluk
355
b. Görev Suçu Kapsamı Dışında Kalan Suçlar Bakımından
356
B. Devlet Denetleme Kurulu (AY, m. 107)
356
C. Millî Güvenlik Kurulu (AY, m. 118)
358
II. YÜRÜTME ORGANININ DÜZENLEME YETKİSİ VE NİTELİĞİ
359
A. Yürütmenin Asli Bir Yetki Oluşu
359
B. Yürütme Yetkisinin Özerkliği Sorunu
361
1. Kavramsal Çerçeve: Terminolojik Sorunlar
361
2. 2017 Anayasa Değişiklikleri Yürütmeyi Özerkleştirdi mi?
362
a. Yürütme Dört Konuda Saklı Yetki Sahibi Olmuştur Görüşü
362
b. Yürütme Hiçbir Konuda Saklı Yetki Sahibi Değildir Görüşü
363
III. YÜRÜTME ORGANININ DÜZENLEME ARAÇLARI
365
A. Aslî Düzenleme Aracı: Cumhurbaşkanlığı Kararnameleri
365
1. Alanı ve Türleri
365
2. Kullanım Esasları ve Statüsü
366
3. Cumhurbaşkanlığı Kararnamelerinin Cumhurbaşkanı Kararlarından Farkı
367
B. Yürütmenin Türev Düzenleme Araçları: Yönetmelikler ve Diğer Düzenleyici İşlemler
369
1. Türev Düzenleme Aracı
369
2. Türev Düzenleme Aracı Olarak Yönetmelikler ve Diğer Düzenleyici İşlemler
369
a. Yönetmelikler
369
b. Diğer Düzenleyici İşlemler (Adsız Düzenleyici İşlemler)
370
IV. 1982 ANAYASASI’NDA OLAĞANÜSTÜ REJİM YÖNETİMİ
371
A. Genel Çerçeve
371
B. 1982 Anayasasında Olağanüstü Hal Yönetimi
371
1. Olağanüstü Hâl Yönetimine Başvuru Nedenleri (AY, m. 119/1)
372
2. Olağanüstü Hal İlanında Yetkili Makam ve Yöntem
372
3. Süre, Uygulama Çevresi ve Sona Ermesi
372
4. Sonuçları
373
V. YASAMA YÜRÜTME İLİŞKİLERİ AÇISINDAN HÜKÜMET SİSTEMİNİN NİTELİĞİ
374
Yedinci Bölüm Değerlendirme Soruları
376
Sekizinci Bölüm
1982 ANAYASASINDA YARGI
I. YARGININ ANAYASAL İLKELERİ
379
A. Yargı Kavramı
379
B. Mahkemelerin Kuruluşu
380
C. Yargı Bağımsızlığı ve Tarafsızlığı
381
1. Yargı Bağımsızlığı
381
a. Mahkemelerin Bağımsızlığı (Yargının Kurumsal Bağımsızlığı) İçin Gerekli Şartlar
382
b. Hâkim Güvencesi (Teminatı): Hâkim Bağımsızlığı
383
2. Yargının Tarafsızlığı
384
D. Yargı Bağımsızlığının Kurumsal Aracı Olarak Hâkimler ve Savcılar Kurulu (HSK)
385
1. Yargısal Kurul Kavramı ve Yargı Bağımsızlığı Açısından Önemi
385
2. Hâkimler ve Savcılar Kurulu (HSK)
387
a. Oluşumu
387
b. Kurul’un Görevleri (m. 159)
389
II. TÜRK YARGI SİSTEMİNİN GENEL ESASLARI VE YÜKSEK MAHKEMELER
390
A. Yargıtay
391
B. Danıştay
391
C. Uyuşmazlık Mahkemesi
392
D. Sayıştay’ın Yüksek Mahkeme Niteliği Taşıyıp Taşımadığı
393
Sekizinci Bölüm Değerlendirme Soruları
395
Dokuzuncu Bölüm
TÜRK ANAYASA YARGISI
I. ANAYASA MAHKEMESİNİN OLUŞUMU VE GÖREVLERİ
398
A. Oluşumu
398
B. Görevleri
400
1. Anayasaya Uygunluk Denetimi
400
2. Siyasal Partilerin Kapatılmaları Hakkında Davaları Karara Bağlamak
400
3. Siyasal Partilerin Mali Denetimini Gerçekleştirmek
401
4. Yüce Divan Sıfatıyla Anayasa’da Sayılan Kişilerin Yargılanması Görevi
401
5. Uyuşmazlık Mahkemesi Başkanını Seçmek
401
II. ANAYASAYA UYGUNLUK DENETİMİ GÖREVİ VE İŞLEYİŞİ
402
A. Denetime Tâbi İşlemler
402
1. Denetime Tâbi Hukuk Kuralları
402
2. Denetime Tâbi Bireysel İşlemler
403
3. TBMM Kararlarının Denetlenebilir Olup Olmadığı
403
B. Denetim Yolları ve İşleyişi
404
1. İptal Yolu
405
a. Şekil Yönünden İptal Davası
406
b. Esas Yönünden İptal Davası
407
2. İtiraz Yolu (Somut norm denetimi– Def’i Yolu)
408
a. Tanım ve Çerçeve
408
b. İtiraz Yolunun Harekete Geçirilmesinin Şartları
409
3. Bireysel Başvuru Yolu
413
III. ANAYASA MAHKEMESİ KARARLARI VE SONUÇLARI
413
A. Anayasa Mahkemesinin Esasa İlişkin Karar Türleri
413
1. Yokluk Kararları
414
2. İptal Kararları
415
3. Ret Kararları (Anayasaya uygunluk kararları)
416
4. Şartlı Ret Kararları (Yorum rezervli ret)
416
B. Anayasa Mahkemesi Kararlarının Etkisi ve Sonuçları
417
1. Anayasa Mahkemesi Kararları Gerekçesi Yazılmadan Açıklanamaz
417
2. Anayasa Mahkemesi Kararlarının Yayımı ve Yürürlüğe Girişi
418
a. Kararın Yayımı, Yürürlüğe Girişi ve Etkisi
418
b. İptal Kararının Yürürlüğe Girişini Erteleme
419
3. Kararların Kesinliği ve Bağlayıcılığı
421
4. AYM’nin Yerindelik Denetimi Yapamaması: Denetimin Sınırı
423
C. Yürürlüğü Durdurma Kararları
424
D. Türk Anayasa Yargısında “Anayasa İhmali”
425
E. Anayasa Yargısında Yargılamanın Yenilenmesi
426
F. AYM Kararlarında Usul ve Yetersayı
426
Dokuzuncu Bölüm Değerlendirme Soruları
428
Onuncu Bölüm
TÜRK ANAYASA YARGISINDA BİREYSEL BAŞVURU YOLU
I. BİREYSEL BAŞVURU YOLUNUN AMACI VE HUKUKUMUZA GİRİŞİ
431
II. BİREYSEL BAŞVURU YOLUNUN NİTELİKLERİ
432
A. Kamu Gücü İşlemlerine Karşı Koruma Yolu Olması
432
B. İkincil Nitelikte Bir Koruma Yolu Oluşu
433
III. BİREYSEL BAŞVURU YOLUNUN KABUL EDİLEBİLİRLİK ŞARTLARI
434
A. Olağan Kanun Yollarının Tüketilmiş Olması
434
B. Başvurunun Süresi İçerisinde Yapılmış Olması
435
C. Başvurucunun Bir Hakkının İhlal Edilmiş Olması
436
D. Başvuru Konusunun Bireysel Başvuru Alanına Giren Bir Hak Olması
439
E. Başvurunun Açıkça Dayanaktan Yoksun ve Önemsiz Olmaması
440
IV. BİREYSEL BAŞVURU USULÜ
441
V. MAHKEMENİN KARARLARI
443
A. Kabul Edilemezlik Kararları
443
B. Düşme Kararları
443
C. Başvurunun Esasına İlişkin Kararlar
444
1. Yeniden Yargılama
444
2. Tazminat Kararları
445
3. İhlal ve Sonuçlarının Nasıl Giderileceğine Dair Kararlar
445
4. Pilot Karar Uygulaması
446
D. Geçici Önleme Başvuru
448
Onuncu Bölüm Değerlendirme Soruları
450
On Birinci Bölüm
ANAYASANIN DEĞİŞTİRİLMESİ
I. ANAYASANIN DEĞİŞTİRİLMESİNE İLİŞKİN USUL VE ESASLAR
453
A. Teklif
453
B. Görüşme
455
C. Karar
456
D. Onay
456
E. Anayasa Değişikliklerinin Halkoylamasına Sunulması
458
II. ANAYASA DEĞİŞİKLİKLERİNİN DENETİMİ
458
1. Teklif ve Oylama Çoğunluğuna Uyulup Uyulmadığı
460
2. İvedilikle Görüşülemeyeceği Emrine Uyulup Uyulmadığı
462
On Birinci Bölüm Değerlendirme Soruları
463
Kaynakça
465
Kavramlar Dizini
473
Prof. Dr. Ömer Anayurt
İçindekiler
Önsöz
5
Kısaltmalar
27
Birinci Kısım
ANAYASA HUKUKUNUN TEMEL KAVRAMLARI
Birinci Bölüm
DEVLETİ SINIRLAMA ARACI OLARAK ANAYASALAR
I. ANAYASA VE ANAYASA HUKUKU KAVRAMI
31
A. Anayasa Kavramının Tarihçesi
31
B. Anayasa Kavramı: Felsefeden Realiteye
32
C. Anayasa Hukuku
33
1. Tanım
33
2. Anayasa Hukukunun Kısımları
34
II. ANAYASALARIN ÇEŞİTLİ AÇILARDAN SINIFLANDIRILMASI
34
A. Anlamları Yönünden
35
1. Geniş (Maddî) Anlamda Anayasa/Dar (Şeklî) Anlamda Anayasa
35
a. Geniş Anlamda Anayasa
35
b. Dar (Şekli) Anlamda Anayasa
36
2. Ayrımın Anlamı ve Önemi
36
B. Şekilleri Yönünden
37
1. Yazılı Anayasalar
37
2. Gelenek Ağırlıklı Anayasalar (“Teamülî Anayasalar”)
37
C. Değiştirilişleri Yönünden
38
1. Katı Anayasalar (Sert Anayasalar/Bükülmez Anayasalar)
38
2. Esnek (Yumuşak) Anayasalar
38
D. Anayasa Yazım Tekniği Yönünden Anayasalar: Düzenleyici /Çerçeve Anayasa Ayrımı
39
III. ANAYASALARIN YAPILIŞI
39
A. Kurucu İktidar Kavramı ve Niteliği
39
B. Kurucu İktidarın Ortaya Çıktığı Durumlar
41
1. Yeni Bir Devletin Kurulması
41
2. Mevcut Devletin Anayasal Düzeninin Şiddet Yoluyla Ortadan Kalkması
41
3. Halkın Kendi Anayasasını Yenileyebilme Hakkı
41
C. Anayasa Yapım Yöntemleri: Kurucu İktidarın Kullanım Biçimleri
42
1. Otoriter Yöntemler
43
2. Demokratik Anayasa Yapımı
43
a. Kurucu Referandum Yöntemi
44
b. Konvansiyon Yöntemi
44
3. Kurucu Plebisit Yolu (Plebisiter Kuruculuk)
45
IV. ANAYASALARIN DEĞİŞTİRİLMESİ: “KURULU İKTİDAR”
45
Birinci Bölüm Değerlendirme Soruları
48
İkinci Bölüm
KURUMSALLAŞMIŞ BİR GÜÇ OLARAK DEVLET
I. DEVLETİN TANIMI VE KURUCU UNSURLARI
51
A. Ülke Unsuru (Fiziksel unsur)
52
B. Topluluk Unsuru (Sosyal–Beşerî Unsur)
52
1. Nesnel Millet Anlayışı
53
2. Öznel Millet Anlayışı
53
3. Değerlendirme
54
C. Egemenlik (Hukuksal Unsur)
54
1. Teokratik Egemenlik Anlayışı
55
2. Beşerî Egemenlik Anlayışı
56
a. Halk Egemenliği Teorisi
57
b. Millet Egemenliği Teorisi
57
c. Egemenliğin Bugünkü Durumu
57
II. DEVLETİN TÜZEL KİŞİLİĞİ VE SONUÇLARI
58
III. DEVLETLERİN SINIFLANDIRILMASI
58
A. Şekilleri Bakımından Devletler: Cumhuriyetler ve Monarşiler
59
B. Teşkilât Yapıları Bakımından Devletler
60
1. Üniter Devletler (Tekçi, Tek Yapılı, Basit Devletler)
61
2. Bölgeli Devlet
62
3. Birleşik Devletler (Mürekkep Devletler): Türünün Tek Örneği Olarak Federal Devletler
62
a. Tanım ve Çerçeve
62
b. Federal Devletin Özellikleri ve Üniter Devletten Farklılıkları
63
c. Federal Devletlerin Konfederasyonlardan Farkı
64
d. Federal Devletler ile Bölgeli Devletlerin Karşılaştırılması
64
C. Egemenliğin Kaynağı Bakımından
65
1. Laik Devlet
65
2. Teokratik Devlet
67
D. Siyasal Yapılarına Göre Devletler
67
1. Totaliter Devletler
68
2. Otoriter Devletler
69
3. Demokratik Devletler
71
İkinci Bölüm Değerlendirme Soruları
72
Üçüncü Bölüm
ÇOĞULCU DEMOKRASİLER VE HÜKÜMET SİSTEMLERİ
I. DEMOKRASİ KAVRAMI VE ÇOĞULCU DEMOKRASİLERİN TEMEL İLKELERİ
75
A. Demokrasi Kavramı ve Günümüzdeki Anlamı
75
B. Çağdaş Demokrasinin Temel Gerekleri
76
1. İktidarın Seçim Yoluyla Değiştirilebilir Oluşu
76
2. Katılımcılık
77
3. Çoğunluk İlkesi: Çoğunluğun Anayasal Yönetimi
77
4. Muhalefetin Varlığı
77
5. Hak ve Özgürlüklerin Güvencesi
78
6. Güçler Ayrılığı
78
7. Çok Partili Siyasal Yaşam
78
8. Hukukun Üstünlüğü
78
II. EGEMENLİĞİN KULLANIMINA GÖRE DEMOKRASİ UYGULAMALARI
79
A. Doğrudan (Aracısız–Temsilsiz) Demokrasi
79
B. Temsili Demokrasi
79
C. Yarı Doğrudan Demokrasi
80
1. Halk Vetosu
80
2. Halkın Kanun Girişimi (Teklifi)
81
3. Referandum
81
4. Halkın Geri Çağırması (Temsilcinin Azli)
81
III. ÇAĞDAŞ DEMOKRASİLERDE HÜKÜMET SİSTEMLERİ
82
A. Güçler Ayrılığı Düşüncesi ve Hükümet Sistemleri
82
B. Güçlerin Esnek Ayrılığı: Parlamenter Sistemler
84
1. Güçlerin Denkliği ve İş Birliği
84
2. İki Yapılı–İkici Yürütme
84
3. Devlet Başkanının Siyasal Sorumsuzluğu
85
4. Hükümetin ve Bakanların Yasama Organı Önünde Siyasal Sorumluluğu
85
5. Yürütmenin Yasamayı Fesih Yetkisi
86
C. Güçlerin Sert Ayrılığı: Başkanlık Sistemi
86
1. Monist Yürütme (Tek Yapılı/Tek Başlı)
87
2. Organların Birbirinden Bağımsızlığı
88
a. Organların Göreve Gelişinde Bağımsızlık (Organik Sert Ayrılık)
88
b. Organların Görevlerinde Bağımsızlık (İşlevsel Sert Ayrılık)
88
c. Organların İlişkilerinde Bağımsızlık
89
D. Karma Hükümet Sistemleri
89
1. Başkan Ağırlıklı Karma Sistemler
89
a. Yarı Başkanlık Sistemi
89
b. Başkancı Yapılar: “Parlamenterleştirilmiş Başkanlıklar”
90
2. Parlamento Ağırlıklı Karma Sistemler: Meclis Hükümeti Sistemi
91
Üçüncü Bölüm Değerlendirme Soruları
93
Dördüncü Bölüm
EGEMENLİĞİN İFADESİ ARAÇLARI OLARAK SİYASAL PARTİLER VE SEÇİMLER
I. SİYASAL PARTİ KAVRAMI ve SİYASAL PARTİLERİN İŞLEVLERİ
95
A. Tanım
95
1. Amaç Unsuru
95
2. Teşkilat Unsuru
96
3. Süreklilik Unsuru
96
B. Siyasal Partilerin İşlevleri
96
1. Toplum Çıkarlarını Birleştirmek
96
2. İktidarı Kullanma, Denetleme ve Muhalefet İşlevi Görmek
96
3. Siyasal Kadroların Yetiştirilmesini Sağlamak
97
4. Halkla Yönetim Arasında İletişim Kanalı Oluşturmak
97
5. Siyasal Sosyalleşme İşlevi Görmek
97
C. Siyasal Partilerin Hukuksal Niteliği
97
II. SİYASAL PARTİLERİN KURULUŞ VE İŞLEYİŞ ESASLARI
99
A. Kuruluşları
99
B. Partilere Devlet Yardımı
99
C. Siyasal Partilerin Denetimi
100
1. Malî Yönden Denetim
100
2. Faaliyetleri Yönünden Denetim
101
a. Tüzük ve programlara yönelik yasaklamalar
102
b. Eylemlere yönelik yasaklamalar
102
3. Avrupa İnsan Hakları Mahkemesinin Siyasal Partilere Yaklaşımı
103
III. DEMOKRATİK SEÇİMLERİN HÂKİM İLKELERİ
104
A. Genel Oy
105
B. Eşit Oy
105
C. Gizli Oy, Açık Sayım İlkesi
106
D. Doğrudan Oy
106
E. Bireysel Oy İlkesi
107
F. Serbest Oy İlkesi
107
G. Özgür Oy
108
H. Yargı Gözetimi ve Denetiminde Oy
108
IV. SEÇİM SİSTEMLERİ
109
A. Genel Olarak
109
1. Seçim Çevresi Kavramı
109
2. Seçim Çevresine Göre Seçimler
110
B. Seçim Sistemleri
110
1. Çoğunluk Sistemi
111
2. Nispî Temsil Sistemi (Orantılı Temsil)
113
a. Artık Oyların Hesaplanması Modelleri
114
b. Nispi temsil sistemine ilişkin genel değerlendirme
117
3. Karma (Melez) Seçim Sistemleri
117
C. Seçim Barajları
118
Dördüncü Bölüm Değerlendirme Soruları
119
Beşinci Bölüm
DEVLET İKTİDARININ SINIRLANDIRILMASI ARACI OLARAK ANAYASALLIK DENETİMİ
I. ANAYASANIN ÜSTÜNLÜĞÜ KAVRAMI
121
II. ANAYASAL ÜSTÜNLÜĞÜN KURUMSAL GÜVENCESİ: ANAYASALLIK DENETİMİ
122
III. ANAYASA YARGISININ ÇEŞİTLİ AÇILARDAN SINIFLANDIRILMASI
124
A. Denetim Modeli (Sistemi) Yönünden Anayasa Yargısı
125
1. Amerikan Modeli
125
2. Avrupa Modeli (Kelsen Modeli)
125
B. Zaman Bakımından Anayasa Yargısı
126
1. Önleyici Denetim (A Priori Denetim)
126
2. Düzeltici Denetim (Bastırıcı, A Posteriori)
126
IV. ANAYASA YARGISINDA DAVA TÜRLERİ VE İŞLEYİŞ ESASLARI
127
A. İptal Davası (İptal Yolu, Soyut Norm Denetimi)
127
B. İtiraz Davası (Def’i Yolu, Somut Norm Denetimi)
128
C. Bireysel Başvuru Yolu
128
V. ANAYASA YARGISINDA ANAYASALLIK DENETİMİNİN KAPSAMI VE ALANI
129
A. Denetim Kapsamı
129
B. Denetimin Alanı (Denetime Tabi İşlemler)
129
VI. MAHKEMELERİN GÖREV ALANLARI: BELLİ BAŞLI İŞLEVLERİ ÜZERİNE
130
A. Hak ve Özgürlükleri Koruma, Hukuk Devletini Güçlendirme İşlevi
131
B. Yetki Dağılımından Doğan Uyuşmazlıkları Çözme
131
1. Devlet Bileşenleri Arasında Yetki Dağılımından (Dikey Yetki Uyuşmazlığı) Kaynaklanan Uyuşmazlıklar
131
2. Devlet Organları Arasında Çıkan Yetki Uyuşmazlıkları (Yatay Yetki Uyuşmazlıkları)
131
C. Ulusal Düzeyde Seçim ve Referanduma İlişkin Uyuşmazlıkların Çözümü
132
D. Siyasal Partilerin Kapatılmaları ve Malî Denetimleri
132
VII. ANAYASA YARGISINDA YÜRÜRLÜĞÜ DURDURMA (GEÇİCİ TEDBİR KARARI)
132
Altıncı Bölüm Değerlendirme Soruları
135
İkinci Kısım
TÜRK ANAYASA HUKUKU
Birinci Bölüm
OSMANLI–TÜRK ANAYASA TARİHİ
I. OSMANLI–TÜRK ANAYASACILIK HAREKETLERİNİN GENEL ÇERÇEVESİ
139
II. YAZILI ANAYASA ÖNCESİ DÖNEM
141
A. Sened–i İttifak
141
B. Tanzimat Fermanı
143
1. İlkeleri
144
2. Niteliği
145
3. Belgenin Normatif Gücü
146
C. Islahat Fermanı
147
1. Ferman’ın Temel İlkeleri
147
2. Ferman’ın Niteliği ve Yaptırımı
149
III. İLK YAZILI ANAYASA: KANUN–I ESASİ VE 1909 DEĞİŞİKLİKLERİ
150
A. Devletin Temel Nitelikleri
150
B. Devletin Siyasal Yapısı ve Temel Organları
151
1. Yasama Organı
152
2. Yürütme Organı
153
B. Hak ve Özgürlükler
154
C. Anayasanın Uygulanması ve 1909 Değişiklikleri
155
IV. 1921 ANAYASASI
157
A. Ulusal Kurtuluş Hareketi ve İlk TBMM’nin Açılması
157
B. 1921 Anayasası’nda Öne Çıkan Özellikler
159
C. Anayasada Değişiklik
160
V. 1924 ANAYASASI
161
A. Anayasanın Hazırlanışı
161
B. 1924 Anayasası’nın Belirgin Özellikleri
162
C. Yasama ve Yürütme İlişkileri Açısından Hükümet Sistemi
164
D. Temel Hak ve Özgürlükler
165
E. 1924 Anayasasında Yapılan Değişiklikler
166
F. Anayasanın Uygulanması
167
VI. 1961 ANAYASASI
170
A. Askeri Darbe ve Geçici Anayasa Süreci
170
B. Anayasanın Hazırlanması, Kabulü ve Yürürlüğe Girişi
171
C. 1961 Anayasası’nın Getirdiklerinden Öne Çıkanlar
173
D. Anayasanın Uygulanması ve Geçirdiği Değişiklikler
175
Birinci Bölüm Değerlendirme Soruları
178
İkinci Bölüm
1982 ANAYASASININ YAPILIŞI VE
DEVLETİN TEMEL İLKELERİ
I. YAPILIŞI VE YÜRÜRLÜĞE GİRİŞİ
181
A. 12 Eylül 1980 Askeri Darbesi ve “Anayasasızlaştırma” Süreci: Geçici Anayasa
181
B. Kurucu Meclis Oluşumu ve Görevleri
182
1. Oluşumu
182
2. Görevleri ve Meclis Bileşenlerinin Aralarındaki İlişkiler
183
C. Anayasanın Hazırlanması ve Halkoylaması
183
II. 1982 ANAYASASINA GÖRE DEVLET ŞEKLİ
185
III. DEVLETİN ANAYASAL KİMLİĞİ YA DA CUMHURİYETİN NİTELİKLERİ
187
A. Toplumun Huzuru, Milli Dayanışma ve Adalet Anlayışı
188
B. İnsan Haklarına Saygılı Devlet İlkesi
188
C. Atatürk Milliyetçiliğine Bağlı Devlet Anlayışı
188
D. Başlangıçta Belirtilen Temel İlkelere Dayalı Devlet
189
E. Demokratik Devlet İlkesi
191
1. Genel Çerçeve
192
2. 1982 Anayasası ve Siyasal Partiler Düzeni
192
a. Siyasal Parti Kurma Özgürlüğü
193
b. Siyasal Parti Üyeliği
194
c. Siyasal Partilerin Devlet Yardımından Yararlanması
194
d. Siyasal Partilerin Yükümlülükleri
196
e. Siyasal Partilere Uygulanacak Yaptırımlar
196
f. Kapatma Kararının Sonuçları
198
F. Laik Devlet İlkesi
199
G. Sosyal Devlet İlkesi
201
H. Hukuk Devleti İlkesi
203
IV. DEVLETİN YAPISI VE SEMBOLLERİ
205
V. BAĞIMSIZ BİR DEVLET İLKESİ OLARAK KANUN ÖNÜNDE EŞİTLİK
207
A. Mutlak Eşitlik
207
B. Nispi Eşitlik
208
C. Nispi Eşitliğin Özel Bir Türü Olarak Pozitif Ayrımcılık
209
1. Pozitif Ayrımcılık Kavramı
210
2. Pozitif Ayrımcılığın Türk Anayasa Hukukunda Yeri
211
D. Eşitlik İlkesinin Muhatabı
212
E. Eşitlik İlkesine Uyulup Uyulmadığının Tespitinde Yargısal Metodoloji: “İki Aşamalı Test”
213
İkinci Bölüm Değerlendirme Soruları
216
Üçüncü Bölüm
1982 ANAYASASI’NDA TEMEL HAK VE
ÖZGÜRLÜKLER REJİMİ
I. TERMİNOLOJİK TARTIŞMALAR
220
A. İnsan Haklarına Saygılı Devlet–İnsan Haklarına Dayalı Devlet
220
B. Doğal Hak Yaklaşımı/Pozitivist Yaklaşımı Paradoksu
221
C. Temel Hak ve Özgürlüklerin Niteliği (AY, m. 12)
222
D. Hak/Özgürlük
223
II. ANAYASAL HAKLARIN SINIFLANDIRILMASI
224
A. Hak ve Özgürlüklerin Sınıflandırılmasındaki Amaç
224
B. 1982 Anayasası’nda Hak ve Özgürlüklerin Sınıflandırılması
225
1. Kişi Hakları ve Ödevleri
226
2. Sosyal ve Ekonomik Haklar ve Ödevler
227
3. Siyasal Haklar ve Ödevler
228
C. 1982 Anayasasının Sınıflandırmaya Bağladığı Sonuçlar
228
1. Düzenleme Aracında Farklılaşma
228
2. Devletin Yükümlülüklerinin Sınırında Farklılaşma
229
III. ANAYASAL HAKLARIN SINIRLARI
230
A. Anayasal Sınırlar
230
B. Kanunlardan Kaynaklanan Sınırlar
231
C. Ontolojik Sınırlar (Hakkın Doğasında Mündemiç Sınır)
231
IV. ANAYASAL HAKLARA MEŞRU MÜDAHALELER VE UYULACAK TEMEL İLKELER
232
A. Anayasal Hakların Sınırlandırılması
232
1. Sınırlamanın Kanuniliği İlkesi
233
2. Sınırlamanın Nedene Bağlılığı İlkesi
235
3. Sınırlamanın Hakların Özüne Dokunmaması
238
4. Sınırlamaların Ölçülülük İlkesine Uygun Olması
239
5. Sınırlamanın Demokratik Toplum Düzeninin Gereklerine Aykırı Olamaması
241
6. Sınırlamanın Anayasasının “Sözüne ve Ruhuna Uygun Olması
242
7. Sınırlamanın Laik Cumhuriyetin Gereklerine Aykırı Olmaması
242
B. Anayasal Hakların Kötüye Kullanılması Yasağı
242
C. Anayasal Hakların Durdurulması
243
1. Uyulacak Temel İlkeler
244
2. Çekirdek Haklara İlişilememesi
245
Üçüncü Bölüm Değerlendirme Soruları
246
Dördüncü Bölüm
1982 ANAYASASINDA YASAMA ORGANI (TBMM)
I. GENEL OLARAK
249
II. YASAMA ORGANININ OLUŞUMU
250
A. Tek Meclisli Yasama ve Üye Sayısı
250
B. Genel Seçimler (Olağan Seçimler)
250
1. Yasama Döneminin Sona Ermesi (m. 77)
251
2. Yasama Dönemi Sona Ermeden Seçim
253
a. TBMM’nin “Seçimleri Yenileme” Kararıyla (AY, m. 116/1)
254
b. Cumhurbaşkanının Seçimleri Yenileme Kararıyla (AY, m. 116/2)
254
c. Genel Seçimlere Bir Yıl veya Daha Az Bir Süre Kala Cumhurbaşkanlığı Makamında Boşalmanın Ortaya Çıkması (AY, m. 106)
255
C. Ara Seçimler (AY, m. 78)
256
1. Ara Seçim Kuralları ve Şartları
256
2. Ara Seçimin Zamanını Belirleme
257
III. TBMM ÜYELERİNİN SEÇİMİNDE UYGULANAN SEÇİM SİSTEMİ
258
A. Seçim Kanunlarının Anayasal İlkeleri
258
B. Türk Seçim Sistemi ve Seçim İttifakları
259
1. Seçim Sisteminin Niteliği
259
2. İttifaka Dayalı %7 Ulusal Barajlı d’Hondt Sistemi
259
IV. MİLLETVEKİLİ SEÇİLME VE SEÇME ŞARTLARI
261
A. Milletvekili Seçilme Şartları
261
1. Vatandaşlık
262
2. Yaş
262
3. Kısıtlı Olmamak
262
4. Askerlikle İlişiği Olmamak
263
5. En Az İlkokul Mezunu Olmak
264
6. Belirli Suçlardan Dolayı Hüküm Giymiş Olmamak
265
a. Affın Etkisi
266
b. Yasaklanmış Hakların Geri Verilmesi
266
7. Kamu Hizmeti Yasaklısı Olmamak
267
B. Adaylık ve Değerlendirilmesi
268
C. Seçmenlik Şartları (Seçme Yeterliliği)
270
1. Genel Şartlar
270
2. Seçme Şartlarını Taşısalar da Özel Durumları Nedeniyle Seçme Hakkından Mahrum Olanlar
271
D. Seçim İlkeleri ve Seçim Kurulları
272
1. Seçimlerin Anayasal İlkeleri
272
2. Seçim Yargısı
274
a. Seçim Kurulları
274
b. Yüksek Seçim Kurulu’nun Yapısı ve Niteliği
275
V. MİLLETVEKİLLİĞİNİN KAZANILMASI VE YASAMA GÖREVİNE BAŞLAMA
277
A. Sıfatın Kazanılması Zamanı ve Buna Bağlı Sonuçlar
277
B. Yasama Görevine Başlama
279
C. Yeminden Kaçınma ve Buna Bağlanan Sonuç
279
1. TBMM İçtüzüğünün Anayasaya Aykırılığı Sorunu
279
2. Anayasa Mahkemesinin Yaklaşımı
280
D. Temsilcilik Görevinin Niteliği
281
VI. TBMM ÜYELERİNİN YASAMA BAĞIŞIKLIKLARI
282
A. Yasama Sorumsuzluğu
283
B. Yasama Dokunulmazlığı
284
1. Tanım ve Özellikler
284
2. Dokunulmazlık Dışı Alanlar
285
3. Dokunulmazlığın Kaldırılması ve Bu Karara Karşı Başvuru
288
C. Yasama Ayrıcalıkları Karşılaştırma
288
VII. TBMM ÜYELİĞİNİN SONA ERMESİ
289
Dördüncü Bölüm Değerlendirme Soruları
292
Beşinci Bölüm
YASAMA YETKİSİ VE TBMM’NİN İŞLEYİŞ ESASLARI
I. YASAMA YETKİSİNİN NİTELİKLERİ
295
A. Yasama Yetkisinin Konu Bakımından Genelliği (Mutlaklığı) İlkesi
296
1. Tanım ve Çerçeve
296
2. Türk Anayasa Hukukunda Yasamanın Genelliği İlkesi
297
B. Yasama Yetkisinin Asliliği İlkesi
298
C. Yasama Yetkisinin Devredilmezliği İlkesi
300
II. TBMM’NİN GENEL GÖREV VE YETKİLERİ
301
A. Kanun Faaliyeti
301
1. Teklif (Öneri) ve Karar
302
2. Kanunların Yayımı ve Yürürlüğe Girişi
303
a. Cumhurbaşkanının Kanunlar Üzerinde Yetkisi
303
b. Yayım ve Yürürlüğe Girmesi
305
B. Genel ve Özel Af Çıkartma Yetkisi
306
C. Savaş İlânı ve Türk Silahlı Kuvvetlerinin Yabancı Ülkelere Gönderilmesi (AY, m. 92)
307
D. Milletlerarası Sözleşmelerin Onaylanmasının Uygun Bulunması (AY, m. 90)
308
III. TBMM İÇTÜZÜKLERİ
310
IV. TBMM BAŞKANLIK DİVANI
311
V. KOMİSYONLAR VE SİYASAL PARTİ GRUPLARI
312
A. TBMM Komisyonları
312
B. Siyasal Parti Grupları
313
C. TBMM’nin Toplantıları, Tatil ve Ara Vermesi
314
D. TBMM’nin Toplanma ve Karar Yetersayısı
314
1. Toplantı Yeter Sayısı
315
2. Karar Yeter Sayısı
315
a. Genel Karar Yeter Sayısı
316
b. Özel Karar Yeter Sayısı (Nitelikli Çoğunluk)
317
VI. TBMM’NİN BİLGİ EDİNME VE DENETİM YOLLARI (m. 98)
318
A. Genel Görüşme (AY, m. 98)
319
B. Meclis Araştırması (AY, m. 98)
319
C. Yazılı Soru (AY, m. 98/5)
320
D. Meclis Soruşturması (AY, m. 98/4, m. 105/5, 6, 7)
321
VII. TBMM KARARLARI VE ANAYASAL AÇIDAN DOĞURDUĞU SONUÇLAR
321
A. Tanım ve Çerçeve
321
B. TBMM Kararlarının Denetimi
322
Beşinci Bölüm Değerlendirme Soruları
324
Altıncı Bölüm
1982 ANAYASASINDA YÜRÜTME ORGANI
I. CUMHURBAŞKANI
328
A. Cumhurbaşkanı Seçilme Şartları (m. 101/1)
329
B. Adaylık ve Seçim Yöntemi (AY, m. 101)
329
1. Aday Gösterilme
329
2. Seçim Yöntemi (AY, m. 101/5)
330
C. Cumhurbaşkanının Göreve Başlaması ve Görev Süresi
330
1. Göreve Başlaması
330
2. Görev Süresi
332
D. Cumhurbaşkanı Seçimine Gidilme Durumları
332
1. Cumhurbaşkanlığı ve TBMM Seçiminin Eş Zamanlı (Aynı Anda) Yapılacağı Hâller
332
2. Cumhurbaşkanlığı Seçiminin Tek Başına Yapılacağı Haller
333
E. Cumhurbaşkanının Görevinin Sona Erdiği Haller
333
II. CUMHURBAŞKANININ GÖREV VE YETKİLERİ
335
III. CUMHURBAŞKANININ CEZAİ SORUMLULUĞU
337
A. Cezai Sorumluluğun Niteliği ve İsimlendirilmesi
337
B. Cezai Sorumluluğun İşletilmesi
339
C. Yüce Divan Yargılaması
341
D. Yüce Divan Yargılaması Sonucu
343
Altıncı Bölüm Değerlendirme Soruları
345
Yedinci Bölüm
CUMHURBAŞKANLIĞI TEŞKİLATI VE
YÜRÜTMENİN DÜZENLEME YETKİSİ
I. CUMHURBAŞKANLIĞI YÖNETİMİ
349
A. Cumhurbaşkanı Yardımcıları ve Bakanlar (AY, m. 105)
351
1. Cumhurbaşkanı Yardımcılığı ve Bakanlıklar: Oluşumu ve Görevleri
351
a. Cumhurbaşkanı Yardımcılığı
351
b. Bakanlıklar
354
2. Cumhurbaşkanı Yardımcıları ve Bakanların Cezai Sorumlulukları
354
a. Görev Suçlarından Dolayı Cezai Sorumluluk
355
b. Görev Suçu Kapsamı Dışında Kalan Suçlar Bakımından
356
B. Devlet Denetleme Kurulu (AY, m. 107)
356
C. Millî Güvenlik Kurulu (AY, m. 118)
358
II. YÜRÜTME ORGANININ DÜZENLEME YETKİSİ VE NİTELİĞİ
359
A. Yürütmenin Asli Bir Yetki Oluşu
359
B. Yürütme Yetkisinin Özerkliği Sorunu
361
1. Kavramsal Çerçeve: Terminolojik Sorunlar
361
2. 2017 Anayasa Değişiklikleri Yürütmeyi Özerkleştirdi mi?
362
a. Yürütme Dört Konuda Saklı Yetki Sahibi Olmuştur Görüşü
362
b. Yürütme Hiçbir Konuda Saklı Yetki Sahibi Değildir Görüşü
363
III. YÜRÜTME ORGANININ DÜZENLEME ARAÇLARI
365
A. Aslî Düzenleme Aracı: Cumhurbaşkanlığı Kararnameleri
365
1. Alanı ve Türleri
365
2. Kullanım Esasları ve Statüsü
366
3. Cumhurbaşkanlığı Kararnamelerinin Cumhurbaşkanı Kararlarından Farkı
367
B. Yürütmenin Türev Düzenleme Araçları: Yönetmelikler ve Diğer Düzenleyici İşlemler
369
1. Türev Düzenleme Aracı
369
2. Türev Düzenleme Aracı Olarak Yönetmelikler ve Diğer Düzenleyici İşlemler
369
a. Yönetmelikler
369
b. Diğer Düzenleyici İşlemler (Adsız Düzenleyici İşlemler)
370
IV. 1982 ANAYASASI’NDA OLAĞANÜSTÜ REJİM YÖNETİMİ
371
A. Genel Çerçeve
371
B. 1982 Anayasasında Olağanüstü Hal Yönetimi
371
1. Olağanüstü Hâl Yönetimine Başvuru Nedenleri (AY, m. 119/1)
372
2. Olağanüstü Hal İlanında Yetkili Makam ve Yöntem
372
3. Süre, Uygulama Çevresi ve Sona Ermesi
372
4. Sonuçları
373
V. YASAMA YÜRÜTME İLİŞKİLERİ AÇISINDAN HÜKÜMET SİSTEMİNİN NİTELİĞİ
374
Yedinci Bölüm Değerlendirme Soruları
376
Sekizinci Bölüm
1982 ANAYASASINDA YARGI
I. YARGININ ANAYASAL İLKELERİ
379
A. Yargı Kavramı
379
B. Mahkemelerin Kuruluşu
380
C. Yargı Bağımsızlığı ve Tarafsızlığı
381
1. Yargı Bağımsızlığı
381
a. Mahkemelerin Bağımsızlığı (Yargının Kurumsal Bağımsızlığı) İçin Gerekli Şartlar
382
b. Hâkim Güvencesi (Teminatı): Hâkim Bağımsızlığı
383
2. Yargının Tarafsızlığı
384
D. Yargı Bağımsızlığının Kurumsal Aracı Olarak Hâkimler ve Savcılar Kurulu (HSK)
385
1. Yargısal Kurul Kavramı ve Yargı Bağımsızlığı Açısından Önemi
385
2. Hâkimler ve Savcılar Kurulu (HSK)
387
a. Oluşumu
387
b. Kurul’un Görevleri (m. 159)
389
II. TÜRK YARGI SİSTEMİNİN GENEL ESASLARI VE YÜKSEK MAHKEMELER
390
A. Yargıtay
391
B. Danıştay
391
C. Uyuşmazlık Mahkemesi
392
D. Sayıştay’ın Yüksek Mahkeme Niteliği Taşıyıp Taşımadığı
393
Sekizinci Bölüm Değerlendirme Soruları
395
Dokuzuncu Bölüm
TÜRK ANAYASA YARGISI
I. ANAYASA MAHKEMESİNİN OLUŞUMU VE GÖREVLERİ
398
A. Oluşumu
398
B. Görevleri
400
1. Anayasaya Uygunluk Denetimi
400
2. Siyasal Partilerin Kapatılmaları Hakkında Davaları Karara Bağlamak
400
3. Siyasal Partilerin Mali Denetimini Gerçekleştirmek
401
4. Yüce Divan Sıfatıyla Anayasa’da Sayılan Kişilerin Yargılanması Görevi
401
5. Uyuşmazlık Mahkemesi Başkanını Seçmek
401
II. ANAYASAYA UYGUNLUK DENETİMİ GÖREVİ VE İŞLEYİŞİ
402
A. Denetime Tâbi İşlemler
402
1. Denetime Tâbi Hukuk Kuralları
402
2. Denetime Tâbi Bireysel İşlemler
403
3. TBMM Kararlarının Denetlenebilir Olup Olmadığı
403
B. Denetim Yolları ve İşleyişi
404
1. İptal Yolu
405
a. Şekil Yönünden İptal Davası
406
b. Esas Yönünden İptal Davası
407
2. İtiraz Yolu (Somut norm denetimi– Def’i Yolu)
408
a. Tanım ve Çerçeve
408
b. İtiraz Yolunun Harekete Geçirilmesinin Şartları
409
3. Bireysel Başvuru Yolu
413
III. ANAYASA MAHKEMESİ KARARLARI VE SONUÇLARI
413
A. Anayasa Mahkemesinin Esasa İlişkin Karar Türleri
413
1. Yokluk Kararları
414
2. İptal Kararları
415
3. Ret Kararları (Anayasaya uygunluk kararları)
416
4. Şartlı Ret Kararları (Yorum rezervli ret)
416
B. Anayasa Mahkemesi Kararlarının Etkisi ve Sonuçları
417
1. Anayasa Mahkemesi Kararları Gerekçesi Yazılmadan Açıklanamaz
417
2. Anayasa Mahkemesi Kararlarının Yayımı ve Yürürlüğe Girişi
418
a. Kararın Yayımı, Yürürlüğe Girişi ve Etkisi
418
b. İptal Kararının Yürürlüğe Girişini Erteleme
419
3. Kararların Kesinliği ve Bağlayıcılığı
421
4. AYM’nin Yerindelik Denetimi Yapamaması: Denetimin Sınırı
423
C. Yürürlüğü Durdurma Kararları
424
D. Türk Anayasa Yargısında “Anayasa İhmali”
425
E. Anayasa Yargısında Yargılamanın Yenilenmesi
426
F. AYM Kararlarında Usul ve Yetersayı
426
Dokuzuncu Bölüm Değerlendirme Soruları
428
Onuncu Bölüm
TÜRK ANAYASA YARGISINDA BİREYSEL BAŞVURU YOLU
I. BİREYSEL BAŞVURU YOLUNUN AMACI VE HUKUKUMUZA GİRİŞİ
431
II. BİREYSEL BAŞVURU YOLUNUN NİTELİKLERİ
432
A. Kamu Gücü İşlemlerine Karşı Koruma Yolu Olması
432
B. İkincil Nitelikte Bir Koruma Yolu Oluşu
433
III. BİREYSEL BAŞVURU YOLUNUN KABUL EDİLEBİLİRLİK ŞARTLARI
434
A. Olağan Kanun Yollarının Tüketilmiş Olması
434
B. Başvurunun Süresi İçerisinde Yapılmış Olması
435
C. Başvurucunun Bir Hakkının İhlal Edilmiş Olması
436
D. Başvuru Konusunun Bireysel Başvuru Alanına Giren Bir Hak Olması
439
E. Başvurunun Açıkça Dayanaktan Yoksun ve Önemsiz Olmaması
440
IV. BİREYSEL BAŞVURU USULÜ
441
V. MAHKEMENİN KARARLARI
443
A. Kabul Edilemezlik Kararları
443
B. Düşme Kararları
443
C. Başvurunun Esasına İlişkin Kararlar
444
1. Yeniden Yargılama
444
2. Tazminat Kararları
445
3. İhlal ve Sonuçlarının Nasıl Giderileceğine Dair Kararlar
445
4. Pilot Karar Uygulaması
446
D. Geçici Önleme Başvuru
448
Onuncu Bölüm Değerlendirme Soruları
450
On Birinci Bölüm
ANAYASANIN DEĞİŞTİRİLMESİ
I. ANAYASANIN DEĞİŞTİRİLMESİNE İLİŞKİN USUL VE ESASLAR
453
A. Teklif
453
B. Görüşme
455
C. Karar
456
D. Onay
456
E. Anayasa Değişikliklerinin Halkoylamasına Sunulması
458
II. ANAYASA DEĞİŞİKLİKLERİNİN DENETİMİ
458
1. Teklif ve Oylama Çoğunluğuna Uyulup Uyulmadığı
460
2. İvedilikle Görüşülemeyeceği Emrine Uyulup Uyulmadığı
462
On Birinci Bölüm Değerlendirme Soruları
463
Kaynakça
465
Kavramlar Dizini
473
Yorum yaz
Bu kitaba henüz yorum yapılmamış.
Maximum Card ( İş Bankası - Ziraat Bankası )
| Taksit Sayısı | Taksit tutarı | Genel Toplam |
|---|---|---|
| Tek Çekim | 652,50 | 652,50 |
Diğer Kartlar
| Taksit Sayısı | Taksit tutarı | Genel Toplam |
|---|---|---|
| Tek Çekim | 652,50 | 652,50 |
-
-
-
Yeni-%10
Satışta değil -
Yeni-%10
Satışta değil
-
Yeni-%5
Satışta değil
-
Yeni-%10
Satışta değil
-
Yeni-%3
Satışta değil
-
Yeni-%3
Satışta değil
-
Yeni-%3
Satışta değil
-
Yeni-%10
Satışta değil
-
Yeni-%3
Satışta değil
-
Yeni-%10
Satışta değil
