Yapay Zeka Çağında Ceza Adaleti

Ergin ERGÜL

İÇİNDEKİLER

TAKDİM5

ÖNSÖZ .9

İÇİNDEKİLER .11

GİRİŞ

YAPAY ZEKÂ ÇAĞINDA CEZA ADALETİNİ YENİDEN DÜŞÜNMEK

GENEL OLARAK 19

TEKNOLOJİK GELİŞME İLE HUKUKİ SORUMLULUK ARASINDAKİ

GERİLİM .20

III. ALGORİTMİK CEZA ADALETİ: HUKUKİ VE ETİK SINIRLAR21

CEZA ADALETİ AKTÖRLERİNİN DEĞİŞEN ROLÜ VE KİTABIN

KURGUSU.22

KİTABIN SİSTEMATİĞİ VE YÖNTEMİ .23

BİRİNCİ BÖLÜM

CEZA ADALETİNDE YAPAY ZEKÂ: KAVRAMSAL VE İŞLEVSEL ÇERÇEVE

YAPAY ZEKÂ NEDİR, NE DEĞİLDİR? 25

Algoritma, Otomasyon ve Karar Destek Sistemleri .25

Ceza Adaletinin Değişmeyen Özü, Değişen Araçları 26

CEZA ADALETİNDE YAPAY ZEKÂNIN KULLANIM ALANLARI 28

Soruşturma Sürecinde Veri Analizi ve Dijital Deliller .29

Kovuşturma Aşamasında Destekleyici Teknolojiler .30

İnfaz ve Denetimli Serbestlikte Algoritmik Araçlar31

III. PARADİGMA DEĞİŞİMİ TARTIŞMASI 33

Geleneksel Ceza Adaleti Mantığı .33

Teknoloji Destekli Karar Süreçlerinin Etkisi .33

Dijital ve Algoritmik Dönüşümün Hukuki Sınırları .34

YAPAY ZEKÂ DESTEKLİ HİBRİT MODEL .35

12 İçindekiler

İnsan Kararının Vazgeçilmezliği .35

Algoritmik Araçların Yardımcı Rolünün Hukuki Sınırları 36

İKİNCİ BÖLÜM

CEZA ADALETİ AKTÖRLERİ İÇİN YAPAY ZEKÂNIN TEMELLERİ

YAPAY ZEKÂ NEDİR VE NASIL ÇALIŞIR? 39

MAKİNE ÖĞRENMESİ VE DERİN ÖĞRENME.40

III. DOĞAL DİL İŞLEME: HUKUKÇULAR İÇİN KRİTİK TEKNOLOJİ .40

YAPAY ZEKÂ SİSTEMLERİNİN TÜRLERİ .41

YAPAY ZEKÂ OKURYAZARLIĞI: YENİ BİR MESLEKİ YETKİNLİK .41

ÜÇÜNCÜ BÖLÜM

CEZA HUKUKUNUN TEMEL İLKELERİ KARŞISINDA YAPAY ZEKÂ

MASUMİYET KARİNESİ VE ALGORİTMİK RİSK ANALİZLERİ .43

ADİL YARGILANMA HAKKI VE “KARA KUTU” SORUNU.44

III. SİLAHLARIN EŞİTLİĞİ İLKESİ VE SAVUNMANIN KONUMU 45

HUKUKİ DİNLENİLME HAKKI VE ŞEFFAFLIK GEREKLİLİĞİ 46

VERİ KORUMA, ÖZEL HAYAT VE CEZA ADALETİ .47

YAPAY ZEKÂ VE CEZA HUKUKUNUN TEMEL İLKELERİ ARASINDAKİ

GERİLİM .48

Algoritmik Rasyonalite ile Hukuki Rasyonalite Arasındaki

Gerilim.48

Masumiyet Karinesi ile Risk Mantığı Arasındaki Çatışma 50

Kusur İlkesinin Algoritmik Aşınması.52

DÖRDÜNCÜ BÖLÜM

CEZA MUHAKEMESİ AKTÖRLERİNİN DEĞİŞEN ROLLERİ

CUMHURİYET SAVCISININ ROLÜ55

Soruşturmanın Yöneticisi Olarak Savcı 55

Dijital Delil ve Algoritmik Analiz Karşısında Sorumluluk 57

CEZA HÂKİMİNİN ROLÜ .58

Son Güvence Noktası Olarak Yargıç.58

Teknolojik Bulguların Hukuki Denetimi .59

İçindekiler 13

III. MÜDAFİİN ROLÜ60

Savunma Hakkının Dijital Boyutu 60

Algoritmik Değerlendirmelere Karşı Eleştirel Savunma.61

KOLLUĞUN ROLÜ.62

Dijital Dönüşümün Ön Cephesinde Kolluk.62

Teknik Uzmanlık ile Hukuki Sorumluluk Arasındaki Denge62

BEŞİNCİ BÖLÜM

YAPAY ZEKÂNIN SINIRLARI: RİSKLER, HAK İHLALLERİ VE ETİK EŞİKLER

CEZA ADALETİNDE TEKNOLOJİNİN İKİLEMLİ DOĞASI.65

ALGORİTMİK ÖNYARGI VE AYRIMCILIK: TARİHSEL EŞİTSİZLİKLERİN

DİJİTAL OLARAK YENİDEN ÜRETİMİ .66

Sorunun Anatomisi66

COMPAS Vakası: Bir Uyarı Hikâyesi .67

Yüz Tanıma Teknolojilerinin Ayrımcı Performansı.69

Geri Besleme Döngüleri: Önyargının Kendini Yeniden Üretmesi.70

III. ŞEFFAFLIK VE AÇIKLANABİLİRLİK: “KARA KUTU” PROBLEMİ 72

Teknik Boyut: Neden Açıklayamıyoruz? 72

Hukuki Boyut: Adil Yargılanmanın Temel Koşulu Olarak

Gerekçelendirme.74

Ticari Sır Gerekçesi: Şeffaflığın Önündeki Ekonomik Engel76

ADİL YARGILANMA HAKKI VE MASUMİYET KARİNESİ78

Masumiyet Karinesi: Hukuk Devletinin Temel Taşı78

Öngörücü Algoritmalar ve Masumiyet Karinesinin Aşınması 80

Delil Standardı ve Algoritmik Çıktıların Konumu .81

SAVUNMA HAKKI VE ETKİN İTİRAZ MEKANİZMALARI82

Savunma Hakkının Anatomisi82

Algoritmik Sistemlere İtirazın Güçlükleri .83

AİHM İçtihatları ve Algoritmik Ceza Adaleti 85

Gizli Gözetim, Öngörülebilirlik ve Güvenceler.85

Kitlesel Veri Toplama ve Algoritmik Sistemler 86

Veri Saklama, Etiketleme ve Masumiyet Karinesi .87

Etkili İtiraz ve Denetim Hakkı 87

14 İçindekiler

Geleceğe Yönelik İçtihat Gelişimi 88

ABAD’IN ALGORİTMİK CEZA ADALETİNE İLİŞKİN EMSAL

KARARLARI 88

Ligue des Droits Humains Kararı

(C-817/19, 21 Haziran 2022) .88

Davanın Arka Planı88

ABAD’ın Temel Tespitleri.89

Kararın Algoritmik Ceza Adaletine Etkileri 90

SCHUFA Kararı (C-634/21, 7 Aralık 2023)90

Dun & Bradstreet Kararı (C-203/22, 27 Şubat 2025).91

PRATİK ÖRNEKLER: RİSKLERİN VE İHLALLERİN SOMUTLAŞMASI .92

Koşullu Salıvermede Algoritmik Değerlendirme92

Yüz Tanıma ve Biyometrik Deliller.94

Ses Analizi ve Duygu Tanıma .96

Öngörücü Kolluk Uygulamaları98

VII. SINIRLAR VE ÖNERİLER 102

Algoritmik Önyargıyla Mücadele .102

Şeffaflığın Güçlendirilmesi.103

İnsan Denetiminin Güvence Altına Alınması .103

Hesap Verebilirlik Mekanizmalarının Kurulması104

Eğitim ve Farkındalık .105

VIII. SONUÇ: TEKNOLOJİ İLE ADALET ARASINDAKİ HASSAS DENGE 105

ALTINCI BÖLÜM

HUKUKİ ALTYAPI VE DÜZENLEMELER: KARŞILAŞTIRMALI BİR BAKIŞ

HUKUKUN TEKNOLOJİ İLE İMTİHANI .107

ULUSLARARASI DÜZENLEMELER VE ETİK İLKELER108

Avrupa Birliği Yaklaşımı: Düzenleyici Öncülük.108

AB Yapay Zekâ Yasası (2024) .108

Yüksek Riskli Sistemlere İlişkin Yükümlülükler 109

Yasaklanan Uygulamalar .110

Yasanın Önemi ve Eleştiriler111

Avrupa Konseyi Perspektifi: İnsan Hakları Odaklı Yaklaşım .112

İçindekiler 15

Yapay Zekâ Çerçeve Sözleşmesi (2024).112

CEPEJ İlkeleri (2018)112

CEPEJ Mahkemelerde Üretken Yapay Zekâ Kullanımına İlişkin

Kılavuz İlkeler (2025) .114

Belgenin Amacı ve Kapsamı 114

Temel Etik İlkeler.114

Yargı Yetkisinin Münhasırlığı ve İnsan Denetimi .114

Yargı Bağımsızlığı ve Yapay Zekânın Bağlayıcı Olmayan

Niteliği.114

Adil Yargılanma Hakkı (AİHS m. 6).115

Hukuki Belirlilik ve Öngörülebilirlik .115

Özgürlük ve Güvenlik Hakkı (AİHS m. 5)116

Gizlilik ve Kişisel Verilerin Korunması (AİHS m. 8).116

Ayrımcılık Yasağı ve Yanlılık Önleme (AİHS m. 14) 117

Etkili Başvuru Hakkı (AİHS m. 13)117

Açıklanabilirlik ve Şeffaflık 118

Operasyonel İlkeler .118

Teknolojik Tarafsızlık ve Yardımcılık (Subsidiarity) İlkesi.118

Özelleştirilmiş ve Güvenli Araçların Tercih Edilmesi .118

Aşamalı Uygulama Yaklaşımı.119

Eğitim ve Farkındalık.120

Devlet Sorumluluğu.121

Uygun Olmayan ve Yasaklanan Kullanım Alanları .122

UNESCO Perspektifi: Küresel Etik Çerçeve ve Yargısal Kılavuzlar 123

2021 Yapay Zekâ Etiği Tavsiye Kararı 124

Mahkemelerde ve Yargı Organlarında Yapay Zekâ

Kılavuzları 125

UNESCO Kılavuzlarının On Beş Temel İlkesi.126

III. MUKAYESELİ HUKUKTA DÜZENLEYİCİ MODELLER .129

Amerika Birleşik Devletleri: Yenilikçi Ama Parçalı Model 129

Amerikan Pragmatizmi ve Teknoloji129

COMPAS ve Algoritmik Risk Değerlendirmeleri.130

Eyalet ve Yerel Düzeyde Tepkiler 131

16 İçindekiler

Amerikan Modelinin Değerlendirmesi 131

Avrupa Ülkeleri: Çeşitlilik İçinde Yakınlaşma .132

Almanya: Hukuk Devleti (Rechtsstaat) Geleneği.132

Fransa: Merkeziyetçi ve Kurumsal Yaklaşım133

İtalya: Veri Koruma Otoritesinin Aktif Rolü ve Yargıda

Yapay Zekâ Kullanımına Yasal Dayanak.133

Hâkimin Nihai Otoritesi ve Sorumluluğunun Mutlaklığı135

Kademeli ve İhtiyatlı Entegrasyon Anlayışı .135

Şeffaflık ve Kurumsal Denetimin Hukuki Güvencesi136

Hukukçular İçin Zorunlu Yapay Zekâ Eğitimi .136

Türkiye Açısından Düzenleyici Çıkarımlar .137

İskandinav ve Baltık Ülkeleri: Dijital Devlet ile Demokratik

Denetim Arasında Denge 138

Asya Ülkeleri: Farklı Öncelikler, Farklı Düzenleyici Mimâriler140

Çin: Toplumsal Düzenin Üstünlüğü ve Teknoloji Merkezli

Yönetişim 141

Japonya: Teknolojik İlerleme ile İnsan Merkezli Etik

Arasında Denge.142

Güney Kore: Dijital Dönüşüm ve Yapay Zekâ Temel Yasası.144

Singapur: Yenilik ile Düzenleme Arasında Prensip Temelli

Model146

TÜRKİYE’DE YAPAY ZEKÂ VE HUKUKİ DÜZENLEMELER 147

Mevcut Durum: Politika Belgeleri Mevcut, Henüz Bağlayıcı

Hukuk Yok147

Mevcut Mevzuatın Yetersizlikleri 149

Gelişim Yönelimleri ve Düzenleyici Öneriler150

KAMUSAL ALGI VE TOPLUMSAL MEŞRUİYET .151

Meşruiyetin Önemi151

Kamusal Algıya İlişkin Araştırma Bulguları.152

Meşruiyetin İnşası: Koşullar ve Mekanizmalar 153

ÖNERİLER.154

Yardımcı Modelin Benimsenmesi154

Etik Çerçevenin Kurumsallaştırılması 154

İçindekiler 17

Eğitim ve Farkındalık .155

Türkiye’de Hukuki Düzenleme İhtiyacı 155

Uluslararası İşbirliği .156

YEDİNCİ BÖLÜM

GELECEĞİN CEZA ADALETİNE HAZIRLANMAK

TEKNOLOJİK YAKINSAMANIN CEZA ADALETİ İÇİN ANLAMI .157

KUANTUM BİLİŞİM VE CEZA ADALETİNDE VERİ GÜVENLİĞİ 159

Teknolojinin Tanımı ve Ceza Adaletine Potansiyel Etkisi .159

Mevcut Hukuki Çerçevenin Yeterliliği ve Boşlukları 160

Somut Gelişmeler161

Düzenleyici Öneriler ve İlkesel Bağlantı.161

III. BLOKZİNCİR TEKNOLOJİSİ VE DİJİTAL DELİLİN GÜVENİLİRLİĞİ .162

Teknolojinin Tanımı ve Ceza Adaletine Potansiyel Etkisi .162

Mevcut Hukuki Çerçevenin Yeterliliği ve Boşlukları.163

Somut Gelişmeler163

Düzenleyici Öneriler 164

NÖROTEKNOLOJİ, ZİHİNSEL MAHREMİYET VE CEZA HUKUKU.165

Teknolojinin Tanımı ve Ceza Adaletine Potansiyel Etkisi .165

Mevcut Hukuki Çerçevenin Yeterliliği ve Boşlukları.165

Somut Gelişmeler166

Düzenleyici Öneriler 167

METAVERSE, SANAL ORTAMLAR VE SUÇ KAVRAMININ

DÖNÜŞÜMÜ 168

Teknolojinin Tanımı ve Ceza Adaletine Potansiyel Etkisi .168

Mevcut Hukuki Çerçevenin Yeterliliği ve Boşlukları 168

Somut Gelişmeler169

Düzenleyici Öneriler 169

SONUÇ: Hukuki ÇERÇEVENİN SÜRDÜRÜLEBİLİRLİĞİ .170

SONUÇ173

18 İçindekiler

EK

ALGORİTMİK CEZA ADALETİ KAVRAM VE TERİMLER SÖZLÜĞÜ179

TEMEL YAPAY ZEKÂ KAVRAMLARI.179

ALGORİTMİK KARAR DESTEK SİSTEMLERİ179

BİYOMETRİK TEKNOLOJİLER 182

ŞEFFAFLIK VE AÇIKLANABİLİRLİK .183

ALGORİTMİK ÖNYARGI VE ADALET181

CEZA HUKUKUNUN TEMEL İLKELERİ184

DİJİTAL DELİL VE VERİ 186

ULUSLARARASI DÜZENLEMELER VE İLKELER .189

CEZA ADALETİ AKTÖRLERİ .183

GELECEĞİN TEKNOLOJİLERİ .Hata! Yer işareti tanımlanmamış.

KAYNAKÇA .193

YAZARIN YAYINLANMIŞ ESERLERİ .201