Yargı Etiği Dersleri

Prof. Dr. Ergin ERGÜL

İÇİNDEKİLER

BASKIYA ÖNSÖZ 5

BASKIYA ÖNSÖZ 9

ÖNSÖZ. 11

İÇİNDEKİLER  15

GİRİŞ . 21

Birinci Bölüm

YARGI ETİĞİNİN ANAYASAL VE DEMOKRATİK TEMELLERİ

1.1. HUKUK DEVLETİ .31

1.2. KUVVETLER AYRILIĞI İLKESİ34

1.3. YARGI ERKİ VE TOPLUMSAL İŞLEVİ .36

1.3.1. Genel Olarak  36

1.3.2. Anayasal İlkeler 37

1.3.3. İnsan Hakları  41

1.3.3.1. Genel Olarak . 41

1.3.3.2. Adil Yargılanma Hakkı . 43

İkinci Bölüm

TEMEL KAVRAMLAR

2.1. ETİK.53

2.2. AHLAK .55

2.3. DEONTOLOJİ56

2.4. ETİK, AHLAK VE MESLEK ETİĞİ KAVRAMLARININ KARŞILAŞTIRILMASI .62

2.5. HUKUK, AHLAK VE ETİK İLİŞKİSİ64

2.6. HUKUK ETİĞİ, YARGI ETİĞİ, HUKUKÇU ETİĞİ VE ADALET MESLEK ETİĞİ

KAVRAMLARI.67

2.6.1. Hukuk Etiği. 67

2.6.2. Yargı Etiği . 68

2.6.3. Hukukçu Etiği . 69

2.6.4. Adalet Meslek Etiği  69

OKUM PARÇASI 3: FELSEFİ ETİKTEN MESLEK ETİĞİNE71

16 İçindekiler

Üçüncü Bölüm

YARGI ETİĞİNİN TARİHSEL GELİŞİMİ VE MEDENİYET BOYUTU

3.1. GENEL OLARAK 73

3.2. İSLAM MEDENİYETİ 76

3.2.1. Hz. Ömer’in Yargıç Atama Yazısı. 76

3.2.2. Hâkimlik Etiği Eserleri. 79

3.2.3. Müslüman Düşünürlerin Eserleri . 82

3.2.3.1. Mevlâna: Mesnevi . 82

3.2.3.4. İbn Haldun: Mukaddime 90

3.2.4. Osmanlı Türkiyesi ve Mecelle. 95

3.2.4.1. La Fontaine’in Fransız ve Türk Yargı Etiği Karşılaştırması  99

3.2.4.2. Bangalor Yargı Etiği İlkelerinin Yorumunda Yer Alan

İslam Hukuku Bölümü Yargı Etiği Bölümü 104

Dördüncü Bölüm

ULUSLARARASI DÜZENLEMELER

4.1. GENEL OLARAK 107

4.2. ULUSLARARASI YARGI ETİĞİ BELGELERİ 113

4.2.1. Bangalor Yargı Etiği İlkeleri (BM/2003)  113

4.2.1.1. Kapsamı . 113

4.2.1.2. Hazırlık Süreci  113

4.2.1.3. Dayanak Belgeler. 114

4.2.1.4. Amaç ve Gerekçe. 114

4.2.1.5. Sistematiği . 116

4.2.1.6. Bangalor Yargı Etiği İlkelerinin Yorumu . 119

4.2.1.7. Bangalor Yargı Etiği İlkeleri Bağlamında Güncel Gelişmeler. 120

4.2.2. Budapeşte İlkeleri (Savcılar İçin Etik ve Davranış Biçimlerine

İlişkin Avrupa Esasları) (AK/2005)  126

4.2.2.1. Kapsamı . 126

4.2.2.2. Hukuki Dayanaklar. 127

4.2.2.3. Belgenin Teleolojik (Amaçsal) Analizi ve Felsefesi. 127

4.2.2.4. İlkelerin Sistematiği . 128

4.2.1.5. Temel Değerler  129

4.2.1.6. Savcılık Etiğinde Güncel Tartışmalar ve Yorumlar . 129

4.2.3. Havana Kuralları: Avukatların Rolüne Dair Temel Prensipler

(BM/1990) 133

4.2.3.1. Kapsamı . 133

İçindekiler 17

4.2.3.2. Hazırlanışı ve Normatif Niteliği . 133

4.2.3.3. Dayanakları . 134

4.2.3.4. Amaç ve Gerekçe  134

4.2.3.5. Havana Kuralları’nın Sistematiği . 135

4.2.3.6. Avukatların Görev ve Sorumlulukları  135

4.2.3.7. Modern Yargı Etiği Bağlamında Yeni Riskler . 136

Beşinci Bölüm

ULUSAL DÜZEYDEKİ BELGELER

5.1. GENEL OLARAK 139

5.2. TÜRK YARGI ETİĞİ BİLDİRGESİ (TÜYEB) .141

5.2.1. Kapsam ve Kapsanan Yargı Mensupları . 141

5.2.2. Hazırlanış Süreci ve Kurumsal Çerçeve  142

5.2.3. Kavramsal ve Tarihsel Dayanaklar . 143

5.2.4. Amaç ve Gerekçe . 144

5.2.5. Sistematik ve İçerik Yapısı 145

5.2.6. Uygulama Mekanizması ve Danışma İşlevi  146

5.2.7. TÜYEB Kapsamında Sosyal Medya Kullanım Rehberi  148

5.2.8. Türk Yargı Etiği Bildirgesi Rehberi (2025). 151

5.2.8.1. Giriş ve Amaç  151

5.2.8.2. Hazırlık Süreci ve Kaynaklar  151

5.8.2.3. Uluslararası Referans Belgeler  152

5.8.2.4. Tarihî ve Kültürel Kaynaklar  152

5.8.2.5. Rehberin Kapsamı ve Sistematiği 152

5.8.2.5. Etik İlkelerin Önemi. 153

5.3. YARGITAY YARGI ETİĞİ İLKELERİ (YBGK/2017) 153

5.3.1. Kapsam  153

5.3.2. Hazırlanışı  154

5.3.3. Dayanağı  155

5.3.4. Amaç ve Gerekçesi. 155

5.3.5. Sistematik  156

5.3.5.1. Değer–İlke–Kural Hiyerarşisi . 157

5.3.5.2. Bangalor İlkeleriyle Benzerlik 157

5.3.6. Danışma Mekanizması ve Kurumsal Yapı  158

5.3.6.1. Yargı Etiği Danışma Kurulu  158

5.3.6.2. Kurulun Görev ve Yetkileri  159

18 İçindekiler

5.3.6.3. Yargıtay Cumhuriyet Savcıları Bakımından Etki Alanı  159

5.3.6.4. Örnek Kararlar . 160

5.4. YARGITAY CUMHURİYET SAVCILARI ETİK DAVRANIŞ İLKELERİ (YCB/2017) .163

5.4.1. Kapsam. 163

5.4.2. Dayanakları. 163

5.4.3. Amaç ve Gerekçe 164

5.4.4. Sistematik. 165

5.4.4.1. Mesleki Davranışlar . 165

5.4.4.2. Bağımsızlık ve Tarafsızlık 166

5.4.4.3. Ceza Yargılamasında Davranışlar. 167

5.4.4.4. Özel Yaşamda Davranışlar . 168

5.5. TÜRKİYE BAROLAR BİRLİĞİ MESLEK KURALLARI (TBBB/1971)168

5.5.1. Kapsam ve Niteliği 168

5.5.2. Hazırlanışı ve Hukuksal Dayanak  169

5.5.3. Sistematik Yapısı. 169

5.5.4. Etik İlkeler Açısından Değerlendirme ve Güncel Yaklaşımlar . 170

5.5.6. Sonuç 173

Altıncı Bölüm

TÜRK YARGI ETİĞİ BİLDİRGESİNİN YORUMU

6.1. GENEL OLARAK 177

6.2. BİLDİRGENİN YORUMLANMASI 178

6.3. BAŞLIK VE BAŞLANGIÇ179

6.4. ETİK DEĞER, İLKE VE DAVRANIŞ KURALLARI184

6.4.1. İnsan Onuru, İnsan Hakları ve Eşitlik  185

6.4.2. Bağımsızlık 197

6.4.3. Tarafsızlık . 206

6.4.4. Dürüstlük ve Tutarlılık  218

6.4.5. Güven . 226

6.4.6. Mahremiyet 233

6.4.7. Mesleğe Yaraşırlık  240

6.4.8. Yetkinlik ve Özen 255

6.5. BİLDİRGENİN BAĞLAYICILIĞI VE TAAHHÜT266

İçindekiler 19

Yedinci Bölüm

ALGORİTMİK ADALET VE YARGI ETİĞİ

7.1. GİRİŞ: YARGIDA YAPAY ZEKANIN YÜKSELİŞİ269

7.2. KAVRAMSAL ÇERÇEVE: ALGORİTMİK ADALET VE ALGORİTMİK ÖNYARGI

SORUNU270

7.2.1. Algoritmik Adalet. 270

7.2.2. Algoritmik Önyargı Sorunu  270

7.3. ULUSLARARASI DÜZENLEMELER.271

7.3.1. Avrupa Konseyi CEPEJ Etik Şartı. 271

7.3.2. Avrupa Parlamentosu Kararı 273

7.3.3. AB Yapay Zekâ Yasası. 273

7.3.4. UNESCO Mahkemelerde ve Yargı Organlarında Yapay Zeka

Sistemlerinin Kullanımına İlişkin Kılavuzlar 277

7.4. YARGIDA YAPAY ZEKA KULLANIMININ ETİK BOYUTLARI .280

7.4.1. Gizlilik ve Veri Güvenliği  280

7.4.2. Gerekçelendirme Sorumluluğu 280

7.4.3. Şeffaflık ve Açıklanabilirlik . 281

7.4.4. Adaletsizliğin Matematiği: İmkansızlık Teoremi  282

7.5. YARDIMCI MI, ALTERNATİF MI: KAVRAMSAL TARTIŞMA.283

7.5.1. Üç Düzeyli Kullanım Modeli. 283

7.5.2. Yardımcı Yapay Zeka Yaklaşımı  283

7.5.3. Alternatif Yapay Zeka Yaklaşımının Riskleri . 284

7.5.4. Bir Robot Tarafından İnsan Haklarının Korunması Mümkün mü? . 284

7.6. CEZA ADALETİNDE YAPAY ZEKA KULLANIMI .285

7.7. HUKUK MESLEKLERİNDE YAPAY ZEKA KULLANIMI 285

Yapay Zeka Halüsinasyonları ve Mesleki Sorumluluk. 286

7.8. KARŞILAŞTIRMALI UYGULAMALAR.287

7.8.1. Çin: Yapay Zeka Yargıcı Deneyimi  287

7.8.2. ABD: Federal Yargı Sistemi. 288

7.8.3. Türkiye'de Gelişmeler  289

7.9. KAMUSAL ALGI VE TOPLUMSAL KABUL 290

7.10. SONUÇ VE ÖNERİLER291

7.10.1. Yardımcı Modelin Benimsenmesi 291

7.10.2. Etik Çerçevenin Oluşturulması  291

7.10.3. Eğitim ve Farkındalık . 292

7.10.4. Yasal Düzenleme İhtiyacı. 292

7.11. DEĞERLENDİRME 292

20 İçindekiler

SONUÇ.295

EK 1: ADALETNAME 303

EK 2: ULUSLARARASI ETİK KODLARDAN ÖRNEKLER .308

2.1. Fransa Hâkim ve Savcılık Yüksek Kurulu Hâkim ve Savcıların Etik

(Deontolojik) Ödevleri Derlemesi. 308

2.2. Kanada Québec Hâkim ve Savcılık Etik Kodu (Kuralları) (Adli Yargı

Kanunu) 309

2.3. Belçika Yargı Yüksek Kurulu Hâkim ve Savcılık Rehberi: İlkeler,

Değerler, Vasıflar 309

2.4. İsviçre Hâkim Savcılar Birliği Etik Komisyonu Hakimler İçin Geçerli

Etik İlkeler. 310

KAYNAKÇA.311

YAZARIN YAYINLANMIŞ ESERLERİ.317