Birleşmiş Milletlerde İnsan Hakları Mekanizmaları ve Bireysel Başvuru Yolları

Doç.Dr. Ahmet Ulutaş

İÇİNDEKİLER

ÖNSÖZ 

5

PREFACE 

7

İÇİNDEKİLER 

9

KISALTMALAR CETVELİ 

15

GİRİŞ 

19

BİRİNCİ BÖLÜM

BİRLEŞMİŞ MİLLETLERİN TEŞKİLAT YAPISI VE CENEVRE OFİSİ

1. BİRLEŞMİŞ MİLLETLERİN KURULUŞU 

27

1. TEŞKİLAT YAPISI VE ANA ORGANLARI 

28

1. Genel Kurul 

28

1. Güvenlik Konseyi 

31

1. Ekonomik ve Sosyal Konsey 

35

1. Vesayet Konseyi 

36

1. Genel Sekreterlik 

37

1. Uluslararası Adalet Divanı 

38

1. Uluslararası Hukuk Komisyonu 

44

III. ULUSLARARASI CEZA MAHKEMESİ 

47

1. CENEVRE OFİSİ HAKKINDA GENEL BİLGİ VE TANITIM 

52

İKİNCİ BÖLÜM

BİRLEŞMİŞ MİLLETLERDE İNSAN HAKLARI MEKANİZMALARI VE BİREYSEL BAŞVURU YOLLARI

1. GENEL OLARAK BİRLEŞMİŞ MİLLETLERDE İNSAN HAKLARI DENETİM

ORGANLARI 

56

1. BİRLEŞMİŞ MİLLETLER ŞARTINA DAYALI OLARAK KURULAN İNSAN

HAKLARI ORGANLARI 

58

1. BM İnsan Hakları Yüksek Komiserliği Ofisi 

58

1. Genel Olarak 

58

2. BM İnsan Hakları Yüksek Komiserliği Ofisinin Kurumsal Yapısı 

61

3. BM İnsan Hakları Yüksek Komiserliği Ofisinin Dünya Çapındaki

Varlığı 

63

1. Genel Olarak 

63

1. 18 Devlet Ofisi ve Müstakil Ofis 

63

1. BM Barış Görevleri 

64

1. 13 Bölgesel Ofis ve Merkez 

64

1. İnsan Hakları Danışmanları 

65

1. Ortaya Çıkan İnsan Hakları Krizlerine Hızlı Yanıt 

66

1. İnsan Hakları Konseyi 

67

1. Genel Olarak 

67

2. İnsan Hakları Konseyi Danışma Komitesi 

73

3. İnsan Hakları Konseyi Çalışma Usulleri ve Kararları 

75

1. Genel Olarak 

75

1. İnsan Hakları Konseyi Kararları 

79

4. Şikâyet Prosedürü 

88

5. Evrensel Periyodik İnceleme Mekanizması (EPİM) 

91

6. İnsan Hakları Konseyi Özel Prosedürleri 

94

1. BM Keyfi Tutuklamalar Çalışma Grubu 

105

(1) Genel Olarak 

105

(2) Bireysel Başvuru Dosyalarının İncelenmesi ve Araştırılması 

109

(3) Acil Çağrılar 

111

(4) Çalışma Grubu İçtihadı ve Türkiye Bakımından

Değerlendirilmesi 

112

1. BM Zorla ve İradedışı Kaybolmalar Çalışma Grubu 

113

1. Sınıraşan Şirketler ile Diğer İş Teşebbüsleri ve İnsan Hakları

Konusunda Çalışma Grubu (Working Group on the issue of Human

rights and Transnational Corporations and other Business

Enterprises) 

115

(1) Genel Olarak 

115

(2) İş Dünyası ve İnsan Hakları Rehber İlkelerin

Uygulanmasına Yönelik Olarak BM Üyesi Devletlerce

Hazırlanan Ulusal Eylem Planları 

120

1. Göçmenlerin İnsan Hakları Özel Raportörü 

122

7. İnsan Hakları Konseyi’nin Diğer Enstrumanları 

129

1. Kalkınma Hakkı Konusunda Kurulan Hükümetlerarası Çalışma

Grubu 

132

1. Sosyal Forum 

133

1. Azınlık Sorunları Forumu 

134

1. Yerli Halkların Hakları Konusundaki Uzman Mekanizması 

134

1. Durban Deklarasyonu ve Eylem Programı 

135

1. Durban Deklarasyonu ve Eylem Programının Etkili Uygulanması

Hükümetlerarası Çalışma Grubu 

135

1. Durban Deklarasyonu ve Eylem Programının Uygulanması İçin

Bağımsız Üst Düzey Uzmanlar Grubu 

136

1. Afrika Kökenliler Hakkında Uzmanlar Çalışma Grubu 

137

ı. Tamamlayıcı Standartları Değerlendirmek Üzere Kurulan Ad

hoc Komite 

138

8. İnsan Hakları Konseyi Çalışmalarının Değerlendirilmesi 

138

III. BM İNSAN HAKLARI SÖZLEŞME DENETİM ORGANLARI: KOMİTELER 

141

1. Genel Olarak Komitelerin Tanıtımı 

141

1. Komitelere Bireysel Başvuru Usulleri Hakkında Genel Bilgi 

144

1. Genel Olarak Bireysel Başvuruda Takip Edilen Usul 

144

2. Komite Tarafından Başvurunun Kabuledilebilirliği ve Esasının

İncelenmesi Usulü 

154

3. Komitenin Başvuruyu Karara Bağlamasının Hüküm ve Sonuçları 

159

4. Şikâyetlerin Sözleşme Denetim Organlarına Gönderilmesi ve

Alternatif Yollar 

160

1. Genel Olarak 

160

1. Parlamenterlerin İnsan Hakları Komitesi’ne Başvuru 

161

1. Avrupa Güvenlik ve İşbirliği Teşkilatı ve İnsan Hakları

Mekanizmaları 

165

1. Komitelerin İncelenmesi 

168

1. İnsan Hakları Komitesi 

168

1. Genel Olarak Komite’nin Yapısı ve İşleyişi 

168

1. Medeni ve Siyasi Haklara İlişkin Uluslararası Sözleşme’nin

İncelenmesi 

170

1. İnsan Hakları Komitesi’ne Bireysel Başvuru Usulü 

182

2. Ekonomik, Sosyal ve Kültürel Haklar Komitesi 

189

1. Genel Olarak Komite’nin Yapısı ve İşleyişi 

189

1. Ekonomik, Sosyal ve Kültürel Haklara İlişkin Uluslararası

Sözleşme’nin İncelenmesi 

191

1. Ekonomik, Sosyal ve Kültürel Haklar Komitesi’ne Bireysel

Başvuru Usulü 

192

3. Kadınlara Karşı Ayrımcılığın Ortadan Kaldırılması Komitesi 

195

1. Genel Olarak Komite’nin Yapısı ve İşleyişi 

195

1. Kadınlara Karşı Her Türlü Ayrımcılığın Ortadan Kaldırılması

Sözleşmesinin İncelenmesi 

197

1. Kadınlara Karşı Ayrımcılığın Ortadan Kaldırılması Komitesi’ne

Bireysel Başvuru Usulü 

204

4. Irk Ayrımcılığının Ortadan Kaldırılması Komitesi 

211

1. Genel Olarak Komite’nin Yapısı ve İşleyişi 

211

1. Her Türlü Irk Ayrımcılığının Ortadan Kaldırılması Sözleşmesi’nin

İncelenmesi 

212

1. Irk Ayrımcılığının Ortadan Kaldırılması Komitesi’ne Bireysel

Başvuru Usulü 

214

5. İşkenceye Karşı Komite 

217

1. Genel Olarak Komite’nin Yapısı ve İşleyişi 

217

1. İşkenceye Karşı Sözleşme’nin İncelenmesi 

220

1. İşkenceye Karşı Komite’ye Bireysel Başvuru Usulü 

226

6. İşkencenin Önlenmesi Alt Komitesi 

231

7. Çocuk Hakları Komitesi 

236

1. Genel Olarak Komite’nin Yapısı ve İşleyişi 

236

1. Çocuk Hakları Sözleşmesi’nin İncelenmesi 

238

1. Çocuk Hakları Komitesi’ne Bireysel Başvuru Usulü 

243

8. Tüm Göçmen İşçiler ve Aile Fertlerinin Haklarının Korunması

Komitesi 

245

1. Genel Olarak Komite’nin Yapısı ve İşleyişi 

245

1. Tüm Göçmen İşçilerin ve Aile Fertlerinin Haklarının Korunması

Sözleşmesi’nin İncelenmesi 

248

1. Tüm Göçmen İşçilerin ve Aile Fertlerinin Haklarının Korunması

Komitesi’ne Bireysel Başvuru Usulü 

251

9. Engellilerin Hakları Komitesi 

252

1. Genel Olarak Komite’nin Yapısı ve İşleyişi 

252

1. Engellilerin Haklarına İlişkin Sözleşme’nin İncelenmesi 

254

1. Engellilerin Hakları Komitesi’ne Bireysel Başvuru Usulü 

258

10. Zorla Kaybolmalar Komitesi 

261

1. Genel Olarak Komite’nin Yapısı ve İşleyişi 

261

1. Herkesin Zorla Kaybedilmeden Korunmasına İlişkin Uluslararası

Sözleşme’nin İncelenmesi 

262

1. Zorla Kaybolmalar Komitesi’ne Bireysel Başvuru Usulü 

265

1. Devletten Devlete Şikâyet Prosedürü ve Sözleşmelerin Yorum ve

Uygulanmasında Çıkabilecek Diğer İhtilafların Halli 

267

1. Soruşturma Prosedürü 

270

1. Sözleşme Temelli Organların (Komitelerin) Güçlendirilmesi 

271

1. ÇALIŞMALARI İNSAN HAKLARI ALANINA TEMAS EDEN DİĞER BM ORGAN

VE KURULUŞLARI 

273

1. TÜRK HUKUKU BAKIMINDAN BM İNSAN HAKLARI SİSTEMİNİN ÖNEMİ VE

HUKUKİ DEĞERİ 

274

ÜÇÜNCÜ BÖLÜM

ULUSLARARASI ÖRF VE ADET HUKUKU PERSPEKTİFİNDEN İNSAN HAKLARI SÖZLEŞMELERİ

1. ULUSLARARASI ÖRF VE ADET HUKUKU 

279

1. Genel Olarak 

279

1. Örf ve Adet Hukukunun Oluşması İçin Aranan Unsurlar 

281

1. Maddi Unsur 

281

2. Manevi Unsur 

282

3. Devlet Uygulamalarında Aranacak Süre 

283

4. Diğer Devletlerin Uygulamalarına Israrlı ve Devamlı Surette Karşı

Çıkan Devletler Açısından Hukuki Durum 

284

5. Genel Olarak Uluslararası Anlaşma Hükümlerinin Örf ve Adet

Hukuku Kuralına Dönüşmesi Olasılığı 

284

1. İNSAN HAKLARI SÖZLEŞMELERİNİN ULUSLARARASI ÖRF VE ADET HUKUKU

PERSPEKTİFİNDEN DEĞERLENDİRİLMESİ 

286

1. Genel Olarak İnsan Hakları Alanındaki Uluslararası Örf ve Adet

Hukukunun Gelişimi 

286

1. İnsan Haklarına İlişkin Uluslararası Sözleşmelerin Örf ve Adet Hukuku

Bakımından Değeri 

298

DÖRDÜNCÜ BÖLÜM

BİRLEŞMİŞ MİLLETLER İNSAN HAKLARI DENETİM MEKANİZMALARI İLE AVRUPA İNSAN HAKLARI MAHKEMESİ SİSTEMİNİN KARŞILAŞTIRMASI

1. BM İNSAN HAKLARI MEKANİZMALARI İLE AİHM SİSTEMİ

KARŞILAŞTIRMASI 

307

1. Genel Olarak AİHM Sistemi ve İşleyişi 

307

1. BM İnsan Hakları Mekanizmaları ile AİHM Sisteminin Karşılaştırması 

314

1. BM İNSAN HAKLARI DENETİM MEKANİZMALARINA GENEL BAKIŞ,

DEĞERLENDİRME VE ÖNERİLER 

319

SONUÇ 

327

EKLER 

333